Skip to main content

AHAMADNAGAR JILHYATIL PRAMUKH GALIT DHANYA (TELBIYA) PIKANCHYA UTPADANATIL BADAL EK ABHYAS

Page 1

SRJIS/BIMONTHLY/ DR. RASAL RAMCHANDRA GYANU & MHASKE ASHWINI CHANDRAKANT (5474-5483)

vgenuxj ftYákrhy izeq[k xGhr /kkU; ¼rsyfc;k½ fidkaP;k mRiknukrhy cny % ,d vH;kl (2004-05 rs 2013-14) Rasal Ramchandra Gyanu, Ph. D. & Mhaske Ashwini Chandrakant * Head of Department of Economics and Vice Principal, P.V.P. College of Pravarangar. * Research Student(M.A., B.Ed., M.Phil., (Econimics) Ph.D. Appear) AAAA Abstract

vgenuxj ftYg;kr osxosxG;k izkarkr HkkSxksfyd ifjfLFkrhuqlkj osxosXkGh fids ?ksryh tkrkrizkd`frd jpuk] gokeku] e`nk] tyflapu lqfo/kk v”kk fofo/k ?kVdkapk ifj.kke ykxoMh[kkyhy {ks=koj gksrks- ykxoMh[kkyhy {ks=kr gks.kk&;k cnykapk vH;kl dj.;klkBh izLrqr la”kks/ku fo’k; mi;qDr vkgs- d`’kh mRiknukr lkrR; fnlwu ;sr ukgh- flapukP;k vR;ar flehr lqfo/kk] vo’kZ.kizo.k {ks=] gyD;k izrhph tehu bR;knh fidkaP;k deh mRikndrsps izeq[k dkj.k vkgs- d`’kh {ks=krhy izeq[k fidkaP;k {ks=] mRiknu o mRikndrsr gks.kk&;k cnykapk vH;kl izLrqr la”kks/kukr dsyk vkgs-izLrqr la”kks/ku nq¸;e lk/kulkeqxzhoj ¼Secondary Data) oj vk/kkjhr vlwu rh vgenuxj ftYgk lkekftd o vkfFkZd lekykspu vgoky o egkjk’Vªkph vkfFkZd ikg.kh] vFkZ o lkaf[;dh lapkyuky; fu;kstu foHkkx eqacbZ] egkjk’Vª “kklu ;krwu feGfoyh vkgs- vgenuxj ftYg;krhy izeq[k XkGhr /kkU; fidkae/;s HkqbZexw ] lw;ZQqy] lks;kchu] djMbZ o brj xGhr /kkU; ;kaP;k vksfyrk[kkyhy {ks=] ,dw.k fidk[kkyhy {ks=] mRiknu o njgsDVjh mRiknu ;kapk vH;kl izLrqr la”kks/kukr dsyk vkgsifj.kkeh ;k izdkjP;k la”kks/kukeqGs “ksrdjh] “ksrh vf/kdkjh] d`’kh foHkkx egkjk’Vª “kklu ;kauk ihd ykxoMh[kkyhy {ks=kr gks.kk&;k cnykph dYiuk ;sbZy- xGhr/kkU; fidka[kkyhy {ks=kr ok< dj.ks xjtsps vkgs ;kn`’Vhus iz;Ru dj.;klkBh ns[khy mi;wDr vkgs- izeq[k xGhr/kkU; fidkaph nj gsDVjh mRikndrk o mRiknu ;ke/;sgh cny ?kMwu ;sr vkgsr- izeq[k xGhr/kkU; ihd ykxoMh[kkyhy {ks= o vksfyrk[kkyhy {ks=kr eksB;k izek.kkr ?kV gksr vkgsuequk SkCn : vksfyrk[kkyhy o ykxoMh[kkyhy {ks=] xGhr /kkU; rsyfc;k fids mRiknu o mRikndrkScholarly Research Journal's is licensed Based on a work at www.srjis.com

2½ la”kks/kukph vksG[k (Introduction) %& “ksrh {ks=kr dks.krs ihd ?;kos gk “ksrd&;kapk fu.kZ; ¼fuoM½ osxosxG;k ?kVdkaoj voyacwu vlrs- mnk- e`nk o gokeku dqVqackph xjt] lkekftd o vkfFkZd MAY-JUNE 2017, VOL- 4/31

www.srjis.com

Page 5474


SRJIS/BIMONTHLY/ DR. RASAL RAMCHANDRA GYANU & MHASKE ASHWINI CHANDRAKANT (5474-5483)

