Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies, Online ISSN 2278-8808, SJIF 2016 = 6.17, www.srjis.com UGC Approved Sr. No.49366, JAN–FEB, 2018, VOL- 5/44
egkjk"Vª jkT;krhy ‘ksrh mRiknukph l|%fLFkrh&,d vk<kok ¼2013 rs 2015½ laxhrk lkGos]
Ph. D.
vFkZ’kkL= foHkkxize[q k] MkW- vjfoan rsyax dkWyst] fuxMh] iq.ks 4Z
Scholarly Research Journal's is licensed Based on a work at www.srjis.com
izLrkouk% d`”khiz/kku vFkZO;oLFkk Eg.kfo.kk&;k Hkkjrkr iwohZiklwu vktrkxk;r ‘ksrd&;kaph n;uh; voLFkk vkgs- egkjk”Vªkrhy fonHkkZr vkf.k ejkBokM;kr eksB;k izek.kkr ‘ksrdjh vkRegR;k djhr vkgs-s tks ‘ksrdjh vUu/kkU;kps mRiknu ?ksouw vkiY;kyk txorks R;k ‘ksrdjh oxkZph gkyvis”Bk vtqugh pkyw vkgs-egkRek Qqysauh ‘ksrd&;kaP;k thoukdMs y{k os/kys gksrs- fnolHkj dkckM d”V dj.kkjk] mUgk&rkUgkr ?kke xkG.kkjk ‘ksrdjh dk;e nq%[kh fnlrks- ikÅl tkLr iMyk rj ‘ksrd&;ka ,soth brj yksd tkLr [kq”k gksrkr dkj.k vUu/kkU; LoLr gksrs vkf.k nq”dkG iMyk rjh ‘ksrdjhp nq%[kh gksrks dkj.k R;kyk vUu/kkU; fodr ?ks.;klkBh [kMh QksMk;yk lkoZtfud fBdk.kh tkos ykxrs- ‘ksrdjh oxZ gk vktgh tkxfrdhdj.kkP;k voLFksr ns’kkpk fdrhgh fodkl >kyk rjh fodklkP;k ifydMps thou txr vkgsyksdla[;sP;k ckcrhr egkjk”Vª gs ns’kkr nql&;k dzekadkps jkT; vkgsjkT;kph yksdla[;k 2011 P;k tux.kusuqlkj 11-24 dksVh vlwu rh ns’kkrhy ,dw.k yksdla[;sP;k 9-3 VDds vkgs- vk/kqfud vkfFkZd /kksj.kkP;k tkxfrdhdj.k] mnkjhdj.k] [kktxh dj.kkpk tkLr izHkkr egkjk”VªkP;k vFkZO;oLFksoj vlY;kus jkT;krhy vkS|ksfxd o lsok ;k nksUgh {ks=kapk LFkwy jkT; mRiUukr ,df=r fgLlk 88-7 VDds rj d`”kh o layXu {ks=kpk fgLlk 11-3 VDds vkgs- egkjk”Vªkr ‘kgjhdj.k eksB;k izek.kkoj gksr vlY;kus 45-2 VDds yksdla[;k vkt ukxjh Hkkxkr jkgr vkgsCopyright © 2018, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
Dr. Sangita Salave (Pg. 9755-9759)
9756
2014 P;k vkdMsokjhuqlkj 355 rkyqD;kaiSdh ¼eqc a bZ ‘kgj oxGwu½ 226 rkyqD;kar 110 rkyqD;kr lk/kkj.k viqjk ikÅl rj 17 ftYg;kr ljkljh is{kkgh tkLr ikÅl iMyk vkgs Eg.ktsp ekxhy o”kkZP;k rqyusr ikÅl deh vlY;kus isj.khps {ks= deh >kys vkgs- ifj.kkeh gsDVjh mRiknugh ?kVysys fnlrsrDrk dz- 1% Izkeq[k [kjhi fidkaps {ks= o mRiknu vdz- ihd 1 2 3 4 5
{ks= ¼000 gsDVj½ 2013&14 2014&15 ‘kscny 4058 3558 &12
,dw.k r`.k/kkU; ,dw.k 2011 dM/kkU; ,dw.k 3890 rsyfc;k Dkiwl 4160 Ål 937 ,dw.k 15056 lanHkZ% egkjk”Vzkph vkfFkZd
mRiknu ¼000 es-Vu½ 2013&14 2014&15 ‘kscny 7544 54442 &28
1688
&16
1492
895
&40
4087
05
4617
2092
¼&55½
8834 76901 &
6608 84261 &
¼&25½ 10 &
4192 01 1054 12 14579 &3 ikg.kh 2014&15
ojhy rDR;ko#u vls Li”V gksrs dh] ,dw.k r`.k/kkU;kps gsDVjh {ks= ?kVY;kus R;kps mRiknugh ?kVys vkgs- R;ke/;s Tokjhps fuEE;kus {ks=+ ?kVY;kus mRiknu fuEE;kis{kkgh tkLr njkus ?kVY;kus TokjhP;k fdaerhe/;s ok< >kysyh fnlwu ;srsedk mRiknukyk vkS|ksfxd o lsok {ks=krhy ?kVdkadMwu ekx.kh ;sr vlY;kus edk mRiknu {ks=kr ok< >kyh vlyh rjh mRiknukr ek= ok< >kyh ukgh ifj.kkeh ,dw.k r`.k/kkU;kps mRiknu izek.k ?kVY;kus R;kpk ifj.kke fadaerhr ok< >kysyh fnlrslkrR;kus viqjk ikÅl iMr vlY;kus dksjMokgw {ks=kr ?ksrys tk.kkjs dM/kkU;kps mRiknu {ks= deh >kys- 16 VDds brds {ks=+ ?kVY;kus mRiknu 40 VDds ?kVys vkgs- rwj mRiknukr 36 VDds] ewx mRiknukr 57 VDds ?kV >kysyh fnlwu ;srs- mfMn mRiknukr 55 VDds ?kV >kY;kus dM/kkU;kps ns[khy Hkko ekxhy rhu o”kkZar ok<ysys fnlwu ;srkrCopyright © 2018, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
Dr. Sangita Salave (Pg. 9755-9759)
9757
‘ksrd&;kykgh jks[khP;k mRiknuke/;s rsyfc;kps mRiknu ok<okos vls okVr vlY;kusp gsDVjh fidk[kkyhy {ks= 5 VDds njkus ok<ys ijarq gokekukrhy gks.kkjs cny vkf.k vodkGh iM.kkjk ikÅl ;keqGs fidk[kkyhy gsDVjh {ks= ok<wugh mRiknu ?kVysys fnlwu ;srs- lks;kchups mRiknu 30 VDds ?kVys] HkqbZewx 34 VDds ?kVys rj lokZr tkLr lw;ZQqy 50 VDds ?kVys vkgsT;k {ks=kr ikÅl eqcyd izek.kkr iMrks R;k {ks=kr Ål o dkiwl ;k fidkaps mRiknu gksrs vls vlys rjh dkilkps mRiknugh 2013&14 P;k rqyusr 2014&15 ;k dkyko/khr 25 VDD;kauh ?kVysys vkgs- QDr Ål mRiknu 10 VDds njkus ok<ysys fnlrs- fotspk okij 2013&14 P;k rqyusr 2014&15 e/;s d`”kh {ks=kpk okij 21]725 n’ky{k ;qfuVo#u 14469 n’ky{k brdk ?kVysyk fnlwu ;srks- R;kpk ifj.kkegh mRiknu ?kV.;koj >kysyk fnlwu ;srksOkjhy loZ vkdMsokjho#u vls fun’kZukl ;srs dh] yksdla[;k ok<r vkgs ijarq ‘ksrhrhy mRiknu ek= fnolsa fnol ?kVr tkr vkgs- ;kph vusd dkj.ks lkaxrk ;srhy- R;kiSdh ize[ q k dkj.k Eg.kts ‘ksrekykyk O;kikjh nsow djr vlysYkk deh Hkko‘ksrd&;kaP;k
vkfFkZd
fgrkps
j{k.k
dj.;klkBh
vkf.k
d`”kh
{ks=
vkfFkZdn`”V;k l{ke dj.;klkBh dsna z ’kklu dkgh fuoMd fidkalkBh fdeku vk/kkjHkwr fdaer tkfgj djrs- dkgh ize[ q k fidkaP;k ckcrhr fdaer vk/kkjHkwr fdaerh iq<hyizek.ks----
Copyright © 2018, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
Dr. Sangita Salave (Pg. 9755-9759)
9758
rDrk dz-2% ize[ q k fidkaP;k vk/kkjHkwr fdaerh fdeku vk/kkjHkwr fdaer ¼#-fDoaVy½
ihd
2013&14
2014&15
rkanwG
1345
1360
Tokjh&ladfjr
1500
1530
ekynkaMh
1520
1550
Ekdk
1310
1310
rwj
4300
4350
Ekwx
4500
4600
lw;ZQqy
3700
3750
HkwbZeqx
4000
4000
djMbZ
1800
3050
rhG
4500
4500
lanHkZ% egkjk”Vzkph vkfFkZd ikg.kh 2014&15
‘ksrd&;kauk
‘kklukdMwu
fofo/k
cWadk
rlsp
lgdkjh
laLFkkekQZr
vYieqnrhph ihd dtsZ fnyh tkrkr- R;ke/;s O;kikjh cWadk vkf.k Hkwfodkl cWdkadMwu dtsZ ns.;kps izek.k tkLr vkgs2012&13 P;k rqyusr 2013&14 e/;s jk”Vªh; d`”kh foek ;kstus varxZRk ;k ;kstuspk Qk;nk ?ks.kk&;k ‘ksrd&;kaph la[;k 23-18 yk[k o#u 17-41 yk[k Ik;Zar ?kVysyh fnlrs- egkjk"Vªkrhy ‘ksrdjh turk vi?kkr foek ;kstus}kjs 2009&2010 e/;s 21-07 dksVh #i;s uqdlku HkjikbZ ‘ksrd&;kauk fnyh gksrh2013&14 e/;s gh uqdlku HkjikbZ 11-54 dksVh #i;s fnysyh vkgs- Eg.ktsp uqdlku HkjikbZps okVi fuEE;kus >kY;kus ‘ksrd&;kauk vkt vusd ladaVkauk lkeksjs tkr vlY;kps fnlwu ;srsCopyright © 2018, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
Dr. Sangita Salave (Pg. 9755-9759)
9759
Okjhy loZ fo’ys”k.kko#u vls fun’kZukl ;srs dh] egkjk”Vªkr ‘ksrhyk ize[ q k O;olk; letyk tkr vlyk rjh ‘ksrd&;kaP;k mRiUu ok<hlkBh fulxZ vkf.k ljdkj nks?kkaph ;ksX; fjrhus lkFk feGr ulY;kus fnolsfa nl ‘ksrhrhy mRiknu ?kVhph voLFkk pkywp vkgs- gs ns’kkP;k Hkkoh vkfFkZd izxrhP;k n`”Vhus gkuhdkjd Bj.kkj vkgs- Eg.kwu ljdkjus vkf.k vki.k lokZauh ‘ksrdjh mRiknu ok<hlkBh iq<hy mik;kadMs y{k iqjfo.ks vko’;d vkgs1- ‘ksrd&;kaP;k ekykph vk/kkj fdaerh Hkkook<hP;k rqyusr ok<R;k vlkO;kr2- ‘ksrd&;kauk fc&fc;k.ks] ;a=lkexzhlkBh dtZiqjoBk fodflr ns’kkalkj[kk deh O;ktnjkus djkok3- ‘ksrd&;kaP;k eqykauk eksQr f’k{k.k o ‘kS{kf.kd lkfgR; miyC/k d#u |kosr4- Tkyflpauk[kkyhy {ks=kr ok< ?kMowu vk.kkoh5- dksjMokgw ‘ksrhrhy /kksds deh dj.;klkBh O;kid dk;Zdze gkrh ?;kosr6- lhekar ‘ksrd&;kauh lgdkjh i/nrhus ‘ksrhpk mi;ksx d#u tkLrhr tkLr tfeu mRikndrslkBh okijkoh7- 01 tkusokjh 2014 iklwu egkjk”Vª ljdkjus dksjMokgw ‘ksrh vfHk;ku lq# dsys vkgs- rs ;’kLoh dj.;klkBh ljdkj cjkscj ‘ksrd&;kauh] loZlkekU; ukxfjdkauh gkrHkkj ykokoklanHkZlqph ;’keaFku] ,fizy&twu 2010 egkjk”Vª ‘kklu] egkjk”Vªkph vkfFkZd ikg.kh&2014&15 Maharashtra Development Report, 2014-15
vFkZlaokn] ,fizy&tqu 2014] [kaM 38] vad 1 Hkkjrh; vFkZO;oLFkk] nRr lanq je 2013 Government of India, Ministry of Finance, 2013
Copyright © 2018, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies