Issuu

Scholarly Research Journal for Humanity Science & English Language , Online ISSN 2348-3083, SJ IMPACT FACTOR 2016 = 4.44, www.srjis.com UGC Approved Sr. No.48612, DEC-JAN 2018, VOL- 5/25

“खानदे ळातीर वलव शळषा अशबमान मोजने अॊतगवत अनसदान प्राप्त प्राथशभक ळाऱाॊचा वलव शळषा अशबमान अनसदान अॊभरफजालणीचा अभ्माव” एव. आय. चव्शाण & एव. व्शी. बोऩे, Ph. p h D. ( लाषणज्म वलबाग )

करा लाषणज्म ल वलसान भशावलद्यारम तऱोदा

भशावलद्यारम नॊदयस फाय षज. नॊदयस फाय- ४२५४१३ (लाषणज्म वलबाग)

करा लाषणज्म ल वलसान भशावलद्यारम तऱोदा

भशावलद्यारम नॊदयस फाय षज. नॊदयस फाय- ४२५४१३

भहशरा भहशरा

वलव शळषा अशबमान मोजने अॊतगवत खानदे ळातीर वयकायी प्राथशभक ळाऱाॊना वलव शळषा अशबमान मोजनेचे अनसदान प्राप्त शोते. मा अनसदानाचा खचव वलऴमक अध्ममन वॊळोधन वलऴमात केरे आशे . ०६

- १४ लऴे लमोगटातीर भसराभसरीॊना

“भोपत ल वक्तीचे शळषण” ल “वाये शळकूमा ऩसढे जालूमा” शे ब्रीद लाक्म घेलन ू वलव शळषा अशबमान मोजना केंद्र वयकाय भापवत याफलरी जाते . वलवलध कायणाॊवाठी आलश्मकता वलचायात घेलन ू “वलव शळषा अशबमान” मोजनेचे अनसदान प्राप्त शोत अवते. मा अनसदानाचा लाऩय कळा ऩध्दतीने केरा जातो. ल अनसदान खचव

वलऴमक आशथवक व्मलशाय कवे केरे जातात. तवेच वलव शळषा अशबमान मोजनेची अॊभरफजालणी कळा ऩध्दतीने केरी जाते मा वलऴमी अभ्माव केरा आशे .

वब्रज वॊसा:- वलव शळषा अशबमान मोजना, भोपत ल वक्तीचे शळषण, वाये शळकूमा ऩसढे जालूमा.

Scholarly Research Journal's is licensed Based on a work at www.srjis.com

प्रस्तालना:-

खानदे ळात धसऱे नॊदयस फाय ल जऱगाल मा तीन भशायाष्ट्रातीर

षजल्ह्ाॊचा वभालेळ शोतो. खानदे ळाचा ऩयीवय भशायाष्ट्र याज्माच्मा उत्तय हदळेरा

आशे . भशायाष्ट्र याज्माचा भसकूट अवल्हमा वायखे खानदे ळचे अस्तीत्ल मा बागाचे आशे . वलवलधतेने शबन्नता अवरेल्हमा मा बागात वलवलध जाती ल धभावचे, Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies

S. R. Chavan & Dr. S. V. Bhope (Pg. 6874-6883) 6875

फोरीबाऴा,व्मलवाम, वण- उत्वल, रयतीरयलाज, अवरेरे रोक मा बागात याशतात. धसऱे ल जऱगाल षजल्ह्ात कसणफी ऩाटीर वभाजाचे तय नॊदयस फाय षजल्ह्ात

आहदलावी वभाज भोठ्मा प्रभाणालय याशतो. बौगोशरक दृष्टीने नभवदा, ताऩी मा फायभाशी लाशणाऱ्मा

ऩषिभ लाहशनी अवरेल्हमा नद्या आशे त. तय खानदे ळच्मा

उत्तय हदळेरा वातऩसडा ऩलवत आशे त. उॊ च, वखर, डोंगय, दऱ्मा, खोये , वऩाट,अवा शा प्रदे ळ आशे . अळा ऩयीषस्थतीत प्राथशभक शळषणाची वोम वयकायने ळशयी ल

