Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies, Online ISSN 2278-8808, SJIF 2019 = 6.380, www.srjis.com PEER REVIEWED & REFEREED JOURNAL, MAR-APR, 2020, VOL- 7/58
लततभान स्ततथीभध्मे अध्माऩना फाफत शळषकाॊची बूशभका ल जफाफदायी
अनुप्रिता फी. दे ळभुख, Ph.D.
ि. िाचामात ऩी. आय. ऩाटीर कॉरेज ऑप एज्मुकेळन, अभयालती.
Abstract
वध्मा बायतातीर शळषणाप्रलऴमीची वलातत भोठी आणण भुख्म वभतमा आशे ती ग्राभीण शळषण व्मलतथा ग्राभीण बागातीर प्रलद्माथी ल शळषण
दोन्शी घटक
ळावनाकडून दर ु क्षत षत आशे त. वलत िकायचे नलोऩक्रभ शे ळशयी शळषणाच्मा व्मलतथेत वुधायणा कयण्माकरयता ग्राभीण बायतात ६८% रोकवॊख्मा हश शळक्षषत आशे . म्शणजेच शळषण िक्रक्रमेकडे जाततीत जातत रष दे णे आलश्मक आशे. ग्राभीण शळषणाची एलढी कभी टक्केलायी मा मॊत्र ल तॊत्र मुगाभध्मे अवण्माव फये चवे कायण आशे त. १) ग्राभीण बागात फशुतेक ळाऱा ळावनाद्लाये चारप्रलरी जातात. २) प्रलद्मार्थमाांची अनुऩस्तथती. ३) शळषकाॊची अनुऩस्तथती. ४) ग्राभीण ळाऱा प्रलकाव व्मलतथाऩना कुचकाभी ठयत आशे .
५) नलोऩक्रभ म्शणा क्रकॊला ऩायॊ ऩरयक अध्माऩनाकडून कडून नलनलीन अध्माऩन
(तॊत्रप्रलसानाच्मा
आधाये )
ऩद्धती
तलीकायण्मात
शळषकाॊची
अनातथा. ६) मावोफतच ऩारक ल तथाननक जनभानव वभुदाम. ग्राभीण बागाभध्मे ळाऱाॊभध्मे िलेळ कयणाऱमाॊची वॊख्मा लाढत जयी अवरी तयी लाचन षभता रेखन षभता ल तवेच गणणतीम वभतमा वोडप्रलण्माकरयता Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
MkW-
अनुप्रिता फी. दे ळभुख
13710
(Pg. 13709-13715)
वषभ नाशीत. फशुतेक ऩारकाॊना शळषणाचे भशत्ल वभजरे आशे आणण ते गरयफी
दयू शोण्माचा एक भागत आशे शे वभजरे आशे. ऩयॊ तु ऩैश्माॊच्मा कभतयतेभुऱे ते आऩल्मा ऩाल्माना खाजगी ळाऱे त ऩाठलू ळकत नाशी. जे ऩारक ऩाल्माना खाजगी ळाऱे त ऩाठलू ळकतात त्माॊची ळारेम शळषणाकडे फघण्माची अनातथा हदवून मेत.े याहशरा िश्न खाजगी ळाऱे भध्मे िलेशळत शोणाऱमा प्रलद्मार्थमाांच्मा जे प्रलद्माथी ळाऱे त िलेशळत शोतात त्माॊचा ल शळषणाचा खूऩ जलऱून वॊफॊध मेतो. वलत िथभ ित्मेक शळषकारा प्रलद्मार्थमात िनत िेभ, स्जव्शाऱा, आदय, इ. भूल्म शळषणाच्मा लततनातून हदवणे आलश्मक आशे .
Scholarly Research Journal's is licensed Based on a work at www.srjis.com
िततालना: वध्मा बायतातीर शळषणाप्रलऴमीची वलातत भोठी आणण भुख्म वभतमा आशे ती ग्राभीण शळषण व्मलतथा ग्राभीण बागातीर प्रलद्माथी ल शळषण
दोन्शी घटक
ळावनाकडून दर ु क्षत षत आशे त. वलत िकायचे नलोऩक्रभ शे ळशयी शळषणाच्मा व्मलतथेत वध ु ायणा कयण्माकरयता ग्राभीण बायतात ६८% रोकवॊख्मा हश शळक्षषत आशे . म्शणजेच शळषण िक्रक्रमेकडे जाततीत जातत रष दे णे आलश्मक आशे. ग्राभीण शळषणाची एलढी कभी टक्केलायी मा मॊत्र ल तॊत्र मुगाभध्मे अवण्माव फये चवे कायण आशे त. १) ग्राभीण बागात फशुतेक ळाऱा ळावनाद्लाये चारप्रलरी जातात. २) प्रलद्मार्थमाांची अनऩ ु स्तथती. ३) शळषकाॊची अनऩ ु स्तथती. Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
MkW-
अनुप्रिता फी. दे ळभुख
13711
(Pg. 13709-13715)
४) ग्राभीण ळाऱा प्रलकाव व्मलतथाऩना कुचकाभी ठयत आशे . ५) नलोऩक्रभ म्शणा क्रकॊला ऩायॊ ऩरयक अध्माऩनाकडून कडून नलनलीन अध्माऩन
(तॊत्रप्रलसानाच्मा
आधाये )
ऩद्धती
तलीकायण्मात
शळषकाॊची
अनातथा. ६) मावोफतच ऩारक ल तथाननक जनभानव वभुदाम. ग्राभीण बागाभध्मे ळाऱाॊभध्मे िलेळ कयणाऱमाॊची वॊख्मा लाढत जयी अवरी तयी लाचन षभता रेखन षभता ल तवेच गणणतीम वभतमा वोडप्रलण्माकरयता वषभ नाशीत. फशुतेक ऩारकाॊना शळषणाचे भशत्ल वभजरे आशे आणण ते गरयफी दयू शोण्माचा एक भागत आशे शे वभजरे आशे. ऩयॊ तु ऩैश्माॊच्मा कभतयतेभऱ ु े ते आऩल्मा ऩाल्माना खाजगी ळाऱे त ऩाठलू ळकत नाशी. जे ऩारक ऩाल्माना खाजगी ळाऱे त ऩाठलू ळकतात त्माॊची ळारेम शळषणाकडे फघण्माची अनातथा हदवून मेत.े याहशरा िश्न खाजगी ळाऱे भध्मे िलेशळत शोणाऱमा प्रलद्मार्थमाांच्मा जे प्रलद्माथी ळाऱे त िलेशळत शोतात त्माॊचा ल शळषणाचा खऩ ू जलऱून वॊफॊध मेतो. वलत िथभ ित्मेक शळषकारा प्रलद्मार्थमात िनत िेभ, स्जव्शाऱा, आदय, इ. भूल्म शळषणाच्मा लततनातन ू हदवणे आलश्मक आशे. आजचा शळषक नलीन अध्ममन तवेच नलनलीन अध्माऩन तॊत्र प्रलकशवत करून घ्मामरा तवेच उऩमोजन कयण्मारा तमाय नाशी माचे कायण म्शणजे नलीन सानाप्रलऴमी अनातथा.
Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
MkW-
अनुप्रिता फी. दे ळभुख
13712
(Pg. 13709-13715)
िततुत वॊळोधनात अकोट ळशयातीर भाॉ गामत्री इॊस्लरळ तकुर मा ळाऱे तीर शळषकाॊची आजच्मा लततभान स्तथतीतीर बूशभका ल जफाफदायी मा प्रलऴमी वलेषण केरे. उद्दीष्टे : I) शळषकाॊच्मा अध्माऩन प्रलऴमक अशबलत्ृ तीचा अभ्माव कयणे. II) शळषकाॊची प्रलद्माथी िनत िेभ, स्जव्शाऱा, आदय, इ. प्रलऴमक भूल्माॊचा अभ्माव कयणे. III) तलप्रलऴमाचा
नलनले उऩक्रभाॊफाफत शळषकाॊची आलड, स्जसावेचा
अभ्माव कयणे. IV) ळारेम िळावनाफाफत शळषकाॊच्मा जफाफदायीचा अभ्माव कयणे. V) अभ्मावक्रभ याफप्रलण्माचा ऩायॊ ऩरयक ऩद्धतीरा पाटा दे णे. वॊळोधन ऩरयकल्ऩना: भेलोऩक्रभाच्मा भाध्मभातून अध्माऩन ल ऩद्धती केरेरे अध्माऩन माभध्मे पयक अवतो. गश ृ ीतके: I) ऩयॊ ऩयागत अध्माऩन शे भमातहदत अवते. II) ऩयॊ ऩयागत अध्माऩनाभुऱे नलनलीन कौळल्म ल तलजफाफदायीची जाणील शोत नाशी. Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
MkW-
अनुप्रिता फी. दे ळभुख
13713
(Pg. 13709-13715)
III) तारुका क्रकॊला ग्राभीण बागातीर शळषकाॊना आधनु नक अध्माऩन (तॊत्रप्रलसान आधारयत) ऩुयेळी भाहशती नाशी. IV) नलीन ऩक्रभाॊच्मा भाध्मभातून अध्माऩन केरे अवता प्रलद्मार्थमाांची अशबरुची लाढते ल गण ु वॊऩादनात लाढ शोते. V)
ऩायॊ ऩरयक
ऩद्धतीऩेषा
नलीन
तॊत्रप्रलसान
आधारयत
अध्माऩनाभुऱे
प्रलद्मार्थमाांिती शळषकाॊची नलीन सान ल भूल्मे लप्रृ द्धॊगत शोण्माव भदत शोते ल तवेच बूशभकेभध्मे भौशरक फदर तारुका ततयालयीर घडून मेतो. व्माप्ती: िततत ु वॊळोधनावाठी एक खाजगी ळाऱे ची ननलड कयण्मात आरी. भमातदा: िततुत वॊळोधन शे अकोट ळशयातीर एका खाजगी ळाऱे तीर शळषकाॊऩुयतेच भमातहदत शोते. वॊळोधन ऩद्धती: वलेषण वॊळोधन ऩद्धतीची ननलड कयण्मात आरी. वॊळोधन वाधने: वॊळोधन वभतमेचे तलरूऩ ल उद्दीष्ठे रषात घेता िततुत वॊळोधनात भाहशती वॊकशरत कयण्मावाठी िश्नालरी दे ण्मात आरी ल ननयीषण तॊत्र. वॊळोधन कामतऩद्धती ल भाहशतीचे वॊकरन: Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
MkW-
अनुप्रिता फी. दे ळभुख
13714
(Pg. 13709-13715)
अकोट स्ज. अकोरा ळशयातीर श्री. भाॉ गामत्री इॊस्लरळ तकुर, अकोट. लततभान स्ततथीभध्मे अध्माऩनाफाफत शळषकाॊची बूशभका ल जफाफदायी मा प्रलऴमी वलेषण केरे अवता त्माॊना दे ण्मात आरेल्मा िश्नालरी लरून ल त्माॊचे केरेल्मा ननयीषणालरून अवे ननदळतनाव आरे क्रक त्माॊचे ऩायॊ ऩरयक अध्माऩनालय जातत कर आशे. आधनु नक तॊत्रसान ननगडडत अध्माऩनाची ऩुयेळी भाहशती त्माॊना नाशी त्माभुऱे नलनलीन कौळल्माॊची उऩमुक्तता शोऊ ळकत नाशी. त्माभुऱेच क्रक काम अध्माऩची नलोऩक्रभ प्रलऴमी शळषक अनशबस लाटरे. त्माभुऱे शळषक एका ऩायॊ ऩरयक ऩद्धतीरा फदरून नलीन तॊत्रसान ल नलीनऩक्रोभाॊचा उऩमोग जय केरा तय शळषणाच्मा बूशभकेत भौशरक फदर शोऊ ळकतो आणण जफाफदायी ऩेरण्माव वभथत शोतो. वॊळोधन ननष्कऴत: १) ऩायॊ ऩरयक अध्माऩनाऩेषा नलोऩक्रभ क्रकॊला नलीन तॊत्रसानाच्मा वाशाय्माने केरेरे अध्माऩनाभुऱे शळषकाॊची एक िबाली बूशभका ठरू ळकते. २) नलीन कौळल्म प्रलकशवत शोऊन जफाफदायी ऩूणत अध्माऩन कामत घडून मेऊ ळकते. ३) नलोऩक्रभ क्रकॊला नलीन तॊत्रसानाचा लाऩय केल्माने कामत िलीणता शळषणाभध्मे मेऊ ळकते तवेच ळारेम उऩक्रभाॊभध्मे वुद्धा नलीन सानाचा लाऩय करू ळकतात. तवेच ळाऱा ल तेथीर लातालयण आऩरेवे कयण्मात शळषकारा भदत / आनॊद शभऱतो. Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
MkW-
अनुप्रिता फी. दे ळभुख
13715
(Pg. 13709-13715)
४) ननयीषण गश ृ ऩाठ शळषकाॊनी प्रलद्मार्थमाांना शरशून दे णे. ५) Technology ळाऱे भध्मे उऩरब्ध अवून त्माचा लाऩय शळषक कयीत नाशीत शे ननदळतनाव आरे. ६) िश्नालरी भध्मे तॊत्रप्रलसानाचा आऩण लाऩय कयता का? अवा िश्न प्रलचायरे अवता त्माचे उत्तय काशीॊने हदरे नाशी ल काशीॊने ते आम्शारा जभत अवे उत्तय हदरे. ७) ळाऱा हश ळशयी बागात अवून ७०% प्रलद्माथी शे ग्राभीण बागातून मेतात. अकोट ळशयातीर ऩारकाॊची ळाऱे च्मा शळषणावॊफॊधीत उत्वक ु ता हदवन ू मेत नाशी. ननरुत्वाशी आशे त अवे हदवून आरे. गश ृ ऩाठ उऩस्तथती अभ्माव माप्रलऴमी कऱकऱ जाणील भुऱीच हदवून मेत नाशी. त्माभुऱे ग्राभीण बागातीर प्रलद्माथी मेत. चाॊगल्मा ळाऱा आणण वोइ अवून वुद्धा शळषणात भागे अडतात शे हदवून आरे. ळाऱे नी शळषकाॊना ित्मेक लगातत िोजेक्टय उऩरब्ध करून हदरे आशे. त्माॊना ऩी.ऩी.टी. तमाय कयणे, िोजेक्टय चारप्रलणे माचे िशळषण वद्ध ु ा हदरे अवन ू शळषक त्माॊचा उऩमोग करून घेत नाशी शे ननदळतनाव आरे. िततुत वॊळोधनाची उऩमोगगता: I) तॊत्रसानाचा लाऩय तलिमत्नाने केरेरे अध्माऩन फयाच काऱ उऩमोगी ठयते. II) तलिमत्नातन ू शभऱणाय आनॊद फयाच काऱ हटकतो. III) तलिमत्नातन ू शभऱणाय आनॊद ऩढ ु ीर अध्माऩनारा िेयणा दे तो. वॊदबत:
डॉ. कुॊडरे, भ. फा.- ळैषणणक तत्लसान ल ळैषणणक वभाजळातत्र डॉ. भायोती डी. ऩलाय, (वॊऩादक) शळषण वभीषा, भाचत २०१९ Copyright © 2020, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies