Issuu

ucatieve uitgaven

BIEB

De jeugdrechtbank Sofie De Moor

Kijker educatieve uitgaven

Verrekijker 6

De jeugdrechtbank

Nee, dit boekje gaat niet over tuinmeubelen. Evenmin over hoe je kromme banken recht kan maken. Wat zeg je? Dat je al gehoord hebt van de rechtbank? Dat kan! In het journaal hoor je af en toe de woorden ‘het parket’ en ‘de rechtbank’. Meestal in niet zo’n positieve berichten. Berichten over dieven, terroristen, moordenaars … Dacht je dat enkel criminelen in contact komen met de rechtbank? Fout gedacht! Misschien ben jij of je vriendinnetje of je buur er ook al geweest. Nee, je moet niet meteen het slechtste denken. Het parket helpt ook mensen. Dat doen ze op verschillende manieren. Zo helpen ze soms een scheiding regelen. Of soms worden gezinnen opgevolgd en geholpen wanneer het niet zo goed gaat. Benieuwd wat ze allemaal doen? Wie er werkt? En hoe het eraan toegaat? Lees zeker verder! Om je zoveel mogelijk informatie te geven, ging ik allerlei mensen op de jeugdrechtbank van Antwerpen interviewen. Dat was interessant. Bedankt iedereen die heeft meegeholpen! Gaat je neus al wat krullen?

Wat is een rechtbank nu eigenlijk? Je gaat naar een rechtbank wanneer je in conflict bent met iets of iemand. Het gaat om conflicten waarbij je de wet overtreedt. Meestal komt er een rechtbank aan te pas wanneer de partijen er onderling niet in slagen om het probleem op te lossen of wanneer het over zeer ernstige feiten gaat. Afhankelijk van het soort conflict, moet je naar een andere rechtbank. Er zijn heel wat soorten rechtbanken. Die behandelen verschillende zaken. Ik geef hieronder enkele voorbeelden. Het vredegerecht Hier worden ‘kleinere’ zaken behandeld. Bijvoorbeeld: Een familie huurt een huis. Ze betalen hiervoor elke maand een bedrag aan de eigenaar. Sinds vier maanden ontvangt de eigenaar geen geld meer. Hij ging praten met de huurders maar zij kunnen niet betalen. De eigenaar wil toch zijn geld krijgen. De politierechtbank Hier komen vooral zaken voor die met het verkeer te maken hebben. Bijvoorbeeld: Lennert is tegen hoge snelheid door het rode licht gereden en heeft een verkeersongeval veroorzaakt. Lennert moet voor de politierechtbank verschijnen. De correctionele rechtbank Als een volwassene iets doet wat niet mag en daarbij een strafbaar feit pleegt, dan komt hij op de correctionele rechtbank terecht. Bijvoorbeeld: Een man heeft een inbraak gepleegd. Hij nam veel waardevolle spullen mee.

Hof van beroep Wie niet akkoord gaat met de straf die hij gekregen heeft bij de correctionele rechtbank, kan in beroep gaan. Je advocaat zal een grondig dossier moeten voorbereiden om de rechters te overtuigen waarom je niet akkoord bent met de straf die opgelegd is. Bijvoorbeeld: De vrouw die een inbraak pleegde, is niet akkoord met de straf die ze kreeg. Ze gaat tegen de straf in beroep. Hof van assisen Hier kom je beter niet terecht. Wie in het hof van assisen voorkomt, heeft een zeer zware misdaad gepleegd. We spreken dan over moord of doodslag. Bijzonder aan deze rechtbank is dat een volksjury (dat zijn twaalf willekeurige mannen en vrouwen) beslist of de misdadiger schuldig is. Bijvoorbeeld: Een man was jaloers op de nieuwe vriend van zijn ex-vrouw. Hij nam een ijzeren staaf en sloeg de man dood. De familierechtbank Soms kunnen geschillen tussen familieleden niet opgelost worden. Dan helpt de rechtbank. Bijvoorbeeld: De ouders van Jef en Jilke zijn gescheiden en geraken het niet eens. Jilke moet binnenkort naar de middelbare school. Papa wil graag dat ze naar school gaat in de buurt waar hij woont. Maar dat is zo’n 150 kilometer verder dan waar mama haar huis heeft. De jeugdrechtbank Ook jongeren (= minder dan achttien jaar) doen soms dingen die niet mogen. Wanneer ze een misdrijf plegen, komen ze voor de jeugdrechtbank. Bijvoorbeeld: Kjel werd betrapt toen hij tijdens het spijbelen drugs aan het verkopen was. De politie pakte hem op.

Ingewikkeld! Je ziet het, de structuur van de rechtbank is niet zo eenvoudig! Naast de rechtbanken die ik hierboven kort besproken heb, zijn er nog andere rechtbanken die nog andere onderwerpen behandelen. Ik wil het niet nog ingewikkelder maken dan het al is. Als tiener is de kans het grootste dat jij in aanraking komt met de jeugdrechtbank. Daar vertel ik je op de volgende bladzijden meer over!

Weetje! Ken je het Vlinderpaleis? Dat is de bijnaam voor het gerechtsgebouw in Antwerpen! Het gebouw is ontworpen door Richard Rogers. Dat is een bekende architect. Hij ontwierp ook al het Centre Pompidou in Parijs en de Millennium Dome in Londen. Het gerechtsgebouw in Antwerpen bestaat uit zes glazen vleugels van elk vier verdiepingen hoog. Je gaat het gerechtsgebouw binnen via de gigantische gele trap die je naar de centrale hal brengt. Vanuit de lucht zou het gerechtsgebouw eruitzien als een vlinder. Aangezien ik nog steeds niet kan vliegen (ook niet na veel oefenen), vind ik dat het puntdak vooral wat weg heeft van omgekeerde frietzakjes. Of zie ik dat verkeerd? Kijk zelf gauw op de foto! Zouden er soms frietjes gegeten worden in die puntzakken?

