ucatieve uitgaven
BIEB
De LOGEN Moniek Vermeulen
Kijker educatieve uitgaven
Verrekijker 5
7
De LOGEN
1
Inleiding Waaraan denk jij bij het woord logen? Wellicht aan het werkwoord liegen. Ik lieg. (Nee, dat doe ik nooit. Hm, ja, soms om bestwil!) Jij/hij/zij liegt. (Ah ja? Foei!) Wij/jullie/zij liegen. Ik loog. (Nee! Nee!) Wij/jullie/zij/ logen. Toch gaat dit boekje niet over liegen. Integendeel zelfs. Alles wat je hierin leest, is waar. Niet verzonnen! Niet gelogen, dus!! De LOGEN uit dit boekje zijn mensen. Mensen die binnen hun beroep gespecialiseerd zijn in een bepaald iets. ‘Loog’ komt van het Oudgrieks –λóγος : ‘iemand die spreekt over iets, waar hij wat verstand van heeft’. Er zijn ontzettend veel beroepsnamen die eindigen op –loog. Je kan er vast meteen al een aantal bedenken, zo uit het blote hoofd. Ze hier allemaal aan bod laten komen, zou onbegonnen werk zijn. We hebben gekozen voor beroepen die zich situeren in de medische wereld. En dan nog kunnen we niet alle -LOGENberoepen behandelen. Maar misschien is dit boekje voor jou een aanzet tot het verder op zoek gaan naar -LOGEN. En wie weet ... Misschien krijg je wel zin om later zelf ook een -LOOG te worden.
2
Podoloog Wat zegt het woordenboek? (zelfst. nw.) (de, m., podologen) po-do-loog vrouwellijk: podologe iemand die gespecialiseerd is in de leer en de behandeling van problemen en afwijkingen aan de voet =? voetkundige Herkomst? Podo is een Latijns woord. Het betekent voet. Wat? De wetenschap podologie richt zich op het voorkomen en behandelen van voetfunctiestoornissen en voetklachten en de bijkomende klachten over je houding en bewegingen. Een podoloog wordt soms de ingenieur van de voet genoemd. Verwar een podoloog niet met een pedicure. Een pedicure staat in voor de medische verzorging van de voeten: eelt weghalen, nagels verzorgen, nagels vijlen, schimmelnagels behandelen ... Een podoloog doet dat ook. Maar hij/zij doet nog veel meer. Heb je pijnlijke voeten, problemen aan je heup, pijn in de knieën, vermoeide voeten, groeit je ene teen over je andere, stap je moeilijk, struikel je vaak, kan je niet lang achter elkaar lopen, heb je pijn in je hiel, of heb je rugklachten?
3
In al deze gevallen is een bezoek aan een podoloog wenselijk. Die zal je voeten en/of nagels verzorgen, je houding en voetenstand bestuderen terwijl je op een loopband stapt, je raad geven in verband met goede schoenen, je steunzolen bezorgen indien nodig ... Hoe? Na de middelbare school studeer je voor bachelor in de podologie. Dat is een driejarige voltijdse dagopleiding aan een hogeschool.
Weet je dat ... … er naast tandenbeugels ook nagelbeugels bestaan? Soms hebben teennagels een afwijking die ervoor zorgt dat ze bol groeien. De hoeken en randen van zo’n nagel kunnen na een tijd ingroeien in de huid. Een nagelbeugeltje van ijzerdraad wordt dwars over de nagel geplaatst en met kunsthars1 vastgezet. De nagelbeugel duwt boven op het bolle deel terwijl de uiteinden van de beugel net onder het nagelrandje haken. Zo dwingt de beugel de nagel langzaam terug in een vlakke vorm. … podologen ook veel kinderen in hun patiëntenbestand hebben, omdat er veel kinderen zijn met een kleine of grote afwijkende voetstand? Vóór de leeftijd van 6-7 jaar is er in de meeste gevallen geen reden om ongerust te zijn. Een baby heeft platvoetjes. Er zit dan een soort vetkussentje onder zijn voeten, waardoor ze er afgeplat uitzien. In de loop van de jaren neemt de dikte van het vetkussen af en ontstaat er een holte.
4
Tot ongeveer 1,5 jaar hebben baby’s O-benen2. Daarna krijgen ze X-beentjes3. Wees gerust: ik ga niet het hele alfabet aflopen. Bij het ouder worden gaan de voeten en de benen uit zichzelf steeds rechter staan. Rond de leeftijd van 8 zouden de platvoeten een normale voetboog moeten hebben, en zouden de benen recht moeten staan. Is dit niet het geval, dan kunnen er problemen ontstaan in de vorm van spier-, rug-, knie, heup-,... pijn. Dan kan een bezoekje aan de podoloog heel zinvol zijn.