ग्राभीण बागात उऩरब्द करून हदरी आशे . गालागालात, खेड्मा-ऩाड्मालय, दऱ्माखोयमाच्मा हठकाणी ज्मा हठकाणी रोक लस्ती आशे अळा बागात वलव शळषा

अशबमान मोजनेच्मा भाध्मभातून प्राथशभक शळषणाची वोम कयण्मात आरी आशे . वलव शळषा अशबमान मोजनेच्मा भाध्मभातून वलवलध प्रकायचे

अनसदान आशथवक स्लरुऩात प्रती लऴी षजल्हशा ऩयीऴद, नगयऩाशरका ल

भशानगयऩाशरकेच्मा प्राथशभक ळाऱाॊना हदरे जाते . मा ळाऱे त लम लऴे ६ ते १४ ऩमंतच्मा लमोगटातीर भसरा- भसरीॊना इ. १ री. ते इ. ८ ली. ऩमंतचे प्राथशभक

शळषण हदरे जाते. याज्म घटनेतीर तयतसदीनसवाय भोपत ल वक्तीचे शळषण ६ ते १४ लऴे लमोगटातीर भसरा-भसरीॊना हदरे गेरे ऩाशीजे. ल कोणीशी शळषणाच्मा

प्रलाशाऩावून दयू जाता काभा नमे हकॊला कोणीशी शळषणा ऩावून लॊशचत याशणाय नाशी. अवा वॊकल्हऩ घेलन ू “वाये शळकूमा ऩसढे जालूमा” मा तत्लाने वलव शळषा

अशबमान मोजना वॊऩण ू व बायतात याफलरी जाते . त्मातूनच शळषण वलऴमक वोम खानदे ळातीर प्राथशभक ळाऱाॊभधून केरी आशे .

वलव शळषा अशबमान मोजनेच्मा भाध्मभातून प्राथशभक ळाऱाॊना प्रती

लऴी ळाऱा अनसदान ळारेम उऩमोगी वाशीत्म खये दी कयण्मावाठी हदरे जाते . तय शळषक अनसदान शळषकाॊच्मा वॊख्मेनव स ाय प्रत्मेक शळषकारा ळैषषणक उऩक्रभ

लऴवबयात याफवलण्माच्मा दृष्टीने खचव कयण्मावाठी हदरे जातात. तय ळाऱा दे खबार ल दरु ू इभायतीची स स्ती अनसदान ळाऱे च्मा लगव खोल्हमाॊची वॊख्मा वलचायात घेलन

दरु स स्ती ल दे खबार कयण्मावाठी दे रे जातात. त्माच प्रभाणे जसन्मा ळाऱाॊच्मा लगव खोल्हमाॊची भोठ्मा प्रभाणालय दरु स स्ती, नलीन ळाऱा खोल्हमाॊचे फाॊधकाभ, अऩॊग

S. R. Chavan & Dr. S. V. Bhope (Pg. 6874-6883) 6876

अनसदान, प्रशळषण अनसदान, खेऱणी वाशीत्म, वॊयषण शबॊत फाॊधकाभ, वऩण्माच्मा ऩाण्माची वोम, इ. वलवलध प्रकायचे अनसदाने भॊजूय केरी जातात. मा अनसदान

यकभेतून ळारेम काभकाज चारत अवते. वलद्यार्थमांच्मा वलांगीण वलकावावाठी अनसदाने लाऩयरी जातात. अनसदान यकभाॊची अॊभरफजालणी हकॊला लाऩय कळा प्रकाये केरा जातो माचा (वन २००२ ते २०१४) शा कारखॊड वलचायात घेलन ू वॊळोधन वलऴमाचा अभ्माव कयण्मात आरा आशे . वॊळोधनाचा उद्दे ळ:-

वॊळोधन वलऴमाचा अभ्माव कयण्मावाठी खारीर प्रकायचे उद्दे ळ

शनषित कयण्मात आरे आशे .