?kVd cktkjph lajpuk] etwjkaph miyC/krk] rkaf=d fodkl bR;knh rlsp izR;sd “ksrd&;kaph ihd ?ks.;kph i/nr] ykxoM i/nr] mRiknu o mRikndrk o mRiknu [kpZ] tyflapukph lk/kus bR;knh fofo/k ?kVdkar fHkUurk vk<Grsvgenuxj ftYg;kr [kjhi o jCch gaxke vls d`’kh mRiknukps 2 gaxke vkgsrvgenuxj ftYg;kr fidkaP;k ykxoMh[kkyhy {ks= 13-32 yk[k gsDVj vkgs R;kiSdh 460 yk[k gsDVj {ks= [kjhi fidkalkBh okijys tkrs rj 7-58 yk[k gsDVj {ks= jCch fidkalkBh okijys tkrs- ftYg;ke/;s r`.k/kkU;] dM/kkU;sa] xGhrkph fids] elkY;kph fids] QGs o Hkkthikyk] dkiwl o rarwe; fids o brj v[kkn; fids ;kaps mRiknu ?ksrys tkrs r`.k/kkU; dM/kkU; ;k fidka[kkyhy {ks=kis{kk xGhr /kkU; fidk[kkyhy {ks= rqyusus deh vk<Grslu 2004&05 e/;s ,dw.k ihd ykxoMh[kkyhy {ks=kiSdh 3-2 VDds gsDVj {ks= xGhr /kkU; fidk[kkyh gksrs rj lu 2011&12 e/;s 4-7 VDds gsDVj {ks= gksrs- ;ko#u fnlwu ;srs dh] xGhr /kkU; ¼rsyfc;k½ ihd ykxoMh[kkyhy {ks=kr 1-5 VDds brdh ukeek= ok< >kysyh vkgsftYg;kr izeq[k xGhr fidkae/;s HkqbZewx] lq;ZQwy] lks;kchu] djMbZ o brj xGhr /kkU;kae/;s rhG] eksgjh] tol] ,jaMh bR;knh fids ?ksryh tkrkr- ;k fidkaiSdh vgenuxj ftYg;krhy ,dw.k 14 rkyqD;kaiSdh lq;ZQwy gs xGhr/kkU; ihd dksijxko] laxeusj] uxj o jkgqjh ;k rkyqD;kae/;s eksB;k izek.kkr ?ksrys tkrsizLrqr la”kks/kukr vgenuxj ftYg;krhy izeq[k xGhr /kkU; fidkaP;k mRiknukr >kysY;k cnykpk vk<kok ?ks.;kr vkysyk vkgs3½ la”kks/ku leL;k (Research Problem) %& “vgenuxj ftYg;krhy izeq[k xGhr/kkU; ¼rsyfc;k½ fidkaP;k mRiknukrhy cny % ,d vH;kl” (2004-05 rs 2013-14) 4½ mfn~n’V;s (Objectives) %& 1½ vgenuxj ftYg;krhy ,dw.k xGhr/kkU; ¼rsyfc;k½ fidkaps vksfyrk[kkyhy {ks=krhy cny vH;kl.ksMAY-JUNE 2017, VOL- 4/31

www.srjis.com

Page 5475


SRJIS/BIMONTHLY/ DR. RASAL RAMCHANDRA GYANU & MHASKE ASHWINI CHANDRAKANT (5474-5483)

2½ vgenuxj ftYg;krhy izeq[k xGhr/kkU; ¼rsyfc;k½ fidka[kkyhy {ks=] mRiknu vkf.k nj gsDVjh mRiknukapk vH;kl dj.ks5½ la”kks/kukps egRo (Significance) %& vgenuxj ftYg;krhy d`’kh {ks=krhy izeq[k xGhr /kkU; ¼rsyfc;k½ fidkaP;k ykxoMh[kkyhy {ks=] ihd i/nrh] ihd jpuk] o ihd mRikndrk bR;knh ?kVdkapk rqyukRed vH;kl izLrqr la”kks/kukr dsyk tkbZy- ifj.kkeh d`’kh foHkkx o d`’kh dk;kZy; ¼egkjk’Vª “kklu½] d`’kh foKku dsanz] d`’kh fon;kihB ;kauk vko”;d ;kstuk jkcfo.;klkBh vgenuxj ftYg;krhy izeq[k xGhr /kkU; ihd i/nrhph ik”oZHkweh y{kkr ;sbZyftjkbZr] dksjMokgw] ikolkoj iw.kZi.ks voyacuw vl.kk&;k d`’kh fodklkpk R;ke/khy izeq[k xGhr /kkU; ihd mRiknu i/nrhpk fopkj gks.ks vko”;d vkgsrsyfc;k @ xGhr /kkU; gs ihd Hkkjrh; vFkZO;oLFksr egRRokph Hkqfedk ctkor vlwu miHkksxkr rsyfc;kauk vR;ar egRRokps LFkku fnlwu ;srs- xGhr /kkU; fidkaP;k ykxoMh[kkyhy {ks=kpk vH;kl d#u vksfyrk[kkyhy {ks= o R;k vuq’kaxkus ykxoMh[kkyhy {ks=kr eksB;k izek.kkr ok< gksÅu mRikndrk o mRiknu ok<.ks vko”;d vkgs6½ O;kIrh o e;kZnk (Scope and Limitations) %& lai.w kZ egkjk’Vªkrhy izeq[k xGhr /kkU; fidkaP;k mRiknukr >kysY;k cnykapk lw{e vH;kl dj.ks “kD; ulY;kus vgenuxj ftYg;kpk fo”ks’k vH;kl fuf”pr dsyk vkgs- la”kks/kuklkBh vko”;d ekfgrh o vkdMsokjh feGfo.;klkBh nq¸;e L=ksrkpk mi;ksx dsyk vkgs- ;k ekfgrhps v/;;u d#u R;krwu dk<.;kr vkysys fu’d’kZ vgenuxj ftYg;krhy fuoM dsysY;k izeq[k xGhr /kkU; fidkaiqjrsp e;kZnhr jkg.kkj vkgsr- gs fu’d’kZ egkjk’Vª jkT;krhy izeq[k fidkaP;k v/;;uklkBh fn”kkn”kZd Eg.kwu mi;wDr B# “kdrhy- izLrqr la”kks/ku vgenuxj ftYg;krhy izeq[k xGhr /kkU; fidkaP;k mRiknukrhy cny y{kkr ?ks.;klkBh lu 2004&05 rs 2013&14 ;k dkyko/khlkBh e;kZnhr vkgs-

MAY-JUNE 2017, VOL- 4/31

www.srjis.com

Page 5476


SRJIS/BIMONTHLY/ DR. RASAL RAMCHANDRA GYANU & MHASKE ASHWINI CHANDRAKANT (5474-5483)

7½ la”kks/ku i/nr (Methodology) %& izLrqr la”kks/ku gs izkeq[;kus nq¸;e lk/kulkeqxzhoj vk/kkjhr vkgsnq¸;e lk/kulkeqxzh feGfo.;klkBh vgenuxj ftYgk lkaf[;dh dk;kZy; ;sFkwu izfl/n >kysyk ftYgk lkekftd o vkfFkZd lekykspu lu 2005&06 rs 2013&14 vgoky]

Government

of

Maharashtra

Statistical

Abstract

of

Maharashtra State 2005&06 rs 2014&15 ;k vgokykapk mi;ksx dsyk vkgs- rlsp vgenuxj ftYgk d`’kh foHkkx dk;kZy;] vgenuxj egkjk’Vª ”kklu ;kaP;kdMs vlysY;k ekfgrhpk mi;ksx la”kks/kukr dsyk vkgs8½ lkaf[;dh i/nr (Statistics used) %& ladyhr dsysY;k ekfgrhps fo”ys’k.k dj.;klkBh ljkljh i/nr] “ksdMk i/nr] okf’kZd o`/nhnj ;klkj[;k lkaf[;dh; lk/kukapk vko”;drsuqlkj mi;ksx dj.;kr vkyk vkgspkyq o’kkZrhy ewY; & ekxhy Ok’kkZrhy ewY; okf’kZd o`/nhnj ¾

x 100 ekxhy o’kkZrhy ewY;

9½ vH;klkps {ks= (Study Area) %& egkjk’Vª jkT;kP;k e/;Hkkxh m/oZ xksnkojh o Hkhek ;k un;kaP;k [kks&;kr olysY;k vgenuxj ftYg;kps mRrj v{kka”k 18-2 rs 19-9 va”k o iwoZsl js[kka”k 73-9 rs 75-5 va”k vls HkkSxksfyd LFkku vkgs- vgenuxj ftYg;kps {ks=QG 17]196 pkS-fdeh- vlwu {ks=QGkP;k n`’Vhus gk ftYgk