5
Gynaecoloog Wat zegt het woordenboek? (zelfst. nw.) (de, m., -n of -s) gy-nae-co-loog vrouwelijk: gynaecologe medisch specialist voor ziekten en lichamelijke problemen die vooral bij vrouwen voorkomen =? vrouwenarts Herkomst? Afkomstig van het oud-Griekse gyne, of modern-Griekse gynaika, wat ‘vrouw’ betekent. Wat? De gynaecoloog heeft eigenlijk twee verschillende taken: de gynaecologie en de verloskunde. Bij het verloskundige deel begeleidt de gynaecoloog zwangerschappen en bevallingen. Bij een zwangere vrouw maakt de gynaecoloog regelmatig een echografie. Dat is een afbeelding van de baby die nog in de buik zit. En wanneer een normale bevalling door omstandigheden niet mogelijk is, voert de gynaecoloog een keizersnee uit. (Dan wordt de baby door een snee uit de buik van de mama gehaald.) Maar ook wie niet zwanger is, kan soms de hulp van een gynaecoloog gebruiken.
6
En wat de mannelijke lezers betreft: de kans dat jullie zelf een beroep moeten doen op een gynaecoloog is klein, maar niet onbestaande (zie verder). Trouwens misschien ga je later weleens mee met je vriendin, of je vrouw wanneer die een afspraak heeft met een vrouwenarts. Ook de behandeling van alle ‘vrouwenziekten’ is werk voor de gynaecoloog. Zogenaamde ‘vrouwenziekten’ zijn ziekten en stoornissen die te maken hebben met de typisch vrouwelijke organen en lichaamsdelen, bv. borstkanker, problemen met de baarmoeder, eierstokken ... Aan vrouwen boven de vijftig wordt aangeraden om jaarlijks preventief (als ze nog niet ziek zijn) een bezoekje te brengen aan de gynaecoloog. Die controleert dan of alles in orde is met de borsten, de baarmoeder, de eierstokken ... Hoe? Om gynaecoloog te worden moet je eerst de opleiding geneeskunde volgen aan de universiteit. Deze opleiding duurt zes jaar. Vervolgens moet je als ‘arts in opleiding tot specialist’ (AIOS), op de afdeling gynaecologie van een academisch ziekenhuis, doorstuderen tot gynaecoloog. Dat duurt nog eens zes jaar. In totaal duurt de opleiding van een gynaecoloog dus twaalf jaar!
7
Weet je dat ... … een man ook kan studeren voor gynaecoloog? … een gynaecoloog ook mannelijke patiënten kan hebben? Soms wil een koppel graag een kindje, maar geraakt de vrouw niet zwanger. Dan kan het probleem bij de vrouw liggen, maar ook bij de man. In dat geval kan de man een gynaecoloog contacteren voor bepaalde onderzoeken.
8
Dermatoloog Wat zegt het woordenboek? (zelfst.nw.) (de, m., dermatologen) der-ma-to-loog vrouwelijk: dermatologe medisch specialist voor huidziekten =? huidarts Herkomst? Afgeleid van het Griekse ‘derma’ wat ‘huid’ betekent. Wat? Een dermatoloog behandelt aandoeningen van de huid, de nagels en het haar, samen ‘huidziekten’ genoemd. In totaal bestaan er wel zo’n 2000 verschillende huidziekten. Je hoeft geen schrik te hebben: je zal ze nooit allemaal krijgen! De meest voorkomende klachten waarbij patiënten doorverwezen worden naar een dermatoloog, zijn: moedervlekken, eczeem (jeukende uitslag), wratten, acne (jeugdpuistjes), huidkanker, allergie (als je lichaam overgevoelig is voor een bepaalde stof, en je daardoor jeuk krijgt of moet niezen), haaruitval ... Maar een dermatoloog verricht ook chirurgische ingrepen. Zo is het mogelijk dat een patiënt met huidkanker door een huidarts wordt geopereerd.
9
Hoe? Wil je dermatoloog worden? Dan moet je eerst de opleiding geneeskunde volgen aan de universiteit. Deze opleiding duurt zes jaar. Daarna ga je op zoek naar een opleidingsplaats bij de afdeling dermatologie van een ziekenhuis. Gedurende 5 jaar leer je veel van ervaren dermatologen in de praktijk. In totaal duurt de opleiding dus 11 jaar.
Weet je dat ... … veel huidziekten veroorzaakt worden of erger worden door stress? … vrijwel iedereen moedervlekken krijgt? Een gemiddelde van 25 moedervlekken per persoon is normaal. (Tellen maar!) Een gewone moedervlek is onschuldig. Wordt een moedervlek ‘onrustig’ (verandert ze van kleur of vorm, bloedt ze, doet ze pijn of jeukt ze ...) dan raadpleeg je best een dermatoloog. … wratten niet gevaarlijk zijn en ook niet ziek maken? Omdat het lichaam afweerstoffen opbouwt (het probeert zelf de wrat te vernietigen), verdwijnen de wratten meestal spontaan binnen twee jaar. In de meeste gevallen is het dus niet nodig om naar de dokter te gaan wanneer je wratten hebt.
10
11
Audioloog Wat zegt het woordenboek? (zelfst. nw) (de, m., audiologen) au-dio-loog vrouwelijk: audiologe deskundige op het gebied van het horen en de slechthorendheid =? gehoorspecialist (niet te verwarren met ‘oorspecialist’!) Herkomst? Audio: betrekking hebbend op geluid, geluids-, gehoor … Wat? Tot de taak van een audioloog behoort het opsporen, onderzoeken, behandelen en voorkomen van allerlei stoornissen van het gehoor. Wie ondervindt dat hij minder goed hoort, (let op: wanneer je mama je vraagt of je niet goed hoort nadat ze zei dat de vaat moet gedaan worden, bedoelt ze vast niet dat je naar een audioloog moet!) kan zijn gehoor(verlies) laten meten door een audioloog. Die zal dan uitzoeken welk hulpmiddel (bv. een gehoorapparaat) het best geschikt is om de gehoorfunctie weer beter te maken. Ook wie overgevoelig is voor geluid, wie oorsuizingen4 heeft of wie last heeft van evenwichtsstoornissen, kan terecht bij een audioloog.
12
En iemand die dikwijls in een omgeving vertoeft waarin hij blootgesteld wordt aan luide muziek of schadelijk lawaai, kan hulp vragen aan de audioloog om zijn gehoor te beschermen (bv. door op maat gemaakte oordoppen). Hoe? Aan een hogeschool volg je gedurende drie jaren de opleiding logopedie en audiologie. In het derde jaar kies je dan voor de richting audiologie. Je studeert af als bachelor in de audiologie. Je kan ook naar de universiteit gaan om master in de audiologie te worden. Dat is een vijfjarige opleiding. Het eerste jaar is gemeenschappelijk voor logopedie en audiologie. Vanaf het tweede jaar kies je de richting audiologie. Na drie jaar ben je bachelor en na nog twee jaar ben je master in de audiologie.
Weet je dat ... … gehoorschade de ziekte van onze generatie (waartoe ook jij behoort) genoemd wordt? Door te luide muziek wordt een flink deel van de jongeren al heel jong doof of slechthorend. Wees wijs en vermijd langdurige blootstelling aan geluid hoger dan 70 decibel. Gebruik een hoofdtelefoon in plaats van kleine oortjes. Die sluit je oor af voor omgevingslawaai en daardoor kan je je muziek stiller zetten. Ga op een fuif zeker niet dicht bij de luidsprekers staan, en bescherm je oren met oordoppen.
13
… gehoorschade onomkeerbaar is? Dit wil zeggen dat genezen niet mogelijk is. Je kan je enkel nog behelpen met hulpmiddelen, zoals een gehoorapparaat. Zorg dragen voor je oren is dus de boodschap!
14
Psycholoog Wat zegt het woordenboek? (zelfst. nmw.) (de, m., psychologen) psy-cho-loog Iemand die gespecialiseerd is in hoe mensen denken en voelen en hoe ze zich gedragen; in het innerlijke en de gedachten en de gevoelens van mensen =? zielkundige Herkomst? Ontleend aan het Griekse psuche’ : geest, ziel, leven, adem... Wat? Een psycholoog helpt mensen die ziek zijn in hun hoofd. Dat moet op een andere manier dan een dokter die je helpt als je lichamelijk ziek bent. Het innerlijke van een mens kan je immers niet zien en niet voelen. Je kunt het niet controleren met bijvoorbeeld een koortsthermometer, of een hartslagmeter, of een röntgenfoto. De enige manier waarop een psycholoog iets kan doen is via de patiënt zelf. Die moet de psycholoog vertellen hoe hij zich gedraagt, wat hij denkt, wat hij voelt ... Een therapie, noemen we dat. Als duidelijk is waar de patiënt precies last van heeft, zal de psycholoog hem advies geven over hoe hij het best omgaat met die problemen. Een psycholoog geneest niet. Hij helpt. Genezen, dat moet de patiënt zelf doen.
15
Hoe? Je volgt eerst een driejarige opleiding tot bachelor in de psychologie, aan de universiteit. Daarna volgen nog twee masterjaren. Dan ben je master in de psychologie, m.a.w. psycholoog.
Weet je dat ... ... iemand die psychisch ziek is, vaak eenzaam is? Dat iemand zich grieperig voelt, kan je zien. Als iemand een gebroken been heeft, valt dat op. Iemand die een operatie onderging, kan dat altijd bewijzen. Veel mensen gaan op ziekenbezoek bij mensen die ziek zijn. Maar aan iemand met een psychische ziekte merk je meestal niets. Niemand ziet wat er aan de hand is. Er wordt dus dikwijls geen rekening mee gehouden. ... anorexia een voorbeeld is van een psychische ziekte? Als je aan anorexia lijdt, denk je dat je te dik bent, terwijl dat helemaal niet zo is. Je doet van alles om te vermageren, tot je gevaarlijk mager bent. Therapie bij een psycholoog kan je dan helpen.
16
Cardioloog Wat zegt het woordenboek? (zelfst. nw) (de, m., cardiologen) car-dio-loog vrouwelijk: cardiologe medisch specialist voor hart- en vaatziekten (aandoeningen van het hart en/of de bloedvaten) =? hartspecialist Herkomst? Afgeleid van het Griekse ‘kardia’ wat ‘hart’ betekent. Wat? Cardiologen behandelen hart- en vaatziekten zoals een hartinfarct (wanneer een gedeelte van de hartspier afsterft doordat de bloedsomloop belemmerd wordt), een beroerte (bloeding in de hersenen), hartfalen (wanneer het hart niet genoeg meer kan pompen), hartritmestoornissen (wanneer het hart niet meer regelmatig klopt) ... Soms krijgt een cardioloog te maken met patiënten met acute (zeer dringende) problemen (bv. een hartinfarct). Dan moet hij direct helpen. Bij minder acute verschijnselen stelt de cardioloog een behandelingsplan op. Naast mensen met hartklachten worden er ook mensen preventief (om te voorkomen dat ze hartklachten krijgen) behandeld. Dat soort mensen noemen we risicopatiënten.
17
Zij hebben een hoger risico dan andere mensen om bijvoorbeeld een hartinfarct te krijgen, omdat ze een te hoge bloeddruk hebben, of een te hoge cholesterol (te veel vet in het bloed). Soms voert een cardioloog ook operaties uit. Dat doet hij dan altijd samen met een hart- en vaatchirurg. Hoe? Om cardioloog te worden moet je eerst de opleiding geneeskunde volgen aan de universiteit. Deze opleiding duurt zes jaar. Daarna zoek je een opleidingsplaats op de afdeling cardiologie van een ziekenhuis. Je werkt dan nog 6 jaar als ‘arts in opleiding tot specialist’ en je leert hierbij veel uit de praktijk. Na deze 12 jaar is je opleiding voltooid.
Weet je dat ... ... hartziekten en kanker in België de belangrijkste doodsoorzaken bij volwassen mensen zijn? Sinds enkele jaren is kanker de voornaamste doodsoorzaak bij Belgische mannen. Hartziekten komen op de tweede plaats. Bij Belgische vrouwen blijven de hartziekten de koploper als voornaamste doodsoorzaak, gevolgd door kanker.
18
... je door een juiste levensstijl het risco op hart- en vaatziekten kan verminderen? Roken is een belangrijke risicofactor. Begin er dus niet aan! Eet gezond en neem voldoende beweging. Regelmatige lichaamsbeweging heeft een positieve invloed op de meeste risicofactoren voor hart en bloedvaten. Wanneer je jonger dan 18 jaar bent, is het aangeraden elke dag een uur matig te bewegen. Met je fiets naar school, telt daarvoor al mee, natuurlijk. Voor mensen ouder dan 18 geldt: minstens 5 dagen per week, 30 minuten matige beweging.
19
Neuroloog Wat zegt het woordenboek? (zelfst. nw) (de, m, neurologen) neu-ro-loog vrouwelijk: neurologe dokter die gespecialiseerd is in de wetenschap die zich bezighoudt met de zenuwen die door je lichaam lopen =? zenuwarts Herkomst? Het Griekse woord ‘neuron’ betekent ‘zenuw’. Wat? Een neuroloog onderzoekt mensen die klachten hebben die misschien komen door problemen met het zenuwstelsel. Dat zijn de hersenen, het ruggenmerg en de zenuwen. Die problemen kunnen zich uiten door hoofdpijn, misselijkheid, verandering van gedrag, spierzwakte, verlamming, tintelingen, doof gevoel, pijn, gevoelloosheid, duizeligheid, plots gehoor- of gezichtsverlies ... De neuroloog probeert een diagnose te stellen. Dat wil zeggen dat hij tracht te achterhalen wat er scheelt. Dan zal hij aan de patiënten uitleggen wat er aan de hand is. Vervolgens kijkt hij of er een behandeling is om de ziekte te genezen of om ervoor te zorgen dat de klachten minder worden. De meeste informatie krijgt de neuroloog door de patiënt zelf te ondervragen en te onderzoeken.
20
Hij probeert te ontdekken welke bewegingen de patiënt minder kan dan voorheen of wat hij anders aanvoelt. Hij laat de patiënt bijvoorbeeld zo krachtig mogelijk in zijn hand knijpen. Of hij test met een hamertje verschillende reflexen, bijvoorbeeld de kniepeesreflex. (Hij gebruikt natuurlijk geen hamer zoals jij er thuis liggen hebt!) Met een scan worden soms afbeeldingen van de hersenen genomen. En met een EEG (elektro-encefalogram) controleert de neuroloog hoe de hersenen reageren op verschillende prikkels. (De patiënt krijgt dan een soort muts op zijn hoofd, met dopjes en draadjes erop en eraan.) Hoe? Om neuroloog te worden, moet je eerst gedurende zes jaren de opleiding geneeskunde volgen aan de universiteit. Vervolgens werk je vijf jaar als ‘arts in opleiding tot specialist’ op de afdeling neurologie van een academisch ziekenhuis5. In totaal duurt de opleiding van een neuroloog dus 11 jaar.
21
22
En nog een ernstigere vorm van een hersenschudding is een hersenkneuzing. Hierbij raakt het hersenweefsel echt beschadigd. Het bewustzijnsverlies is langer (15 tot 30 minuten) en dieper, en er kunnen verlammingen optreden. In dit geval raadpleeg je best een neuroloog.
Weet je dat ... ... bij een hersenschudding je hersenen letterlijk door elkaar geschud worden en tegen je schedelbot stoten? (Wie ooit een hersenschudding had, weet dan wel 100 % zeker dat hij hersenen heeft ) Bij een lichte hersenschudding kan je even het bewustzijn verliezen en korte tijd je geheugen kwijtraken. Ook kan je misselijk zijn en duizelen. Bij een zwaardere hersenschudding ben je langer buiten bewustzijn en kan je wel 30 minuten aan geheugenverlies lijden.
... de hersenen van een pasgeborene ongeveer 350 gram wegen? De hersenen van een volwassene wegen tussen de 1 kg en 1,5 kg. Dus die hersenen in zo’n klein babyhoofdje zijn echt wel heel zwaar, in vergelijking met die van een volwassene. De eerste jaren groeien hersenen zeer snel. Na zes maanden hebben ze bijna 50 % van het gewicht van het brein van een volwassene. En wanneer iemand tien jaar is, is dat al bijna 90 %.
23
Woorduitleg 1 kunsthars = bindmiddel van kunstmatige stof 2 O-benen = kromme benen waarvan de knieën naar buiten staan 3 X-benen = kromme benen waarvan de knieën naar binnen staan 4 oorsuizingen = geruis in je oren 5 academisch ziekenhuis = ziekenhuis waar ook toekomstige dokters kunnen worden opgeleid
24
De LOGEN uit dit boekje zijn mensen. Mensen die binnen hun beroep gespecialiseerd zijn in een bepaald iets. We hebben gekozen voor beroepen die zich situeren in de medische wereld. En dan nog kunnen we niet alle -LOGENberoepen behandelen. Maar misschien is dit boekje voor jou een aanzet tot het verder op zoek gaan naar -LOGEN. En wie weet ... Misschien krijg je wel zin om later zelf ook een -LOOG te worden.
Dit boekje maakt deel uit van de Verrekijkerbieb 5. ISBN 978 90 486 2536 9 Bestelnummer 60 1021 497 KB D/2016/0147/105 NUR 191 Foto’s: Shutterstock Verantwoordelijke uitgever die Keure Kleine Pathoekeweg 3, 8000 Brugge RPR 0405 108 325 © Copyright die Keure, Brugge
9 789048 625369
Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form by print, microfilm or any other means without written permission from the publisher.