Jongeren en de rechtbank Er zijn twee soorten situaties waarin je met de rechtbank in contact kan komen. Enerzijds zijn er de zaken die buiten je eigen wil gebeuren. Waar jij dus geen schuld aan treft. Enkele voorbeelden: • Je ouders gaan scheiden. Ze gaan ver van elkaar weg wonen. Dat is voor jou niet gemakkelijk. Want waar moet je nu naar school? En bij wie moet je nu blijven? Je ziet je mama en je papa even graag. Jammer genoeg kunnen je ouders zelf niet tot een beslissing komen. Daarom kan een rechter de knoop doorhakken en een regeling opstellen in de plaats van je ouders. • Soms kunnen je mama en papa niet meer voor je zorgen. Wanneer ze bijvoorbeeld geldproblemen hebben of zwaar ziek zijn. De jeugdrechter kan dan beslissen dat je voorlopig ergens anders moet verblijven tot de problemen opgelost zijn. Hier kan jij natuurlijk niks aan doen, maar het is wel vervelend. • Gelukkig gebeurt het niet veel, maar soms worden er kinderen opzettelijk pijn gedaan. Ik heb het dan niet over een eenmalige gebeurtenis, bijvoorbeeld een ruzie tussen jou en je ouders. Wanneer er regelmatig geslagen wordt, kan de situatie uit de hand lopen. De rechter zal zo snel mogelijk een veilig onderkomen voor je zoeken.

Anderzijds zijn er zaken waar jij zelf schuld treft. Je hebt zelf beslist om deel te nemen. Enkele voorbeelden: • Een oudere vriend van jou vraagt om in een huis in te breken en spullen te stelen. Dat lijkt je wel spannend. Je doet mee. • Je bent boos omdat je resultaten op school niet goed zijn. Je bedenkt een plan. Op een avond beklad je de muren van je school met verf en maak je spullen kapot. • Je hebt zin om te experimenteren met drugs en je koopt een joint bij een drugsdealer. De man vraagt of je wat extra geld wil verdienen door drugs te verkopen. Je hebt er altijd al van gedroomd om rijk te worden en dus zeg je ja … Dit zijn stuk voor stuk situaties waarin jij een keuze maakt. ‘Bezint eer ge begint,’ zei mijn grootmoeder altijd. Ik denk dat ze gelijk heeft en dat je maar beter goed nadenkt alvorens je iets geks doet.

Hoe gaat dat dan? Je vraagt je waarschijnlijk af hoe het allemaal in zijn werk gaat. Ik probeer je een en ander duidelijk te maken aan de hand van een krantenartikel.

Brutale overval op een apotheek Drie tieners hebben gisteren een brutale overval gepleegd. De daders sloegen gisteren rond 18 uur toe. Een van hen was gewapend en zwaaide met een vuurwapen. Twee van de drie daders werden ingerekend door de politie. Een dame op de fiets zag twee mannen met een bivakmuts uit de apotheek lopen en vond dat verdacht. Ze twijfelde niet en zette de achtervolging in. Ondertussen verwittigde ze de politie. Zo kon de politie twee daders inrekenen. De daders werden overgebracht naar het politiekantoor voor verhoor. Het gaat over een dertienjarige en een zestienjarige jongeman,

meldt de politie. Na het verhoor werden ze ter beschikking gesteld van het parket. Er wordt nog gezocht naar de derde dader. Volgens de politie ging het trio bijzonder brutaal te werk. Ze duwden rekken omver en eisten het geld uit de kassa. Toen de apotheker zich verzette, kreeg hij enkele klappen. Op het moment van de overval bevond er zich nog een klant in de zaak. Hij raakte niet gewond.

Dit zijn de verschillende stappen die er gezet worden 1.

De dame op de fiets en de apotheker verwittigen de politie.

De politie komt ter plaatse en rekent de twee daders in.

In het politiekantoor leggen de dame en de apotheker, als getuigen, een verklaring af.

De politieagent belt naar het parket.

De parketmagistraat met dienst beantwoordt de telefoon.

Hij beslist dat de twee jongeren verhoord moeten worden.

De politie verhoort en noteert hun verklaring in een procesverbaal.

De twee jongeren bekennen. Uit de verhoren blijkt dat de daders met drie waren. De twee jongeren willen niet zeggen wie de derde dader is.

Na het verhoor contacteert de politieagent opnieuw de parketmagistraat met dienst.

10. De feiten zijn ernstig, daarom beslist de parketmagistraat dat de jongeren worden aangehouden en naar de jeugdrechter moeten gebracht worden. Daarnaast vraagt hij om de camerabeelden van de apotheek te bekijken en de buurtbewoners te ondervragen. Ze hopen op die manier de derde dader te vinden.

11. De politie voert de opdrachten uit en houdt de parketmagistraat op de hoogte. 12. Ondertussen brengt de parketmagistraat de jeugdrechter met dienst op de hoogte. Het dossier wordt naar de jeugdrechter gebracht zodat hij alle verklaringen kan doornemen. 13. De twee daders worden voorgeleid bij de jeugdrechter. De jeugdrechter probeert te achterhalen waarom de minderjarigen de feiten pleegden. 14. Ondertussen noteert de griffier wat er gezegd wordt. 15. De advocaat van de minderjarige vraagt om mild te zijn. 16. Gezien de zware feiten en hun voorgeschiedenis, beslist de jeugdrechter dat de daders onmiddellijk geplaatst moeten worden in een jeugdinstelling. 17. De jongeren worden onmiddellijk naar de jeugdinstelling gebracht.

Wie werkt er? Als je bij de rechtbank wil werken, dan kan je vijf verschillende jobs uitoefenen: • rechters (zij beslissen), • parketmagistraten (zij beoordelen), • griffiers (zij noteren alles), • juristen (zij bekijken), • criminologen (zij voeren gesprekken).

Er zijn natuurlijk nog veel meer mensen die in een gerechtsgebouw de handen uit de mouwen steken: • administratief personeel (zij zorgen ervoor dat elk dossier op de juiste plaats terechtkomt), • onderhoudspersoneel (zij houden het ordelijk en net), • politieagenten (zij houden het boeiend), • veiligheidspersoneel (zij zorgen dat alles veilig is), • bodes (zij laten de mensen binnen in de zittingszaal), • onderzoeksrechters (zij onderzoeken), • advocaten (zij pleiten), • nachtwakers (zij zijn er als iedereen slaapt), • koks (zij zorgen dat mensen geen honger hebben), • afwassers (zij zorgen dat alle vieze borden weer net zijn), • … Naast deze mensen zijn er ook een heel pak mensen buiten het gerechtsgebouw die aan dossiers meewerken: • politieagenten (zij verhoren en volgen op), • het CLB (zij bekijken de schoolsituatie), • centra voor kinderen gezinsondersteuning (zij bekijken de thuissituatie), • jeugdinstellingen, • … Lijkt een job op het parket of in de rechtbank je wel wat? Jeuken je vingers om aan de slag te gaan met dossiers zoals de overval bij de apotheek? Lees dan zeker de volgende interviews! Ik zoom in op de beroepen: jeugdrechter, parketmagistraat, griffier, jurist en criminoloog.

Weetje! Rechtbank = zetel + parket. De rechtbank bestaat uit twee delen: de zetel en het parket. De zetel is niet de sofa in de leefkamer. De zetel is een verzamelnaam voor alle rechters en griffiers. Zij zitten de verschillende rechtbanken voor. Ze oordelen over de dossiers die hen worden voorgelegd. Het parket bestaat uit de parketmagistraten, juristen en criminologen. Hun taak is om misdrijven te onderzoeken en om een gepaste maatregel of straf voor te stellen aan de rechter. De baas van de zetel is de voorzitter. De baas van het parket is de procureur des Konings. Hun baas is de minister van Justitie. De minister van Justitie legt de wetten die gestemd worden in het parlement op aan de rechtbanken. Hij is ook mee verantwoordelijk voor de goede werking van de rechtbank. Misschien wist je dit al, maar diegene die de eindverantwoordelijkheid heeft over het domein justitie is koning Filip. Hij is de baas der bazen. Gek, hé?

Een parketjurist aan het woord Als ik de werking van de rechtbank bekeek, dan zag ik nergens een jurist voorkomen in het verhaal. Ik ben dus nieuwsgierig wat een jurist precies doet. Daarvoor ging ik parketjurist Sofie interviewen. Dag Sofie, ik ben blij dat ik een echte jurist voor me heb. Oei, ik ga je moeten teleurstellen want eigenlijk ben ik geen jurist meer. Hoe komt dat? Deed je je werk niet goed genoeg? Nee, hoor! Ik wil graag parketmagistraat worden. Daarvoor moest ik een examen afleggen. Gelukkig was ik geslaagd en daardoor ben ik nu bezig met mijn stage. Proficiat! Ik kan je dus vragen stellen over je werk als parketjurist en je werk als stagiair. Dat komt goed uit. Laten we beginnen met je werk als parketjurist. Wat houdt die job in? Eigenlijk doet een parketjurist grotendeels hetzelfde werk als een parketmagistraat. Hij of zij behandelt dossiers die binnenkomen en beslist wat er moet gebeuren met de jongere. Wat is het verschil met het werk als parketmagistraat? Een parketmagistraat heeft de eindverantwoordelijkheid over de dossiers. Eigenlijk helpt een parketjurist bij het verwerken van de grote stapels zaken die elke dag binnenkomen. De parketmagistraat doet ook zittingen en diensten. Dat zijn twee dingen die je als parketjurist zelden doet. Is dat ook de reden waarom je parketmagistraat wil worden? Deels wel! Ik denk dat diensten en zittingen een fijne afwisseling zijn. Als parketjurist werk je vooral met de papieren dossiers. Op een zitting gesprekken doen, de politie contacteren, bij diensten beslissingen nemen. Dat zijn zaken die me erg aanspreken. 15

Om parketmagistraat te worden, moest je een examen afleggen. Kan iedereen zomaar parketmagistraat worden? Nee, dat kan niet. Eerst moet je je diploma rechten aan de universiteit behaald hebben. Daarna kan je een examen afleggen. Als je slaagt voor het examen, dan begint je stagetijd. Wat betekent dat, stage doen? Als je stage doet, dan leer je de job die je later gaat doen beter kennen. Om goed in te spelen op politieagenten, moet ik weten hoe ze werken. Zo ga ik bijvoorbeeld enkele dagen mee met de verschillende politiediensten. Ik zie zelf hoe ze werken. Daarnaast mag je ook op de rechtbank oefenen. Een parketmagistraat is je mentor. En die mentor leert je hoe je bijvoorbeeld het beste een zitting kan doen. Hij of zij zegt wat je beter kan doen en waaraan je moet werken. Je bekijkt samen welke beslissingen je het beste maakt. Hoelang moet je stage lopen? Wie op het parket wil werken, moet anderhalf jaar stage doen. Wil je graag als rechter werken, dan moet je drie jaar stage lopen. Mag je daarna onmiddellijk aan de slag gaan als parketmagistraat? Nee. Als het parket nieuwe parketmagistraten nodig heeft, dan verschijnt er een berichtje in het Belgisch Staatsblad. Ik moet me aanmelden en dan wordt er bekeken wie er het best voor die bepaalde job geschikt is. Vaak is er maar één plek voor verschillende stagiairs.

Wat gebeurt er als iemand anders de job krijgt en jij niet? Dan moet je wachten en wordt je stage verlengd. Als er dan weer een plekje vrijkomt, kan je je weer kandidaat stellen. In de nabije toekomst gaan ze de stages aanpassen. Hoe het er dan zal aan toegaan, weet ik niet! Ik ben ervan overtuigd dat we jouw naam als parketmagistraat snel in het Belgisch Staatsblad zullen terugvinden. Veel succes, Sofie!

Weetje! Het Belgisch Staatsblad bestaat sinds 1845. In het Belgisch Staatsblad staan alle wetten, koninklijke besluiten, decreten … Op deze manier kan elke inwoner van België op elk moment belangrijke beslissingen (bijvoorbeeld de aanpassing aan wetten) bekijken. Vroeger werd er een papieren versie voorzien en verspreid, maar nu wordt het Belgisch Staatsblad vooral online bekeken. Ben je nieuwsgierig? Surf zeker eens naar de website van het Belgisch Staatsblad! Alles lezen? Vraag enkele weken vakantie aan je leerkracht. Alles lezen is veel werk. Er zijn ongeveer een miljoen wetsartikelen te vinden. En alle aanpassingen van één jaar lezen, kost je algauw 70.000 bladzijden. Succes!

Weetje! Een toga is het lange gewaad dat rechters, parketmagistraten, advocaten en griffiers boven hun kledij aantrekken. Ze zitten daar dus niet in hun ondergoed. In de meeste gevallen is de toga zwart van kleur. Bovenaan de toga, net onder de kin, bevindt zich een wit, gesteven slabbetje. Dat heet een bef. Wist je dat rechters in de 17e eeuw al zo’n bef droegen? Zo, je bent weer helemaal mee wat de kleding in de rechtbank betreft!

Een parketmagistraat aan het woord (deel 1) Ik had al vaker parketmagistraten op televisieprogramma’s gezien. Ze zitten in hun toga, naast de rechter en griffier. Aan het begin van een rechtszaak vatten ze kort samen wat het probleem is. Daarna vragen ze aan de rechter een gepaste straf. Ik ging op bezoek bij Annelies, zij is parketmagistraat bij het jeugdparket van Antwerpen. Ik ontmoette haar in haar bureau. Wat gek dat je gewone kledij draagt. Ik had gedacht dat een parketmagistraat altijd rondliep in een toga. Dat is een vergissing! We dragen het grootste deel van de tijd gewone kledij. Enkel wanneer we een zitting doen, trekken we onze toga aan. Ik ga er thuis heus niet mee koken of poetsen. Maar waarvoor dient een toga dan? De toga staat symbool voor gelijkheid. Dat betekent dat we iedereen hetzelfde behandelen. Zonder rekening te houden met achtergrond, huidskleur … Zowel een advocaat, parketmagistraat, rechter als griffier hebben tijdens een zitting een toga aan. Op die manier tonen ze respect voor elkaar. Naar alle partijen wordt geluisterd.

Vind je het dragen van een toga nuttig? Enerzijds vind ik de symboliek van zo’n toga goed. Iedereen is gelijk, er wordt geen onderscheid gemaakt. Anderzijds zijn heel wat jongeren onder de indruk van dat kledingstuk. Sommigen zijn zelfs bang. Ik zie het met mijn eigen ogen, er is niks om bang van te zijn! Gelukkig kan jij dat bevestigen! Wat moet je nog kunnen om een goede parketmagistraat te zijn? • Je moet mensen belangrijk vinden en er het beste mee voorhebben. Het helpt niet om iemand te straffen als we hem niet leren hoe hij zich beter kan gedragen. • Als parketmagistraat moet je goed en snel kunnen beslissen. Wanneer er een verontrustend telefoontje van de politie is, dan moet je de beste oplossing zoeken. • Als parketmagistraat moet je ook je verantwoordelijkheid nemen. Een kind in nood moet geholpen worden. Je helpt niemand vooruit door je om te draaien en te doen alsof er niks aan de hand is. • Je moet ook mondig zijn. Als parketmagistraat werk je met heel wat mensen samen: politie, griffiers, de jeugdrechters, kinderen, ouders, advocaten … Je moet dus zeker geen schrik hebben om te praten. Wat is het grootste misverstand? Sommige kinderen denken dat wij hen gaan straffen als ze op de rechtbank komen. Vaak komen ze hier terecht door omstandigheden waar ze zelf niet zoveel aan kunnen doen. We zijn hier om hen te helpen. Ook al lijkt sommige hulp misschien wel een straf, we hebben het beste met hen voor.

Wat vind je het leukste aan je werk? Het leukste is wanneer je merkt dat jongeren er na een slechte periode volledig voor gaan. Dat ze dromen van een fijne toekomst en die ook waarmaken. Ik hoop dat je in de toekomst nog veel fijne momenten mag beleven, Annelies!

Weetje! Alle minderjarigen die bij de jeugdrechter moeten komen, krijgen een advocaat toegewezen. Die advocaat zal in naam van de jongere zijn rechten verdedigen. Je staat er dus nooit helemaal alleen voor als je voor de jeugdrechtbank moet verschijnen.

Een criminoloog aan het woord Criminoloog, dat klinkt erg crimineel. Gelukkig ziet de criminoloog die tegenover me zit, Tim, er niet eng uit. Hij heeft geen bivakmuts op zijn hoofd, noch scherpe tanden. Meer zelfs, ik durf hem vragen te stellen over zijn taken binnen het jeugdparket in Antwerpen. Criminoloog, dat klinkt crimineel. Heb je zelf al in de gevangenis gezeten? Gelukkig heb ik nooit in de gevangenis gezeten. Als kind heb ik soms wel eens in de hoek moeten staan. Maar behalve wat deugnieterij heb ik niet al te veel dingen mispeuterd.

Als je als criminoloog niet crimineel hoeft te zijn, waarvan komt dan het woord criminoloog? Een criminoloog is iemand die deviant gedrag bestudeert. Deviant gedrag betekent afwijkend gedrag. Ik geef je een voorbeeld om het uit te leggen. Wanneer iedereen zijn beurt afwacht in een winkel en er opeens iemand met een pistool eist dat hij eerst wil geholpen worden, dan stelt hij afwijkend gedrag. Als criminoloog moet je je afvragen waarom hij zo reageert. En hoe dat komt. Wat doet een criminoloog precies op het parket? Een criminoloog houdt in opdracht van de parketmagistraat een gesprek met de jongeren en hun ouders. Ik ga niet zoals een politieagent een ondervraging doen. Ik bekijk samen met de jongeren en de ouders het probleem. We gaan in dialoog. Dat betekent dat we samen praten over de situatie. Wanneer komen er jongeren bij jou op gesprek? Er zijn twee grote groepen die we onderscheiden. Er zijn jongeren die zélf het probleem veroorzaakt hebben. Ze hebben bijvoorbeeld iets gestolen, iemand met een mes bedreigd, drugs verkocht … Anderzijds zijn er jongeren die door omstandigheden in de problemen geraakt zijn. Ze kunnen er niet zelf aan doen. Ze zitten in het midden van een echtscheiding, ze zijn geslagen, hun ouders kunnen niet voor hen zorgen … Waarover hebben jullie het tijdens zo’n gesprek? Ik vermoed niet dat het over voetbal gaat? Eerst vertellen we waarom de jongere hier is. We analyseren de feiten. Wat is er gebeurd? Daar gaan we dieper op in. Hoe denk je hier zelf over? Waarom heb je dit gedaan? Belangrijk is dat zowel de jongere als zijn ouders hierover praten.

Dan bekijken we de gezinssituatie. Heb je broers/zussen? Hoe is je gedrag thuis? Er wordt ook over de school gepraat. Hoe gaat het daar? Je gelooft het misschien niet, maar we praten ook soms over voetbal. We hebben het namelijk over hobby’s en vrije tijd. Waarmee hou je je bezig als je thuis bent? Waarom moet je al die dingen weten? Op die manier krijg ik een goed beeld. Sommige jongeren en ouders beantwoorden de vragen eerlijk. Anderen liegen. Maar er zijn ook mensen die erg boos worden of die helemaal niks willen zeggen. Ik probeer dus te achterhalen of ze inzien dat er een probleem is en of ze hier iets aan willen doen. Daarna bespreek ik het met de parketmagistraat. Hij stelt een oplossing voor. Die oplossing bespreek ik met de ouders. En dat breng ik dan weer over naar de parketmagistraat. Welke kwaliteiten moet je hebben om een goede criminoloog te zijn? • Als criminoloog moet je goed kunnen praten. Je mag geen schrik hebben om vragen te stellen of om in gesprek te gaan. • Je moet je ook kunnen aanpassen aan wie tegenover je zit. Als er iemand niks wil zeggen, dan moet je proberen om hem toch aan de praat te krijgen. • Je moet ook personen inschatten. Het is belangrijk dat een gesprek rustig verloopt. Het helpt wanneer je de jongere of hun ouders kan kalmeren of aanmoedigen. • Daarnaast moet je ook goed kunnen samenwerken met verschillende personen. Mij lijkt het dat je ook dit gesprek in prima banen geleid hebt. Bedankt, Tim!

Een parketmagistraat aan het woord (deel 2) Als de diensttelefoon op het parket rinkelt, dan is het de parketmagistraat die de eerste beslissingen neemt. Dat lijkt me een moeilijke taak. Ik ging praten met parketmagistraat Kelly van het jeugdparket in Antwerpen. Jij bent, als parketmagistraat, de eerste die een dossier op haar bureau krijgt. Hoe gaat dat in zijn werk? Wij bekijken de feiten grondig. Als parketmagistraat ben je objectief. Dat betekent dat je geen partij kiest. Je leest de verslagen van de politie en vraagt eventueel bijkomend onderzoek. Of je kan aan een criminoloog vragen om een gesprek te voeren met de jongere. Als je een duidelijk beeld hebt over de situatie, dan pas neem je een beslissing. Ik kan me voorstellen dat je soms mensen kent die in een dossier voorkomen. Wat gebeurt er dan? Dat gebeurt zeker. Er scheiden bijvoorbeeld heel wat mensen. Wanneer je als parketmagistraat moet beslissen bij wie het kind mag blijven, dan is het moeilijk om neutraal te blijven als je de mama of de papa kent. In zulke situaties vragen we aan een collega om de zaak te behandelen. Waarmee hou je rekening als je een beslissing neemt in een dossier? Er zijn een heleboel dingen waar ik vooraf naar kijk. • Wat zijn de feiten? Heb je een doos koekjes gestolen of heb je een handtas van een bejaarde vrouw haar arm getrokken die daardoor in het ziekenhuis ligt? • Heb je al misdrijven gepleegd? Of is het de eerste keer? • Besef je dat je iets fout hebt gedaan of helemaal niet? • …

Als je al die zaken bij elkaar hebt gelegd, dan neem je een beslissing. Welke beslissing kan dat zijn? Voor jongeren die zichzelf in de problemen gebracht hebben, kan ik volgende beslissingen nemen: • Ik seponeer het dossier. Dat betekent dat er geen straf volgt. Seponeren kan bijvoorbeeld wanneer er twee mensen elkaar tegenspreken en er geen getuigen zijn. Er zijn dan geen of onvoldoende bewijzen. • Ik kan ook een waarschuwingsbrief verzenden of een herinnering aan de wet geven. Hierbij wordt dan nog eens benadrukt dat je de wet overtreden hebt. Daarmee krijg je eigenlijk een tweede kans. Maar zal er, wanneer je de volgende keer iets mispeutert, wel gevolg aan gegeven worden. • Er kan ook een bemiddeling opgestart worden. Wanneer je iets kapotgemaakt hebt, dan moet dat hersteld of betaald worden. Er wordt dan een soort planning gemaakt wanneer en met welk geld je het zal terugbetalen. • Ik kan ook een vorming aanbieden. Er wordt dan gewerkt aan het ‘probleem’ van de minderjarige. Je leert bijvoorbeeld bij over de gevaren en gevolgen van drugsgebruik. • In ernstige gevallen zal ik de jeugdrechter vorderen. De jeugdrechter zal toezicht uitoefenen op de minderjarige en maatregelen opleggen. In sommige gevallen moet de minderjarige naar een instelling.

Welke beslissingen neem je bij jongeren die buiten hun eigen wil moeilijkheden hebben, bijvoorbeeld door een moeilijke thuissituatie? • Ik kan een voorstel doen om vrijwillige hulpverlening te aanvaarden. Vaak weten mensen niet dat ze geholpen kunnen worden of bij welke diensten ze terechtkunnen. • Wanneer het gezin geen hulp wil aanvaarden of wanneer het over zeer ernstige feiten gaat (bijvoorbeeld verwaarlozing), dan zal er een jeugdrechter gevorderd worden. De jeugdrechter zal proberen om de problemen verder uit te klaren. Ik zie op je bureau allerlei dossiers liggen. Is er aan de dikte van het dossier te zien of je al veel mispeuterd hebt? Ja en nee. een dik dossier bevat veel informatie. Dat hoeft niet noodzakelijk negatieve informatie te zijn. Al hebben jongeren die veel mispeuteren, doorgaans wél een dikker dossier. In de hal staan er vreemde karretjes. Ze lijken op winkelwagentjes. Racen jullie er ’s avonds mee door de hal? Nee! Sommige dossiers zijn dik en zwaar. Ze leggen soms een hele afstand af. Bijvoorbeeld van mijn bureau naar dat van de jeugdrechter. Om te voorkomen dat de secretariaatsmedewerkers hun rug breken bij het brengen van die bergen papier, zijn er dossierkarretjes die ze kunnen gebruiken. Handig, niet? Jammer, anders wou ik wel een wedstrijd karretjesrijden organiseren. Hartelijk bedankt voor dit gesprek, Kelly!

Over dossiers Ze liggen soms als torenhoge flatgebouwen klaar om bekeken te worden, de dossiers. Wie het dossier in zijn handen krijgt, zal het altijd met de grootste zorg bestuderen. Zulke mapjes mogen wel uit het overgrote merendeel uit papier en letters bestaan, toch gaan ze over echte mensen. Jongeren, zoals jij. Of je klasgenoot. Of je buur. Of je nichtje. Of je vriend van de sportclub. Omdat veel mensen een dossier moeten inkijken, is het belangrijk om het zo ordelijk, precies en gestructureerd mogelijk bij te houden. Om vlot te werken wordt zo’n grote map ingedeeld. In veel parketten gebruiken ze een kleurensysteem. Leg ik je even uit hoe een dossier van de jeugdrechter eruitziet? Vooraan op de kaft komen de gegevens te staan. Over wie gaat het? Waar is die geboren? Wat is het probleem? Wanneer je de kaft opent, vind je in de binnenflap een lijst met beslissingen die de jeugdrechter genomen heeft. Vooraan zit er een inventaris. Dat is een lijst met daarop alle stukken of papieren die in de map terug te vinden zijn. Daarna volgt er een blauw mapje met briefwisseling. Dat zijn vooral brieven van de ouders of de advocaat met daarin vragen. Hiernaast zie je een foto van een fictief dossier.

In het bruine mapje zitten de processen-verbaal. Dat zijn de documenten die de politie opmaakt. Wanneer er iets gebeurt, dan zal de politie exact willen weten wat je gezien hebt. Ze typen alles op een blad papier zodat dat kan doorgegeven worden. Je vindt er ook de vorderingen van het openbaar ministerie. Dat betekent dat daarin een document zit waarop de parketmagistraat een straf vraagt. De groene mapjes zijn voor de sociale dienst en instellingen. In sommige situaties wordt er gekeken hoe je je gedraagt en hoe je leeft. Dat valt in die verslagen te lezen. In de rode mapjes zit de beschikking van de jeugdrechtbank. Als de jeugdrechter iets beslist, dan wordt deze tussentijdse beslissing hierin opgenomen. Dacht je al dat er veel kleurtjes zijn? Er is ook nog een lichtgroen mapje. Hierin zitten de identiteitsbewijzen van iedereen die betrokken is. Meestal zijn het papieren die in het stadhuis op te vragen zijn. Het gaat om officiële papieren die bevestigen: waar je woont, wanneer je geboren bent, of je eerder al dingen mispeuterd hebt … De roze mapjes zijn niet enkel voor meisjes, nee. Dat zijn de vonnissen. Een vonnis is een maatregel die de jeugdrechter beslist heeft op een zitting. Tot slot is er nog een geel mapje. In dat mapje zitten alle processen-verbaal waarin tot op heden nog geen beslissing genomen is. De processen-verbaal worden opgemaakt door de politie. Het zijn meldingen van misdrijven. Eigenlijk heb je het beste geen dossier op het parket. Maar eigenlijk komt het hierop neer: hoe minder dik je dossier is, hoe beter!

Weetje! Zoals je kan lezen, zit er heel wat informatie in het dossier. Wist je dat die informatie ook erg zorgvuldig wordt bijgehouden? In het computersysteem is perfect terug te vinden waar het dossier zich bevindt en wat er precies beslist is. Nadat ‘de zaak’ is afgehandeld, gaat het dossier niet in de papiermand. Elk dossier krijgt een plekje in een gigantische kast in een gigantische opslagruimte. Dat is belangrijk. Mocht je later nog dingen uitspoken, dan kunnen ze onmiddellijk terugvinden wie je bent en wat je al op je kerfstok hebt.

Een jeugdrechter aan het woord Een rechter heeft de moeilijke taak om te beslissen welke straf iemand krijgt. Op welke basis neemt hij een beslissing? En is dat de enige taak die een jeugdrechter heeft? Ik ging jeugdrechter Luk interviewen. Als de parketmagistraat beslist dat de feiten te ernstig zijn, geeft hij het dossier door aan jou? Dat klopt, ik bekijk alle elementen in het dossier en dan beslis ik hoe het verder moet. Welke kwaliteiten moet een jeugdrechter hebben? • Een jeugdrechter moet goed kunnen praten met mensen. • Je moet ook stevig in je schoenen staan. • Het is belangrijk om kritisch te zijn en alles goed te bekijken. • Je moet beslissingen durven nemen. • Uiteraard moet je objectief zijn. • Je moet ook bezorgd zijn. Elke beslissing die je neemt is ingrijpend en het moet er een zijn waar je achter staat. Wat is dan het verschil met een parketmagistraat? Een parketmagistraat gaat enkel af op de onderzoeken en verslagen van politie. Ik nodig de partijen uit voor een gesprek. Dat wil zeggen dat ik de jongere zie en hem vragen stel. Op die manier probeer ik een goed beeld te krijgen van wie hij is, wat hij gedaan heeft en waarom. Ook andere mensen die betrokken zijn, worden uitgenodigd. Bestaat je dag dan vooral uit gesprekken voeren? Nee, toch niet. Ik heb een zeer gevarieerde dagtaak.

Kan je uitleggen wat je allemaal moet doen? • Enerzijds beantwoord ik elke dag mails. Dat kunnen vragen zijn van een advocaat, van een instelling, collega’s … • Anderzijds praat ik met veel mensen. Op basis van alle gesprekken en documenten, worden de dossiers aangevuld. • Ik ga ook heel vaak in overleg met mijn griffier. • Daarnaast moet ik beschikkingen schrijven. Een beschikking is de uitleg waarom ik een beslissing genomen heb. Ik kan niet iemand zomaar een straf geven, gewoon omdat ik er zin in heb. • Ik doe ook zittingen samen met de griffier en de parketmagistraat. Op de zitting wordt de beslissing die ik vooraf maakte, geëvalueerd. Bijvoorbeeld: moet de jongere nog even in een pleeggezin verblijven of kan hij al terug naar huis? • Er wordt ook geregeld vergaderd. Dat gaat over allerlei zaken: over nieuwe wetten en regels, over de samenwerking met andere mensen … • Zoals je waarschijnlijk wel weet, hebben we ook soms ‘dienst’. Dan komen alle dringende telefoons bij ons binnen. Als een parketmagistraat op basis van het dossier vindt dat er een dringende beslissing moet genomen worden, dan worden wij ingelicht. Het is dan aan mij om daar een gevolg aan te geven. Bijvoorbeeld: een kind wordt zwaar geslagen door de papa en is in het ziekenhuis opgenomen. Dan kan ik beslissen dat het kind tijdelijk niet naar huis mag. We zoeken een opvangplek voor het kind en we beslissen wat er met de papa moet gebeuren.

Je neemt beslissingen, betekent dat dan dat er jongeren in de gevangenis belanden? Jongeren tot en met zestien jaar kunnen niet in de gevangenis belanden. Wat gebeurt er dan met jongeren die een ernstig misdrijf gepleegd hebben? Wat er met hen gebeurt, is afhankelijk van veel factoren. Is het de eerste keer dat ze betrokken zijn? Hoe zwaar is het misdrijf? Zijn er verzachtende omstandigheden? Soms berispen we de jongeren. Dat betekent dat ze een waarschuwing krijgen. Soms wordt er een plan opgesteld zodat ze de schade kunnen vergoeden. Anderen krijgen een vorming opgelegd. Dat is een soort lessenreeks waarbij ze aan hun problematiek werken. Zo zijn er bijvoorbeeld vormingen over groepsdruk. Wanneer er iemand je vraagt om mee te helpen met een overval, moet je sterk genoeg zijn om dat niet te doen. Wie geen nee kan zeggen, kan het tijdens deze sessies leren. In het slechtste geval, moet de jongere naar een jeugdinstelling. Hij of zij mag dan niet naar huis en wordt intensief begeleid zodat de kans dat ze opnieuw misdrijven plegen, vermindert. Als ik een rechter op de televisie zie, dan zijn ze vaak streng. Ben jij ook streng? Soms ben ik streng, maar bovenal probeer ik rechtvaardig te zijn. Dat lijkt me een mooi uitgangspunt. Bedankt voor je medewerking, Luk!