egkjk’Vª jkT;kr izFke dzekadkoj vkgs-

vgenuxj ftYg;ke/;s ,dw.k 14 rkyqD;kapk lekos”k vkgs- rs iq<hyizek.ks & tke[ksM] ikFkMhZ] usoklk] Jhxksna k] vdksyk] dtZr] “ksoxko] laxeusj] vgenuxj] jkgkrk] dksijxko] ikjusj] Jhjkeiwj o jkgqjh bR;knhvgenuxj ftYg;kps gokeku lk/kkj.ki.ks m’.k o dksjMs vkgs- egkjk’Vªkr vgenuxj ftYgk izkeq[;kus vo’kZ.kizo.k {ks= Eg.kwu vksG[kyk tkrks- vgenuxj ftYg;kps itZU;eku vfuf”pr Lo#ikps vlwu itZU;kph okV.kh vleku vkgs ftYg;kps ljkljh itZU;eku 578-8 fe-eh- vkgsMAY-JUNE 2017, VOL- 4/31

www.srjis.com

Page 5477


SRJIS/BIMONTHLY/ DR. RASAL RAMCHANDRA GYANU & MHASKE ASHWINI CHANDRAKANT (5474-5483)

vgenuxj ftYg;ke/;s 71-10 VDds {ks= ykxoMh;ksX; vlwu 32-40 VDds {ks= tyflapuk[kkyh vkgs- vH;kl {ks= + ke/;s dkGh e`nk] e/;e e`nk] xMn djMk o ykylj rkacwl e`nk vk<Grs- Tokjh] cktjh] xgw] Ål] dkiql] HkqbZewx] gjHkjk] lq;ZQwy] QGs o Hkkthikyk v”kh fofo/k izeq[k fids vH;kl {ks=kr ?ksryh tkrkr10½ fo”ys’k.k o ppkZ (Result and Discussion) %& vgenuxj ftYg;kr xGhr /kkU; fidkae/;s HkqbZewx] lw;ZQqy] lks;kchu] djMbZ ;k izeq[k fidkaps mRiknu ?ksrys tkrs- rj brj xGhr /kkU; fidkae/;s rhG] ,jaMh] eksgjh] tol v”kk fidkaps mRiknu ?ksrys tkrs,dw.k xGhr /kkU;kP;k fidka[kkyhy {ks=kr lu 2004&05 rs 2012&13 ;k o’kkZr >kysyk rqyukRed cny iq<hy rDrk dz- 1 e/;s n”kZfoyk vkgsrDrk dz- 1Þvgenuxj ftYg;krhy ,dw.k xGhr /kkU;kaP;k fidka[kkyhy vksfyrkps {ks=ß ¼{ks= gsDVje/;s½ v- fidkaps uko dz1- HkqbZex w 234567-

o’kZ 2004&05

9024 ¼30-7½ lw;Zqy 20216 ¼68-8½ djMbZ 0 ¼0½ Lkks;kchu 0 ¼0½ brj xGhr 155 ¼0-5½ /kkU; ,dw.k xGhr 29395 ¼100½ /kkU; Ljkljh 5879

VDdsokjhrhy ok<@?kV 2012&13 528 ¼7-4½ 100 ¼1-4½ 710 ¼10-1½ 5363 ¼75-6½ 390 ¼5-5½ 7091 ¼100½ 1418-2

& 23-3 &67-4 10-1 75-6 5 & &

¼lanHkZ& vgenuxj ftYgk lkekftd o vkfFkZd lekykspu vgoky] lu 2005&06 o 2013&14½ ¼fVi& dalkrhy la[;k ,dw.k izek.kk”kh VDdsokjh n”kZforkr-½ ojhy rDR;ko#u vls fnlwu ;srs dh] lu 2004&05 e/;s vgenuxj ftYg;kr ,dw.k xGhr fidka[kkyhy ljkljh {ks= 5879 gsDVj gksrs rj lu 2012&13 e/;s ljkljh {ks= 1418-2 gsDVj gksrs- lu 2004&05 P;k rqyusr lu 2012&13 e/;s ,dw.k xGhr MAY-JUNE 2017, VOL- 4/31

www.srjis.com

Page 5478


SRJIS/BIMONTHLY/ DR. RASAL RAMCHANDRA GYANU & MHASKE ASHWINI CHANDRAKANT (5474-5483)

/kkU; fidkaP;k vksfyrk[kkyhy {ks=kr ¼^djMbZ^ o ^lks;kchu^ ihd oxGrk½ eksB;k izek.kkr ?kV >kkysyh fnlwu ;srs- lw;ZQqy ;k fidka[kkyhy vksfyrkP;k {ks=kr >kysyh ?kV rqyusus eksB;k izek.kkr 67-4 VDds brdh fnlwu ;srs- ^djMbZ^ o ^lks;kchu^ ;k fidkP;k vksfyrk[kkyhy {ks= 2004&05 e/;s 0 gsDVj gksrs- rj 2012&13 e/;s vuqdzes 710 gsDVj o 5363 gsDVj {ks= vksfyrk[kkyh gksrs- brj xGhr /kkU; fidka[kkyhy vksfyrkps {ks= 390 gsDVj Eg.ktsp ,dw.k xGhr /kkU;kaiSdh 5-5 VDds gsDVj {ks= vksfyrk[kkyh vkgs^HkqbZewx^ o ^ lw;ZQqy ^ ;k xGhr /kkU; fidkaP;k vksfyrk[kkyhy {ks= + kr lu 2004&05 P;k rwyusr 2012&13 e/;s eksB;k izek.kkr ?kV >kysyh fnlwu ;srs - rh vuqdzes 30-7 VDD;kao:u 7-4 VDds o 68-8 VDD;kao:u 1-4 VDds brdh fnlwu ;srslu 2004&05 e/;s ,dw.k xGhr /kkU; fidkaP;k vksfyrk[kkyhy {ks=kph ljkljh 5879 gsDVj brdh gksrh vkf.k 2012&13 ;k o’khZ 1418-2 gsDVj brdh deh >kysyh vk<GrsrDrk dz- 2 Þvgenuxj ftYg;krhy ,dw.k xGhr /kkU;kaP;k fidka[kkyhy {ks=] mRiknu o njgsDVjh mRikndrkß ¼{ks=% 100 gsDVjkr mRiknu 100 Vukr o njgsDVjh mRikndrk fdyksxzWee/;s ½ v- fidkps uko dz-

2004&05 {ks= mRiknu

1-

HkqbZex w

2-

lq;Zy qw

3-

djMbZ

4-

Lkks;kchu

6-

brj xGhr /kkU;

7-

,dw.k xGhr /kkU;

148 ¼164½ 137 ¼152½ 208 ¼230½ 355 ¼393½ 55 ¼6-1½ 903 ¼100½

MAY-JUNE 2017, VOL- 4/31

156 ¼17-6½

mRikn drk 1229

74 ¼8-3½

540

124 ¼14-0½

597

518 ¼58-3½

1460

16 ¼1-8½ 888 ¼100½

312 983

www.srjis.com

2013&14 {ks= mRikn u 98 114 ¼12-0½ ¼130½ 13 8 ¼1-6½ ¼10½ 19 4 ¼2-3½ ¼04½ 659 744 ¼80-7½ ¼846½ 28 9 ¼3-4½ ¼1-0½ 817 879 ¼100½ ¼100½

mRikn drk 1509 598 194 1130 325 1076 Page 5479


SRJIS/BIMONTHLY/ DR. RASAL RAMCHANDRA GYANU & MHASKE ASHWINI CHANDRAKANT (5474-5483)

89-

egkjk’Vª jkT; 33252 26974 egkjk’Vª jkT;k”kh 2-7 3-3 vgenuxj ftYg;kph ,dw.k VDdsokjh

811 121-2

41480 2-0

48115 1160 1-8 92-8

Source : Government of Maharashtra „Directorate of Economics and statistic planning Department‟ (2005-06 to 2014-15) Mumbai Govt. of Maharashtra.

