Skip to main content

Martes, 20 de febrero de 2024

Page 1

@4EG8F %# YXUeXeb %#%'

O 7:;CÈI$$$

A )*(+ 4 b %& FTagb 7b`\aZb E7

M 8_ 6baVbeWTgb Vh`c_X *# T bf WX i\ZXaV\T Vba `hV[bf ce\i\_XZ\bf! C*

jjj!W\Te\b_\UeX!Vb`

$

B;9JEHË7 ?CFH;I7 O :?=?J7B

MI\hWT WX =biXaX_

@b fX TVhfTWT Xa 88HH cbe fh TfXf\aTgb! C, M 7\f`\ahl _T

cebWhVV\ a WX XaXeZ T eXabiTU_X Xa %#%&! C$$ M EXVThWTV\ a WX <G5<F \`ch_f VeXV\`\Xagb Xa X_ %#%&! C$%

<?EH:7B?P7 9E<?B 9EHH;HÈ ;D ;B F7ËI ;D ;B 9BÈI?9E <xB?N IÈD9>;P 4F FTQFSB UBNCJÃO RVF DPSSB FO FM .VOEJBM EF "UMFUJTNP EFM B DFMFCSBSTF FO +BQÍO M C%&

1BSB "CJOBEFS USJVOGP EFM 13. DPOTPMJEÍ MB EFNPDSBDJB EPNJOJDBOB M 0GJDJBMJTNP IB BMDBO[BEP BMDBMEÇBT 3FTDBUF 3% M -B PQPTJDJÍO NBOUJFOF TVT DSÇUJDBT Z SFDMBNPT M 1BSUJEPT UJFOFO IBTUB FM WJFSOFT QBSB QSFTFOUBS BMJBO[BT M C& * 4C

$BB;=Ï @K7D IEJE0$ $@K=7:EH =;D;H79?ED7B$ =

G4@C4 54L! 8a fh ce\`Xe W T Vba fh ahXib Xdh\cb X_ ]TeW\aXeb Wb`\a\VTab =hTa Fbgb WX %( T bf fX ceXfXag T haT ehX WT WX ceXafT Vba haT VT`\fXgT WX Vb_be Tmh_ XfgT`cTWT Vba haT YeTfX WX U_TaVb- ´8_ ZXaXeTV\baT_ =hTa Fbgbµ! Fbgb fXey X_ ce\aV\cT_ TZXagX _\UeX WX_ `XeVTWb haT iXm dhX gXe`\aX _T VT`cT T l fX XfcXeT dhX WXiXaZT ha VbageTgb dhX cbWe T gXaXe VTgX Zbe T WX [\fg e\Vb cTeT ha ]hZTWbe WX haT fb_T i T! M C%$

$BTJ NJM RVJTRVFZBOPT -B BCTUFODJÍO SFBM GVF EF IJDJFSPO WVFMUB QPS .ÃYJDP FO MBT NVOJDJQBMFT 4% %F BDVFSEP B DJGSBT EFM

HPCJFSOP EF MPT &TUBEPT 6OJEPT EPNJOJDB OPT FOUSBSPO JMFHBMNFOUF QPS MB GSPOUFSB DPO .ÌYJDP IBTUB FM EF EJDJFNCSF EF EF MPT DVBMFT GVFSPO EFQPSUBEPT -VFHP

EF IBCFS IFDIP iMB WVFMUB QPS .ÌYJDPw NJM RVJTRVF ZBOPT EFDJEJFSPO SFHSFTBS WPMVOUBSJBNFOUF Z BVO TF NBOUJFOFO RVF QFS NBOFDFO EF NBOFSB JOEP DVNFOUBEB FO MPT &TUBEPT 6OJEPT M C$#

4% -B +VOUB $FOUSBM &MFD

UPSBM JOGPSNÕ RVF EVSBOUF MBT FMFDDJPOFT NVOJDJQBMFT EFM EPNJOHP WPUBSPO QFSTPOBT EF MBT JOTDSJUBT QBSB VOB BCTUFODJÕO EF VO BM FYDMVJS EF MB NVFTUSB FM UP

UBM EF EPNJOJDB OPT RVF TF FODVFOUSBO JOT DSJUPT QBSB WPUBS FO FM FYUF SJPS &O FM %JTUSJUP /BDJPOBM WPUBSPO EF SFHJTUSBEPT QBSB VOB BCTUFODJÕO EF VO QPS DJFOUP M C)


2/

Martes, 20 de febrero de 2024 DiarioLibre.

MIRADA LIBRE Benjamín Morales Meléndez

Barrida total Los resultados de las elecciones municipales del pasado domingo son una muy mala noticia para la oposición política, que no encuentra un argumento para poder justificar lo que fue una paliza electoral y se encuentra en una encrucijada de cara al proceso presidencial y congresional de mayo próximo. El domingo lo que hubo fue una barrida total por parte del Partido Revolucionario Moderno (PRM). Olvídese de los argumentos de la abstención, estas elecciones municipales fueron el barómetro más certero del poder que tiene el oficialismo y su capacidad para ejercerlo. A la oposición solo le queda un camino, la unidad total de cara a mayo, sino es que quiere dejarle el camino expedito a la reelección a Luis Abinader y que el PRM asuma el control absoluto del Congreso Nacional. Este triunfo fue tan grosero que ni siquiera le veo oportunidad alguna a Omar Fernández como senador del Distrito Nacional

bajo el esquema actual opositor, por lo que reformular todo su proyecto es urgente si quieren evitar que el gobierno actual se alce con todo el banquete electoral. ¿Qué pueden hacer? Correr juntos en todos los niveles congresionales y presidenciales desde la primera vuelta. Dejarse de egos y reconocer que los candidatos presidenciales actuales o anteriores no mueven un voto. Tienen que acudir a las urnas como un monolito que sea capaz de balancear un poco el escenario de poder. Sí, balancear, porque de ganar nacarile. No veo posibilidad alguna de que la oposición, aunque esté unida, pueda derrotar al PRM y su poderío. Su mayor aspiración será intentar evitar un acaparamiento del Congreso Nacional que sería terrible para la democracia. Leonel Fernández, Danilo Medina, Abel Martínez y Miguel Vargas deben sentarse con carácter de urgencia a conversar y botar el golpe de esta pasada de rolo que recibieron, sino es que quieren ser apaleados nuevamente y convertirse en meros espectadores del panorama político en el próximo cuatrienio. El tiempo corre y buscar excusas poco convincentes a la paliza del domingo no les sirve de nada, lo que les queda es “vender” que el balance democrático es lo mejor para todos, porque es la verdad. b bmorales@diariolibre.com

Noticiero Poteleche

EFEMÉRIDES

“en razón de que ríos y otros cursos de agua nacen en el territorio de un Estado y corren por el del otro o sirven de límites entre los dos Estados.

SANTORAL Santos Eleuterio, León, Silvano, Nemesio, Nilo, Euquerio y Peleo

INTERNACIONALES 1950 El senador Joseph McCarthy pronuncia un discurso ante el Senado, en el que mencionará la infiltración por comunistas, en la administración demócrata de Harry Truman.

NACIONALES 1499 El almirante Cristóbal Colón sale de la Villa de Santo Domingo hacia La Isabela, en compañía de su hermano Bartolomé, donde permanece hasta el mes de abril, supervisando la construcción de la primera urbe del Nuevo Mundo. 1929 República Dominicana y Haití firman un Tratado de Paz y Amistad Perpetua y Arbitraje el que establece en su Artículo 10, el compromiso de no desviar el caudal del río Masacre,

HOY CUMPLEAÑOS La ex ministra de Educación Jacqueline Malagón, el director teatral Juan Ogando, la productora de TV Olga Reyes, el locutor Franklin Figueroa, la ex diputada Rosa García, el fotoperiodista Pedro Vargas, la señora Ángela Estévez, la señora Ivette Acosta, el ingeniero Jovanny Uribe, la señora Sara Álvarez, la señora Aidalina Pérez, el

técnico Alejandro Reynoso (Tutor), el abogado Juan López, la estudiante Miriam Duquela, el oficial M.deG. Rafael Camilo y su hijo Rafael Camilo, la productora de TV Olga Reyes, el empleado Alexander Berry, la doctora Paula Lantigua, los ex peloteros Leo Estrella y Jesús Figueroa, la licenciada Miosotis Rosario, el bioanalista Pericles Ortiz, el sociólogo Ernesto Castillo, la profesora Idalina Soto Muñoz, la niña Ernestina de la Cruz, el médico Orlando Brito, el estudiante Severo de Jesús Holguín, la veterinaria Matilde González, la administradora Socorro Alcántara de la Cruz, el abogado Osiris Hernández, el estudiante Erasmo Aybar Conde, la administradora Yudiht Alvarez, la señora Indhira Calcaño, el analista Moisés de Jesús, la pastora Licelot Ramírez, el arquitecto Lino Morales, el estudiante Ulises Moron-

ta, la contable Noemí Astacio, la estilista Moraima Encarnación, el locutor Orlando Castillo, el pelotero Luis Severino, el agrimensor Eleuterio Sánchez, la señora Silvana de la Cruz, el diseñador Jacinto Restituyo, la estudiante Ginette González, la empleada Delma Heredia, el técnico Amilcar de León, el agricultor Máximo Geraldino, el niño Conrado del Villar, la psicóloga Sonia Rodríguez, la estudiante Teolinda Mercedes, la señora Wendolyn Linares, el músico Oscar Reynoso, el agrimensor Winston González, la vandedora Ofelia Sánchez, la administradora Doralys Delgado, el contable Roque Aybar, el estudiante Teudy Cornielle, la señora Génesis Ledesma, la enfermera Diana Féliz, la diseñadora Rosario Maldonado, el abogado Pablo Díaz, la señora Laura Rosario, el ingeniero Nadin Linares.

Eñe, voces del español María José Rincón

Imaginar y crear

E

ntre la tormenta de titulares con la que tenemos que convivir a diario me llamó la atención el pasado viernes el del editorial de Diario Libre que rezaba así: «Noticia ignorada». Imaginé de inmediario que si era una noticia «ignorada» debía de tratarse de algo relacionado con la educación o la cultura. Nos dice el Diccionario de la lengua española que ignorar es ‘no hacer caso de algo o de alguien, o tratarlos como si no merecieran atención’. No me equivocaba. El editorial de Diario Libre nos recordaba que, entre guerras infames y emergencias climáticas y ambientales, el mundo se había reunido en Abu Dhabi en la Conferencia Mundial de la UNESCO sobre Educación Cultural y Artística 2024 para hablar de la imperiosa necesidad de conjugar educación y cultura. En el extenso documento final que refleja las resoluciones de este conferencia, una frase brilla entre todas: «Es necesario redoblar esfuerzos para imaginar de nuevo y configurar un futuro pacífico, justo y sostenible para todos». Volvamos al diccionario, siempre una brújula útil para orientarnos en el mar de las palabras. Imaginar y configurar. Imaginar, ‘representar en la mente la imagen de algo’ e ‘inventar o crear algo’; configurar, ‘dar determinada forma a algo’. Crear algo en nuestra mente y después darle forma. Nada más y nada menos que «un futuro pacífico, justo y sostenible para todos». La imaginación y la creación vienen de la mano de la educación y la cultura. Una educación bien diseñada enciende la curiosidad y la inquietud por compreder, aporta conocimientos y los afianza, y provee herramientas para seguir aprendiendo de forma autónoma durante toda la vida. La cultura y las artes deben estar incluidas en el proceso de aprendizaje. Refuerzan los conocimientos y herramientas adquiridos con la enseñanza, los ejercitan, animan a ponerlos en práctica, fomentan la expresión personal y el diálogo y el entendimiento de quienes somos y, casi tan importante, de quienes son los otros. Un primer reto es poner a nuestros niños y jóvenes en contacto con la cultura y el arte en todas sus manifestaciones. Un segundo reto consiste en enseñarles a dialogar con el arte y la cultura, no a pasar frente a ellos como lo hacen con las omnipresentes imágenes de las redes sociales. Y con la reflexión y el diálogo se acrecientan la capacidad de análisis, de expresión y de creación. Quizás el reto más importante sea conseguir esta conjunción entre enseñanza y cultura y hacerla accesible para todos con igualdad de oportunidades. No hace falta recordar que esto solo se consigue con un profesorado bien formado, bien retribuido, con medios a su disposición, y digno de reconocimiento profesional y social. Ya decía Aristóteles en su Metafísica que «todos los seres humanos desean por naturaleza saber», que «el género humano vive también gracias al arte y los razonamientos» y que persigue «el saber por afán de conocimiento y no por utilidad alguna». El profesor Nuccio Ordine, en su obra Los hombres no son islas, nos recuerda que las palabras del filósofo griego son una respuesta a aquellos obsesionados por la improbable utilidad del arte: «Aristóteles nos recuerda que el auténtico conocimiento no sirve, porque no es servil, porque nos ayuda a hacernos mujeres y hombres libres». ¿Queremos mayor utilidad para el arte y la cultura que ayudarnos a ser libres para imaginar y crear un mundo que nos permita vivir e, incluso, sobrevivir? b

@Letra_zeta Envíe sus preguntas y/o comentarios a la Academia Dominicana de la Lengua consultas@academia.org.do


DEJ?9?7I

L7O7 F;HB7

8_ g\X`cb [bl Xa F7 AhU_TWb @yk\`T &$ @ a\`T %%

AhXiT Lbe^ @\T`\ Be_TaWb FTa =hTa @TWe\W

;B ;IFË7

!

