Issuu

Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies, Online ISSN 2278-8808, 8808, SJIF 2019 = 6.38, www.srjis.com PEER REVIEWED & REFERRED JOURNAL, NOV-DEC, NOV 2019, VOL- 7/55

ivaVaqyaa-Mcao ivavaokinaYzz ivacaar va saamaaijak samaayaaojana yaamaQaIla saMbaMQaacaa AByaasa Da^º saaonakaMbaLo caotnaa p`lhad1, Ph. D. & EaI. saaMjauro idpk p`lhad2 1

sahyaaogaI p`aQyaapk‚ iXaxaNaXaas~ XaxaNaXaas~ AiQaivaBaaga AiQaivaBaag ‚ iXavaajaI ivaVapIz‚ kaolhapUr.

š¹maola Á kadambari6@rediffmail.com 2

sahayyak p`aQyaapk‚ p`a. Da^. ivanaaqarava naaqarava kraD AQyaapk mahaivaValaya‚ koja.

š¹maolaÁ dipaksanjure81@gmail.com Abstract

manaama Anaok Baavanaa inamaa-Na haotat. p`%yaok ivakasaavasqaocyaa TPyaaMvar, maanavaacyaa janmaapasaUna to maR%yaUpya-Mt %yaacyaa maoMdUt Anaok ivacaar va manaamaQyao ivakasaavasqaocyaa vaOiXaYT\yaanau yaanausaar kmaI¹AiQak p`maaNaat ivacaar va Baavanaa yaaMcaa saMGaYa- caalaU Asatao. p`%yaok maaNasaacyaa manaatIla ivacaaraMcao ]gamasqaana ho %yaacyaa dRYTIkaonaat Asato. yaapOkI kahI dRYTIkaona ivavaokI tr kahI AivavaokI Asatat. jyaa dRYTIkÜnaamauLo vya>Ilaa %yaacao svatÁcao ]_oXa saaQya krta yaotat, %yaaMnaa ivavaovaokI dRYTIkÜna mhNatat. maaQyaimak stravarIla [ya<aa navavaItIla ivaVaqyaa-Mnaa ivavaokI va AivavaokI ivacaaraMcaI jaaNaIva Jaalyaasa AivavaokI ivacaar TaLUna ivavaokI ivacaar ÉjaivaNao va dRZ krNao Xa@ya hÜto. yaa AnauYaMgaanao [ya<aa navavaItIla ivaVaqy ivaVaqyaatIla ivavaokI ivacaaraMcaa va saamaaijak samaayaÜjana xamatocaa XaÜQa Gao}na %yaaMcyaatIla saMbaMQa jaaNaUna GaoNyaasaazI savao sav -xaNa xaNa saMXaÜQana pQdtI va sahsaMbaMQaa%mak samaayaÜjana pQdtIcaa AaQaar GaoNyaata Aalaa. yaa saMXaÜQanaat ivaVaqaI- p`XnaavalaItU ItUna ivavaokI ivacaaraMivaYayaI va Da^.rÜmaa pa^la yaaMcyaa

saamaaijak samaayaaojana XaÜiQakocyaa AaQaaro saamaaijak samaayaaojanaaivaYayaI maaihtI saMklana kolao gaolao. tsaoca XaokDovaarI va sahsaMbaMQa gauNak yaa tM~acyaa saa(anao p`aPt maaihtIcao ivaXlaooYaNa krNyaat Aalao. sadr saMXaaoQanaat ivaVaqyaa-MmaQaIla ivavaokinaYzz ivacaar va saamaaijak samaayaaojana yaamaQyao maQyama p`tIcaa saaqa- Qana sahsaMbaMQa Aaho, hI baaba spYT JaalaI. yaamauLo navavaItIla ivaVaqyaa-MmaQaIla AivavaokI ivacaaraMcaI jaagaaa ivavaokI ivacaar GaotIla, saamaaijak samaayaaojana ]cca djaa-cao saaQya hÜšla. ekUNa kaya tr ivaVaqyaa-MnaI zrivalaolaI ]i_YT saaQya hÜNyaacao p`maaNa vaaZUna %yaaMcaI p`gatIkDo vaaTcaala caalaU rahIla. mau#ya Xabd Á ivavaokinaYz ivacaar, saamaaijak samaayaÜjana. Scholarly Research Journal's is licensed Based on a work at www.srjis.com

p`stavanaaÁ sana 1955 saalaI AlbaT- eilasa yaaMnaI ‘Rational Psychotherapy’ yaa naavaanao ivavaokinaYz maanasaÜpcaarXaas~ sauÉ kolao hÜtoº yaacao 1961 maQyao ‘Rational Rational- Emotive Theraphy’ va naMtr 1994 saalaI ‘Rational Rational-Emotive Behaviour Theraphy’ Asao naamakrNa Jaalaoº ivavaokinaYz maanasaÜpcaarXaas~amaQyao Baavainak Asvasqatocyaa isawaMtacaI

maaMDNaI¸ maanaisak Asvasqata dUr krNyaasaazI vaOcaairk¸ Baavainak va ÌtIp`Qaana tM~acaa samaavaoXa AaiNa maanavatavaadI jaIv jaIvana Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies

Da^º saÜnakaMbaLo caotnaa p`lhad va EaIº saaMjauro idpk p`lhad (Pg. 13320-13326)

13321

t<va&ana yaa tIna GaTkaMcaa samaavaoXa hÜtÜº maanaisak samasyaa saÜDivaNyaasaazI va vyaapk jaIvana t<va&ana pàPt kÉna doNyaasaazI yaa GaTkaMcaI madt maanavaalaa hÜtoº eilasa yaaMnaI ivavaokI va AivavaokI dRYTIkÜnaacaI yaadI tyaar kolaIº eilasa yaaMnaI ivavaokinaYz ivaXlaoYaNaacao tM~ maaMDlaoº yaa tM~acao mau#ya saU~ Asao kI¸ jar manauYya bauwIcaI kasa QaÉna vaastva va tk-Xauw pwtInao ivacaar kÉ laagalaa tr %yaacao jaIvana jaast samaRw tsaoca BaavainakdRYT\yaa sauKI va samaaQaanaI hÜšlaº yaa tM~amaQyao caar payaáyaa AvalaMbalyaa jaatatº ivavaokinaYz maanasaÜpcaarXaas~ ho kahI kovaL maanasaÜpcaaracao tM~ navho¸ to ek jaIvana t<va&ana Aahoº yaatIla maanasaÜpcaar pwtIcaa AvalaMba kÉna manauYyaacyaa kovaL samasyaocao inarakrNa hÜt naahI tr eka vyaapk jaIvanadRYTIXaI %yaacaa pircaya hÜtÜº ivavaokinaYz maanasaÜpcaar hoo kovaL htbala Jaalaolyaa maaNasaalaa madt krNyaapurto mayaa-idt naahI tr %yaa samasyaocyaa plaIkDo jaa}na jaIvana AiQak sauKI¸ saMpÙ¸ saRjanaXaIla banaivaNyaasa madt krto. maaNasaacyaa manaat eKaVa gaÜYTI ba_la inamaa-Na hÜNaaáyaa ivacaaraMcao ]gamasqaana mhNajao %yaacyaa manaatIla dRYTIkÜna hÜyaº maaNasaacyaa manaatIla kahI dRYTIkÜna ivavaokI Asatat¸ tr kahI AivavaokI Asatatº eilasa mhNatat kI¸ maaNasaacyaa manaatIla jao dRYTIkÜna %yaalaa svatÁcaI ]i_YTo saaQya kÉna GaoNyaasa madt krtat %yaaMcaI gaNanaa ivavaokI dRYTIkÜnaatUna hÜ} Xaktoº maanavaacyaa janmaapasaUna to maR%yaUpya-Mt %yaacyaa maoMdUt Anaok ivacaar va manaamaQyao Anaok Baavanaa inamaa-Na