Issuu

ucatieve uitgaven

Waaghalzen in de wijde wereld

BIEB

Inge Misschaert

Kijker educatieve uitgaven

Verrekijker 4

Waaghalzen in de wijde wereld

Waaghalzen … Je denkt bij het lezen van dit woord vast aan een stuntman die uit een brandende helikopter springt. Of een gek die zonder parachute van een gigantische berg duikt. Of misschien denk je wel aan een gammele1 loopbrug over een diep en duister ravijn? Natuurlijk zijn dit ook waaghalzen. Maar er zijn in de loop van de geschiedenis nog mensen die hun leven riskeerden. Niet door van een berg te springen, maar door op ontdekkingsreis te vertrekken. Die over een zee voeren waarvan je het einde niet kon zien. Over dit soort waaghalzen gaat dit boekje. Ga je mee op reis? Kijk dan snel op de volgende bladzijde en neem een duik in de geschiedenis. Dat is net iets veiliger dan van een rots!

Hanno de ontdekkingsreiziger Wie was hij? Hanno leefde in de 5e eeuw voor Christus en kwam uit Carthago. Dat is het gebied helemaal bovenaan in Afrika. Hij was daar een suffeet, dat betekent rechter of magistraat. Een heel belangrijke man dus! Wat deed hij? Hij voer langs de Atlantische kust met een schip om daar land te veroveren. Zo wilde hij koloniën2 stichten. Hij voer verder naar het zuiden. De rivier die hij ontdekte was volgens hem de Nijl, omdat er nijlpaarden in leefden. In die tijd was men er immers van overtuigd dat deze dieren alleen in de Nijl voorkwamen. In werkelijkheid was het de Sénégal. Die rivier in Afrika mondt uit in de Atlantische Oceaan.

Wist je dat … … hij op zijn reis ‘harige vrouwen’ ontdekte? Dat waren eigenlijk chimpansees! … hij ook een brandende berg ontdekte? Dat moet volgens wetenschappers de Mount Cameroon zijn. Dat was een vulkanische berg die op dat moment een uitbarsting had. … hij na zijn reis zijn avontuur opschreef in een verhaal? Dat werk werd onder meer in het Grieks vertaald en er is een versie van bewaard gebleven.

Pytheas Wie was hij? Hij was een Griekse ontdekkingsreiziger, afkomstig uit de Griekse kolonie Massalia, wat nu de huidige (Franse) stad Marseille is. Van deze man is niet veel bewaard gebleven. We kennen hem alleen uit wat andere schrijvers over hem schreven. Wat deed hij? Hij trok eerst over het land op ontdekkingsreis. In Bordeaux scheepte hij in en reisde toen steeds noordelijker, waarbij hij onder meer de Britse kust en het eiland Man bezocht. Nog noordelijker zou hij IJsland hebben ‘ontdekt’. Hij noemde het Thule. Daarna voer hij verder langs onder andere Zeeland en Denemarken. Over zijn avontuur schreef hij een boek, dat helaas verloren is gegaan.

Wist je dat … … Pytheas niet zomaar passeerde langs de gebieden die hij tegenkwam? Hij nam uitgebreid de tijd om de gebruiken van de bewoners te bestuderen. Soms maakte hij ook een lange tocht door het binnenland van zo’n gebied. … het doel van zijn reis nog altijd niet helemaal duidelijk is? Men vermoedt dat de mensen in Massalia wilden achterhalen waar de grondstoffen tin en barnsteen vandaan kwamen. Helemaal zeker is dat niet. … hij ook sterk geïnteresseerd was in wetenschap? Zo bestudeerde hij onder meer het noorderlicht, de midzomernachtzon en de werking van eb en vloed. Hij berekende ook hoe ver hij gekomen was door de stand van de zon. … de Nederlandse schrijfster Thea Beckman ‘Thule’ gebruikt als naam voor het fictieve land dat in haar trilogie3 over de toekomst een hoofdrol speelt?

Marco Polo Wie was hij? Marco Polo was een handelaar uit Venetië in de 13e eeuw na Christus. Hij was ook ontdekkingsreiziger. Wat deed hij? Met zijn vader en oom reisde hij tussen 1271 en 1295 naar gebieden die Europa toen nog niet kende: Perzië, China en Indië. In Mongolië was hij lange tijd in dienst van Koeblai Khan, de heerser van die streek. Toen hij terugkeerde, beschreef hij wat hij op zijn reis gezien had in het werk ‘De wonderen van de Oriënt’.

Wist je dat … … de drie wereldreizigers (Marco en zijn oom en vader) eerst niet werden herkend door hun familieleden toen ze eindelijk terugkeerden? Pas toen ze de edelstenen en kostbaarheden lieten zien die ze in hun kleren genaaid hadden, geloofde hun familie het. … Marco een geboren verteller was? Hij onderhield de Khan (heerser) in Mongolië met zijn verhalen over verre streken. Hij kende ook veel talen: volgens het boek dat over hem werd geschreven, beheerste hij Perzisch en Mongools. Chinees kende hij niet. … men in de middeleeuwen vol bewondering was voor de belevenissen van Marco Polo? In de 18e eeuw dachten de mensen meer na. Ze vonden het vreemd dat hij niets vermeldde over onder andere de Chinese Muur en het buskruit.

Christoffel Columbus Wie was hij? Cristoforo Colombo werd in Genua (Italië) geboren in de 15e eeuw. Hij kwam uit een eenvoudige familie en kreeg daardoor weinig opleiding, hoewel hij erg slim was. Hij leerde zichzelf Latijn, Portugees en Castiliaans en trok al vroeg naar zee. Wat deed hij? Columbus begon plannen te maken voor een wereldreis om Indië te ontdekken. Pas na jaren zoeken naar sponsors4 voor deze onderneming, kreeg hij de toestemming van het Spaanse hof5. Hij voer in 1492 uit met drie schepen: de Pinta, de Niña en de Santa Maria. Na een barre tocht bereikte hij San Salvador, dat hij Indië doopte. Hij dacht nog steeds dat hij in het Oosten was terechtgekomen en noemde de bewoners Indianen.

Wist je dat … … Columbus het zelf erg vreemd vond dat hij in de nieuwe gebieden niets van de pracht en praal zag, die Marco Polo in zijn geschriften had beschreven? Hij wist immers niet dat hij in een volledig nieuw werelddeel terechtgekomen was! Na de eerste reis werden nog drie reizen naar het nieuwe werelddeel gemaakt. … Columbus zeker niet de eerste Europeaan op Amerikaans grondgebied was? De Vikingen, onder leiding van Leif Eriksson, waren er al vijf eeuwen eerder geweest. … het ei van Columbus echt bestaan heeft? Na de reis beweerden sommigen dat iemand anders het land wel zou ontdekt hebben. Daarop daagde Columbus iedereen uit om een ei recht op tafel te zetten. Natuurlijk lukte het niemand, behalve Columbus zelf, die het ei een tik gaf zodat het een deuk kreeg en toch bleef staan. Zo bewees hij dat alles makkelijk is, als iemand het heeft voorgedaan!

Vasco da Gama Wie was hij? Vasco da Gama leefde ook in de 15e eeuw. Hij stamt uit een adellijke familie uit Portugal. Zijn vader had een belangrijke functie en het duurde niet lang voor Vasco opdrachten van het hof ontving. Wat deed hij? Hij was de eerste die een zeeroute ontwikkelde naar Indië. Omdat de weg over land te gevaarlijk was, zocht men al een tijd naar een manier om er per schip te komen. De route ging langs Afrika en vooral de verschrikkelijke stormen rond Kaap de Goede Hoop zorgden bij veel zeelui voor angst. Met twee stevige en goed uitgeruste schepen, die men ‘kraken’ noemde, vertrok Vasco da Gama uiteindelijk naar Indië.

Wist je dat … … deze reis een mijlpaal in de geschiedenis was? Vasco da Gama bewees hiermee dat de Griekse geograaf6 Ptolemaeus verkeerd was. Hij dacht immers dat Indië omgeven werd door land. … er nooit echte kolonies in Indië gesticht werden? De Portugezen waren dan wel superieur op zee, maar ze waren met te weinig om in Azië te heersen. … er in Lissabon, de hoofdstad van Portugal, in 1998 een brug naar Vasco da Gama werd vernoemd? Ook een toren draagt zijn naam.

Ferdinand Magellaan Wie was hij? Ook Ferdinand Magellaan stamde uit een Portugese adellijke familie. Magellaan groeide in de 16e eeuw in Lissabon op. De jonge zeevaarder maakte al vroeg carrière op zee. Wat deed hij? Magellaan werd wereldberoemd door zijn reis rond de wereld. Of hij de eerste was die deze expeditie7 uitvoerde, is twijfelachtig. Door ziekte overleefde hij de tocht immers niet. Hij vertrok met een vloot van vijf goed uitgeruste schepen op 10 augustus 1519 uit Sevilla in Spanje. De route verliep via de Canarische Eilanden, tussen de West-Afrikaanse kust en de Kaapverdische Eilanden, om zo dan naar Brazilië te varen. Op de Filipijnen werd Magellaan door een speer getroffen waardoor hij stierf.

Wist je dat … … er wolken naar Magellaan genoemd zijn? De Magelhaense wolken zijn twee wolken van sterren. Die sterrenwolken draaien hun eigen baan in de ruimte en maken dus ook een soort reis om de wereld. … er ook een pinguïn zijn naam aan de ontdekkingsreiziger dankt? … dat er bijzonder weinig standbeelden zijn van deze ontdekkingsreiziger? Dat komt door het feit dat hij een Portugees was. Ook al voerde hij zijn reizen uit voor Spanje, toch konden ze blijkbaar zijn afkomst niet vergeten …

Jacques Cartier Wie was hij? Hij was afkomstig uit Saint-Malo in Frankrijk en was een zeevaarder. Hij maakte drie reizen en ontdekte daarbij een rivier. Wat deed hij? Tijdens drie reizen ontdekte hij heel wat nieuwe gebieden, waaronder de Saint Lawrencebaai en de Saint Lawrencerivier. Dat is een baai aan de monding van die rivier in de Atlantische Oceaan.

Wist je dat … … hij op zijn tweede reis een dorpje vond in de buurt van een berg? Hij doopte de berg Mont Réal. Later zou op die plek de huidige Canadese stad Montreal ontstaan. … de ziekte die het vaakst voorkwam op de schepen, scheurbuik was? Vaak stierven de zeelui daaraan. Zo kregen ook Cartier en zijn bemanning hier last van. Maar één overlevende vertelde hen dat ze de bast8 van de witte ceder9 moesten innemen. Dat bleek een goed geneesmiddel te zijn en de bemanning genas. … Cartier de naam ‘Canada’ zou gegeven hebben aan het ontdekte gebied? ‘Kanata’ betekende in de lokale talen ‘nederzetting10’.

Abel Tasman Wie was hij? Abel Janszoon Tasman was een Nederlandse ontdekkingsreiziger uit de 17e eeuw. Hij werd geboren in het dorpje Lutjegast. Wat deed hij? In dienst van het scheepvaartbedrijf de Verenigde OostIndische Compagnie ondernam hij verschillende reizen. Op deze expedities ontdekte hij nieuwe gebieden als Tasmanië, Nieuw-Zeeland en Tongatapu.

Wist je dat … … de Verenigde Oost-Indische Compagnie heel erg machtig was? Het scheepvaartbedrijf dreef vooral handel voor Nederland in Azië. Zij waren geïnteresseerd in kruiden als peper, nootmuskaat en kruidnagel. Uit China haalden ze vooral porselein en zijde. … Abel Tasman zijn naam aan tal van dingen verleende? Zo heette het ontdekte gebied Tasmanië. De Tasmanzee bestaat bijvoorbeeld ook. … Abel Tasman een harde man was? Zo wilde hij ooit een matroos ophangen die zonder toestemming van boord was gegaan. Gelukkig werd hij tegengehouden door zijn bemanning. Later bleek hij toch ook een goed karakter te hebben. Hij liet immers een deel van zijn fortuin na aan de arme mensen uit zijn geboortedorp.

David Livingstone Wie was hij? David Livingstone was een Schotse ontdekkingsreiziger. Hij werd in de 19e eeuw geboren in de buurt van Glasgow. Daar groeide hij op. Toen hij tien was, moest hij in de katoenfabriek gaan werken, veertien uur per dag! Daarnaast moest hij ook ‘s nachts nog naar school. Daar sliep hij niet, zoals de andere kinderen, maar hij lette goed op en studeerde thuis verder. Nadien wilde hij als Nederlands zendeling naar China reizen, maar hij veranderde zijn plannen en trok naar Afrika. Een zendeling is bij de protestantse godsdienst iemand die het geloof wil verkondigen aan niet-christenen. Wat deed hij? Hij trok door Afrika als zendeling en ontdekte zo nieuwe Afrikaanse gebieden. Ook zocht hij naar de oorsprong van de Nijl.

Wist je dat … … hij ooit werd aangevallen door een leeuw? Gelukkig kon een van zijn medereizigers het beest afleiden, anders had hij het er niet levend af gebracht. … hij Afrika van west naar oost doorkruiste en onder meer ook de Victoriawatervallen ontdekte? Zijn oversten waren echter ontevreden over hem, omdat hij er maar in geslaagd was om één Afrikaan te bekeren. … in 1871 had Livingstone al vier jaar niets meer van zich laten horen, tot de journalist Henry Stanley hem vond. De zin die hij toen uitsprak: ‘Dr. Livingstone, I presume?’ is dan ook legendarisch geworden. Het betekent: ‘Dr. Livingstone, neem ik aan?’

Roald Amundsen Wie was hij? Roald Amundsen was een Noorse ontdekkingsreiziger uit de 19e eeuw. Hij werd geboren in Borge en kwam uit een familie van scheepseigenaars. Hij inspireerde zich door de reis van Fridtjof Nanssen naar Groenland en werd ontdekkingsreiziger. Wat deed hij? Hij werd bekend omdat hij de eerste mens was die de Zuidpool bereikte.

Wist je dat … … Amundsen mee was tijdens de Belgische Antarctische expeditie op het schip de Belgica? Er was een arts aan boord van het schip, die de bemanning verplichtte om vers zeehondenvlees te eten, in plaats van blikvoer. Zo kregen ze geen scheurbuik! … hij tijdens een expeditie naar Alaska inspiratie kreeg van de kledij van de inboorlingen11? Hij nam hun kledingstijl over en leerde onder meer ook sleerijden met honden. … hij zijn belangrijkste expeditie naar de Noordpool wijzigde omdat anderen deze plek al hadden ontdekt? Hij veranderde zijn bestemming naar de Zuidpool, maar hield dat angstvallig geheim. Later bleek er twijfel te bestaan of die andere poolreizigers werkelijk op de Noordpool geweest zijn. Misschien was Amundsen toch de eerste, al heeft hij dit nooit geweten.

Woorduitleg 1 2 3 4

gammel = niet stevig kolonie = gebied waar een ander land de baas is trilogie = verhaal in drie delen sponsor = iemand die geld betaalt om iemand anders te steunen 5 het hof = paleis van de koning of koningin 6 geograaf = iemand die heel veel over de aarde weet 7 expeditie = ontdekkingsreis 8 bast = buitenste laag van een boomstam 9 ceder = grote groenblijvende dennenboom 10 nederzetting = woonplaats van een groep mensen 11 inboorling = oorspronkelijke bewoner van een land of plaats

Weet je wie Amerika ontdekt heeft? En wie Pytheas was? Wat heeft Abel Tasman zo beroemd gemaakt? En wat voerde Hanno uit Carthago uit? Op al deze vragen (en nog veel meer) krijg je in dit boekje een antwoord!

Dit boekje maakt deel uit van de Verrekijkerbieb 4. ISBN 978 90 486 2283 2 Bestelnummer 60 1021 397 KB D/2015/0147/339 NUR 191 Foto’s: Shutterstock Verantwoordelijke uitgever die Keure Kleine Pathoekeweg 3, 8000 Brugge RPR 0405 108 325 © Copyright die Keure, Brugge

9 789048 622832

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form by print, microfilm or any other means without written permission from the publisher.