De griffier aan het woord Wanneer je in een zittingszaal van de jeugdrechtbank binnenkomt, dan zie je drie naamkaartjes: de jeugdrechter, het openbaar ministerie (= parketmagistraat) en de griffier. Maar wat doet een griffier precies? Ik had een gesprek met Marijke, zij is griffier op de jeugdrechtbank in Antwerpen. Wat is een griffier? Een griffier is de rechterhand van de jeugdrechter. Ik help de jeugdrechter met allerlei taken. Het grootste gedeelte van mijn werk bestaat eruit om dossiers aan te vullen, dossiers klaar te leggen, afspraken te maken, mensen uit te nodigen, zittingen bij te wonen … Hoe ziet je dag eruit? Geen enkele dag is dezelfde en dat is erg boeiend. Soms zijn de jeugdrechter en ik ‘van dienst’. Dat betekent dat alle dringende zaken bij ons terechtkomen. Dat is spannend want je weet nooit op voorhand wat er op zo’n dag zal gebeuren. Soms is er een zitting. Dan noteer ik alles wat er gezegd wordt. Op andere momenten moet ik de agenda ook bijwerken en in het oog houden. Wie komt er wanneer langs? Wanneer plannen we gesprekken? Wie moeten we dringend zien? Mijn bureau hangt vol met post-its met wat ik moet doen, maar die zie ik bij jou nergens. Heb je een erg goed geheugen? Nee, alles onthouden is onmogelijk. Het is gemakkelijk om alles in een agenda te steken op de computer. Die herinnert er mij aan wat ik moet doen.

Het lijkt me dat je als griffier erg ordelijk en gestructureerd moet zijn. Wat moet je nog goed kunnen om goede griffier te zijn? • Je moet goed kunnen plannen. Een agenda goed bijhouden is erg belangrijk. • Je moet goed kunnen zwijgen. Wanneer de jeugdrechter en de jongere praten, dan moet ik zwijgen. Ik mag me op geen enkel moment in het gesprek mengen, advies geven of mijn mening uiten. • Je moet een duidelijk beeld kunnen geven van wat er gebeurt. Wanneer er iemand iets zegt, dan moet dat precies omschreven worden. Een goed voorbeeld: Jef stond op en begon te schelden. Een fout voorbeeld: Jef werd rood en begon te schelden. Ik vind niet dat hij zijn mama een oud, stinkend stuk kaas mag noemen. Wat een onbeleefd kind. Wat is het moeilijkste aan je job als griffier? Per jaar zien de jeugdrechter en ik zo’n vijfhonderd jongeren met problemen langskomen. Dat zijn er veel. Zeker als je weet dat er hier nog zes jeugdrechters en griffiers zijn die evenveel dossiers behandelen. We zoeken altijd de beste oplossing voor de jongere. Maar door omstandigheden, kunnen we niet iedereen de hulp geven die ze nodig hebben. Als iemand beter naar een opvangtehuis gaat en er geen bedden vrij zijn, dan kan je ze niet helpen. Dat vind ik jammer. Het zou goed zijn mocht de jeugdzorg meer geld krijgen van de overheid om iedereen gepaste hulp te geven.

Wat vind je het leukste aan je werk? Sommige kinderen volgen we op van kind tot ze achttien zijn. Wanneer ze volwassen zijn, dan wordt hun dossier door de jeugdrechtbank afgerond. We hopen dat ze daarna een goede toekomst tegemoet gaan. Het is altijd fijn wanneer een jongeman of jongedame na zoveel jaar komt aanbellen of een kaartje stuurt waarop staat dat ze ons bedanken voor de hulp. Het maakt ons erg blij om te zien dat ze een leuke job hebben en met twee voeten stevig in het leven staan. Dat geeft ons moed om elke dag nog meer jongeren te helpen. Ook ik dank je voor je enthousiasme, Marijke!

Weetje! Het woord griffier is nauw verwant aan het woord griffel. Ken je een griffel? Een griffel werd vroeger gebruikt om te schrijven. Lang voor de tijd van potloden, inkt en pennen. Een griffel is gemaakt van zacht steen. Hiermee kon men vroeger op een leien bordje schrijven. Wanneer het bordje vol stond, moest alles uitgeveegd worden met een natte spons. Een griffier schrijft helemaal niet meer met een griffel. Gelukkig maar! Ze zouden ontzettend veel bordjes nodig hebben! Waarmee ze dan wel alles noteren? Gemakkelijk: met de laptop!

Over een zitting Moet je voor de rechtbank verschijnen? Dat kan. Daarvoor hoef je geen zenuwen te hebben. De jeugdrechter, griffier en parketmagistraat zien er misschien streng uit, maar ze hebben nog nooit iemand opgegeten. Ze hebben altijd het beste met je voor. Maar ze zijn wel gesteld op enkele regels. Nee, je hoeft ze niet in te studeren. Wedden dat je ze kent? Van thuis of school? • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Messen of andere wapens laat je beter thuis! Spreek de rechter aan met mevrouw of meneer! Beleefd zijn maakt een goede indruk! Maak geen vervelende geluiden! Beantwoord vragen met een volledige zin! Eerlijkheid duurt het langst! Wees vriendelijk! Er is nog nooit iemand gestorven omdat die de woorden dank u of alstublieft gebruikt heeft! Wacht even tot ze jou aan het woord laten! Laat anderen uitspreken! Formuleer je antwoord beleefd! Voeten horen thuis op de grond! Nee, niet in de lucht! Ook niet in je nek! Zeker niet op een stoel! En al helemaal niet op een tafel! Kauwgum hoort in de vuilnisbak! Zet het geluid van je gsm uit! Boer niet! Scheetjes? Eh … enkel stille stinkerds als het echt moet!

Succes!

Dacht je enkel dat criminelen in contact komen met de rechtbank? Fout gedacht! De rechtbank straft niet alleen. De rechtbank helpt ook. Ik ging allerlei mensen interviewen in de jeugdrechtbank van Antwerpen. Ze hadden heel wat interessants te vertellen. Misschien wil jij er ook wel werken na het lezen van dit boekje!

Dit boekje maakt deel uit van de Verrekijkerbieb 6. ISBN 978 90 486 2537 6 Bestelnummer 60 1021 597 KB D/2016/0147/106 NUR 191 Foto’s: Sofie De Moor Verantwoordelijke uitgever die Keure Kleine Pathoekeweg 3, 8000 Brugge RPR 0405 108 325 © Copyright die Keure, Brugge

9 789048 625376

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form by print, microfilm or any other means without written permission from the publisher.