hÜtatº yaa p`%yaok ivakasaavasqaocyaa TPyaaMvar¸ ivakasaavasqaocyaa vaOiXaYT\yaanausaar kmaI¹AiQak p`maaNaat ivacaar va Baavanaa yaaMcaa saMGaYa- caalaU AsatÜº pUva- ikXaÜravasqaocyaa tulanaot ]<ar ikXaÜravasqaot ivacaar inaima-tIcaI pìËyaa vaogavaana JaalaolaI Asatoº puZo Asao idsaUna yaoto kI¸ baalak kÝmaayaa-vasqaotUna saMËimat hÜt AsataMnaa %yaaMcyaa manaat Anaok navanavaIna BaavatrMga inamaa-Na hÜtat va %yaaMcyaa manaamaQyao ‘kaya kravao vaa kaya kÉ nayao’¸ Asao p`Xna inamaa-Na hÜtatº naOitktocao saMbaÜQa manaat WMW inamaa-Na krtatº yaamauLo baalakaMcaI maanaisak va Baavainak Avasqaa A%yaMt Aisqar Asatoº mhNaUna AXaavaoLI puZIla ivakasaasaazI samaayaÜjana saaQalao jaaNao Ainavaaya- zrtoÂ karNa ivasamaayaÜjanaacao nakara%mak pirNaama hÜtatº jyaap`maaNao vya>Icyaa vat-naasa vya>IcaI ivacaar pìËyaa p`Baaivat krto¸ %yaacap`maaNao vya>Icyaa ivacaaralaa vaa ivacaar krNyaacyaa xamatolaa %yaacyaa manaatIla samajautI p`Baaivat krtatº vya>Icao vat-na¸ %yaacyaa Baavanaa¸ %yaacao ivacaar AaiNa samajautI yaamaQyao prspr saMbaMQa AsatÜº vya>Ilaa BaaMbaavaUna saÜDNaaro Anaok Baavainak p`Xna va iktItrI samasyaaMcaI saÜDvaNaUk hI vya>Icyaa ivacaaraMcyaa yaÜgya idXaonao Xa@ya hÜtoº prMtu vya>I inasagaa-kDUna imaLvalaolyaa yaa ivacaarXa>Icaa puropUr vaapr krt naahIº sqaUlamaanaanao AiQaivacaar %yaatUna BaavanaaMcaI inaima-tI AaiNa %yaatUna Aaplao vat-na GaDUna yaot Asatoº p`%yaokacao svatÁ ivaYayaIcao va BaÜvatalacyaa jagaaivaYayaIcao vaOiXaYT\yapUNa- samajautIcao ivaXva ikMvaa t<va&ana Asatoº AaiNa %yaatUna tyaar Jaalaolao ivacaar ]raXaI baaLgaUna tI vya>I jagat Asatoº baáyaacavaoLa AnaokjaNaaMcyaa baabatIt jasa–jasao vaya vaaZt jaato tsa–tsao AivavaokinaYz ivacaaraMcaa dRYTIkÜna ha kovaL dRYTIkÜnaapurtaca mayaa-idt raht naahI¸ tr tÜ %yaacyaa jaIvana t<va&anaacaa AivaBaajya Baaga banatÜº AivavaokinaYz ivacaarsarNaImauLo samasyaa kXaa inamaa-Na hÜtat ho vya>InaaM %yaaMcyaa ivaVaqaI-dXaot daKvaUna idlao tr to ivavaokinaYz ivacaar sahjapNao Aa%masaat kÉ Xaktatº Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies

Da^º saÜnakaMbaLo caotnaa p`lhad va EaIº saaMjauro idpk p`lhad (Pg. 13320-13326)

13322

prMtu samasyaaMnaI ga`st vya>Ilaa itcyaa AivavaokinaYz ivacaaraMcaI jaaNaIva kÉna doNao¸ %yaaMnaa badlaUna ivavaokinaYz ivacaar Aa%masaat krNyaasa p`vaR<a krNao garjaocao Aahoº yaamauLo maaQyaimak stravarIla ivaVaqyaa-Mcao ivavaokinaYz ivacaar va saamaaijak samaayaÜjana yaamaQaIla sahsaMbaMQaacaa AByaasa hÜNao garjaocao zrtoº saMXaÜQanaacaI ]i_YToÁ • [ya<aa navavaImaQaIla ivaVaqyaa-Mcyaa ivavaokinaYz ivacaaraMcaa XaÜQa GaoNaoº • [ya<aa navavaImaQaIla ivaVaqyaa-Mcyaa saamaaijak samaayaÜjanaacaa XaÜQa GaoNaoº • ivavaokinaYz ivacaar va saamaaijak samaayaÜjana yaamaQaIla prspr saMbaMQaacaa AByaasa krNaoº saMXaÜQanaacaI calaoÁ • ivavaokinaYz ivacaar • saamaaijak samaayaÜjana saMXaÜQanaacaI vyaaPtIÁ sadr saMXaÜQanaacaI vyaaPtI kÜlhapUr XahratIla marazI maaQyamaacyaa maaQyaimak XaaLotIla [ya<aa navavaIcyaa vagaa-purtI mayaa-idt Aahoº saMXaÜQana pQdtIÁ maaQyaimak stravarIla [ya<aa navavaIcyaa ivaVaqyaa-MmaQaIla saamaaijak samaayaÜjana AaiNa ivavaokinaYz ivacaaraMcaI saVisqatI pahNyaasaazI saMXaÜQakanao savao-xaNa saMXaÜQana pQdtI vaaprlaolaI hÜtIº tsaoca [ya<aa navavaIcyaa ivaVaqyaa-MmaQaIla saamaaijak samaayaÜjana AaiNa ivavaokinaYz ivacaaramaQaIla sahsaMbaMQa pahNyaasaazI sahsaMbaMQaa%mak samaayaÜjana pQdtIcaa vaapr kolaolaa hÜtaº janasaM#yaaÁ marazI maaQyamaacyaa maaQyaimak XaaLamaQaIla [ya<aa navavaI hI janasaM#yaa hÜtIº nyaadXa-naÁ saMBaavyata pQdtItIla laa^TrI pQdtIcaa vaapr kolaolaa hÜtaº p`itsaadk ivaVaqyaa-McaI inavaD krNyaasaazI saugama yaadRicCk namaunaa inavaD pQdtIcaa vaapr kolaolaa hÜtaº namaunaaÁ marazI maaQyamaacyaa ekUNa maaQyaimak XaaLaMpOkI saha maaQyaimak XaaLaMpOkI saha maaQyaimak XaaLaMcaI laa^TrI pQdtInao inavaD kolaI hÜtIº tsaoca kÜlhapUr XahratIla marazI maaQyamaacyaa inavaDlaolyaa saha maaQyaimak XaaLaMmaQaIla [ya<aa navavaIcyaa vagaa-tIla p`%yaokI vaIsa Asao ekUNa ekXao vaIsa ivaVaqyaa-McaI namaunaa mhNaUna inavaD kolaolaI hÜtIº maaihtI saMklanaacaI saaQanaoÁ

Da^º saÜnakaMbaLo caotnaa p`lhad va EaIº saaMjauro idpk p`lhad (Pg. 13320-13326))

13323

maaihtI saMklanaasaazI dÜna saaQanaaMcaa vaapr krNyaat Aalaolaa hÜtaº [ya<aa navavaImaQaIla ivaVaqyaa ivaVaqyaa-Mcyaa ivavaokinaYz ivacaaraMcaa XaÜQa GaoNyaasaazI saMXaÜQak inaima-t p`XnaavalaIcaa vaapr krNyaat Aalaolaa hÜtaº tsaoca ivaVaqyaa ivaVaqyaa-MmaQaIla saamaaijak samaayaÜjanaacaa AByaasa krNyaasaazI Da^º pa^ pa^la yaaMcyaa saamaaijak samaayaÜjana XaÜiQakocaa vaapr krNyaat Aalaolaa hÜtaº p`%yaxaat yaa XaÜiQakomaQyao saaz ivaQaanaaMcaa samaavaoXa Aahoº %yaamaQaIla saamaaijak samaayaÜjanaaXaI saMbaMiQat 30 ivaQaa ivaQaanaaMcaa ]pyaÜga maaihtI saMklanaasaazI kolaolaa hÜtaº saaMi#yakIya tM~oÀ saM#yaaXaas~Iya pirmaaNaoÁ sadr saMXaÜQanaat saMkilat maaihtIvar pìËyaa krNyaasaazI saMXaÜQakanao vaNavaNannaa%mak aa%mak saaMi#yakImaQaIla XaokDovaarI AaiNa sahsaMbaMQa gauNak yaa tM~acaa vaapr kolaolaa hÜtaº ivaXlaoYaNaÁ marazI maaQyamaacyaa saha XaaLotIla [ya<aa navavaItIla 120 ivaVaqyaaivaVaqyaaMkDUna p`XnaavalaIcyaa maaQyamaatUna ivaVaqyaa ivaVaqyaa-Mcyaa ivavaokinaYz ivacaaraMcaI maaihtI saMkilat krNyaat AalaIº yaa ivaVaqaIivaVaqaI p`XnaavalaImaQyao ekUNa 20 p`Xna hÜtoº p`XnaavalaItIla p`XnaaMcyaa pyaa-yaaMnaa ivaVaqyaa-MnaI idlaolyaa pìtsaadacao maapna kÉna saarNaIkrNa¸ inarIxaNa va ivaXlaoYaNa krNyaat Aalaoº yaatUna puZIla baabaI spYT Jaalyaaº naMtr Da^º rÜmaa pa^la yaaMcyaa ‘saamaaijak samaayaÜjana XaÜiQaka’³SAI´ yaatIla ekUNa saaz p`XnaaMpOkI saamaaijak samaayaÜjanaaXaI yaÜjanaaXaI saMbaMiQat tIsa p`XnaaMcaI XaÜiQaka ivaVaqyaaivaVaqyaaMkDUna saÜDvaUna GaotlaIº yaa XaÜiQakotIla p`XnaaMsamaÜr ‘hÜyaÀnaahI’ svaÉpat pìtsaad naÜMdvaayacaa hÜtaº 100% 90%

inarMk

80% 70% 60%

naahI

50% 40% 30% 20%

hÜya

10% 0% 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

Figure 1 saamaaijak samaayaaojana XaaoiQaka saMpadNauk ivaXlaoYaNa a AalaoK

yaa XaÜiQakotIla saamaaijak samaayaÜjanaaXaI saMbaMiQat p`%yaok p`Xnaalaa sa<ar T@yaapoxaa AiQak sakara%mak pìtsaad ivaVaqyaa-MnaI idlyaacao inarIxaNaavaÉna inadXa-naasa naasa Aalaoº tsaoca dÜna p`XnaaMnaa kmaI ivaVaqyaaivaVaqyaaMnaI pìtsaad idlaolaa Aahoº yyaa p`XnaaivaYayaI %yaaMcyaa manaamaQyao spYTta navhtIº yaa XaÜiQakotIla ivaVaqyaaivaVaqyaaMcyaa pìtsaadavaÉna inadXa-nnaasa aasa Aalao kI¸ samaajaatIla Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies

Da^º saÜnakaMbaLo caotnaa p`lhad va EaIº saaMjauro idpk p`lhad (Pg. 13320-13326))

13324

vayaskr laÜkaMcaa Aadr krNyaat samaaQaana imaLto¸ saamaaijak kayaakayaat Baaga GaoNao¸ jaunyaa p`vaR<aIcyaa jaIvanaacao nnaotR%va krNyaasa tyaar AsaNao¸ kuTUMbaatlyaaca navho tr sava sava- XaojaaáyaaMnaahI yaaMcao mhNaNaoÀ vaagaNaoÀ ivacaar AavaDtat¸ kÜNatIhI yaÜjanaa banaivataMnaa ima~ hmaKasa saUcanaa va madt dotat¸ pOsaa imaLvaNyaapoxaa caaMgalao ima~ banavaNao AiQak caaMgalao Aaho¸ p`vaasa krt AsataMnaa laÜk ima~ hÜtat¸ samaajaat kinaYz maanalyaa jaaNaaáyaa jaatIcyaa laÜkaMt imasaLNyaat kÜNatahI saMkÜca vaaTt naahI¸ inavaDNaukIt samaajaacyaa ivakasaasaazI kama krNaaáyaa ]maodvaaralaaca madt dotÜº [ya<aa navavaItIla 120 ivaVaqyaaivaVaqyaaMnaI idlao dlaolyaa p`itsaadaMAaQaaro ivavaokinaYz ivacaar AaiNa saamaaijak samaayaÜjana yaamaQaIla sahsaMbaMQaacaa XaÜQa GaoNyaasaazI sahsaMbaMQa gauNak kaZNyaat Aalaaº hI sahsaMbaMQa maa~a 0º43 [tkI AalaI AsaUna ha sahsaMbaMQa saaQaarNa p`tIcaa Qana sahsaMbaMQa Aaho Aahº

sahsaMbaMQa maa~a

Figure 2 sahsaMbaMQa gauNak

yaavaÉna [ya<aa navavaImaQaIla ivaVaqyaaivaVaqyaaMcao ivavaokinaYz ivacaar caaMgalao Asalyaasa to saamaaijak samaayaÜjana caaMgalao kÉ Xaktat¸ Asao isaQd Jaalaoº inaYkYa-Á • ivaVaqaI- iXaxakaMkDUna p`XaMsaa imaLivaNao¸ XaaLotIla AByaasa saMdBaaBaat sava- ivaYayaat caaMgalao gauNa hvaot¸ Apoxaopoxaa

kmaI gauNa imaLNao yaa saMdBaa-t ivaVaqaIivaVaqaI AivavaokinaYz ivacaar krtatº • ivaVaqaI- jaIvanaatIla eKadI GaTnaa manaasaarKI JaalaI naahI naahI tr¸ eKaVa gaÜYTIcao duÁK Jaalao tr¸ iXaxakanao

ivacaarlaolyaa p`Xnaacao ]<ar dota Aalao naahI tr¸ vagaavagaat QaDa iXaktaMnaa eKadI ADcaNa AalaI tr¸ caaMgalyaa pQdtInao KoL KoLta yaavaa yaasaazI¸ prIxaot Apoxaopoxaa kmaI gauNa imaLalyaasa¸ javaLcyaa ima~alaa AiQak gauNa imaLalyaasa¸ iXaxak AaorDlyaavar¸ ijavalaga ima~ vaaZidvasa ivasarlyaavar¸ p`klpacaI jabaabadarI idlyaavar AaiNa iXaxakaMnaI eKaVa gaÜYTIsaMdBaa-t sallaa doNao yaa saMdBaaBaat ivaVaqaI- ivavaokinaYz ivacaar krtatº • ivaVaqyaa-MmaQyao saamaaijak samaayaÜjana maayaÜjana Aahoº • ivaVaqyaa-MmaQaIla ivavaokinaYz ivacaar va saamaaijak samaayaÜjana yaamaQyao maQyama p`tIcaa saaqasaaqa Qana sahsaMbaMQa Aahoº

Da^º saÜnakaMbaLo caotnaa p`lhad va EaIº saaMjauro idpk p`lhad (Pg. 13320-13326)

13325

maanavaacyaa ivacaar va BaavanaaMcyaa sahsaMbaMQaacaa saaklyaanao ivacaar krNyaacaI sauÉvaat sana 1955 maQyao AlbaT- eilasa yaaMnaI kolaIº eilasa yaaMnaI ivavaokinaYz ivaXlaYaNaacao tM~ maaMDlaoº yaa tM~acao mau#ya saU~ Asao kI¸ jar manauYya bauQdIcaI kasa QaÉna vaastva va tk-Xauw pwtInao ivacaar kÉ laagalaa tr %yaacao jaIvana jaast samaRw va BaavainakdRYT\yaa sauKI va samaaQaanaI hÜšlaº maaNasaacyaa manaatIla ivacaaraMcao ]gamasqaana ho %yaacyaa dRYTIkÜnaat Asatoº maaNasaacao kahI dRYTIkÜna ivavaokI tr kahI AivavaokI Asatatº eilasacyaa mato¸ maaNasaacyaa manaatIla jao dRYTIkÜna %yaalaa svatÁcaI ]i_YTo saaQya kÉna GaoNyaasa madt krtat‚ %yaaMcaa samaavaoXa ivavaokI dRYTIkÜnaat hÜ} XaktÜº vya>I jaIvanaat GaDNaaáyaa GaTnaaMcaa jasaa Aqa- laavatÜ¸ %yaavar %yaacyaa Baavanaa va ivacaar AvalaMbaUna Asatatº ivaVaqyaa-MmaQyao ivavaokinaYz ivacaar ivakisat hÜNao garjaocao Aahoº AivavaokinaYz ivacaarsarNaImauLo samasyaa kXaa inamaa-Na hÜtat ho vya>IMnaa %yaaMcyaa ivaVaqaI-dXaot daKvaUna idlao tr to ivavaokinaYz ivacaar sahjapNao Aa%masaat kÉ Xaktatº tsaoca samasyaaMnaI ga`st vya>Ilaa itcyaa AivavaokinaYz ivacaaraMcaI jaaNaIva kÉna doNao¸ %yaaMnaa badlaUna ivavaokinaYz ivacaar Aa%masaat krNyaasa p`vaR<a krNao garjaocao Aahoº yaa dRYTIkÜnaatUna [ya<aa navavaItIla ivavaokinaYz ivacaar va saamaaijak samaayaÜjana xamata yaaMcaa XaÜQa Gao}na yaatIla saMbaMQaacaa AByaasa krNyaasaazI saMXaÜQana krNyaat Aalaoº ivaVaqaI- p`XnaavalaIcyaa maaQyamaatUna ivaVaqyaa-MtIla ivavaokinaYz ivacaaraMcaa XaÜQa GaoNyaat Aalaaº yaa p`XnaavalaIt ivacaarlaolyaa vaIsa p`XnaaMnaa ivaVaqyaa-MnaI idlaolyaa pìtsaadavaÉna spYT Jaalao kI¸ ivaVaqaI- iXaxakaMkDUna p`XaMsaa imaLivaNao¸ XaaLotIla AByaasa saMdBaa-t sava- ivaYayaat caaMgalao gauNa hvaot¸ Apoxaopoxaa kmaI gauNa imaLNao yaa saMdBaa-t ivaVaqaI- AivavaokinaYz ivacaar krtatº ivaVaqaI- jaIvanaatIla eKadI GaTnaa manaasaarKI JaalaI naahI tr¸ eKaVa gaÜYTIcao duÁK Jaalao tr¸ iXaxakanao ivacaarlaolyaa p`Xnaacao ]<ar dota Aalao naahI tr¸ vagaa-t QaDa iXaktaMnaa eKadI ADcaNa AalaI tr¸ caaMgalyaa pQdtInao KoL KoLta yaavaa yaasaazI¸ prIxaot Apoxaopoxaa kmaI gauNa imaLalyaasa¸ javaLcyaa ima~alaa AiQak gauNa imaLalyaasa¸ iXaxak AaorDlyaavar¸ ijavalaga ima~ vaaZidvasa ivasarlyaavar¸ p`klpacaI jabaabadarI idlyaavar AaiNa iXaxakaMnaI eKaVa gaÜYTIsaMdBaa-t sallaa doNao yaa saMdBaa-t ivaVaqaI- ivavaokinaYz ivacaar krtatº ivaVaqyaa-tIla saamaaijak samaayaÜjana xamatocaa XaÜQa GaoNyaasaazI Da^º rÜmaa pa^la yaaMcyaa saamaaijak samaayaÜjana XaÜiQakotIla tIsa p`XnaaMcaa AaQaar Gaotlaaº yaatIla pìtsaadavaÉna [ya<aa navavaIcyaa ivaVaqyaa-MmaQyao saamaaijak samaayaÜjana xamata Asalyaacao spYT Jaalaoº f> madt krtovaoLI maI kQaIhI maaJyaa tÜT\yaaMcaa ivacaar krt naahI AaiNa maaJyaa mato‚ spQaa- AaiNa sahkaya- yaa dÜnhI gaÜYTI samaajaacyaa p`gatIsaazI AavaXyak Aahotº yaa p`XnaaMnaa 42 T@ko pìtsaadkaMnaI pìtsaad idlaolaa naahIº yaavaÉna yaa baabatIt %yaacao mat spYT nasalyaacao inadXa-naasa Aalaoº puZo ivavaokinaYz ivacaar AaiNa saamaaijak samaayaÜjana yaamaQaIla saMbaMQaacaa XaÜQa GaoNyaasaazI sahsaMbaMQa gauNak kaZlaaº yaa sahsaMbaMQaacaI maa~a 0º43 [tkI AalaI AsaUna ivavaokinaYz ivacaar AaiNa saamaaijak samaayaÜjana yaamaQyao saaQaarNa p`tIcaa Qana sahsaMMbaMQa Asalyaacao spYT Jaalaoº yaavaÉna [ya<aa navavaItIla ivaVaqyaa-MmaQyao ivavaokinaYz ivacaar va saamaaijak samaayaÜjana AaZLUna Aalaoº kahI baalakaMmaQyao Asalaolyaa AivavaokinaYz dRYTIkÜnaacao inamaU-lana krNyaasaazI Xaalaoya baalakaMmaQyao AaZLNaaáyaa AivavaokinaYz Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies

Da^º saÜnakaMbaLo caotnaa p`lhad va EaIº saaMjauro idpk p`lhad (Pg. 13320-13326)

13326

dRYTIkÜnaacaa XaÜQa Gao}na %yaaMnaa ivavaokinaYz ivacaaraMcaI jaaNaIva kÉna doNao iXaxakacao kama Aahoº yaamauLo navavaItIla ivaVaqyaa-MmaQaIla AivavaokI ivacaaraMcaI jaagaa ivavaokI ivacaar GaotIla¸ saamaaijak samaayaÜjana ]cca djaa-cao saaQya hÜšlaº ekUNa ivaVaqyaa-MnaI zrivalaolaI ]i_YTo saaQya hÜNyaacao p`maaNa vaaZUna %yaaMcaI p`gatIkDo vaaTcaala caalaU rahIlaº saMdBa-ga`Mqa saUcaIÁ Subrahmanyam, K. (2007). Social emotional & education adjustment problems of 10th class students in relation to their achievement. Unpublished doctoral thesis. Sri Venkateswara University. Kour, Roopwant (2011). A study of adjustment & social mentality among the mentally retarded & normal children in relation to their socioeconomic status, unpublished doctoral thesis. University of Jammu. Ali, Bashrat. Personal & Social adjustment physical fitness academic achievement & sports performance of rural & urban students of District Srinagar, University of Kashmir. Hamidi, Farideh, Hosseini, Zanub (2010). The relationship between in rational and beliefs & social, emotional & educational adjustment among junior students, Procedia social & behavioral sciences, 5, 15311536. Knauas, W. T. (2004). Rational Emotive Education. New York. Wayne, Froggatt (2005). Rational Emotive Behaviours Therapy, retrived, Sep. 2, 2012 from htpp://www.enc.ed.gov.

gaÜlao-¸ iXavaraja ³2009´º majaot jagaava ksaMº puNao¸ rajahMsa p`kaXanaº jagatap¸ hºnaaº ³2006´º XaOxaiNak va p`ayaÜigak maanasaXaas~º puNao¸ ina%yanaUtna p`kaXanaº jaÜXaI¸ AMjalaI ³2011´º maI AlbaT- eilasaº puNao¸ Xabd p`kaXanaº fDko¸ ikºmaº¸ jaÜXaI¸ AMjalaI ³2011´º AlbaT- eilasa ivacaar dXa-naº puNao¸ Xabd p`kaXanaº