१) ०६ – १४ लऴे लमोगटातीर वलद्यार्थमांना हदल्हमा जाणायमा ळैषषणक वसवलधाॊचे अध्ममन कयणे.

२) अनसदानाॊचा लाऩय मोग्म कायणाॊवाठी शोतो का मा वॊफॊधीचा अभ्माव कयणे . ३) अनसदान खचावफाफतचे व्मलशाय फॉक वाधनाॊभापवत (उदा. चेक, भागणी धनाकऴव, इरेक्रोशनक रान्वऩय इ.) शोतात का माची भाशीती घेणे.

४) अनसदानातून ऩसयेळा प्रभाणात ल लेऱेत ऩैवा उऩरब्द शोतो का माची भाशीती करून घेणे.

५) भशायाष्ट्र याज्म प्राथशभक शळषण ऩयीऴदे ने कामावषन्लत केरेल्हमा भागवदळवक तत्लाॊचे ऩारन केरे जाते का माचे अध्ममन कयणे .

६) अनसदान खचव कयताना वलशळष्ट यकभाॊऩढ स ीर व्मलशाय टें डय ल कोटे ळन मा ऩध्दतीचा लाऩय करून केरे जातात माची ळशाणीळा कयणे. वॊळोधनाची गृशीतके:-

वॊळोधन वलऴमाचा अभ्माव कयण्मावाठी खारीर प्रकायची

वॊळोधनाची गृशीतके शनषित कयण्मात आरी आशे .

१) ६-१४ लऴे लमोगटातीर भसरा-भसरीॊना शळषणाच्मा वसवलधा उऩरब्द करून दे ण्माच्मा उद्दे ळाने वलव शळषा अशबमान मोजना याफलरी जाते .

२) वलव शळषा अशबमान मोजनेतीर अनसदानातून ऩैवे लेऱेत ल ऩसयेळा प्रभाणात उऩरब्द शोत नाशी.

S. R. Chavan & Dr. S. V. Bhope (Pg. 6874-6883) 6877

३) वलव शळषा अशबमान अनसदान खचावफाफत वलव व्मलशाय फॉक वाधनाॊ भापवत शोतात.

४) वलव शळषा अशबमान अनसदान खचव कयताना टें डय ल कोटे ळन मा ऩध्दतीचा लाऩय शोत नाशी.

५) भशायाष्ट्र याज्म प्राथशभक शळषण ऩयीऴदे ने कामावन्लीत केरेरी भागवदळवक तत्ले अनसदान खचव कयताना आभरात आणरी जात नाशी. वॊळोधन ऩध्दती:-

वॊळोधन भाहशती वॊकरनाच्मा प्राथशभक ल दय्स मभ स्रोताॊच्मा

भाध्मभातून वॊळोधन वलऴमाची भाहशती गोऱा कयण्मात आरी आशे . दय्स मभ

स्रोताॊच्मा प्रश्नालरी मा प्रकायचा लाऩय करून वलव शळषा अशबमान मोजना अनसदान प्राप्त प्राथशभक ळाऱे च्मा शळषकाॊकडू न प्रश्नालरी हकॊला अनसवच ू ी बरून घेण्मात

आरी. RANDOM SAMPLING मा प्रकायचा लाऩय करून ६८५ प्राथशभक ळाऱाॊची प्रश्नालरी / बरून घेण्मात आरी. वॊळोधन भाहशतीचे वलश्लेऴण कयण्मात मेलन ू गृशीत्काॊची ऩडताऱणी घेण्मावाठी Z test ल ChiSquare test

चा लाऩय कयण्मात आरा. ल

त्मालरून वॊळोधन वलऴमाचे शनष्कऴव भाॊडण्मात आरे आशे . वलऴमाचे वललेचन:-

खानदे ळातीर ळाऱाॊचे वलेषण कयताना प्रश्नालरीच्मा भाध्मभातून

भाहशती प्राप्त करून गृहशते तऩावून ऩाहशरे अवता,

गृशीत कृ त्म क्र. १ ची ऩडताऱणी केरी अवता, ्ा गृशीत कृ त्माची

ऩडताऱणी कयण्मावाठी Z वाॊख्मीकीम चाचणीचा लाऩय कयण्मात आरा अवून त्माकयीता प्रश्नालरीतीर प्र. क्र.१ अ) नसवाय भाहशती घेतरी अवता ळाऱे त

कोणत्मा इमत्तेऩमंत शळषण हदरे जाते त्मावाठी ळाऱे ची लगव वॊख्मा १ ते ४ थी लगावऩमंत ५४५ प्राथशभक ळाऱाॊभध्मे शळषण हदरे जाते, १ ते ७ ली लगावऩमंत १२२ प्राथशभक ळाऱाॊभध्मे शळषण हदरे जाते. तय १ ते ८ ली लगावऩमंत १८

प्राथशभक ळाऱाॊभध्मे शळषण हदरे जाते. म्शणजेच ऩहशरी ते आठली ऩमवतच्मा भसरा भसरीॊचे लम ६- १४ लऴे लमा ऩमवत अवते.

S. R. Chavan & Dr. S. V. Bhope (Pg. 6874-6883) 6878

Z चाचणीचे ऩयीषण केरे अवता चाचणीचे गषणतीम भूल्हम ०.०५

वाथवक ते लयीर वायणी भसल्हमाऩेषा ( = ०.०५) जास्त आशे .

d.f.=n - 1 = २ - १

= १ Z चाचणीचे गषणतीम भसल्हम ५% रषणीम ऩातऱीरा २६.१७ शे तक्ता भसल्हम १.९६ ऩेषा जास्त आशे माचा अथव ऩरयकल्हऩना फयोफय आशे . म्शणजेच ळून्म

ऩरयकल्हऩनेचा अस्लीकाय केरा जातो. ल त्मालरून अवे शवध्द शोते की, ६-१४ लऴे लमोगटातीर भसराभसरीॊना शळषणाच्मा वसवलधा उऩरब्द करून दे ण्माच्मा उद्दे ळाने वलव शळषा अशबमान मोजना याफलरी जाते .

गृशीत कृ त्म क्र. २ ची ऩडताऱणी केरी अवता,

्ा गृशीत

कृ त्माच्मा ऩडताऱणीवाठी X2 (काम स्कसअेय) चाचणीचा लाऩय कयण्मात आरा. वलश्लेऴणावाठी प्रश्नालरीतीर प्रश्न क्र. १४, १५, १६, १७, १८, १९ नसवाय प्रती लऴी हदरे जाणाये ळाऱा अनसदान, शळषक अनसदान ल ळाऱा दे खबार ल दरु स स्ती

अनसदान लेऱेत ल ऩसयेळा प्रभाणात उऩरब्द शोते का मा फद्दर प्रश्न वलेषणात वलचायण्मात आरे. ्ा गृशीतकाची दोन बागात वलबागणी कयण्मात आरी. i)वलव शळषा अशबमान अनसदानातीर ऩैवे लेऱेत उऩरब्द शोत नाशी.

्ा गृशीतकाची तऩावणी कयण्मावाठी प्रश्नालरीतीर प्रश्न क्र.२अ)i), प्रश्न क्र२अ)iii) ल प्रश्न क्र. २अ)v) वलेषणात वलचायण्मात आरे.