8A BGE4F 6<H7478F

'" % Fb_ %%"$% Fb_ %#"+ Fb_ &#"%& AhU %#"& Fb_

& " @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%' ;`Xi`fC`Yi\%

&M VMUJN»UVN EF 7ÇDUPS %ÇB[ 3ÔB o-B JOGPSNBDJÍO RVF IB MMFHBEP EF EJWFSTBT GVFOUFT EFNVFTUSBO MBT NÔMUJQMFT JODPOTJTUFODJBT EFM QSPDFTP FMFDUPSBMp 7b`\aZb 6bageXeTf 4fc\eTagX T T_VT_WX

-BT FMFDDJPOFT NVOJDJ QBMFT SFTVMUBSPO FO VOB BCTUFODJÕO HFOFSBM EF QPS DJFOUP Z MB GB NPTB "MJBO[B 3FTDBUF 3% TF RVFEÕ DPO BQFOBT BMDBMEÐBT &M FYNJOJTUSP EF 0CSBT 1ÛCMJDBT 7ÐDUPS %ÐB[ 3ÛB NFEJP TF EFTFTQFSÕ Z BTÐ

"CJOBEFS WBMPSB MBT FMFDDJPOFT o-B EFNPDSBDJB TF DPOTPMJEÍp M 'FMJDJUÍ BM QVFCMP

EPNJOJDBOP B MPT QBSUJEPT Z B MB +$& M 0GSFDJÍ TV WFSTJÍO TPCSF MB BCTUFODJÍO FMFDUPSBM CXWeb @Teg a FyaV[Xm 4"/50 %0.*/(0 &M QSFTJ

E

>8I<A E<I4F

MP NPTUSÕ FO TV DVFOUB EF 9 i4PMP IBZ RVF IBDFS QSFHVOUBT !'1DPNVOJ DB !1-%FOMJOFB UJFOFO MPT WPUBOUFT 4J MPT UJFOFO Z DSFP RVF MPT UJFOFO {QPS RVÌ OP QVEJFSPO MMF WBSMPT B WPUBS BZFS {1P ESÅO MMFWBSMPT KVOUPT FO NBZP `4J OP EFKFO FTP w

FM FYUFSJPS MB BCTUFODJÕO CBKB B VO 3FDSFÕ VOB IJTUPSJB EF RVF TJFOEP VO KPWFO VO UÐP TVZP MF TFÔBMÕ B TV QB ESF RVF MB PQPTJDJÕO JCB B HBOBS QPSRVF IBCÐB HFO UF FO MB GJMB JOEJDBOEP RVF DVBOEP FTP TVDFEF FT QPSRVF IBZ NVDIB HFOUF JOEJHOBEB i5F SFQJUP FTB BOÌDEPUB FO DVBOUP B MB BCTUFODJÕO DVBOEP IBZ NVDIP EFTFP DVBOEP IBZ NVDIP PEJP DVBOEP IBZ NVDIB JSB MB HFOUF RVJFSF JS B WPUBS QBSB DBNCJBS Z TBDBS B MPT RVF FTUÅO BIÐ $VBOEP QBTB FTP FOUPODFT WPUB QPS RVJFO RVJFSF JS B WP UBSw JOEJDÕ "CJOBEFS B VO QFSJPEJTUB RVF MP DPOTVMUÕ BM SFTQFDUP 4PCSF MP RVF QBTÕ FTUF EP NJOHP TFÔBMÕ RVF TV QBSUJ EP MMFWÕ MB HFOUF B WPUBS Z GVFSPO QPS MP RVF iIBCÐB RVF QSFHVOUBSMFT B MPT EF NÅT QBSUJEPT {RVÌ MF QBTÕ w -B +VOUB $FOUSBM &MFDUP SBM +$& JOGPSNÕ RVF FO FM QBESÕO IBCÐB EF JOTDSJUPT EF MPT DVBMFT FKFSDJFSPO TV EF SFDIP BM WPUP 1BSB VOB QBS UJDJQBDJÕO EF VO EFM UPUBM EF JOTDSJUPT Z VOB BCTUFODJÕO EFM M

EFOUF EF MB 3FQÛCMJDB o"M DPOTPMJEBSTF -VJT "CJOBEFS NBOJGFTUÕ MB EFNPDSBDJB RVF MB EFNPDSBDJB iTF DPO HBOBO UPEPT MPT TPMJEÕw FO MBT FMFDDJPOFT EPNJOJDBOPT Z NVOJDJQBMFT DFMFCSBEBT FO MBT EPNJOJDBOBTp FM QBÐT FTUF EPNJOHP FO MBT RVF TV 1BSUJEP 3FWPMV ?h\f 4U\aTWXe DJPOBSJP .PEFSOP 13. FbUeX _Tf X_XVV\baXf SFTVMUÕ HBOBEPS FO MB NB `ha\V\cT_Xf %#%' ZPSÐB EF MPT NVOJDJQJPT | 4U\aTWXe W\]b dhX [TUe T &O VOBT CSFWFT QBMBCSBT NBOEBUBSJP BQMB[BS TV BMP "CTUFODJÖO FMFDUPSBM BOUFT EF JOJDJBS MB BDPT DVDJÕO QPS MP RVF ÌM BDFQUP &O PUSB QBSUF EFM FODVFO dhX ceXZhagTe_X T _T bcbf\ UVNCSBEB -" 4FNBOBM FM UJDB IBCÐB EBEP VO HPMQF &O TV MVHBS IBCMÕ +PTÌ *H USP DPO MB QSFOTB KFGF EF V\ a X_ cbe dh fh ZXagX ab NBOEBUBSJP GFMJDJUÕ BM EF BVUPSJEBE OBDJP 1BMJ[B QSFTJEFOUF &TUBEP IJ[P VOB JOUFSQSF YhX T ibgTe! QVFCMP EPNJOJDBOP QPS 5JFNQP EFTQVÌT EF RVF MB EFM 13. RVJFO NBOJGFTUÕ UBDJÕO EFM QPS RVÌ B TV TV DPODVSSFODJB B MBT VS 1SFTJEFODJB Z FM 13. EJGVO RVF TV PSHBOJ[BDJÕO TF KVJDJP OP GVFSPO UBOUBT 1PS VO MBEP "CJOBEFS JO OBT B MPT QBSUJEPT QPMÐUJ EJFSBO RVF FM NBOEBUBSJP DPOTPMJEÕ DPNP MB QSJNFSB QFSTPOBT B WPUBS MP RVF DPT Z B MB +VOUB $FOUSBM JCB B IBCMBS FM QBÐT MB +VOUB GVFS[B QPMÐUJDB EF MB 3FQÛ DJGSÕ VOB BCTUFODJÕO EF EJDÕ RVF TJ TF SFUJSB FM OÛ NFSP EF FNQBESPOBEPT FO VO &MFDUPSBM +$& PSHBOJ[B JOGPSNÕ RVF MF QJEJÕ BM CMJDB %PNJOJDBOB EPSB EFM DFSUBNFO $POTJEFSÕ RVF iBM DPO TPMJEBSTF MB EFNPDSBDJB HBOBO UPEPT MPT EPNJOJ DBOPT Z MBT EPNJOJDBOBTw &O QBSUF EF TV FODVFOUSP EF FTUF %F FTB TVNB NJMMPOFT EF RVJOUBMFT NJFOUSBT RVF FOUSF EF MB QSPEVDDJÕO EF FTUF DVMUJWP TPTUVWP "CJOBEFS RVJFO MVOFT FO -" 4FNBOBM FM QSFTJEFO QFTPT TF PUPSHBSPO B UBTB DFSP Z BVNFOUÕ B NJMMPOFT FM UJUVMBS EF "HSJDVMUVSB EJKP RVF SFDPOPDJÕ RVF PDVSSJFSPO UF "CJOBEFS EFTUBDÕ MB DBQBDJEBE DPNP QBSUF EF VO QSPHSBNB RVF IB QBSB VO BM[B EF &O DVBOUP B TF EFCJÕ BM EFTBSSPMMP FO FM QBÐT BMHVOPT IFDIPT QFSP QSPEVDUJWB RVF IB MPHSBEP MB 3F CFOFGJDJBEP B QSPEVDUPSFT MB IBCJDIVFMBT FO FTF NJTNP QF EF i5SPNQB EF FMFGBOUFw VOB WB MPT DPOTJEFSÕ RVF GVFSPO QÛCMJDB %PNJOJDBOB QBSB BCBT %JKP RVF MPT FNQSÌTUJUPT PUPSHB SJPEP MB QSPEVDDJÕO GVF EF NJ SJFEBE RVF FO QSPEVDDJÕO QPS UB iBJTMBEPTw UFSDFS MB EFNBOEB BHSPQFDVBSJB EPT QPS FM #BODP "HSÐDPMB QBTBSPO MMPOFT EF RVJOUBMFT QFSP FOUSF SFB DVBESVQMJDB MB QSPEVDDJÕO i&M QVFCMP EPNJOJDBOP EF MB QPCMBDJÕO SFTJEFOUF Z EF MPT EF NJMMPOFT EF QFTPT FO FM Z TF JODSFNFOUÕ Z MMFHÕ B EFM BKP USBEJDJPOBM BDVEJÕ DPO NVDIP DJWJTNP UVSJTUBT RVF WJTJUBO FM QBÐT B NJMMPOFT FO FM NJMMPOFT VO BM[B EF DPNP TJFNQSF MP IBDF DPO 4PCSF FM HVJOFP FOUSF Z 4FHÛO JOGPSNÕ MB QPCMBDJÕO EP QBSB VO BVNFOUP EF VO 4PCSF MB QSPEVDDJÕO EF BSSP[ FM MB DPTFDIB MMFHÕ B NJ NVDIB BMFHSÐB QVFT DPNP NJOJDBOB BTÐ DPNP MPT NJMMPOFT NJOJTUSP EF "HSJDVMUVSB JOUFSWJOP MMPOFT EF RVJOUBMFT Z FO FM EJKFSPO MPT PCTFSWBEPSFT EF UVSJTUBT RVF FOUSBSPO BM QBÐT 1SPEVDDJPOFT QPS SVCSPT QBSB JOEJDBS MBT BM[BT B QFTBS EF Z TF NVMUJQMJDÕ IBTUB JOUFSOBDJPOBMFT GVF VO DPOTVNJFSPO FM EF MPT BMJ 6O TFDUPS RVF SFTBMUÕ FO FM FO RVF MB TFRVÐB EFM BGFDUÕ MB TVNBS NJMMPOFT EF RVJOUB HSBO BDUP EFNPDSÅUJDP RVF NFOUPT QSPEVDJEPT QPS EPNJOJDB DVFOUSP GVF FM BDVÐDVMB FO QSPEVDDJÕO 5BNCJÌO GVF JNQBD MFT &M QMÅUBOP QBTÕ EF NJ DPOTPMJEB OVFTUSB EFNP OPT FO FM VOB DJGSB TVQFSJPS MMFHÕ B UPOFMBEBT Z FO UBEB QPS FM EJMVWJP EFM EF OP MMPOFT B NJMMPOFT FO MPT QF DSBDJBw FYQVTP TVCJÕ B UPOFMBEBT BM BMDBO[BEP FO FM WJFNCSF EFM BÔP QBTBEP " MB WF[ GFMJDJUÕ B MPT SJPEPT DPNQBSBEPT &O DVBOUP B MPT IVFWPT MB QSP -B DJGSB FT DPOTJEFSBEB QPS FM &O DVBOUP B MB DPTFDIB EF DFCP QBSUJDJQBOUFT FO MPT DPNJ QSFTJEFOUF "CJOBEFS DPNP CVF EVDDJÕO NFOTVBM GVF EF NJMMP MMB QBTÕ EF NJMMPOFT EF RVJO 7BMPSBDJÖO EF MB '"0 DJPT UBOUP MPT RVF HBOB OB QPS USBUBSTF EF VOB NFEJB JTMB OFT NVZ QPS FODJNB EFM SFHJTUSP UBMFT FOUSF FM Z B VO %FTUBDÕ RVF FTPT USBCBKPT MPHSB SPO DPNP MPT RVF QFSEJF %JKP RVF FM DSFDJNJFOUP TF EFCF EF DVBOEP BTDFOEJÕ B NJ NJMMPOFT FOUSF Z VO SPO RVF MB '"0 0SHBOJ[BDJÕO EF SPO "M GJOBMJ[BS FTBT BM BQPZP EFM #BODP "HSÐDPMB BM MMPOFT -PT RVJOUBMFT EF QPMMPT QB BVNFOUP EF &O FTPT NJT MBT /BDJPOFT 6OJEBT QBSB MB "HSJ QBMBCSBT "CJOBEFS CSP TFDUPS BHSPQFDVBSJP %JKP RVF MB TBSPO EF NJMMPOFT NFOTVBMFT FO NPT QFSJPEPT DPNQBSBUJWPT FM DVMUVSB Z MB "MJNFOUBDJÕO SFDP NFÕ BGJSNBOEP RVF FTUP JOTUJUVDJÕO IB PUPSHBEP QSÌTUB B NJMMPOFT NFOTVBMFT FO DVMUJWP EF BKP TF FMFWÕ EF B OPDJFSB RVF MB TVCBMJNFOUBDJÕO FSB MP RVF RVFSÐB EFDMBSBS NPT TPMP FM BÔP QBTBEP QPS VO QBSB VOB JODSFNFOUP EF RVJOUBMFT FRVJWBMFOUF B CBKBSB EF B VO FO FM FM EPNJOHP B MBT EF JOEJDBOEP RVF iNVDIB HFO &OUSF FM Z MB DPTFDIB EF VO BM[B EF NPOUP FRVJWBMFOUF B VOPT MB OPDIF USBT DPOPDFSTF BSSP[ BTDFOEJÕ B NJMMPOFT EF NJMMPOFT EF QFTPT 4PCSF FM TJHOJGJDBUJWP BVNFOUP UF TF FTUÅ BMJNFOUBOEP NFKPSw M RVF TV PSHBOJ[BDJÕO QPMÐ

3% DPOTVNJÍ FM EF MPT QSPEVDUPT RVF DVMUJWÍ FO


4 / Noticias Opinión Revista Deportes

Martes, 20 de febrero de 2024 DiarioLibre.

JCE recibe visita de Misión de la OEA

Partidos tienen hasta el viernes para notificar alianzas a la JCE FUENTE EXTERNA

Luego de la celebración de las elecciones municipales SANTO DOMINGO. El presidente de la Junta Central Electoral (JCE), Román Jáquez Liranzo, recibió ayer lunes una visita de cortesía de los integrantes de la Misión de Observación Electoral (MOE) de la Organización de los Estados Americanos (OEA). Así lo informó el organismo electoral a través de sus redes sociales. La comitiva estuvo integrada por el jefe y subjefe de la MOE, el excanciller de Paraguay, Eladio Loizaga y Cristóbal Fernández, respectivamente, además del secretario de Fortalecimiento de la Democracia, Francisco Guerrero. El encuentro se produjo tras la celebración de las elecciones municipales, que tuvieron lugar el

DANIA ACEVEDO/ARCHIVO

El plazo lo establece la Ley Electoral 2023 y el cronograma de la JCE Niza Campos

Román Jáquez recibió a los integrantes de la OEA. domingo y se llevó a cabo en la sede del organismo comicial. Antes del proceso, la misión se reunió con los principales actores del sistema político para conocer su impresión sobre el proceso electoral. Durante el certamen electoral, ofreció una rueda de prensa para hablar sobre lo observado en el desarrollo de las elecciones municipales.

