Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies, Online ISSN 2278-8808, SJIF 2019 = 6.380, www.srjis.com PEER REVIEWED & REFEREED JOURNAL, MAY-JUNE, 2020, VOL- 7/59
ch-,M- izf'k{k.kkFkhZph ejkBh Hkk"ksrhy l`tu'khyrk o`f/anxr dj.;klkBh fodlu dk;ZØekph fufeZrh o R;kP;k ifj.kkedkjdrspk vH;kl izk- equ oS'kkyh fnus'k
la'kksf/kdk MkW- ekssgu dkacGs ekxZn'kZd , vkn'kZ cgqO;kih f'k{k.k o la'kkss/ku egkfo|ky; ,jaMo.kk]
iq.ks & 4
Abstract
izLrqr la'kks/kuke/;s xzkeh.k Hkkxkrhy ch-,M- izf'k{k.k ?ks.kkjs 40 izf'k{k.kkFkhZauk e-ck-dqMy a s ;kaph Hkkf"kd l`tu'khyrsph dlksVh lksMfo.;kl fnyh- R;kuarj 5 fnolkapk —frdk;ZØe jkcfoyk- ijr rhp pkp.kh lksMfo.;kl fnyh- nksUgh pkp.khps e/;eku] izek.kfopyu] Vh ifjf{kdk ;k lk/kuka}kjs ifj.kkedkjdrspk vH;kl dsykScholarly Research Journal's is licensed Based on a work at www.srjis.com
izLrkouk (Introducation) Hkk"kk 'kDrh gh ekuokyk ykHkysyh ,d vf/kd o fo'ks"k izdkjph lgt izo`Rrh gks;- vls EgVys tkrs- ;k 'kDrhP;k lgk¸;kusp euq";kus uSlfxZd vMp.khaoj ekr d:u thou la?k"kkZr fot;h gksowu izR;sd {ks=kr vkiyk fodkl d:u ?ksryk vkgs- vkiys thou lq[kh laiUu o le`/n d:u ?ksrys vkgs- fopkj'kDrh] cqf/neRrk] lkekftdrk] lqlLa —ri.kk bR;knh R;kaP;k loZ xq.kfo'ks"kkapk vk/kkj R;kaph Hkk"kk 'kDrh gkp gks;- fo|sie z k.ksp Hkk"ksusp euq";kyk Js"BRo ;k txkekth vls EgVys rj rs eqGhp pqd Bj.kkj ukgh- Hkk"kseG q sp uofufeZrh lk/; gksrsnSuafnu thouke/;s 'kkGsP;k Bjkfod osGe s /;s fadaok rkfldkae/;s uofufeZrh d:u ?ks.ks 'kD; ukgh- 'kkGse/;s fo|kF;kZauk uofufeZrhlkBh fuca/kLi/kkZ] oDr`Ro Li/kkZ ;k Li/kkZae/;s Hkkx ?ksowu c{khlsgh feGforkr- T;k eqykauh ;k Li/ksZe/;s Hkkx ?ksryk ukgh R;kaP;kdMwu uofufeZrh gksr ukgh- 'kkGse/;s viqÚ;k dkyko/khr uofufeZrh d:u ?ks.;klkBh fo'ks"k iz;Ru dsys tkrkrp vls ukgh- vH;klØekO;frfjDr miØe jkcfo.;klkBh o R;krwu uofufeZrh gks.;klkBh f'k{kdkph r;kjh mnklhu vlrs- v';kizdkjP;k leL;k la'kksf/kdsyk HksMlkfoY;k- Eg.kwu ch,M- izf'k{k.kkFkhZaph Hkkf"kd l`tu'khyrk fodflr dsyh rj fo|kF;kZaP;k uofufeZrhr Hkj iMsyCopyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
izk- equ oS'kkyh fnus'k & MkW- ekssgu dkacGs
13868
(Pg. 13867-13872)
;k mn~n's kkus izf'k{k.k dk;ZØekph fufeZrh d:u —rhdk;ZØe jkcfo.;kr vkyk- R;krqu la'kksf/kdsyk l`tu'khyrk o`f/naxr >kY;kps vk<Gwu vkyslS/nkafrd ik'oZHkweh (Historical Background) : izLrqr la'kks/ku gs l`tuf'kyrk ;k ekul'kkL=krhy laKs'kh lacaf/kr vkgs- ekul'kkL=KkaP;k ers l`tuf'kyrk gs dsoG uofufeZrhiwrhZ e;kZfnr izfØ;k ulwu rh ,d thouO;kih izfØ;k vkgs gs vki.kkyk l`tu'khyrsP;k ckcrhr lS/kkafrd ik'oZHkwehrwu fofo/k ekulraKkP;k erkauqlkj iq<hy izek.ks ekaMrk ;sbZy1
jksyks es & ;kaP;kers l`tuf'ky 'kDrhP;k ek/;ekrwu O;fDryk iqjhiw.kZ fodklkph izjs .kk
feGrs rj
2
dkWyZ jkWtlZP;k ers fg ,d vkRefodklkph izsj.kk vkgs- rj vaMjlu ;kauh
l`tu'khyrse/khy ukR;kyk egRo fnys vkgs- ;kaP;k ers l`tuf'ky fufeZrhrwu O;fDrps vU; O;fDr'kh] vkIrLofd;kalh ,d uos ukrs tqGr vlrs rj euksfo'ys"k.koknh n`"Vhdksukrwu 3
ÝkbZM ;kaP;k ers nMiysY;k ok ifjiw.kZ u gksow 'kd.kkÚ;k bPNk] Hkkouk lkaL—frdn`"V;k ekU;
orZuk}kjs O;Dr gks.ks Eg.kts l`tuf'kyrk gks;- rj
4
FkLVZuP;k ers & fopkj dj.kkÚ;k
O;DrhP;k n`"Vhus ,[kknh uohu xks"V fuekZ.k dj.ks Eg.kts l`tu'khyrk gks;- rj 5LVsuP;k ers & miyC/k oLrw] lkfgR; o Kku ;kaP;k fu"iRrhrwu lewgkyk o lektkyk ekU; o mi;qDr vlysyh fufeZrh gks;- ekuorkoknh ekul'kkL=K 6eWLyks ;kaP;kers Hkkouk vfHkO;Drhe/khy eqDri.kk] dYiuk] dkGth] bPNk b- oSf'k"V;kapk lekos'k l`tu'khyrs'kh lacfa /kr vkgs- rj 7
vyÝsM chusP;k ers cqf/neRrsP;k pkp.;ke/kwu l`tu'khyrspk vfo"dkj >kyk vlY;kph
fnlwu ;srs- rj 8fxyQMZ ers & l`tu'khyrk fg ,d v'kh izfØ;k vkgs- fd ftP;ke/kwu uofufeZrh ?kMwu ;srs rj 9VksjkUl ikWyP;k ers & :< vkf.k ekU;rkizkIr fopkjkae/khy fdaok fl/nkUrkae/khy m.khokaph tk.kho gks.ks] fl/nkUrkaph Qsjrikl.kh dj.ks] leL;kapk 'kks/k ?ks.ks] leL;kaP;k fujkdj.kklkBh uouohu mik; lqpfo.ks] rs mik; riklwu ikg.ks- Eg.kts l`tu'khyrkl`tu'khyrsps 'kS{kf.kd egÙo (Importance of Present Study): l`tu'khyrsP;k lanHkkZr ns'kkr vkf.k fons'kkr vusd la'kks/kus >kyh vlwu] fof'k"V ?kVdk'kh l`tu'khyrspk laca/k /ku vkgs dh _.k vkgs] cks/kkRed vkgs dh HkkoukRed vkgs gs dG.;klkBh l`tu'khyrs'kh lacfa /kr fofo/k ckch o"kZfugk; iq<hyizek.ks &
dqVawckpk vkfFkZd ntkZ
cqf/neRrsps egÙo
dqVqackps egÙo
Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
izk- equ oS'kkyh fnus'k & MkW- ekssgu dkacGs
13869
(Pg. 13867-13872)
'kS{kf.kd laiknu
ikydkaph fLFkrh
l`tu'khyrsps fodlu
lakL—frd ekxklysyk
vf/kd Hkk"kk vlY;kpk ifj.kke
Hkkofud laosnu'khyrk
/ku lglaca/k
iqjd o ekjd ?kVd
oxkZrhy okrkoj.k
eqDr okrkoj.kkpk izHkko
la'kks/kukph xjt (Research Need) : vktP;k f'k{k.kke/;s l`tu'khyrsP;k fodklkps egRo fnolsafnol ok<r pkyys vkgs- lkfgR;] foKku] ra=Kku] laxhr] vkf.k n`';dyk v'kk loZp fo"k;kaP;k v/;;ukr l`tu'khyrsps lao/kZu dj.;klkBh fofo/k iz;Ru lkrR;kus dsys tkr vkgsr- fxyQksMZ rj vlsgh Eg.kkys gksrs dh] vkrk dsoG vodk'k;qx vkf.k ra=Kkukps ;qx vkys Eg.kwu R;klacfa /kr Kku{ks=krp l`tu'khyrk fodflr >kyh ikfgts vls uOgs rj lkekftd'kkL=kaP;k {ks=ke/;sgh l`tu'khyrk ok<hl ykxyh ikfgts- jkWtlZ ;kauh ns[khy lkaL— frd o 'kS{kf.kd {ks=krhy l`tu'khyrsP;k vHkkokfo"k;h xjt izfriknyh vkgs- rlsp gkWjsUl ;kaukgh ;k lanHkkZr vkiyk n`f"Vdksu O;Dr djrkuk EgVys vkgs dh jk"VªkP;k O;kid dY;k.kklkBh vkf.k loZ lektkP;k ekufld LokLF;klkBh yksdkaP;k l`tu'khy orZukph ikrGh mapko.ks xjtsps vkgs- lqifz l/n bfrgkldkj VkW;Uch ;kaps ers l`tu'khy eukph FkksMh ek.kls ns[khy laL—rhoj izpaM izHkko ikMw 'kdrkr- vusd fopkjoarkauh rj laiw.kZ ekuotkrhyk ,d= vk.k.;kps dke l`tu'khyrk d: 'kdrs vls lkafxrys vkgs- Kku vkf.k l`tu'khyrk ;k nksUghaph mikluk vkiY;kyk vkarjjk"Vªh; lkeatL; vkf.k 'kkarrk ;kdMs ?ksÅu tkÅ 'kdrs vls ;qusLdksns[khy vkxzgkus Eg.kr vkgs- fo|kF;kZaP;k l`tu'khyrsP;k fodklkr 'kkGk vkf.k 'kkys; okrkoj.k [kwi egRokph Hkwwfedk ctkow 'kdrs- oxkZ/;kiuke/;s nSuafnu rkfldkaP;k dkyko/khr lqtu'khyrslkBh iks"kd okrkoj.k fuekZ.k dj.ks gs f'k{kdkalkBh vR;ar vkOgkukRed vkgs vkf.k ;klkBh f'k{kdkauk l`tu'khyrk o`f/naxr dj.;klkBh izf'k{k.k ns.ks xjtsps vkgs-
Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
izk- equ oS'kkyh fnus'k & MkW- ekssgu dkacGs
13870
(Pg. 13867-13872)
l`tu'khyrk fodluklklkBh ih,pMh Lrjkoj >kysyh la'kks/kus
la'kks/kukph mfn~n"Vs (Objective of Present study) 1-
ch-,M- izf'k{k.kkFkhZaph Hkkf"kd l`tu'khyrk o`f/naxr dj.;klkBh izf'k{k.k dk;ZØekph
fufeZrh dj.ks2-
ch-,M- izf'k{k.kkFkhZaph Hkkf"kd l`tu'khyrk o`f/naxr dk;ZØekph ifj.kkedkjdrk
rikl.ksx`fgrd (Assumption) lq;ksX; —rh dk;ZØe fufeZrh o R;kaph dk;Zokgh dsY;kuarj ch-,M~- izf'k{k.kkF;hZph l`tu'khyrsr ok< gksrs ¼fp=k lksguh½ la'kks/ku ifjdYiuk (Hypothises) —rh dk;ZØekeqGs iwoZdlksVhis{kk mRrj dlksVhr ch-,M~- izf'k{k.kkF;hZph l`tu'khyrsP;k xq.kkae/;s y{k.kh; ok< fnlwu ;srsCopyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
izk- equ oS'kkyh fnus'k & MkW- ekssgu dkacGs
13871
(Pg. 13867-13872)
izLrqr la'kks/kuklkBhph i/nr (Method of Research) izLrqr la'kks/kukr izk;ksfxd i/nrhpk voyac dsyk vkgs- dkj.k izLrqr la'kks/kuke/;s ch-,M- izf'k{k.kkFkhZaph l`tu'khyrk fodlu dk;ZØekph fufeZrh ;k Lora= pykpk ifj.kke l`tu'khyrsrhy Qjd ;k vkJ;h pykoj d'kk Lo:ikpk gksrks gs vH;kl.;klkBh izk;ksfxd i/nrhpk voyac dsyk vkgsekfgrh fo'ys"k.k i/nr (Method of Information Analysis) pkp.kh}kjs feGkysY;k ekfgrhps fo'ys"k.k [kkyhy la[;k'kkL=h; lk/kukapk mi;ksx d:u dsys vkgs1- e/;eku 2- izek.k fopyu 3- t ifjf{kdk ;kapk mi;ksx d:u ekfgrhps fo'ys"k.k dsys vkgstula[;k(Population) izLrqr la'kks/kukP;k vH;klkph tula[;k gh iq.ks ftYákrhy xzkeh.k o 'kgjh Hkkxkrhy ch-,M- izf'k{k.kkFkhZaph la[;k gks;uequkfuoM (Sample) izLrqr la'kks/kuklkBh izklafxd uequk fuoM i/nrhus Eg.ktsp ts izfrlknd ¼fo|kFkhZ½ lgt miyC/k gksÅ 'kdrkr- v'kkapk lekos'k ;ke/;s dsyy s k vkgs- ch-,M- izf'k{k.kkFkhZ ,dq.k 40 fo|kF;kZapk lekos'k uequk fuoMhr dsyk vkgsla'kks/kukps lk/ku (Research Tool) la'kksf/kdsuh e-ck-dqM a ys ;kaph Hkkf"kd l`tu'khyrsph dlksVh fu"d"kZ (Finding) izLrqr
la'kks/kukr
—frdk;ZØekl
mifLFkr
vl.kkÚ;k
ch-,M-
izf'k{k.kkFkhZapkp
¼40½
la[;k'kkL=h; fo'ys"k.kkr lekos'k dsyk vkgs- izLrqr la'kks/kuke/;s l`tu'khyrsP;k iqoZ dlksVh ojhy xq.k o mRrj dlksVhojhy xq.k ;kaP;k Vh ps eqY; 10-76 ;k lkFkZdrk Lrjkoj vk<GysEg.kwu izLrqr —frdk;ZØekeqGs Hkkf"kd l`tu'khyrk o`f/naxr dj.;klkBh ikp fnolkapk dk;ZØe ifj.kkedkjd vkgslanHkZ
MkW- e/kqdj ckG—".k dqMy a s] 1974] ^ejkBh v/;kiu* Jh- fo|k izdk'ku] iq.ksdqM a ys] e-ck- ^ltZu'khyrk* uwru izdk'ku] iq.ks 2008 Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
izk- equ oS'kkyh fnus'k & MkW- ekssgu dkacGs (Pg. 13867-13872)
mikluh uk-ds-] uos 'kS{kf.kd ewY;ekiu vkf.k la[;k'kkL=] Jh- fo|k izdk'ku] iq.ks 1987xaxk/kj fo- dk;ans ikVhy] ^'kS{kf.kd ekul'kkL=* pSrU; ifCyds'kUl ukf'kd] 2007Buch M. B .
(Editor) A Survey of Research in Education (First)
Buch M. B . Second Survey of research in Education (1972-78) Buch M. B . Third Survey of research in Education (1978-83) Buch M. B . Fourth Survey of research in Education (1983-88) Buch M. B .
Fifth Survey of research in Education (1992)
Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
13872