X2 चाचणीचे ऩयीषण केरे अवता चाचणीचे गषणतीम भूल्हम ०.०५

वाथवक ते लयीर वायणी भसल्हमाऩेषा ( = ०.०५) जास्त आशे .

d.f.=n - 1 = 6 - 1

= 5 X2 चाचणीचे गषणतीम भसल्हम ५% रषणीम ऩातऱीरा २६१.३९ शे तक्ता भसल्हम ११.०७ ऩेषा जास्त आशे माचा अथव ऩरयकल्हऩना चसकीची आशे . म्शणजेच ळून्म

ऩरयकल्हऩनेचा स्लीकाय केरा जातो. ल त्मालरून अवे शवध्द शोते की, वलव शळषा अशबमान मोजनेतीर अनसदानातून ऩैवे लेऱेत उऩरब्द शोतात.

ii)वलव शळषा अशबमान अनसदानातीर ऩैवे ऩसयेळा प्रभाणात उऩरब्द शोत नाशी. ्ा गृशीतकाची तऩावणी कयण्मावाठी प्रश्नालरीतीर प्रश्न क्र.

२अ)ii), प्रश्न क्र. २अ)iv) ल प्रश्न क्र. २अ)vi) वलेषणात वलचायण्मात आरे.

X2 चाचणीचे ऩयीषण केरे अवता चाचणीचे गषणतीम भूल्हम ०.०५ वाथवक ते लयीर वायणी भसल्हमाऩेषा (  = ०.०५) जास्त आशे .

d.f.= n - 1 = 6 - 1 = 5 X 2

S. R. Chavan & Dr. S. V. Bhope (Pg. 6874-6883) 6879

चाचणीचे गषणतीम भसल्हम ५% रषणीम ऩातऱीरा १७५.७१ शे तक्ता भसल्हम ११.०७ ऩेषा जास्त आशे माचा अथव ऩरयकल्हऩना चसकीची आशे . म्शणजेच ळून्म

ऩरयकल्हऩनेचा स्लीकाय केरा जातो. ल त्मालरून अवे शवध्द शोते की, वलव शळषा अशबमान मोजनेतीर अनसदानातून ऩैवे ऩसयेळा प्रभाणात उऩरब्द शोतात. गृशीत कृ त्म क्र. ३ ची ऩडताऱणी केरी अवता

्ा गृशीत

कृ त्माच्मा ऩडताऱणीवाठी Z चाचणीचा लाऩय कयण्मात आरा वलश्लेऴणावाठी

प्रश्नालरीतीर प्रश्न क्र. ३ ii) नसवाय फॉक खात्माचे व्मलशाय कळा प्रकाये कयतात. मा भाशीतीवाठी प्रश्न वलचायण्मात आरा. त्मानसवाय योख यक्कभ खात्मातून काढू न व्मलशाय कयणाऱ्मा ळाऱा ४७ ल फेयय चेकचा लाऩय करून व्मलशाय कयणाऱ्मा

ळाऱा १९५ तय क्रॉव चेकचा लाऩय करून व्मलशाय कयणाऱ्मा ळाऱा ४४३ आशे त अळी उत्तये शभऱारी.म्शणजेच मालरून अवा अथव काढण्मात आरा हक योख

यक्कभ खात्मातून काढू न ल फेयय चेकने व्मलशाय कयणे म्शणजे योखीने व्मलशाय कयणाऱ्मा ळाऱा (४७+१९५) = २४२ आशे त तय फॉक व्मलशाय कयण्मावाठी

लाऩयरी जाणायी मोग्म ऩध्दत म्शणजे क्रॉव चेकने व्मलशाय ४४३ ळाऱाॊभापवत केरे जातात.

Z चाचणीचे ऩयीषण केरे अवता चाचणीचे गषणतीम भूल्हम ०.०५

वाथवक ते लयीर वायणी भसल्हमाऩेषा ( = ०.०५) जास्त आशे .

d.f.=n - 1 = २ - १

= १ Z चाचणीचे गषणतीम भसल्हम ५% रषणीम ऩातऱीरा ७.६८० शे तक्ता भसल्हम १.९६ ऩेषा जास्त आशे माचा अथव ऩरयकल्हऩना फयोफय आशे . म्शणजेच ळून्म

ऩरयकल्हऩनेचा अस्लीकाय केरा जातो. ल त्मालरून अवे शवध्द शोते की, वलव शळषा अशबमान अनसदान खचाव फाफत वलव व्मलशाय फॉक वाधनाॊ भापवत शोतात. गृशीत कृ त्म क्र. ४ ची ऩडताऱणी केरी अवता

्ा गृशीत

कृ त्माच्मा ऩडताऱणीवाठी X2 (काम स्कसअेय) चाचणीचा लाऩय कयण्मात आरा.

वलश्लेऴणावाठी प्रश्नालरीतीर प्रश्न क्र.४फ)i), ४फ)ii), ४क)iii) ल ४क)iv) नसवाय वलव शळषा अशबमान अनसदान खचव कयताना टें डय ल कोटे ळन ऩध्दतीचा लाऩय शोते का मा फद्दर प्रश्न वलेषणात वलचायण्मात आरे त्मानसवाय बागात वलबागणी कयण्मात आरी.

्ा गृशीतकाची दोन

S. R. Chavan & Dr. S. V. Bhope (Pg. 6874-6883) 6880

i) वलव शळषा अशबमान अनसदान खचव कयताना टें डय मा ऩध्दतीचा लाऩय शोत नाशी.

्ा गृशीतकाची तऩावणी कयण्मावाठी प्रश्नालरीतीर प्रश्न क्र. ४क)i) ल

४क)ii) वलेषणात वलचायण्मात आरे.

X2 चाचणीचे ऩयीषण केरे अवता चाचणीचे गषणतीम भूल्हम ०.०५

वाथवक ते लयीर वायणी भसल्हमाऩेषा ( = ०.०५) जास्त आशे .

d.f.=n - 1 = २ - १

= १ X2 चाचणीचे गषणतीम भसल्हम ५% रषणीम ऩातऱीरा ०.३३ शे तक्ता भसल्हम ३.८४ ऩेषा कभी आशे माचा अथव ऩरयकल्हऩना फयोफय आशे . म्शणजेच ळून्म

ऩरयकल्हऩनेचा अस्लीकाय केरा जातो. ल त्मालरून अवे शवध्द शोते की, वलव शळषा अशबमान अनसदान खचव कयताना टें डय मा ऩध्दतीचा लाऩय शोत नाशी.

ii) वलव शळषा अशबमान अनसदान खचव कयताना कोटे ळन मा ऩध्दतीचा लाऩय शोत नाशी.

्ा गृशीतकाची तऩावणी कयण्मावाठी प्रश्नालरीतीर प्रश्न क्र. ४फ)i) ल

४फ)ii) वलेषणात वलचायण्मात आरे.

X2 चाचणीचे ऩयीषण केरे अवता चाचणीचे गषणतीम भूल्हम ०.०५

वाथवक ते लयीर वायणी भसल्हमाऩेषा ( = ०.०५) जास्त आशे .

d.f.=n - 1 = २ - १

= १ X2 चाचणीचे गषणतीम भसल्हम ५% रषणीम ऩातऱीरा ४.१७२ शे तक्ता भसल्हम ३.८४ ऩेषा जास्त आशे माचा अथव ऩरयकल्हऩना चसकीची आशे . म्शणजेच ळून्म

ऩरयकल्हऩनेचा स्लीकाय केरा जातो. ल त्मालरून अवे शवध्द शोते की, वलव शळषा अशबमान अनसदान खचव कयताना कोटे ळन मा ऩध्दतीचा लाऩय कयतात. गृशीत कृ त्म क्र. ५ ची ऩडताऱणी केरी अवता

भशायाष्ट याज्म

प्राथशभक शळषण ऩयीऴदे ने कामावषन्लत केरेरी भागवदळवक तत्ले अनसदान खचव

कयताना आभरात आणरी जातात का? मा फद्दर वलेषणात प्रश्न वलचायण्मात आरा.