¼Vhi & dalkrhy la[;k ,dw.k izek.kk”kh VDdsokjh n”kZforkr-½ vgenuxj ftYg;ke/;s ,dw.k xGhr /kkU; fidk[kkyhy {ks=kps egkjk’Vª jkT;krhy ,dw.k xGhr /kkU; fidk[kkyhy {ks=k”kh rqyuk dsyh vlrk vls fnlwu ;srs dh lu 2003&04 rs 2013&14 ;k n”kdkrhy ,dw.k {ks= 2-7 VDdso#u 2-0 VDds vls ukeek= ?kVysys vkgs- rj ,dw.k xGhr /kkU; fidkps mRiknu 3-3 VDdso#u 1-8 VDds brds ?kVysys vkgs- rlsp ,dw.k xGhr /kkU;kaP;k nj gsDVjh mRikndrse/;s ns[khy 121-2 VDD;kao#u 92-8 VDds brdh ?kV >kysyh vkgs^HkqbZewx^ ;k xGhr /kkU; fidkP;k ykxoMh[kkyhy {ks=kr ok< >kysyh ukgh lu 2003&04 rs 2013&14 ;k n”kdkr 16-4 VDD;ko#u 12-0 VDds o 17-6 VDD;kao:u 13-0 VDds v”kh ?kV >kysyh vkgs- ek= mRikndrk 1229 fdyksxzWe nj gsDVj o#u 1509 fd-xzW- nj gsDVj v”kh ok< >kysyh vkgs^lq;ZQwy^ ;k xGhr /kkU; fidkP;k ykxoMh[kkyhy {ks= o mRiknu ;kr eksB;k izek.kkr 15-2 VDD;kao:u 1-6 VDds o 8-3 VDD;kao:u 1-0 VDds v”kh ?kV >kysyh vkgs- ijarq mRikndrk 540 fd-xzW- izfr gsDVj o#u 598 fd-xzW- izfr gsDVj v”kh ok< >kyh vkgs^djMbZ^ ;k xGhr /kkU; fidkP;k ykxoMh[kkyhy {ks=kr 23-0 VDD;kao#u 2-3 VDds gsDVj rj mRiknukr 14-0 VDD;kao:u 0-4 VDds vkf.k mRikndrsr 597 fd-xzWizfrgsDVj o#u 194 fd-xzW- izfrgsDVj v”kh ?kV >kysyh fnlwu ;srs^lks;kchu^ ;k xGhr /kkU; fidkP;k ykxoMh[kkyhy {ks= lokZf/kd vkgs- lu 2004&05 rs 2013&14 ;k ngk o’kkZP;k dkyko/khr lks;kchu fidkaP;k ykxoMh[kkyhy {ks=kr 39-3 VDD;kao:u 80-7 VDds v”kh toGikl nqiVhus ok< >kysyh vkgs- rlsp mRiknukr ns[khy 58-3 VDD;kao:u 84-6 VDds v”kh ok< >kysyh vkgs- mRikndrse/;s ek= 1460 fd-xzW- izfr gsDVj o#u 1130 fd-xzW- izfrgsDVj brdh ?kV >kysyh vkgsMAY-JUNE 2017, VOL- 4/31

www.srjis.com

Page 5480


SRJIS/BIMONTHLY/ DR. RASAL RAMCHANDRA GYANU & MHASKE ASHWINI CHANDRAKANT (5474-5483)

*brj xGhr /kkU;* fidka[kkyhy {ks= o mRiknu ns[khy 6-1 VDD;ko:u 3-4 VDds o 1-8 VDD;kao:u 1-0 VDds vls deh >kysys vkgs- ek= mRikndrk 312 fd-xzWnj gsDVj o:u 325 fd-xzW= nj gsDVj v”kh ok<ysyh fnlwu ;srsEkgkjk’Vª jkT;krhy ,dw.k xGhr /kkU; fidk[kkyhy {ks=] mRiknu o mRikndrk ;kcjkscj vgenuxj ftYg;krhy ,dw.k xGhr /kkU; fidka[kkyhy {ks=] mRiknu o mRikndrk ;kaph rqyuk dsyh vlrk ,dw.k xGhr /kkU; fidk[kkyhy {ks= o mRiknu egkjk’V jkT;kr ok<ysys vkgs- ijarq vgenuxj ftYg;kr rs deh >kysys vk<Grs- ijarq ,dw.k xGhr /kkU; fidkaph njgsDVjh mRIkkndrk ek= ok<ysyh fnlwu ;srs11½ fu’d’kZ % (Conclusions) %& lu 2004&05 P;k rqyusr lu 2012&13 e/;s ,dw.k xGhr /kkU; fidkaP;k vksfyrk[kkyhy {ks=kr ^djMbZ^ o ^lks;kchu^ ihd oxGrk eksB;k izek.kkr ?kV >kysyh fnlwu ;srsvgenuxj ftYg;krhy izeq[k xGhr/kkU; fidka[kkyhy lu 2004&05 rs 2013&14 ;k vH;kl dkyko/khrhy {ks=] mRiknu vkf.k nj gsDVjh mRiknukpk vH;kl dsyk vlrk vls fnlwu ;srs dh] xGhr /kkU; fidka[kkyhy ,dw.k {ks= deh >kysys vkgs ijarq egkjk’Vª jkT;krhy ,dw.k xGhr /kkU; fidka[kkyhy {ks=k”kh rqyuk dsyh vlrk vls fnlwu ;srs dh xGhr /kkU; fidka[kkyhy {ks= 2-7 VDD;kao:u 2-0 VDds vls ?kVysys vkgs- ftYg;krhy izeq[k xGhr /kkU; fidkaP;k ,dw.k {ks=kpk okf’kZd o`/nhnj &95 gsDVj vlk ?kVysyk vkgs,dw.k xGhr /kkU; fidka[kkyhy mRiknukpk okf’kZd o`/nhnj &1-0 vlk vkgs rj mRikndrk nj gsDVjh 9-5 brdh ok<ysyh vkgs,danjhr vls fnlwu ;srs dh xGhr /kkU; fidkaP;k vksfyrk[kkyhy {ks=kr ?kV >kysyh vkgs R;keqGs xGhr /kkU; fidkaP;k ykxoMh[kkyhy {ks= o ,dw.k mRiknukr ?kV >kysyh vkgs- ijarq nj gsDVjh mRikndrse/;s ek= ok< >kysyh vkgs^lks;kchu^ ;k xGhr /kkU; fidkP;k {ks=kr rqyusus lokZf/kd 80-7 VDds v”kh ok< >kysy s h vkgs rj ^lq;ZQwy^ o ^djMbZ^ ;k fidka[kkyhy {ks=kr vuqdzes 1-6 o 2-3 VDds v”kh lokZf/kd ?kV >kysyh vkgs- rlsp ^lq;ZQwy^ o ^djMbZ^ ;k fidkph MAY-JUNE 2017, VOL- 4/31

www.srjis.com

Page 5481


SRJIS/BIMONTHLY/ DR. RASAL RAMCHANDRA GYANU & MHASKE ASHWINI CHANDRAKANT (5474-5483)

mRiknukr vuqdzes 1-0 o 0-4 VDds v”kh ?kV >kysyh vkgs- ^djMbZ^ ;k fidkph mRikndkr vH;kldkyko/khr lokZf/kd ?kVysyh vkgs- rj ^HkqbZewx^ o ^lks;kchu^ ;k xGhr /kkU;kaph mRikndrk lokZf/kd ok<ysyh fnlwu ;srsvgenuxj ftYgk vo’kZ.kizo.k {ks=kr ;srks R;keqGs vdksys rkyqdk oxGrk brj rkyqD;kae/;s itZU; forj.k vYi izek.kkr gksrs- R;keqGs xGhr/kkU; fidkaP;k vksfyrk[kkyhy {ks=kr ?kV >kysyh fnlwu ;srs- xGhr /kkU; fidkauk fnyk tk.kkjk gehHkko brj fidkaP;k rqyusr deh vlY;keqGs “ksrdjh xGhr/kkU; (rsyfc;k½ fidkaP;k mRiknuk,soth dM/kkU;] r`.k/kkU;] Ål o dkiwl ;kalkj[;k fidkaps mRiknu ?ksrkrifj.kkeh xGhr/kkU;] fidka[kkyhy {ks= o mRiknu ?kVysys fnlwu ;srs- “ksrdjh vk/kqfud d`’kh ra=Kkukpk okij djrkr- R;keqGs xGhr/kkU; fidkaph mRikndrk ek= ok<ysyh fnlwu ;srs12½ f”kQkj”kh % (Recommendations) %& 1½ vgenuxj ftYg;krhy ,dw.k izeq[k xGhr /kkU; fidkaP;k ykxoMh[kkyhy vksfyrkP;k {ks=kr eksB;k izek.kkr ?kV >kysyh vkgs R;keqGs tyflapuk[kkyhy lsok&lqfo/kkae/;s ok< d#u vksfyrk[kkyhy {ks=kr ok< dj.ks xjtsps vkgs- vgenuxj ftYgk izkeq[;kus vo’kZ.kxzLr foHkkxkr ;srks- vgenuxj ftYg;kr vdksys rkyqdk oxGrk brj rkyqD;kae/;s itZU;kps forj.k vYi izek.kkr gksrs- R;keqGs “ksrd&;kauh ;kfBdk.kh “ksrrG;kph fufeZrh d:u R;k ik.;kpk okij rsyfc;k fids ?ks.;klkBh djkok2½ xGhr /kkU; fdaok rsyfc;k fidkaph mRikndrk ok<fo.;klkBh izekf.kr fc;k.ks] [krs] tarwuk”kds] fdVduk”kds] fc;k.kkaph ykxoM ;ksX; i/nrhus “ksrhr uohu ra=Kkukpk okij vR;ko”;d vkgs- vk/kqfud ra=Kku lk/kukaP;k fdaerh HkjelkB vlrkr- R;keqGs “ksrd&;kapk mRiknu [kpZ ok<rks- ljdkjus v”kk lk/kukaP;k fdaerhoj fu;a=.k Bsokos3½ fofo/k fidkauk ns.;kr ;s.kk&;k d`’kh vFkZ lgk¸;rke/;s rQkor fnlwu ;srs - xgw] rkanwG] ml] vf/kd rj MkGh] rsyfc;k fidkauk vR;ar deh vFkZlgk¸; ns.;kr ;srsR;keqGs rsyfc;klkj[;k fidkaps mRiknu o ykxoMh[kkyhy {ks= deh gksr vkgs Eg.kwu v”kk fidkaP;k mRiknukr ok<hyk izksRlkgu ns.;klkBh d`’kh vFkZlgk¸; ns.;kr ;kos MAY-JUNE 2017, VOL- 4/31

www.srjis.com

Page 5482


SRJIS/BIMONTHLY/ DR. RASAL RAMCHANDRA GYANU & MHASKE ASHWINI CHANDRAKANT (5474-5483)

4½ d`’kh {ks=krhy tks[khe vkf.k vLFkS;Z ;keqGs d`’kh {ks= + kyk vusd uSlfxZd vkiRrhauk rksM a n;kos ykxrs- mnk- deh fdaok vfr ikÅl] nq’dkGh fLFkrh fidkaojhy jksx] ukfidh] xkjihV bR;knh rlsp cktkjkrhy fdaerhaps p<mrkj] tknk ihd vkY;kl fdaerhph ?klj.k R;keqGs d`’kh O;olk;kr vfLFkjrsps izek.k ok<ys gh “ksrh O;olk;krhy tks[khe deh dj.;klkBh “ksrd&;kauk izksRlkgu n;kos- QGckxkaizek.ksp xGhr /kkU; ¼rsyfc;ka½ fidkauk ns[khy foek laj{k.k ns.;kr ;kos5½ ihd fofo/krsP;k vk/kkjs rsyfc;k ¼xGhr /kkU;ka½ ps mRiknu ok<okos6½ izeq[k xGhr /kkU; fidkaph mRikndrk ok<fo.;klkBh vYidkyhu] e/;edkyhu o nh?kZdkyhu mik; ;kstuk “ksrd&;ka”kh O;kid ppsZrwu vaeykr vk.k.ks R;klkBh dksjMokgw “ksrhdMs nqyZ{k d:u pky.kkj ukgh- nqyZ{k u djrk dksjMokgw “ksrhyk loyrh rlsp rRle fidkauk gehHkko ns.;kph vko”;drk vkgs7½ dsanz o jkT; ljdkjus tkghj dsysyh dtZekQh ;kstuk gh “ksrdjh vkRegR;k jks[k.;klkBh mik; ukgh- “ksrd&;kaP;k dtZcktkjhi.kkph dkj.ks “kks/kwu R;koj mik; ;kstuk d:u “ksrdjh vkRegR;kauk vkGk clw “kdrkslanHkZlp w h (References) %& Ditt, R. and Sundaram, KPM. (2005), Indian Economy S. Chand Company Ltd.

feJk] ts-ih-] ¼2009½] d`’kh vFkZ”kkL=- lkfgR; Hkou ifCyds”ku] vkxzklkxj] ds-] ¼2009½] d`’kh fo’k;d ?kVd] ds lkxj izdk”ku] iq.ksdkUgsjs] vkj-ch- ¼1999½] egkjk’VÈkrhy rsyfc;k ihd vFkZO;oLFksrhy o`/nh o vfLFkjrk & ,d izknsf”kd n`’Vhdksu vFkZcks/k] ejkBokMk vFkZ”kkL= ifj’knsps okf’kZd izdk”ku i`’B dz- 24 rs 36] QsczqokjhbaxG]s Mh-ds- ¼2014½] “egkjk’Vªkrhy izeq[k fidkaP;k mRiknukrhy cny, ,d vH;kl” MkWckcklkgsc vkacMs dj ejkBokMk fo|kihByk lknj ih,p-Mh-izca/kegkRek Qqys d`’kh fon;kihB ¼2016½ % d`’kh nSufa nuh jkgqjhEconomic Survey of Maharashtra, Directorate of Economics and statistic planning department, (2005-06 to 2014-15) Mumbai, Govt. of Maharashtra.

vgenuxj ftYgk lkekftd o vkfFkZd lekykspu vFkZ o lkaf[;dh lapkyuky; fu;kstu foHkkx] eqacbZ] egkjk’VÈ “kkluhttp:// www.mahaagri.gov.in. http:// www. Charatreciipes.com/article-cagr-html. MAY-JUNE 2017, VOL- 4/31

www.srjis.com

Page 5483


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
AHAMADNAGAR JILHYATIL PRAMUKH GALIT DHANYA (TELBIYA) PIKANCHYA UTPADANATIL BADAL EK ABHYAS by Scholarly Research Journal"s - Issuu