Z चाचणीचे ऩयीषण केरे अवता चाचणीचे गषणतीम भूल्हम ०.०५

वाथवक ते लयीर वायणी भसल्हमाऩेषा ( = ०.०५) जास्त आशे .

d.f.=n - 1 = २ - १

S. R. Chavan & Dr. S. V. Bhope (Pg. 6874-6883) 6881

१.९६ ऩेषा जास्त आशे माचा अथव ऩरयकल्हऩना चसकीची आशे . म्शणजेच ळून्म

ऩरयकल्हऩनेचा स्लीकाय केरा जातो. ल त्मालरून अवे शवध्द शोते की, भशायाष्ट याज्म प्राथशभक शळषण ऩयीऴदे ने कामावषन्लत केरेरी भागवदळवक तत्ले अनसदान खचव कयताना आभरात आणरी जातात. वलेषणाचे शनष्कऴव:-

२) वलव शळषा अशबमान मोजना अनसदानातून ऩैवे लेऱेत ल ऩसयेळा प्रभाणात उऩरब्द शोतात.

३)वलव शळषा अशबमान अनसदान खचाव फाफत वलव व्मलशाय फॉक वाधनाॊ भापवत शोतात.

४)वलव शळषा अशबमान अनसदान खचव कयताना टें डय ऩध्दतीचा लाऩय शोत नाशी ऩयॊ तू कोटे ळन ऩध्दतीचा लाऩय शोतो.

५) भशायाष्ट याज्म प्राथशभक शळषण ऩयीऴदे ने कामावषन्लत केरेरी भागवदळवक तत्ले अनसदान खचव कयताना आभरात आणरी जातात. उऩाममोजना:१) इ. १ ते

इ. ४ थी ऩमंत वलव शळषा अशबमान अनसदान अॊतगवत ळाऱाॊभधून

भोठ्मा वॊख्मने हदरे जाते. त्माच

ळाऱाॊभधून इ. १ री. ते इ. ८ ली ऩमंतचे

शळषण वलद्यार्थमांना उऩरब्द करून हदरे जाले. जेणे करून वलव शळषा अशबमान

मोजना वसरु कयण्मा भागीर तत्लाचे वॊऩण ू व ऩारन म्शणजेच ०६ लऴे ते १४ लऴे लमोगटातीर भसरा-भसरीॊना शळषणाच्मा वोमी वसवलधा उऩरब्द करून दे णे ळक्म शोईर.

२) ळाऱाॊभध्मे ज्मा वोमी-वसवलधा उऩरब्द नाशीत हकॊला अबाल आशे त्माॊचा ळोध घेलन ू वलद्यार्थमांच्मा हशताच्मा दृष्टीने वलव शळषा अशबमान मोजने अॊतगवत अनसदान उऩरब्द करून द्याले.

३) प्रशतलऴी ळाऱाॊना हदरी जाणायी अनसदाने ळाऱा अनसदान, शळषक अनसदान ल ळाऱा दे खबार ल दरु स स्ती अनसदान लेऱेत ल त्मातून ऩसयेळा प्रभाणात आलश्मक Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies

S. R. Chavan & Dr. S. V. Bhope (Pg. 6874-6883) 6882

त्मा वलव गोष्टीॊची खये दी कयता मेईर मादृष्टीने शळषकाॊची भते वलचायात घेलन ू अनसदान द्याले.

५) ळाऱा फाॊधकाभ अॊतगवत ळाऱा इभायत फाॊधकाभ, नलीन खोल्हमाॊचे फाॊधकाभ ल ळाऱे ची भोठ्मा प्रभाणालयीर दरु व बागाॊचा वलचाय करून स स्ती इ. काभाॊचे दग स भ ऩसयेळा प्रभाणात अनसदान द्याले. तवेच षजल्हशा स्तयालरून लयीर प्रकायची काभे कयण्माच्मा दृष्टीने टें डय काढरी जाली. शी वलव काभे करून दे ण्माची वलव

जफाफदायी षजल्हशा / ळशयी भसख्म कामावरमाॊची ल गटवाधन केंद्र / ळशयी वाधन केंद्र माॊची अवाली.

६) ळाऱा ग्राभ शळषण वशभती / ळाऱा व्मलस्थाऩन वशभतीची कामे, अशधकाय ल जफाफदाऱ्मा काम आशे माॊची भाहशती दे ण्मात माली.

८) वलव शळषा अशबमान अनसदान खचावचे वलव प्रकायचे व्मलशाय क्रॉव चेकच्मा वशाय्माने केरे जाले. म्शणजेच अनसदान खचव कयताना योख यक्कभेने ल फेयय चेकने केरेरे व्मलशाय केरे जाणाय नाशी माची काऱजी घ्माली.

९) वलव शळषा अशबमान मोजने अॊतगवत ळाऱाॊच्मा खात्मालय अनसदान जभा

कयताना ळाऱाॊच्मा शळषकाॊना भेवेज / इभेर केरा जाला. तवेच अनसदान कळा

प्रकाये खचव केरे जाले कोणत्मा अनसदानातून कोणत्मा लस्तूॊची / वाधनाॊची खये दी केरी जाली माफाफतची भाहशती हदरी जाली.

१०) वलव शळषा अशबमान अनसदान भागवदळवन वलऴमक कामवळाऱा / प्रशळषण शळषकाॊना दे ण्मात माले.

११) भशायाष्ट्र याज्म प्राथशभक शळषण ऩरयऴदे भापवत वलव शळषा अशबमान अनसदान वलऴमक भागवदळवन ऩसस्तीका प्रत्मेक अनसदान प्राप्त ळाऱे रा हदरी जाली. तवेच

लेऱोलेऱी जे फदर प्रशतलऴी अनसदान वलऴमक केरे जातात त्माॊची भाहशती द्याली. १२) भोठ्मा यकभेच्मा लस्तूची खये दी कयण्माऩूली कोटे ळन घेलन ू च खये दी केरी जाली माफाफतच्मा वसचना ळाऱाॊना हदल्हमा जाव्मात. वॊदबव:-

डॉ. ऩाटीर ला. बा. वॊळोधन ऩध्दती (२०१०) प्रळाॊत ऩषब्रकेळन जऱगाल

S. R. Chavan & Dr. S. V. Bhope (Pg. 6874-6883) 6883

डॉ. कामॊदे- ऩाटीर गॊगाधय वल., वॊळोधन ऩध्दती (२००९) चैतन्म ऩषब्रकेळन्व नाशळक

डॉ. ऩाटीर ला. बा., वॊळोधन ऩध्दती (२०१०), प्रळाॊत ऩषब्रकेळन जऱगाल Kothari C.R. Reasearch Methodology, Methods and Techniques (2004) New Age International (P) Ltd.,Publishers, New Delhi, Page no.111

प्रा. दे ळभसख याभ, भसरबूत वाॊषख्मकी (२००५), वलद्या प्रकाळन, नागऩूय Katdare K.D., Quantitative techniques (2013), Prashant Publication Jalgaon

डॉ. प्रबाकय दे ळभसख, भसरबूत वाॊषख्मकी, वऩॊऩऱाऩसये प्रकाळन, नागऩूय

प्रा. दे ळभसख याभ, भसरबूत वाॊषख्मकी (२००५), वलद्या प्रकाळन, नागऩूय

डॉ. ऩाटीर ला. बा., वॊळोधन ऩध्दती (२०१०), प्रळाॊत ऩषब्रकेळन जऱगाल

डॉ. आगराले प्रदीऩ, वाभाषजक ऩध्दती ळास्र ल तॊत्रे (२०००), वलद्या प्रकाळन, नागऩूय

Gazette धसऱे, जऱगाल ल नॊदयस फाय

बायतीम याज्म घटना - डॉ. फी. आय. आॊफेडकय वलव शळषा अशबमान मोजना अनसदान ऩसषस्तका ग्राभ शळषण वशभती – भाहशती ऩसषस्तका वॊळोधनाची प्रश्नालरी / अनसवच ू ी www.mhrd.gov.in www.ncert.nic.in