Los observadores electorales brindaron soporte a la Junta y supervisaron los procesos que se llevaron a cabo durante las elecciones del domingo. Se reportó que votaron 3,775,587 personas hábiles en el sufragio y que la abstención, excluyendo a los 870 mil dominicanos inscritos para votar en el extranjero, sumó un 47.82 % de los votantes. b

SD. En medio del conteo de votos de las elecciones municipales y todavía con la resaca de los resultados, el tiempo apremia para las alianzas de los partidos de cara a los comicios presidenciales y congresuales del 19 de mayo próximo. Conforme a la Ley 20-23 de Régimen Electoral, las organizaciones, tienen hasta el próximo viernes 23, como fecha límite para depositar las solicitudes de las alianzas, fusiones y coaliciones, en la Junta Central Electoral (JCE). Deben realizarse 5 días después del certamen municipal. Corresponderá a la JCE fijar la audiencia para conocer los pactos de alianzas dentro de las 48 horas después de recibir las solicitudes y convocar a to-

El calendario electoral establece plazos legales de comicios. dos los partidos, agrupaciones o movimientos políticos reconocidos. Las autoridades electorales tiene hasta el 28 de febrero para decidir sobre las solicitudes de los pactos. En las elecciones municipales dos grandes coaliciones se disputaron el poder local, el oficialista Partido Revolucionario Moderno (PRM), aliado a otras 22 organizaciones y dos movimientos; y la denominada Alianza Opositora por el Rescate RD, integrada por los partidos de la Libera-

ción Dominicana (PLD), Fuerza del Pueblo (FP) y Revolucionario Dominicano (PRD). Se proyectan algunos acuerdos similares para mayo.

De los cargos Para las elecciones presidenciales y congresionales, los cargos son 264, un presidente, un vicepresidente, 32 senadores, 178 diputados, 5 diputados nacionales por acumulación de votos, 7 diputados del exterior y 20 al Parlacen con sus 20 suplentes. b


Abg\V\Tf Bc\a\ a EXi\fgT 7XcbegXf " (

;`Xi`fC`Yi\% @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%'

>8I<A E<I4F

13. TVCF B BMDBMEÇBT DPOUSB HBOBEBT FOUSF PQPTJUPSFT 1-% '1 Z 13% &O MBT FMFDDJPOFT NVOJDJQBMFT FM 1BSUJEP 3FGPSNJTUB PCUVWP N»T QPTJDJPOFT RVF FM 13% @X_U\a : `Xm 4"/50 %0.*/(0 %F VO UPUBM EF NVOJDJQJPT FM PGJDJBMJTUB 1BSUJEP 3FWPMV DJPOBSJP .PEFSOP 13. TF JNQVTP FO BMDBMEÐBT QPS FODJNB EF TVT DPO USJODBOUFT 1BSUJEP EF MB -J CFSBDJÕO %PNJOJDBOB 1-% RVF MPHSÕ MB 'VFS[B EFM 1VFCMP Z FM 1BSUJEP 3FWPMVDJPOBSJP %PNJOJDBOP 13% &O MBT BMDBMEÐBT HBOB EBT QPS MPT USFT QSJODJQBMFT QBSUJEPT EF MB PQPTJDJÕO ZB TF IB DPNQMFUBEP FO DPO UFP EFM EF MPT DPMF HJPT FMFDUPSBMFT &M 13. MPHSÕ NVOJDJ QJPT DBCFDFSBT EF MBT QSPWJODJBT EFM QBÐT DPNP FT FM DBTP EFM %JTUSJUP /BDJP OBM 4BOUP %PNJOHP &TUF /PSUF 0FTUF -PT "MDBSSJ [PT 4BOUJBHP 4BO $SJTUÕ

CBM -B 7FHB &TQBJMMBU Z -B 3PNBOB FOUSF PUSPT &O FM DBTP EFM 1-% MBT BM DBMEÐBT HBOBEBT GVFSPO FO 7BMMFKVFMP 4BO +VBO EPO EF HBOÕ FM DBOEJEBUP &EEZ .PSJMMP .BSUÐOF[ DPO FM 7JMMB "MUBHSBDJB -VJT 1BWPMP DPO FM 4BCBOB (SBOEF EF #PZÅ .BSDPT 5BWBSF[ DPO FM 4BCBOB -BSHB 1F

ESP "MCFSUP $BTUJMMP $BTB EP DPO FM Z FO .PODJÕO +PTFMJUP &TQJOBM DPO FM &O 4BO +VBO EF MB .BHVB OB SFTVMUÕ FMFDUP FM QFMF EFÐTUB -FOJO EF MB 3PTB DPO FM TPCSF TV NÅT DFSDBOB DPNQFUJEPSB Z SF QSFTFOUBOUF EFM 1BSUJEP 3F WPMVDJPOBSJP .PEFSOP 13. )BOÕJ 4ÅODIF[

&M 13% Z PUSPT QBSUJEPT

&O FM DBTP EFM 13% TF IB BTFHVSBEP VOB BMDBM EÐB RVF FT MB EF $BTUBÔVFMBT EPOEF FM DBOEJ EBUP 8JOTUPO ¨MWBSF[ PCUVWP %F BDVFSEP B MPT SFTVMUBEPT QSFMJNJOBSFT FM 1BSUJEP 3FGPSNJTUB 4PDJBM $SJTUJBOP 134$ BMDBO[Õ BMDBMEÐBT FM 1BSUJ EP -JCFSBM 3FGPSNJTUB 1-3 +VTUJDJB 4PDJBM Z FM 1BSUJEP $ÐWJDP 3FOPWBEPS 1$3 5PEPT FMMPT FO BMJBO[B 4FHÛO MB +$& FO MBT FMFDDJPOFT NVOJDJ QBMFT WPUÕ FM EF MPT FMFDUPSFT IÅCJMFT QBSB WPUBS VOPT WPUBOUFT

?Tf X_XVV\baXf `ha\V\cT_Xf YhXeba VX_XUeTWTf X_ cTfTWb Wb`\aZb $+ WX YXUeXeb! RVJFO PCUVWP FM &O .POUF 1MBUB HBOÕ )ÌDUPS 'JHBSJ DPO FM TPCSF MB BDUVBM BM DBMEFTB EFM 13. "MUBHSB DJUB -B .BZJNCB )FSSFSB RVJFO PCUVWP FM 1PS FM 1-% UBNCJÌO FO /J[BP HBOÕ *WÅO /PWJ 3F ZFT DPO FM FO 1B ESF MBT DBTBT .ÅYJNP 3P NFSP DPO FM FO +BNBP "M /PSUF SFTVMUÕ FMFDUP +BJSP .PSJMMP DPO FM FO +BSBCBDPB +P TFMJUP "CSFV DPO FM FO +JNB "CBKP *H

OBDJP $ÌTQFEFT DPO FM FO +VBO EF )FSSF SB +PSHF "OUPOJP .FSÅO DPO FM Z FO -B $JÌ OBHB .FEJOB (BT DPO FM &M 1-% UBNCJÌO HBOÕ FO :BNBTÅ DPO FM

'VFS[B EFM 1VFCMP &O FM DBTP EF MB 'VFS[B EFM 1VFCMP IB BTFHVSBEP TFJT BMDBMEÐBT FO MBT RVF FO DJO DP EF FMMBT ZB TF IBO DPN QVUBEP FM EF MPT DPMF HJPT FMFDUPSBMFT -BT BMDBMEÐBT HBOBEBT

QPS 'VFS[B EFM 1VFCMP TPO FO -BT (VÅSBOBT -FOJO $BNQPT DPO FM FO 5FOBSFT ,FMWJO )FSSFSB DPO FM FO )POEP 7BMMF %POBDJBOP EF MB $SV[ DPO FM FO 1F SBMUB &TLFMJO 1ÌSF[ DPO FM Z FO 1FSBMWJMMP 1FESP )FSOÅOEF[ DPO FM 'VFS[B EFM 1VFCMP FODB CF[B MB BMDBMEÐB EF 1FESP #SBOE EPOEF FM DPOUFP SPOEB FM "MMÐ 3B NÕO 1BTDVBM UJFOF FM M


) " Abg\V\Tf Bc\a\ a EXi\fgT 7XcbegXf

@TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%' ;`Xi`fC`Yi\% >8I<A E<I4F

"CTUFODJÍO FMFDUPSBM SFBM FO MBT NVOJDJQBMFT GVF EF &TP BM FYDMVJS MPT NJM WPUBOUFT RVF TF FODVFOUSBO JOTDSJUPT FO FM QBESÍO FO FM FYUSBOKFSP =Xf f IyfdhXm 4"/50 %0.*/(0 -BT FMFD

DJPOFT EFM QBTBEP EPNJOHP UVWJFSPO VOPT EF MPT OJWFMFT EF BCTUFODJÕO FMFDUPSBM NÅT FMFWBEPT EFM QBÐT FO MPT ÛM UJNPT BÔPT &TUF GFOÕ NFOP IB NBOUFOJEP VO BM[B B MP MBSHP EF DBEB QSP DFTP DPNJDJBM NPTUSBOEP VOB DPOTUBOUF EFTNPUJWB DJÕO FO MPT WPUBOUFT %F BDVFSEP BM ÛMUJNP SF TVNFO EF MB +VOUB $FOUSBM &MFDUPSBM +$& FM BVTFOUJT NP EFOUSP EF MPT JOTDSJUPT DPNQVUBEPT IBTUB FM NP NFOUP GVF EF /P PCTUBOUF TJ TF FYDMV ZFO EFM BVTFOUJTNP MPT NJM WPUBOUFT IÅCJMFT RVF

TF FODVFOUSBO SFHJTUSBEPT FO FM FYUSBOKFSP FOUPODFT MB BCTUFODJÕO SFBM TFSÐB EF VO "M WFSJGJDBS MPT WPUPT FNJ UJEPT FO MPT NVOJDJQJPT DPO NBZPS OÛNFSP EF WP UBOUFT %JBSJP -JCSF QVEP DPOTUBUBS RVF MBT QFSTPOBT RVF OP BDVEJFSPO B MBT VS OBT FO FTUPT MVHBSFT QSPNF EJBO FM EF TVT QBESP OFT FMFDUPSBMFT &M NVOJDJQJP DPO NBZPS BCTUFODJÕO EFOUSP EF MPT BOBMJ[BEPT QPS FTUF NFEJP GVF FM EF MB $JVEBE $PSB [ÕO 4BOUJBHP EF MPT $BCB MMFSPT EPOEF TPMP TVGSBHÕ FM EF MPT DJVEBEBOPT FO DPOEJDJPOFT EF WPUBS FO MB EFNBSDBDJÕO

&M TFHVOEP MVHBS DPO NF OPT DBOUJEBE EF QBSUJDJ QBOUFT GVF 4BOUP %PNJOHP &TUF 4%& EPOEF FM BV TFOUJTNP BMDBO[B FM EFM FMFDUPSBEP &O FM %JTUSJUP /BDJPOBM FKFSDJFSPO FM EFSFDIP BM WPUP FM EF MPT JOTDSJUPT DPNQVUBEPT B MB GFDIB -BT EFNBSDBDJPOFT DPO NBZPS OÛNFSP EF TVGSBHBO UFT FO MBT EFNBSDBDJPOFT NÅT QPCMBEBT GVFSPO )BUP .BZPS Z $PUVÐ EPOEF MB NFEJB EF DPODVSSFOUFT GVF EF QPDP NÅT EF MB NJUBE EF MPT DPOWPDBEPT &O FM NVOJDJQJP PSJFOUBM EF WPUBSPO NJFOUSBT RVF FO MB QSPWJODJB DJCBFÔB EF

FTag\TZb WX _bf 6TUT__Xebf YhX X_ `ha\V\c\b Vba `TlbeXf a\iX_Xf WX TUfgXaV\ a! QBSUJDJQBSPO FO MPT DPNJDJPT

"CTUFODJÖO IJTUÖSJDB %FTQVÌT EF DBEB QSPDFTP FMFDUJWP MBT DJGSBT SFGMFKBO NBZPSFT OJWFMFT EF BCTUFO DJÕO RVF FO MPT QFSÐPEPT QSFDFEFOUFT 1BSB FM QPS FKFNQMP MB DBOUJEBE EF WPUBOUFT FSB

EF BMSFEFEPS EF VO EFM FMFDUPSBEP FO MBT FMFDDJP OFT NVOJDJQBMFT EF FTUF BÔP GVF EF BQSPYJNBEB NFOUF FO CBTF B MPT JOTDSJUPT DPNQVUBEPT IBT UB BIPSB &O FM BVTFOUJTNP TF FMFWÕ B DPO SFTQFDUP BM DVBUSFOJP BOUFSJPS 1BSB MBT FMFDDJPOFT EF

*OWPMVDJÍO EFM %JTUSJUP /BDJPOBM

&M %JTUSJUP /BDJPOBM % / IB TJEP VO SFGMFKP EF MB BHVEJ[BDJÕO EF BCTUFNJPT FO MBT FMFDDJPOFT NVOJDJQBMFT 1BSB UFOFS VOB JEFB FO FM EF MPT DJVEBEBOPT IÅCJMFT QBSB WPUBS OP BDVEJÕ BM DPODVSTP DPNJDJBM Z FM QBTBEP EPNJOHP FM BVTFO UJTNP GVF EF EF BDVFSEP B MB EBUB BDUVBM 5BNCJÌO TF SFEVKP MB DBOUJEBE EF WPUPT WÅMJEPT ZB RVF FO FM QBTBEP DVBUSFOJP CPMFUBT GVFSPO BENJUJEBT GSFOUF B MBT EF

FM OÛNFSP EF WPUPT OVMPT Z OP FNJUJEPT BTDFO EJÕ B VO &M DBTP EF MB UBTB EF BCTUFODJÕO GVF EF TJO FNCBSHP FT VOB FTUBEÐTUJDB EFCBUJEB QPSRVF IBZ RVJFOFT TVHJF SFO RVF FM OÛNFSP SFBM GVF NVDIP NÅT FMFWBEP %FTEF FM BM MB UBTB EF BVTFODJB FO MBT FMFD DJPOFT GVF EFTEF MB NÅT CBKB IBTUB VO 1BSB MPT DPNJDJPT DPOHSF TJPOBMFT Z NVOJDJQBMFT EF MB UBTB EF BCTUFODJÕO GVF EF MB NÅT FMFWBEB FO UPEBT MBT FMFDDJPOFT QPTU 5SVKJMMP -B FWPMVDJÕO EF FTUB FTUB EÐTUJDB DPOUJOVÕ EF MB TJ HVJFOUF NBOFSB Z M


Abg\V\Tf Bc\a\ a EXi\fgT 7XcbegXf " *

;`Xi`fC`Yi\% @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%' 9H8AG8 8KG8EA4

&OGBEP FMFDUPSBM PQPTJDJÍO DSJUJDB VTP EF EJOFSP QÔCMJDP Z BCTUFODJÍO 9H8AG8 8KG8EA4

&M 1-% MB 'VFS[B EFM 1VFCMP Z 0QDJÍO %FNPDS»UJDB BOBMJ[BSPO FM QSJNFS UPSOFP FMFDUPSBM EFM 4fT_gTagXf WX _T gbeeX A\Vb_X <K!

<! ;\eT_Wb" J! CyXm

&M KVFWFT WFS»O DBTP BTBMUBOUFT EF UPSSFT 4F BQMB[Í QPSRVF VOP EF MPT JNQVUBEPT OP GVF USBTMBEBEP

*TSBFM 4ÅODIF[ (PO[Å MF[ i$IJDIJ QSFOEBw OP QVEP TFS USBTMBEBEP B MB BVEJFODJB EFTEF MB DFMEB EPOEF HVBSEB QSJTJÕO -B 1PMJDÐB JEFOUJGJDÕ B 6TlXaT :bamy_Xm MPT BSSFTUBEPT DPNP +PTÌ .JHVFM 0MJWFSP 4% -B 0GJDJOB EF "UFO 1MBDFODJP i$IJSJw &E DJÕO 1FSNBOFOUF EFM XJO "SJFM $BCSFSB ,FMMZ 1BMBDJP EF +VTUJDJB EF i&M BCVFMPw Z +PTÌ "MF $JVEBE /VFWB BQMB[Õ KBOESP 0HBOEP 4FSSBOP QBSB FTUF KVFWFT FM DP i&M SPNQFEPSw $POTJ OPDJNJFOUP EF MB NFEJ EFSB QSÕGVHPT B 3VEEZ EB EF DPFSDJÕO B MPT "MCFSUP %PNÐOHVF[ BDVTBEPT EF JOUFHSBS $PDP i$BCF[Bw Z BM VOB CBOEB RVF BTBMUBCB BQPEBEP $BSQVFMB UPSSFT JODMVJEB MB 5PSSF i.PSFOPw "EFNÅT EJKP /JDPMF *9 FO FM TFDUPS RVF i$IJDIJ QSFOEBw SF -B &TQFSJMMB DMVJEP FO MB DÅSDFM -B -B BVEJFODJB GVF QPT 7JDUPSJB QPS SPCP Z PUSPT QVFTUB EFCJEP B RVF EFMJUPT FT FM DBCFDJMMB EF VOP EF MPT JNQVUBEPT MB CBOEB /P JOEJDÕ JEFOUJGJDBEP DPNP +VBO PUSBT UPSSFT BTBMUBEBT M

'BNJMJBSFT Z BNJHPT EFTQJEFO B 3BGBFM -VDJBOP 1JDIBSEP

4% "MHVOPT EF MPT DBOEJEB

UPT NVOJDJQBMFT RVF QBSUJ DJQBSPO FO MBT FMFDDJPOFT EFM EPNJOHP ZB JOJDJBSPO MPT BUBRVFT DPOUSB FM QBSUJ EP HPCFSOBOUF Z BDVTBSPO BM PGJDJBMJTNP EF VTBS TV QPEFSÐP QBSB HBOBS MB NB ZPSÐB EF MBT BMDBMEÐBT FO MPT NVOJDJQJPT EFM QBÐT Z EFKBS B MB PQPTJDJÕO BUSÅT %F BDVFSEP DPO MPT ÛMUJ NPT CPMFUJOFT EF MB +VOUB $FOUSBM &MFDUPSBM +$& MPT DBOEJEBUPT EFM 13. FO TV NBZPSÐB SFTVMUBSPO WJDUP SJPTPT BM[ÅOEPTF DPO MBT QMB[BT NVOJDJQBMFT NÅT JN QPSUBOUFT EFM QBÐT DPNP FM %JTUSJUP /BDJPOBM 4BOUJBHP P 4BOUP %PNJOHP &TUF EPO EF EPCMBSPO MPT WPUPT EF TVT DPOUSJODBOUFT B QFTBS EF MBT BMJBO[BT PQPTJUPSBT &O 4BOUP %PNJOHP /PSUF SFTVMUÕ FMFDUB MB EJQVUBEB EFM 13. #FUUZ (FSÕOJNP DPO FM EF MPT WPUPT &MMB EF SSPUÕ B $BSMPT (V[NÅO RVJFO PTUFOUBCB FM QVFTUP EF

BMDBMEF Z CVTDBCB SFQFUJS QPS PUSPT DVBUSP BÔPT FO MB QPTJ DJÕO BQPZBEP QPS MB "MJBO[B 3FTDBUF 3% VOB VOJÕO FOUSF FM 1BSUJEP EF MB -JCFSBDJÕO %PNJOJDBOB 1-% MB 'VFS [B EFM 1VFCMP Z FM 1BSUJEP 3F WPMVDJPOBSJP %PNJOJDBOP

$BSMPT (V[NÆO 5SBT NBOUFOFSTF FO TJMFO DJP EFTQVÌT EF MPT SFTVMUB EPT FM BMDBMEF (V[NÅO EJKP RVF iTF RVFCSBOUÕ MB WPMVO UBEw EF 4BOUP %PNJOHP /PSUF USBT MBT FMFDDJPOFT NVOJDJQBMFT DPO MP RVF NPTUSÕ TV EFTBDVFSEP DPO FM SFTVMUBEP EF MBT WPUBDJP OFT FO MB [POB

0QDJÖO %FNPDSÆUJDB -B DBOEJEBUB QSFTJEFODJBM EFM QBSUJEP 0QDJÕO %FNP DSÅUJDB 7JSHJOJB "OUBSFT EJKP RVF MBT DBSBDUFSÐTUJDBT NÅT SFMFWBOUFT EF MBT FMFD DJPOFT NVOJDJQBMFT GVFSPO MB BCTUFODJÕO Z iFM BWBTB MMBNJFOUP EF EJOFSP QÛCMJ DPw RVF TVQVFTUBNFOUF FO DBCF[Õ FM QBSUJEP EF

4UX_ @Teg aXm fX eXY\e\ T _T TUfgXaV\ a Xa _Tf X_XVV\baXf! HPCJFSOP QPS MP RVF MMBNÕ B MPT QBSUJEPT B DPODJFOUJ [BS Z FEVDBS

"CFM EJKP RVF MB BCTUFO DJÖO IBCMÖ &M DBOEJEBUP QSFTJEFODJBM EFM 1BSUJEP EF MB -JCFSBDJÕO %PNJOJDBOB 1-% "CFM .BSUÐOF[ BTFHVSÕ RVF MB BCTUFODJÕO SFHJTUSBEB FO MBT FMFDDJPOFT NVOJDJQBMFT EFM EPNJOHP EF GFCSFSP IB TJEP iMB NÅT BMUB EF MPT ÛMUJNPT BÔPTw i%FTQVÌT EF MBT FMFDDJP OFT NVOJDJQBMFT EF BZFS QPEFNPT BGJSNBS RVF FM

$BEB WPUP DVFOUB WJDUPSJBT FMFDUPSBMFT RVF TF EFGJOJFSPO QPS VOB TPMB CPMFUB 4A8H7L G4I4E8F

6O EJTUSJUP NVOJDJQBM TF FODVFOUSB FO VO FNQBUF UÃDOJDP

-PT SFTUPT EFM FYWJDFQSFTJEFOUF EF MB 4$+ TFS»O TFQVMUBEPT IPZ

EPT FO FTB EFNBSDBDJÕO &O FTUF DBTP MB -FZ EF 3ÌHJNFO &MFDUPSBM FTUB CMFDF FO TV BSUÐDVMP RVF iDVBOEP EPT P NÅT DBOEJEBUPT B VO NJTNP DBSHP PCUVWJFSPO JHVBM OÛ NFSP EF WPUPT TF SFTPMWFSÅ FM FNQBUF QPS MB TVFSUFw TF SFBMJ[B VO TPSUFP

=Xf f IyfdhXm J\_WXe CyXm 4% &M MFNB EF RVF DBEB 4% 'BNJMJBSFT Z BNJHPT

EF 3BGBFM -VDJBOP 1J DIBSEP RVJFO GVFSB VO EFTUBDBEP KVSJTUB Z FYWJ DFQSFTJEFOUF EF MB 4V QSFNB $PSUF EF +VTUJDJB 4$+ EFTQJEJFSPO TVT SFTUPT RVF TFSÅO TFQVM UBEPT IPZ B MBT EFM NFEJPEÐB FO FM DFNFO UFSJP $SJTUP 3FEFOUPS -PT BMMFHBEPT EFM BCP HBEP SJOEJFSPO VO TFO UJEP IPNFOBKF B TV NFNPSJB EVSBOUF MBT IPOSBT GÛOFCSFT FO MB 'VOFSBSJB #MBOEJOP EPOEF MPT FYQSFTJEFO UFT EF MB 4$+ .BSJBOP (FSNÅO .FKÐB Z +PSHF 4VCFSP *TB FOUSF PUSPT SFDPSEBSPO TVT BQPSUFT DPNP KVSJTUB NBHJTUSB EP Z BDBEÌNJDP

IX_Tgbe\b WX ?hV\Tab C\V[TeWb! 4VCFSP *TB MP DBMJGJDÕ DPNP MB NFOUF NÅT QSF DMBSB RVF UFOÐB FTF USJCV OBM 'VF KVF[ QSFTJEFOUF EF MB $ÅNBSB $JWJM Z QSJ NFS TVTUJUVUP EFM QSFTJ EFOUF EF MB 4VQSFNB $PSUF EF +VTUJDJB 1VCMJDÕ PCSBT KVSÐEJ DBT FOUSF FMMBT i-B +VT UJDJB $POTUJUVDJPOBMw 5BNCJÌO TF EFTFNQFÔÕ DPNP ÅSCJUSP EFM $PO TFKP EF $PODJMJBDJÕO Z "SCJUSBKF EF MB $ÅNBSB EF $PNFSDJP EFM %/ M

QVFCMP EPNJOJDBOP FOWJÕ VO DMBSP NFOTBKF B UPEB MB DMBTF QPMÐUJDB Z EJP VOB SFT QVFTUB B FTUF HPCJFSOP -B WFSEBE FT RVF WJWJNPT VO QFSÐPEP DSÐUJDP Z QFOPTP EF OVFTUSB IJTUPSJB EFNPDSÅ UJDB &M QVFCMP EPNJOJDBOP IB IBCMBEP OP TPMP DPO FM WPUP TJOP DPO MB FOPSNF UBTB EF BCTUFODJÕO -B HSBO NBZPSÐB EF MPT EPNJOJDB OPT OP BDVEJÕ B WPUBSw EJKP .BSUÐOF[ GSFOUF BM QSFTJ EFOUF EFM QBSUJEP NPSBEP %BOJMP .FEJOB Z UPEP FM $PNJUÌ 1PMÐUJDP EF MB PSHB OJ[BDJÕO PQPTJUPSB M

WPUP DVFOUB FT VOB GJHVSB RVF TF VUJMJ[B QBSB NPUJWBS B MB QPCMBDJÕO B FKFSDFS TV EFSFDIP BM TVGSBHJP Z DPO DBEB QSPDFTP FMFDDJPOBSJP TF EFNVFTUSB RVF FTUB FY QSFTJÕO FT NÅT MJUFSBM EF MP RVF TF QJFOTB -VFHP EF RVF TF DPNQV UBSB FM EF MPT WPUPT FNJUJEPT FO MB NBZPSÐB EF MPT DPMFHJPT FMFDUPSBMFT MBT WJDUPSJBT EF EPT NVOJDJQJPT Z VO EJTUSJUP NVOJDJQBM TF EFGJOJFSPO DPO VO TPMP TV GSBHJP EF EJGFSFODJB &O %BKBCÕO 'JPSEBMJ[B $B SJEBE $FCBMMPT MB EPDUPSB 'JPS EFM 1BSUJEP EF MB -JCF SBDJÕO %PNJOJDBOB 1-% HBOÕ DPO VO UPUBM EF WPUPT GSFOUF B MPT RVF PCUVWP FM BDUVBM BMDBMEF DBOEJEBUP EFM 1BSUJEP 3FWP

.VZ SFÕJEBT

LT _T `Tlbe T WX Vb_XZ\bf X_XVgbeT_Xf [Ta f\Wb Vb`chgTWbf! MVDJPOBSJP .PEFSOP 13. 4BOUJBHP 3JWFSÕO $BCSFSB FT PUSP DBTP SFÔJ EP EPOEF .BSMPO "SJBT DBOEJEBUP EFM PGJDJBMJTNP WFODJÕ B (BCJ 'FSOÅOEF[ EF MB 'VFS[B EFM 1VFCMP '1 QPS VO WPUP B &O FM DBTP EFM %JTUSJUP .VOJDJQBM EF $BCBMMFSP FO $PUVÐ 1SPWJODJB 4ÅODIF[ 3BNÐSF[ 3PTFOEP 7FOUVSB 7BMEF[ EFM 1-% TBDÕ DPOUSB MPT RVF BMDBO[Õ

FM DBOEJEBUP EFM 13. 'SBODJTDP &TQJOP 6SFÔB

" TPSUFP -PT DBOEJEBUPT B EJSFDUPSFT EJTUSJUBMFT 5VSZ 3FZFT EFM 13. Z +BWJFS 3BNÐSF[ EF "MJBO[B 1BÐT TF FODVFOUSBO FO VO FNQBUF UÌDOJDP FO FM EJTUSJUP NVOJDJQBM $BMFUB FO MB QSPWJODJB EF -B 3PNBOB "NCPT PCUVWJFSPO WPUPT MP RVF SFQSFTFOUB FM EF MPT WPUPT FNJUJ

&O FM NVOJDJQJP EF .BJ NÕO MPT SFTVMUBEPT TF EFGJ OJFSPO DPO VO NBSHFO EF EJGFSFODJB EF TPMP WPUPT -VJT .VÔP[ /JTBFM EFM 13. HBOÕ DPO CPMF UBT TVGSBHBEBT GSFOUF B MBT RVF DPSSFTQPOEJFSPO B 3VCÌO (BSDÐB EF MB '1 &O FM %JTUSJUP .VOJDJQBM $BQPUJMMP -PNB EF $BCSF SB QSPWJODJB %BKBCÕO GVF EF B HBOBOEP )B SJN (ÕNF[ EFM 13. DPOUSB 5FPEPSP .VÔP[ EF MB PQPTJDJÕO &O &MÐBT 1JÔB WPUPT DPMP DBSPO B .BOVFM $ÌTQFEFT 1ÌSF[ EFM 134$ QPS FODJ NB EF 3FZF EF MPT 4BOUPT .BUFP EFM 13. M


8 / Noticias Opinión Revista Deportes

Martes, 20 de febrero de 2024 DiarioLibre.

Reportaje Aunque escasean los datos sobre los montos que eroga el Estado dominicano a la Iglesia católica, para este 2024 destina a 390 entidades religiosas 607.3 millones de pesos, casi la mitad del presupuesto del Ministerio de la Mujer o el total del de la Juventud

SUMINISTRADA / VÍCTOR GRIMALDI CÉSPEDES

Rafael Trujillo Molina y monseñor Dominico Tardini firman el Concordato. Imagen tomada del libro “Trujillo y el Papa: diplomacia en Santa Sede y más allá”, escrito por Víctor Grimaldi.

El Concordato, 70 años de múltiples privilegios Tania Molina Redactora senior

SANTO DOMINGO. “Esta subvención del Estado a la Iglesia era o es muchas veces menos de lo que el imaginario social piensa”. Así responde el secretario general adjunto de la Conferencia del Episcopado Dominicano José Joaquín Domínguez Ureña, cuando se le pregunta sobre la subvención que recibe la Iglesia católica por efecto del Concordato, el acuerdo entre el Estado dominicano y la Santa Sede que en junio próximo cumplirá 70 años. Firmado el 16 de junio de 1954, bajo la dictadura de Rafael Leónidas Trujillo, arrastra cuestionamientos de sectores que lo catalogan de privilegio, injerencia en asuntos del Estado y discriminación contra otros grupos religiosos. Desde el primero de sus artículos, que designa a la religión católica, apostólica y romana como la de la nación dominicana, abarca una serie de prerrogativas en el ámbito educativo, financiero, social y legal que, bajo alegato de inconstitucionalidad, en más de una ocasión, han sido atacadas, sin éxito, en los tribunales. Una de sus disposiciones compromete al Estado a una subvención mensual para los gastos de administración de la Iglesia, además de exenciones impositivas. “El Gobierno dominicano se compromete a construir la Iglesia Catedral o Prelaticia y los edifi-

cios adecuados que sirvan de habitación del Obispo o Prelado nullius y de oficinas de la Curia, en las Diócesis y Prelatura nullius actualmente existentes que lo necesiten, y en las que se establezcan en el futuro”, dice el artículo VII del Concordato. “Además, el Gobierno asegura a la Arquidiócesis de Santo Domingo y a cada Diócesis o Prelatura nullius actualmente existentes o que se erijan en el futuro una subvención mensual para los gastos de administración y para las iglesias pobres”, añade. Conocer el monto que ha supuesto o supone esa subvención es casi imposible. “A mí me da la impresión de que, mucha gente cree que el Estado suple o carga económicamente a la Iglesia”, dice el sacerdote que ve

los aportes del dinero de los contribuyentes a través del Estado como “montos simbólicos”. Apenas refiere un millón de pesos que se otorgan mensualmente a los arzobispados y 500,000 a los obispados. Del monto que implican las exenciones impositivas o los aportes a otras instituciones, tampoco sabe. El dato más cercano, no específico, se extrae del presupuesto general del Estado, que para este 2024 destina 607.3 millones de pesos (casi la mitad de los 1,360.2 millones asignados al ministerio de la Mujer y cerca de los 681.2 millones del ministerio de la Juventud) en ayudas directas a entidades religiosas. La cantidad de esas entidades no pudo ser precisada por el Centro Nacional de Fomento y Promo-

ción de las Asociaciones Sin Fines de Lucro, pero en su registro de habilitación están inscritas unas 390 con nombres alusivos a alguna religión, de las que 250, un 64.1 %, se vinculan a la Iglesia católica. Las ayudas a las entidades religiosas están distribuidas en la cuenta “Transferencias corrientes a asociaciones sin fines de lucro” con 399.1 millones de pesos para iglesias en convenios de cogestión con el sector educativo, más otros 208.2 millones como “Transferencias a organizaciones no gubernamentales en el área religiosa”. En 2023 fueron 267.2 millones. El Concordato figura entre los regímenes especiales que determinan el gasto tributario del Gobierno. Se calcula que este año el Estado dejará de percibir 187.4 millones de pesos para favorecer a instituciones religiosas. De ese total, 90 millones son por exención de Itbis y 54.7 % de arancel. Durante la entrevista concedida a este diario en la sede de la Conferencia del Episcopado, pero que – aclara– aborda el tema a título personal, Domínguez Ureña explica que la Iglesia tiene un mecanismo bastante centralizado para el uso de las exenciones. El control del gasto no corresponde a la parroquia o a un individuo, sino al obispado, y con soporte de facturas.

Ni mal ni bien, dice el Codue Aunque representantes de las iglesias protestantes han cuestionado y hasta atacado legalmente el Concordato, en la actualidad, algunos de sus principales voceros han variado de postura. Preguntado al respecto, el presidente del Consejo Dominicano de Unidad Evangélica (Codue), Feliciano Lancen, dice que el acuerdo firmado en 1954 protege al Estado dominicano contra “toda esta ‘agenda global’ que está destruyendo los valores”. Esto –dice– , porque el acuerdo vendría a contradecir la declaración de que el país es un Estado laico. Lancen señala que, si bien en años anteriores existían profundas diferencias entre la comunidad evangélica y los católicos, con el auge que han tenido a partir de 1990, ya no requieren del apoyo económico del Estado. “A nosotros, el Concordato ni nos hace mal ni bien porque tenemos ya ganado un espacio y no queremos favores del Estado dominicano”, dice Lancen.

Privilegios por exaltación Otro que se apunta a favor de la modificación es el abogado Juan Francisco Puello Herrera, para quien los “tantos privilegios” otorgados a la Iglesia católica, “en buen derecho, no deben existir”, a menos que sean proporcionados a otras denominaciones religiosas. A su decir, el acuerdo colisiona con los derechos de las minorías e infringe el principio laico del Estado. Entiende, sin embargo, que una modificación solo sería posible con un acuerdo entre las par-

tes: Estado-Santa Sede. En su libro “La libertad religiosa: perspectiva comparada y ámbito en la República Dominicana”, Puello Herrera recoge la visión, entre varias más, del sacerdote jesuita Antonio Lluberes, sobre las relaciones de la dictadura con la Iglesia católica. “Durante la Era de Trujillo, la Iglesia y el Estado vivieron un régimen de recíproca cooperación. La primera aceptó la existencia del régimen como algo beneficio-

so para el país y para ella misma. Aceptó facilidades legales y cooperación económica, necesarias para su ministerio”, reproduce. El abogado, que se define como católico profeso, sostiene que el Concordato fue resultado de las ambiciones políticas del dictador para convertirse en una figura internacional y sumar a la larga lista de títulos la de “Benefactor de la Iglesia”, lo cual no logró pese a las gestiones de un obispo ante la Santa Sede.

Que se modifique “El Concordato debe revisarse – como lo hizo hace un tiempo España– tomando en cuenta la realidad actual, muy diferente a la de hace casi un siglo. Además, este tratado con el Estado vaticano es clave en un país, como la República Dominicana, mayormente católico”, dice el abogado constitucionalista Eduardo Jorge Prats. Para el jurista, la vía expedita para esa revisión sería el Tribunal Constitucional, que ya se declaró incompetente para pronunciarse sobre el acuerdo. En 2021 dicho tribunal falló una acción directa de inconstitucionalidad que presentó en enero de 2011 el ciudadano José Cristóbal Flores de la Hoz contra 21 de los 28 artículos del Concordato. El accionante entendía que el acuerdo violaba los artículos 1, 2, 3, 4, 6,7, 8,39,45, 50, 55 y 68 de la Constitución, relativos a la soberanía, separación de poderes, supremacía constitucional, derecho de igualdad, libertad de conciencia y cultos, entre otros. Los jueces del Tribunal Constitucional, tras analizar su calidad para conocer el recurso, decidieron su incompetencia en la sentencia TC/0526/21.

RD$187.4 millones en exención a iglesias

Argumentaron que el tribunal puede actuar a priori como frontera frente a posibles vicios de inconstitucionalidad de un tratado, o preventivamente, pero no a posteriori. Reconocen, sin embargo, que con la decisión abandonaban su línea jurisprudencial, pues, en una ocasión anterior conocieron el fondo de un recurso similar contra el DR-CAFTA. El fallo tuvo el voto disidente del juez José Alejandro Ayuso, para quien el TC sí está facultado para decidir sobre un tratado a posteriori. “…Somos de opinión de que, en atención al principio de supremacía de la Constitución, está previsto un control a posteriori mediante el cual se pueda evaluar la constitucionalidad del mismo (tratado internacional)”, argumenta Ayuso. El jurista Prats va por la misma línea. Señala que la Ley Orgánica del Tribunal Constitucional y de los Procedimientos Constitucionales establece que los tratados constitucionales pueden cuestionarse por otras razones no valoradas por el TC a la hora de conocer el control preventivo. “Es ilógico pretender, entonces, que se apliquen disposiciones inconstitucionales de un tratado que se ratificó cuando ni siquiera existía el control preventivo. O la Constitución es norma suprema o no lo es”, enfatiza. b

up

Reportaje completo en diariolibre.com


Noticias Opinión Revista Deportes / 9

DiarioLibre. Martes, 20 de febrero de 2024

Rocha traspasa lujosas propiedades a su esposa, mientras espera por juicio FUENTE EXTERNA

El valor de los bienes supera los 4 millones de dólares Diario Libre SANTO DOMINGO. El exem-

bajador estadounidense, Víctor Manuel Rocha, acusado de espiar para Cuba durante más de 40 años, transfirió a principios de este mes cuatro propiedades de lujo a su esposa, la dominicana Karla Wittkop Rocha, según informaron medios locales de Miami, Florida. La transferencia por un valor superior a los 4 millones de dólares ocurrió el pasado 8 de febrero, mientras el exdiplomático espera en una prisión federal del condado de MiamiDade el inicio de su juicio, el próximo 25 de marzo. Rocha, de 73 años, fue detenido el 1 de diciembre de 2023 bajo los cargos de actuar como agente secreto de los servicios de inteligencia cubanos a lo largo de su extensa carrera como diplomático en Las Américas, la cual terminó en 2002. El diario América Noticias indicó que los apartamentos transferidos a nombre de la esposa de Rocha están ubicados en el Brickell City Centre, en el centro de Miami. Al consultar con algunos abogados de si estas transacciones eliminan la posibilidad de confiscación por parte del gobierno federal de Rocha ser hallado culpable, algunos explicaron que, al ser transferidos a su esposa, esto no impediría que el gobierno procediera

Manuel Rocha será juzgado el próximo 25 de marzo contra el interés equitativo que el acusado aún tiene en esos apartamentos. Otros abogados rechazaron que las transacciones sean consideradas un delito, aunque señalaron la necesidad de observar las consecuencias derivadas del proceso judicial.

Arrestado en diciembre El exdiplomático fue arrestado en Miami el pasado 1 de diciembre después de presuntamente confesar sus actividades a un agente del Buró Federal de Investigaciones (FBI, por sus siglas en inglés) que se hizo pasar por otro espía cubano. El miércoles 14 de febrero el exdiplomático se declaró no culpable de los cargos en su contra. “Entiendo plenamente la naturaleza del delito que se me imputa y el derecho a comparecer en la lectura de cargos. Como lo demuestra mi firma a conti-

nuación, por la presente renuncio al procesamiento formal y me declaro NO CULPABLE de la acusación”, dijo Rocha en el escrito que presentó. Entre 1981 y 2002, Rocha fue empleado del Departamento de Estado de EE.UU. y ocupó varios puestos en las embajadas de Estados Unidos en República Dominicana, Honduras, México, Argentina y Bolivia. Según consta en el escrito de acusación, entre 2022 y 2023 hubo tres reuniones entre Rocha y un agente especial del FBI que fingió ser “Miguel”, un representante de la Dirección General de Inteligencia de Cuba. En esos encuentros se refirió constantemente a Estados Unidos como “el enemigo” y confesó que su mayor preocupación cuando trabajaba para el Departamento de Estado fue “fortalecer la Revolución” cubana. b

Israel declara al presidente Lula da Silva persona “non grata” BRASILIA. La polémica

por la comparación que el presidente brasileño, Luiz Inácio Lula da Silva, hizo entre la ofensiva israelí en Gaza y el Holocausto escaló con su declaración como persona “non grata” por parte de Israel, tras lo cual su Gobierno llamó a consultas al embajador en Tel Aviv y convocó al representante judío en el país. La reacción israelí fue anunciada ayer por su ministro de Exteriores, Israel Katz, tras manifestarle su enérgica protesta al embajador brasileño, Frederico Meyer. Katz convocó ayer al embajador brasileño en Israel, Frederico Meyer, después de que Da Silva acusara a Israel de emular a Adolf Hitler al cometer un “genocidio” en Gaza, donde más de 29 mil gazatíes han muerto en 136 días de guerra. El primer ministro israelí, Benjamín Netanyahu, calificó las palabras de Lula de “vergonzosas y graves”. b EFE

Viuda expresidente haitiano asesinado es acusada en EE.UU. Martine Moïse enfrenta cargos por complicidad y asociación criminal MIAMI. Un juez federal de Estados Unidos acusó este lunes a Martine Moïse, viuda del asesinado presidente haitiano, Jovenel Moïse, de complicidad y asociación criminal para cometer el magnicidio, ocurrido en 2021, según la acusación obtenida por el diario Miami Herald. Junto con la viuda también fueron imputados el exprimer ministro Claude Joseph y el exjefe de la Policía Nacional de Haití Léon Charles, quien ahora se desempeña como representante permanente de Haití ante la Organización de los Estados Americanos (OEA). Joseph enfrenta los mismos cargos de Martine Moïse, mientras que Charles tiene acusacio-

Martine Moïse nes más graves. El exjefe policial enfrenta cargos de asesinato, tentativa de asesinato, posesión y porte ilegal de armas, conspiración contra la seguridad interior del Estado y asociación para delinquir. La imputación a la viuda del exmandatario abre un nuevo capítulo en la historia del asesinato. Fue la primera dama de Haití de 2017 a 2021, cuando su entonces esposo era presidente. b EFE


10 / Noticias Opinión Revista Deportes

Martes, 20 de febrero de 2024 DiarioLibre.

La vuelta que no termina Casi 50,000 dominicanos realizaron la “vuelta por México”, entre marzo del 2022 a diciembre 2023, o sea, 3,000 entraban mensualmente de manera ilegal a los Estados Unidos

El sueño de los que hicieron la “vuelta por México”, más vivo que nunca Karen Veras / Verónica Rosario SANTO DOMINGO. Fue a mediados del 2022, cuando “la vuelta por México” comenzó a popularizarse en la República Dominicana como frase y hecho real. Prospectos del béisbol, jóvenes, madres y padres de familia; peluqueros, albañiles, y estudiantes universitarios tomaban sus pertenencias más preciadas y dejaban atrás un mundo conocido para embarcarse en un viaje que incluía confiar sus vidas a los “coyotes”, carteles de la mafia y del crimen organizado, como guías hacia su destino final. Muchos fracasaron en llegar hasta el muro de metal donde termina México y comienza el “sueño americano”. Y mientras algunos aguardaban en albergues y casas de campaña la entrevista con un oficial de migración, en el país, los familiares esperaban los cadáveres de seres queridos para quienes la vuelta no funcionó. Para diciembre de 2023 las autoridades estadounidenses realizaron 520,000 detenciones entre los puertos de entrada de la frontera con México.

Los contactos para “la vuelta” Quienes tuvieron “la suerte” de llegar y no ser deportados, continúan vendiendo el sueño a amigos y familiares y relacionándolos con quienes les ayudaron a hacer la vuelta. El contagio existe, como demuestran los en-

trevistados por Diario Libre. Algunos de ellos retornaron sin ser deportados; otros decidieron entrar ilegalmente por México, angustiados por el paradero de sus familiares que se les adelantaron en el camino. Los entrevistados, María y Juan, aseguraron a Diario Libre que se enteraron de la famosa “vuelta por México“ por terceros que habían hecho el viaje y avisaban que se encontraban en Estados Unidos trabajando, e incluso, daban a conocer los contactos que los ayudaron.

Falsifican identidades para trabajar en NY El 2 de diciembre de 2022, Juan salía de la República Dominicana hacia El Salvador en una travesía que lo llevaría por cuatro países de Centroamérica con el objetivo de llegar a Estados Unidos y trabajar para tener una mejor vida. Sin embargo, por el camino tendría que enfrentarse a los carteles mexicanos. Juan, un seudónimo, salió en compañía de la mujer y la hija de un amigo. Saltó a Honduras, después a Guatemala y finalmente México. Comunicándose con los traficantes de migrantes solo por mensajes de texto por WhatsApp, Juan inició un viaje arriesgado, en el que no había más garantías que la palabra de unos “coyotes“ innominados y sin rostros, operantes de una red multinacional que negocia con el sueño de los migrantes. FUENTE EXTERNA

Las rutas principales de los dominicanos que hicieron la vuelta fueron Colombia, El Salvador y Guatemala.

La ruta de la “vuelta por México”

Arizona

República Dominicana México Honduras Guatemala Colombia El Salvador Autor: Ximena Lecona / Diario Libre

“Yo nada más supe que me monté en el taxi”, expresó Juan al recordar el largo y arriesgado viaje que inició a la salida del aeropuerto de El Salvador. El final de la ruta antes de llegar al otro lado era Mexicali. Juan se entregó el sábado 10 de diciembre a las autoridades estadounidenses, que lo llevaron a pernoctar en un campamento y luego a un centro de detención. El 13 de diciembre de 2022 aterrizó en la Gran Manzana, con lo que puso fin a su recorrido de once días. El dominicano sigue indocumentado en Nueva York. Trabaja en un restaurante de comida rápida por 16 dólares por hora, con nombre y seguro social falsos. En sus planes figura regresar a la República Dominicana a mediados del 2025 y adquirir un vehículo con lo ahorrado en Nueva York.

Casi 50,000 dominicanos hicieron la “vuelta por Mêxico” Más que disminuir, la cantidad de dominicanos que toman la ruta por México aumentó significativamente en el 2023. Los datos suministrados por Greg Segas, cónsul de los Estados Unidos en la República Dominicana, dan cuenta de que a marzo del año pasado 25,000 dominicanos habían entrado ilegalmente a territorio estadounidense a través del cruce fronterizo con México. Pero esta cifra se duplicó al finalizar el año. La Oficina de Aduanas y Protección Fronteriza (CBP por sus siglas en inglés), encontró 47,273 dominicanos a lo largo de la frontera suroeste entre el 1 de marzo de 2022 y el 31 de diciembre de 2023, según datos suministrados a Diario Libre por Jonathan Mardo, agregado del CBP en el país. Esto significa que mensualmente, unos 3,151 dominicanos salían del país en vuelos a Colombia, El Salvador o Guatemala con el propósito de emigrar ilegalmente a los Estados Unidos La situación ha alarmado a las autoridades estadounidenses,

preocupadas por el alto número de quienes arriesgan sus vidas en la aventura migratoria. El mensaje no ha variado: “las fronteras de Estados Unidos no están abiertas para quienes no tienen una base legal para ingresar al país”. De los 47,273 dominicanos que entraron por México, 3,863 fueron deportados y otro millar decidió retornar voluntariamente.

Su abuelo le dio el dinero para hacer “la vuelta por Mêxico” Dos días después de Juan, María y su madre salían con un grupo en un tour para conocer Colombia, pero el objetivo era Estados Unidos y reencontrarse con su hermano, que había cruzado la peligrosa selva del Darién. Se encontraba detenido por las autoridades migratorias en territorio estadounidense. En el caso de María -también un seudónimo- y su madre, volaron de Colombia a El Salvador con otras tres personas y de allí pasaron a Guatemala y luego a México. El abuelo les costeó el viaje con el ahorro en un certificado de depósito. María se entregó junto a su madre en un punto fronterizo entre la ciudad de Sonoyta, en el estado mexicano de Sonora, y Lukeville, en Arizona, el 23 de diciembre de 2023. Tras salir del centro de detención, fue llevada en avión a Texas y alojada en un refugio. El Estado le compró un vuelo hasta Nueva York, donde reside desde entonces.

Mâs de un millôn en Nueva York… sin contar los indocumentados Los dominicanos, con dos millones y medio, representan la cuarta población latina más grande en los Estados Unidos, superados por los cubanos, salvadoreños y mexicanos. Datos suministrados por la Dominican Center for Social Justice (DOCESJ-CENTER), aseguran que para el 2019, el 19.3 % (210,000) de los dominicanos residentes en los Estados Unidos carecían de estatus migratorio.

LA VUELTA EN CIFRAS

47,273 DOMINICANOS Entraron ilegalmente por la frontera con México hasta el 31 de diciembre de 2023.

3,863 DOMINICANOS fueron deportados desde EE.UU. de enero a diciembre del 2023 por migración ilegal.

1,000 DOMINICANOS retornaron voluntariamente a República Dominicana luego de hacer “la vuelta por México

42,410 DOMINICANOS de la vuelta que permanecen de manera indocumentada en Estados Unidos. Un millón vive en Nueva York, constituyendo el grupo étnico con más estudiantes matriculados en la universidad pública. Los datos del censo norteamericano del 2019 destacan el crecimiento de la comunidad dominicana en las distintas áreas, con el 19 % en trabajos administrativos afines a las artes, los negocios y las ciencias. El 32 % se ocupa en servicios; el 18 % a trabajos de ventas y oficina, el 8 %, en construcción, y el 23 % se dedica a trabajos de movimientos de materiales, producción y transporte. b

up

Reportaje completo en diariolibre.com


;`Xi`fC`Yi\% Abg\V\Tf Bc\a\ a EXi\fgT 7XcbegXf $$ " @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%' " $$

;`Xi`fC`Yi\% @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%'

Barril en WTI. Datos en US$

Dólar Datos en RD$ 79.16

78.86

58.8

Venta

58.83

58.82

58.35

62.99 62.92

0SHBOJTNP $PPSEJOBEPS 0$ EFM 4&/* TF QSFDJTB RVF EF MB QSPQPSDJÕO UPUBM RVF SFHJTUSÕ FM DPOKVOUP EF MBT GVFOUFT EF iFOFSHÐB MJN QJBw FO FTF BÔP FM BHVB BQPSUÕ FM FM WJFOUP

"EWFSUFODJB FO JOGPSNF &M JOGPSNF .POJUPS &OFSHÌUJDP EF KVMJP EFM EFM .JOJTUFSJP EF &DPOPNÐB 1MBOJGJDB DJÕO Z %FTBSSPMMP SFWF MÕ MB OFDFTJEBE EF NP UJWBS MB JODMVTJÕO EF TJTUFNBT EF BMNBDFOB NJFOUP QBSB BNQMJBS MB HFOFSBDJÕO B QBSUJS EF GVFOUFT SFOPWBCMFT QBSB QPEFS BMDBO[BS MB NFUB EF VO EF QBSUJDJQBDJÕO EF iFOFSHÐB MJNQJBw QBSB FM

FM TPM Z MB CJP NBTB %F FMMBT MB FMFDUSJDJEBE PCUFOJEB QPS MPT SBZPT EFM TPM GVF MB RVF UVWP NFKPS EFTFNQFÔP %F BDVFSEP DPO FM EPDV NFOUP MB NBUSJ[ EF HFOFSB DJÕO BM DJFSSF EFM FTUV WP DPNQVFTUB QPS VO EF HBT OBUVSBM DPNP GVFOUF QSJNBSJB EF VTP EF DBSCÕO Z EF EFSJWB EPT EF DPNCVTUJCMFT GÕTJMFT 6OB EF MBT SB[POFT EF MB NPEFSBDJÕO FO FM GMVKP EF HFOFSBDJÕO EF MBT SFOPWB CMFT SFTQPOEF B RVF FO PD UVCSF EFM MB $FOUSBM 4VMUBOB EFM &TUF EJTNJOVZÕ TV DBQBDJEBE JOTUBMBEB EF NFHBWBUJPT B NFHBWB UJPT &M EPDVNFOUP BEFNÅT TVCSBZB VOB TBMJEB EF PQF SBDJÕO DPNFSDJBM EF MB DFO USBM 4BO 1FESP WBQPS MB DVBM DVFOUB DPO VOB DBQBDJEBE JOTUBMBEB EF NFHBWBUJPT B PDUVCSF EFM QBTBEP BÔP &M 0SHBOJTNP $PPSEJOB EPS JOEJDB FM NBSHFO EF DB

58.5

M14

J15

V16

58.43

62.64 M13

L19

M14

J15

V16

L19

Matriz de generación energética 2022-2023 Tecnología

ƆƃǰƊƉȫȏ .BSHFO EF DBQBDJEBE JOT UBMB EF QSPZFDUPT EF HFOF SBDJÕO SFOPWBCMF BM DJFSSF EFM

4.84% Hidroeléctrica

-B NFUB BM &M HPCJFSOP TF QMBOUFÕ FO BMDBO[BS VOB NFUB EF HFOFSBDJÕO SFOPWBCMF EF QBSB FM FO MB NBUSJ[ EF HFOFSBDJÕO 4JO FNCBS HP FO KVMJP EFM FM .J OJTUFSJP EF &DPOPNÐB PC TFSWÕ BMHVOBT MJNJUBDJPOFT QBSB MPHSBSMP FOUSF FMMBT FM SFUP EF MPT TJTUFNBT EF BM NBDFOBNJFOUP 1BSB FTB GFDIB FM SJUNP EF DSFDJNJFOUP EF MB NB USJ[ iMJNQJBw FSB EF BQFOBT QPS VOB TFSJF EF JODJ EFODJBT BUNPTGÌSJDPT RVF BGFDUBSPO FM QBÐT EVSBOUF Z SBMFOUJ[BOEP FM EFTBSSPMMP EF MPT NPMJ OPT EF WJFOUP Z MPT QBOFMFT TPMBSFT 1BSB BGSPOUBS FM EFTBGÐP MB $PNJTJÕO /BDJPOBM EF

Turbinas a vapor

4.63% 8.0% Solar

NBUSJ[ EF HFOFSBDJÕO BM DJF SSF EF MPT EPT BÔPT DPO VO DBTJ JHVBMBOEP MB GVFOUF EF MPT EFSJWBEPT EFM QFUSÕMFP

1.68% 2.6%

4.72% 8.2% Eólica

12.3%

26.33% 22.2% 0.4% 0.1% Fuel oil no. 2

4.6% 3.7% Sol

0.9% 0.9%

4.7% 5.9% Viento

Biomasa

4.8% 7.1%

14.7% 10.8%

Fuente: Organismo Coordinador del Sistema Eléctrico Nacional

QBDJEBE JOTUBMBEB QPS GVFO UF EF HFOFSBDJÕO FO FM RVF MBT SFOPWBCMFT BMDBO[BO MBT JOTUBMBDJPOFT EF QBOFMFT TPMBSFT QPTFFO VO MBT QMBOUBT IJ ESÅVMJDBT MPT NPMJ OPT EF WJFOUP Z MB CJPNBTB RVF TF HFOFSB B QBSUJS EF MB DPNCVTUJÕO EF MB RVFNB EF USPDJUPT EF NBEFSB Z CBHB[PT EF DBÔB "M DPOUSBTUBS MB JOGPSNB DJÕO EFM 0$ EFM QBTBEP BÔP DPO FM SFQPSUF BOVBM EFM EF MB "TPDJBDJÕO %P NJOJDBOB EF MB *OEVTUSJB &MÌDUSJDB MBT SFOPWBCMFT NBOUVWJFSPO MB NJTNB QSP QPSDJÕO QPSDFOUVBM FO MB

2022

31.98% 22.8%

2023

25.82% 23.8%

2022

Hidroeléctrica

2023

Turbinas a gas

Fuentes primarias

Ciclo combinado

EFTFNQFËP EFM TFDUPS BM DJFSSF EFM BËP QBTBEP

M13

58.47

Fuel oil no. 6

M*OGPSNF EFM 0SHBOJTNP $PPSEJOBEPS EFUBMMB

EFM HPCJFSOP EF BMDBO[BS VOB HFOFSBDJÕO SFOPWBCMF EFM FO MB NBUSJ[ FOFS HÌUJDB QBSB FM QSÕYJNP BÔP UVWP PUSB WF[ VO MFWF SFUSP DFTP "M DJFSSF EFM MBT GVFOUFT EF FOFSHÐB SFOPWB CMFT BQPSUBSPO VOB QBSUJDJ QBDJÕO EFM FO MB HFOF SBDJÕO RVF TF TVNJOJTUSB B USBWÌT EFM 4JTUFNB &MÌDUSJDP /BDJPOBM *OUFSDPOFDUBEP 4&/* DPO VOB MJHFSB EJT NJOVDJÕO EFM SFTQFD UP BM VO WBMPS RVF TF JODSFNFOUÕ FO PUSBT GVFO UFT OP SFOPWBCMFT DPNP DBSCÕO Z HBT OBUVSBM :B QBSB FM MB HFOFSB DJÕO QPS GVFOUFT SFOPWB CMFT IBCÐB SFHJTUSBEP VOB CBKB EFM DPO SFTQFDUP B TV QSPEVDDJÕO FO FM TFHÛO EBUPT PGJDJBMFT &O FM *OGPSNF "OVBM EF 0QFSBDJPOFT Z 5SBOTBDDJP OFT &DPOÕNJDBT EFM

Compra

62.97

31.0% 30.8%

L19

58.47

Carbón

V16

38.7% 40.96%

J15

Gas natural

M14

-B HFOFSBDJÍO EF FOFSHÇB QPS GVFOUFT SFOPWBCMFT WPMWJÍ B EJTNJOVJS FO 4"/50 %0.*/(0 -B NFUB

58.85

Euro

Datos en RD$

62.81

76.64

@Te T WX_ 6Te`Xa :h\__ a

Compra

78.03

77.87

M13

58.79

Agua

;9EDECË7

Petróleo

Infografía: Luis Luis/Diario Libre

&OFSHÐB FNJUJÕ MB SFTPMV DJÕO $/& "% RVF FTUBCMFDF MB JOWFSTJÕO EF CBUFSÐBT EF SFTFSWB QBSB JOTUBMBDJPOFT EF NÅT .8Q MP RVF TVQPOF VO BV NFOUP FO MPT DPTUPT

"VNFOUBO JOWFSTJPOFT -BT FTUBEÐTUJDBT EFM #BODP $FOUSBM TPCSF MB JOWFSTJÕO FYUSBOKFSB EJSFDUB TFÔBMBO RVF FM TFDUPS FOFSHÌUJDP GVF DBOBMJ[BEPS EFM EFM UPUBM EF MB *OWFSTJÕO EF &Y USBOKFSB %JSFDUB EVSBOUF MPT QSJNFSPT OVFWF NFTFT EFM QBTBEP BÔP QBSB NJ MMPOFT EF EÕMBSFT TJFOEP VOP EF MPT TFDUPSFT EF NB ZPS DSFDJNJFOUP &M NJOJTUSP EF &OFSHÐB Z .JOBT "OUPOJP "MNPOUF IBCÐB JOGPSNBEP RVF QBSB GJOBMFT EFM TF FTQFSB CB MB FOUSBEB FO GVODJPOB NJFOUP EF QSPZFDUPT SF OPWBCMFT MPT DVBMFT BQPSUBSÅO NFHBWBUJPT BM TJTUFNB M

-BO[BO DPOWPDBUPSJB QBSB QBSRVF TPMBS FO 1VOUB $BUBMJOB 4F VTBS» QBSB BMJNFOUBS MPT TJTUFNBT BVYJMJBSFT EF MB DFOUSBM 4"/50 %0.*/(0 4V WJDF QSFTJEFOUF FKFDVUJWP $FMTP .BSSBO[JOJ MP IBCÐB BOVO DJBEP FM BÔP QBTBEP "IPSB TF CVTDB IBDFSMP SFBMJEBE -B &NQSFTB EF (FOFSBDJÕO &MÌDUSJDB 1VOUB $BUBMJOB &HFQD MBO[Õ BZFS VOB DPOWPDBUPSJB B NBOJGFTUB DJÕO EF JOUFSÌT FO QBSUJDJ QBS FO MB -JDJUBDJÕO 1ÛCMJDB

/BDJPOBM Z PCTFSWBDJPOFT B MB QSPQVFTUB EF FTQFDJGJDB DJPOFT UÌDOJDBT QBSB EFTB SSPMMBS VO QBSRVF TPMBS GP UPWPMUBJDP QBSB BMJNFOUBS MPT TJTUFNBT BVYJMJBSFT EF MB $FOUSBM 5FSNPFMÌDUSJDB 1VOUB $BUBMJOB &M QSPZFDUP TF EFTBSSPMMB SÅ EFOUSP EF MPT DPOGJOFT EF MB DFOUSBM &O MB QSPQVFTUB EF FTQFDJGJDBDJPOFT UÌDOJ DBT QBSB MB -JDJUBDJÕO 1ÛCMJ DB /BDJPOBM TF TFÔBMB RVF TF SFRVJFSF FM EJTFÔP TVNJ OJTUSP JNQPSUBDJÕO EFTB EVBOJ[BDJÕO USBOTQPSUF BM

TJUJP JOTUBMBDJÕO NPOUBKF DPNJTJPOBNJFOUP BEJFT USBNJFOUP EF QFSTPOBM Z SFTQBMEP EF HBSBOUÐB EF UP EPT MPT DPNQPOFOUFT OFDF TBSJPT QBSB DPOTUSVJS VO QBSRVF TPMBS GPUPWPMUBJDP DPO DBQBDJEBE EF BM NF OPT .8Q -B FOFSHÐB FMÌDUSJDB DBQ UVSBEB QPS MPT QBOFMFT TPMB SFT TFSÅ JOZFDUBEB B MBT CB SSBT EF MPT TFSWJDJPT BVYJMJBSFT EF MBT VOJEBEFT EF MB DFOUSBM Z QBSB GJ OFT EF BVUPDPOTVNP -B &NQSFTB EF (FOFSB

6XageT_ ChagT 6TgT_\aT!

DJÕO &MÌDUSJDB 1VOUB $BUB MJOB FT EF QSPQJFEBE FTUB UBM -B DFOUSBM MB DPNQP OFO EPT VOJEBEFT EF HFOFSBDJÕO FMÌDUSJDB B DBS CÕO EF .8 QBSB VO UPUBM EF .8 TJODSPOJ [BEBT DPO FM 4JTUFNB &MÌD USJDP /BDJPOBM *OUFSDPOFD UBEP 4&/* -B &HFQD FT EF QSPQJFEBE FTUBUBM -B DFOUSBM MB DPN QPOFO EPT VOJEBEFT EF HF OFSBDJÕO FMÌDUSJDB B DBSCÕO EF .8 QBSB VO UPUBM EF .8 TJODSPOJ[BEBT DPO FM 4JTUFNB &MÌDUSJDP

/BDJPOBM *OUFSDPOFDUBEP 4&/*

-PT QMB[PT -PT JOUFSFTBEPT UJFOFO IBT UB FM EF NBS[P EFM QBSB SFNJUJS MBT EPDVNFO UBDJPOFT QFSUJOFOUFT "O UFT FM EÐB EF FTF NFT IB CSÅ VOB SFVOJÕO JOGPSNBUJWB B MBT B N FO MB DFOUSBM FO #BOÐ 1BSB QBSUJDJQBS FO FTUB IBZ RVF DPOGJSNBS BTJTUFODJB IBTUB MBT Q N EFM EF GFCSFSP FO QBSRVFTP MBS!QVOUBDBUBMJOB DPN EP M


12 / Noticias Opinión Revista Deportes

BHD otorgará US$150 MM en créditos a emprendedoras La entidad bancaria cerró acuerdos de financiamiento con el BID e IFC SANTO DOMINGO. Con el objetivo de contribuir con el acceso al crédito de las micro, pequeñas y medianas empresas, en particular aquellas lideradas por mujeres en la República Dominicana, el banco BHD anunció facilidades de crédito por 150 millones de dólares. Este financiamiento es el resultado de acuerdos de la entidad financiera con la línea de inversión del Banco Interamericano de Desarrollo (BID Invest) y la Corporación Financiera Internacional (IFC), quienes aportaron 75 millones de dólares cada una para este propósito. “Estas facilidades de crédito constituyen un nuevo hito en nuestra estrategia de género Mujer BHD, que desde hace más de una década implementamos para apoyar a las mujeres”, aseguró el presidente del banco BHD, Steven Puig, tras firmar los acuerdos con la directora gerente y jefa de división del sector financiero del BID, Marisela Alvarenga de Jacoby y la gerente regional de industria del Grupo de Instituciones Financieras de la IFC, Eugenia Vargas Torres.

Desarrollo sostenible Como banco signatario de los Principios de Banca Responsable, el BHD realiza iniciativas de negocios que buscan aportar al desarrollo sostenible en lo económico, social y ambiental. En el caso del impulso a la mujer, la entidad contribuye al cumplimiento de los Objetivos de Desarrollo Sostenible (ODS), como son la igualdad de género, trabajo decente y crecimiento económico, industria, innovación e infraestructura, y la reducción de las desigualdades. El BHD también se ha comprometido, con el BID Invest, a promover el Código de Financiamiento a la Mujer Empresaria. Se trata de una iniciativa que liderará el sector privado, que consiste en el uso de los datos desglosados por sexo para catalizar acciones dentro del sistema financiero que apoyen a las mipymes de las mujeres.

Taxonomîa verde El acuerdo junto al IFC incluye integrar al BHD en la fase de implementación de un proyecto de taxonomía verde, en el que se mostrará al mercado el compromiso del sector bancario con las iniciativas financieras y apoyará la hoja de ruta de transición a la descarbonización de RD.b

Martes, 20 de febrero de 2024 DiarioLibre.

Apple recibe US$1.65 billones por el iPhone

Recaudaciones por Itbis y otras impulsaron 2023 Crece acumulado de operaciones totales y gravadas

LONDRES. El iPhone de

Apple ha tenido un año fantástico en 2023, superando el trono de Samsung y convirtiéndose en el teléfono inteligente más utilizado en todo el mundo. Solo el año pasado, Apple vendió 235 millones de iPhones en todo el mundo, mientras que el 35 % de todos los usuarios de teléfonos inteligentes poseían el dispositivo. Estas cifras han ayudado a que los ingresos por ventas acumuladas del iPhone alcancen niveles récord. Según datos presentados por AltIndex.com, Apple recaudó la friolera de 1.65 billones de dólares por las ventas de iPhone en la última década. Desde su introducción en el mercado en 2007, el iPhone ha sido un producto crucial para Apple, y su participación en los ingresos de la empresa crece constantemente. La mayoría de sus logros se pueden atribuir a la capacidad de Apple para mantener competitivo su teléfono inteligente y ofrecer la combinación adecuada de experiencia de usuario y atractivo como símbolo de estatus. b

SANTO DOMINGO. Entre los

tributos que impulsaron las recaudaciones en el 2023, estuvo el impuesto a la transferencia de bienes industrializados y servicios (Itbis), con un crecimiento acumulado en las Operaciones Totales y Gravadas de 8.9 y 9.2 % respectivamente, para el período fiscal de noviembre el cual se declara en diciembre. Datos publicados por la Dirección General de Impuestos Internos (DGII) señalan que, en general, la recaudación del período enero-diciembre del 2023 asciende a 766,288.9 millones de pesos, representando un crecimiento del 16.7 % con respecto al mismo período del año anterior. Si solo se toman en cuenta las recaudaciones de diciembre del año pasado, entre los impuestos de mayor crecimiento absoluto estuvo el Itbis, con un aumento interanual de 2,262.3 millones de pesos, para un incremento interanual de 15.0 %. “Esto es explicado por el comportamiento positivo, tanto en las operaciones totales como gravadas del Itbis, las cuales presentaron una variación interanual de 5.5 % y 6.4%, respectivamente”, dice la DGII en su in-

de la DGII entre E Recaudación enero-dic. en millones de RD$ Concepto

2022

2023

ISR DE LAS EMPRESAS E IMP. SOBRE ACTIVOS

139,993.8

184,920.7

32.1

ITBIS

159,206.9

188,589.5

18.5

ISR DE LAS PERSONAS FÍSICAS

86,495.2

102,585.4

18.6

ISR AL EXTERIOR (PAGOS, INTERESES)

19,219.2

23,109.9

20.2

MARBETE, PRIMERA PLACA, CO2 Y TRASPASO VEH.

23,420.7

25,677.6

9.6

SELECTIVO SERVICIOS (SEGUROS Y TELECOM.)

18,282.9

20,527.0

12.3

IMP. TRANSFERENCIAS BANCARIAS Y CHEQUES

13,547.3

15,506.3

14.5

IMP. SOBRE LAS VENTAS AL ESTADO

9,908.9

11,840.2

19.5

TARJETA DE TURISMO Y SALIDA DE PASAJEROS

12,779.4

14,623.6

14.4

SELECTIVOS ALCOHOLES Y TABACO

27,550.2

29,339.7

6.5

IMPUESTOS SOBRE LOS DIVIDENDOS

15,391.7

16,608.1

7.9

SELEC. COMBUSTIBLES (AD-VALOREN Y ESPEC.)

78,574.6

79,413.9

1.1

IMP. SOBRE PROPIEDAD INMOBILIARIA

4,437.4

5,105.3

15.1

IMP. A LOS JUEGOS DE AZAR Y PREMIOS

3,505.3

3,794.7

8.3

CONTRIBUCIÓN GLP

9,239.3

9,527.2

3.1

IMP. SOBRE TRASPASO DE INMUEBLES

13,014.9

13,133.2

0.9

MULTAS, RECARGOS, INTERESES Y SANCIONES

6,461.8

6,484.1

0.3

IMPUESTO A LA MINERÍA (ISR, IMA, PUN, RNF)

9,493.4

4,329.2

-54.4

OTROS

6,289.2

11,173.3

77.7

forme de recaudaciones.

Los que mâs aportan Dentro de las actividades económicas con mayores crecimientos en las operaciones gravadas de Itbis declaradas en diciembre del 2023, las cuales corresponden al período fiscal noviembre 2023, la DGII reporta: Hoteles, Bares y Restaurantes, con 3,171.1 millones de pesos más; Comercio de vehículos, con un crecimiento de 2,734.6 millones de pesos más; y Comercio Otros,

Var.%

con un crecimiento interanual de 4,885.7 millones de pesos más. En tanto que hubo reducciones en términos absolutos en sectores como Industrias Básicas de Hierro y Acero, con 541.5 millones de pesos menos; Elaboración de Plástico, con 172.2 millones de pesos menos; y Elaboración de Cacao, Chocolate y Confitería, con 113.5 millones de pesos menos, al comparar con el mismo periodo del año anterior, entre otras actividades. b


;`Xi`fC`Yi\% Abg\V\Tf Bc\a\ a EXi\fgT 7XcbegXf $& " @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%' " $&

;`Xi`fC`Yi\% @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%'

FB7D;J7

GKx 9KH?EIE 6O OVFWP FTUVEJP CB TBEP FO JOUFMJHFODJB BSUJGJDJBM IB JEFOUJGJDB EP QBUSPOFT EF PSHBOJ [BDJÕO EJTUJOUPT FO NVKFSFT Z IPNCSFT -B JOWFTUJHBDJÕO GVF QVCMJDBEB FO MB SFWJTUB 1/"4

F7H7 F;DI7H o1PS EFTHSBDJB FTUBNPT UJSBOEP VO NJMMÍO EF UPOFMBEBT EF QM»TUJDP DBEB EÇB &TP FT VO ESBNB QPSRVF FTF QM»TUJDP BM GJOBM OP TF SFHFOFSB TF DPOWJFSUF FO NJDSPQM»TUJDPp Æ_iTeb WX @Te\V[T_Te ATiXZTagX XfcT b_ 9H8AG8 8KG8EA4

'BMMPT IVNBOPT FM NBZPS QFMJHSP QBSB MB DJCFSTFHVSJEBE M &T TPSQSFOEFOUF RVF MB NBZPSÇB EF MPT JODJEFOUFT EF

TFHVSJEBE OP TPO SFTVMUBEP EF UÃDOJDBT EF QJSBUFSÇB TPGJTUJDBEBT 9H8AG8 8KG8EA4

G[X 6baiXefTg\ba CXefbaT_ WX_ FXacT WheTagX hab WX _bf bcXeTg\ibf! &41"·" &M QBOPSBNB

NVOEJBM EF DJCFSTFHVSJEBE FT DPNQMFKP Z DBNCJB DPOT UBOUFNFOUF /VFWBT WVMOF SBCJMJEBEFT Z BNFOB[BT TVSHFO DBTJ B EJBSJP "VO RVF MBT PSHBOJ[BDJPOFT IBO BWBO[BEP FO MB JNQMFNFO UBDJÕO EF NFEJEBT EF TFHV SJEBE SFTVMUB TPSQSFOEFO UF OPUBS RVF MB NBZPSÐB EF MPT JODJEFOUFT EF TFHVSJEBE OP TPO FM SFTVMUBEP EF UÌD OJDBT EF QJSBUFSÐB TPGJTUJDB EBT TJOP RVF B NFOVEP TF WFO GBWPSFDJEPT QPS FSSPSFT IVNBOPT &M 'PSP &DPOÕNJDP .VO EJBM SFTBMUBCB FO RVF VO QPSDFOUBKF TJHOJGJDBUJWP EF MPT JODJEFOUFT EF DJCFS TFHVSJEBE TPO FM SF TVMUBEP EF FSSPSFT IVNB OPT %FKBCB DMBSP RVF FM GBDUPS IVNBOP TVFMF TFS FM FTMBCÕO NÅT EÌCJM FO MBT EFGFOTBT EF DJCFSTFHVSJEBE EF VOB PSHBOJ[BDJÕO &M GBDUPS IVNBOP FO MB TF HVSJEBE JOGPSNÅUJDB OP UJFOF UBOUP RVF WFS DPO MBT BDDJP OFT NBMJDJPTBT EF QFSTPOBT RVF RVJFSFO EBÔBS B MB PSHB OJ[BDJÕO B MB RVF QFSUFOF DFO TJOP NÅT CJFO DPO FSSP SFT JOPDFOUFT EF RVJFOFT OP BQMJDBO NFEJEBT CÅTJDBT EF TFHVSJEBE -PT QSPUPDPMPT EF TFHVSJEBE NÅT TPGJTUJDBEPT QVFEFO WFSTF BGFDUBEPT QPS VO TPMP DMJD EFTBGPSUVOBEP EF VO FNQMFBEP EFTJOGPS NBEP P EFTDVJEBEP &TUF BSUÐDVMP IBDF VO SF QBTP FO DÕNP FM GBDUPS IV NBOP DPOTUJUVZF VOB QVFS UB EF FOUSBEB B MPT BUBRVFT Z QSPQPOF SFDPNFOEBDJP OFT QBSB BZVEBS B MBT PSHB OJ[BDJPOFT B GPSUBMFDFS FTUF FTMBCÕO NÅT EÌCJM FO MB DB EFOB EF DJCFSTFHVSJEBE

&SSPSFT NÆT DPNVOFT &M VTP EF DPOUSBTFÔBT TJNQMFT P DPNVOFT DPN QBSUJSMBT P BMNBDFOBSMBT JODPSSFDUBNFOUF QVFEF MMFWBS B DPNQSPNFUFS DVFOUBT Z TJTUFNBT FOUFSPT

4FOQB BSSFTUÍ B QFSTPOBT FO FM NFT EF FOFSP -BT EFUFODJPOFT TF MMFWBSPO B DBCP QPS WJPMBDJPOFT B MFZFT BNCJFOUBMFT

8_ cTabeT`T `haW\T_ WX V\UXefXZhe\WTW Xf Vb`c_X]b l VT`U\T VbafgTagX`XagX! 0USP FSSPS IBCJUVBM FT FM VTP EF TPGUXBSF OP BVUPSJ[B EP $VBOEP MPT FNQMFBEPT JOTUBMBO BQMJDBDJPOFT TJO FM DPOPDJNJFOUP Z BQSPCBDJÕO EFM EFQBSUBNFOUP EF UFDOP MPHÐB JOGPSNÅUJDB QVFEFO JOUSPEVDJS WVMOFSBCJMJEBEFT Z DPNQSPNFUFS MB TFHVSJ EBE EF MB PSHBOJ[BDJÕO /P BQMJDBS QBSDIFT P BD UVBMJ[BDJPOFT OFDFTBSJBT QVFEF EFKBS TJTUFNBT TVT DFQUJCMFT B MB FYQMPUBDJÕO QPS DJCFSEFMJODVFOUFT FT VO FSSPS DPNÛO BM JHVBM RVF FOWJBS EBUPT WBMJPTPT B EFTUJOBUBSJPT JODPSSFDUPT QPS DPSSFP FMFDUSÕOJDP P FO WJBS EPDVNFOUPT DPO EBUPT

TFOTJCMFT QPS FSSPS QVFEF QSPWPDBS CSFDIBT EF EBUPT

%FTDPOPDFS FM QIJTIJOH &T JNQPSUBOUF DJUBS FM EFT DPOPDJNJFOUP EF BUBRVFT EF QIJTIJOH $BFS WÐDUJNB EF DPSSFPT FMFDUSÕOJDPT 4.4 P 8IBUT"QQT EF QIJTIJOH FT VO FSSPS DP NÛO -PT BUBDBOUFT TVFMFO IBDFSTF QBTBS QPS FOUJEBEFT DPOGJBCMFT Z FOWÐBO NFOTB KFT GSBVEVMFOUPT RVF TF QSF TFOUBO DPNP DPNVOJDBDJP OFT MFHÐUJNBT 1BSB FMMP VUJMJ[BO UÅDUJDBT DPNP MB TVQMBOUBDJÕO EF JEFOUJEBE MB DSFBDJÕO EF XFCT GBMTBT RVF JNJUBO B MBT

$ÍNP QSFWFOJS MPT FSSPSFT M 9be`TV\ a WX fXZhe\WTW! 9b`XagTe haT Vh_gheT WX

VbaV\XaV\T WX fXZhe\WTW WXageb WX _T beZTa\mTV\ a Xf gTU_XV\XaWb cb_ g\VTf l cebVXW\`\Xagbf V_Tebf l ceb cbeV\baTaWb VTcTV\gTV\ a Vbag\ahT! M 6bageTfX Tf YhXegXf! <`c_X`XagTe cb_ g\VTf WX VbageTfX Tf f _\WTf l Yb`XagTe X_ hfb WX _T ThgXa g\VTV\ a `h_g\YTVgbe! M 6bageb_Xf WX TVVXfb Xfge\Vgbf! <`c_X`XagTe Vbageb_Xf WX TVVXfb Xfge\Vgbf UTfTWbf Xa WbgTe WX _bf ce\i\_XZ\bf ` a\`bf T VTWT eb_ l eXi\fTe cXe\ W\VT`XagX _bf ce\i\ _XZ\bf WX TVVXfb WX _bf hfhTe\bf! M C_Ta WX eXfchXfgT T \aV\WXagXf! 7XfTeeb__Te l cebUTe eXZh _Te`XagX ha c_Ta WX eXfchXfgT T \aV\WXagXf cTeT haT TV V\ a VbbeW\aTWT TagX cbf\U_Xf cebU_X`Tf WX fXZhe\WTW!

SFBMFT P FM VTP EF NFOTBKFT QFSTVBTJWPT Z VSHFOUFT QBSB HFOFSBS VOB SFTQVFTUB SÅQJEB EF MB WÐDUJNB )BDFS DMJD FO FOMBDFT NBMJDJPTPT P QSPQPSDJPOBS JOGPSNBDJÕO TFOTJCMF B TJUJPT XFC GSBV EVMFOUPT QVFEF MMFWBS B BD DFTPT OP BVUPSJ[BEPT -B NBOJQVMBDJÕO QTJDPMÕ HJDB Z TPDJBM EF MBT QFSTPOBT BQSPWFDIBOEP TV DPOGJBO [B NJFEP DVSJPTJEBE P GBM UB EF DPODJFODJB 4F QVFEFO VUJMJ[BS EJGFSFOUFT UÌDOJDBT DPNP MB TVQMBOUBDJÕO EF JEFOUJEBE MB NBOJQVMBDJÕO FNPDJPOBM Z MB QFSTVBTJÕO QBSB MPHSBS RVF MBT WÐDUJNBT SFBMJDFO BDDJPOFT FTQFDÐGJ DBT RVF CFOFGJDJFO BM BUB DBOUF 1PS FKFNQMP RVF SF WFMFO JOGPSNBDJÕO TFOTJCMF P SFBMJDFO BDDJPOFT RVF DPNQSPNFUBO MB TFHVSJEBE %BOEP QSJPSJEBE B FTUBT FTUSBUFHJBT MBT PSHBOJ[BDJP OFT QVFEFO SFEVDJS TJHOJGJ DBUJWBNFOUF FM QPUFODJBM EF FSSPS EFM GBDUPS IVNBOP Z NFKPSBS TV QPTUVSB HFOFSBM FO DJCFSTFHVSJEBE M

RD

8fgX geTUT]b YhX eXT_\mTWb cbe- ;X_XaT E\Yz Cbhf cTeT G[X 6baiXefTg\ba

RVF JODMVZFO SFUSPFYDB WBEPSBT QBMBT NFDÅOJ DBT WPMRVFUBT DBNJP OFT Z NPUPDJDMFUBT %F BDVFSEP DPO MPT EB UPT TVNJOJTUSBEPT QPS MB 4% &M .JOJTUFSJP EF .F %JSFDDJÕO EF 0QFSBDJP EJP "NCJFOUF JOGPSNÕ OFT EFM 4FOQB FM 1BSRVF RVF FM 4FSWJDJP /BDJPOBM /BDJPOBM -PT )BJUJTFT EF 1SPUFDDJÕO "NCJFO SFHJTUSÕ MB NBZPS DBOUJ UBM 4FOQB BSSFTUÕ Z EBE EF QFSTPOBT EFUFOJ QVTP B EJTQPTJDJÕO EFM EBT FO FOFSP FO UP .JOJTUFSJP 1ÛCMJDP B UBM NJFOUSBT RVF MB QFSTPOBT QPS WJPMBDJP QSPWJODJB 4BOUJBHP UVWP OFT B MBT MFZFT BNCJFO FM OÛNFSP NÅT BMUP EF UBMFT EVSBOUF FM NFT EF WFIÐDVMPT SFUFOJEPT FOFSP EF FO UPUBM " USBWÌT EF VO DPNV "TJNJTNP GVFSPO SFB OJDBEP MBT BVUPSJEBEFT MJ[BEPT QBUSVMMBKFT TFÔBMBSPO RVF MPT JO FO UPEP FM QBÐT TJFOEP MB GSBDUPSFT GVFSPO EFUFOJ QSPWJODJB .POTFÔPS EPT FO PQFSBUJWPT /PVFM MB NÅT TPCSFTB SFBMJ[BEPT FO FTF QFSÐP MJFOUF DPO EP FO UPEB MB HFPHSBGÐB &M 4FOQB JOEJDÕ RVF OBDJPOBM FO MPT DVBMFT DPOUJOVBSÅO DPO MPT BEFNÅT TF SFUVWJFSPO PQFSBUJWPT FO UPEB MB WFIÐDVMPT EF NPUPS HFPHSBGÐB OBDJPOBM M


$' " @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%' ;`Xi`fC`Yi\%

EF?D?ÏD

B7 FH;=KDJ7 :; 7O;H ¦8]XeV\ hfgXW fh WXeXV[b T_ ibgb Xa _Tf X_XVV\baXf `ha\V\cT_Xf dhX fX VX_XUeTeba Xa EXc U_\VT 7b`\a\VTaT2

:EHCB 7<4E<B ?<5E8 4iX! 5hXaTiXagheT 9eX\gXf $+ fXkgb c\fb =TeW\aXf WX_ AbegX FTagb 7b`\aZb EXc U_\VT 7b`\a\VTaT! G- +#, '*) *%## 9- +#, )$) $(%# 4cTegTWb %#&$&! FTag\TZb- +#, %*) '%*+ @\X`Ueb WX _T FbV\XWTW 7b`\a\VTaT WX 7\Te\bf

I? ,.$-+

DE )'$(+

IXT _T ceXZhagT WX [bl Xa jjj!W\Te\b_\UeX!Vb`

;:?JEH?7B 5SJVOGP EF MB EFNPDSBDJB

@\X`Ueb WX _T FbV\XWTW <agXeT`Xe\VTaT WX CeXafT G\eTWT WX XfgT XW\V\ a- $() ,+# X]X`c_TeXf

5JFOF SB[ÕO FM QSFTJEFOUF -VJT "CJOB EFS DVBOEP EJDF RVF MB EFNPDSBDJB EP NJOJDBOB GVF MB RVF TF GPSUBMFDJÕ DPO MBT FMFDDJPOFT NVOJDJQBMFT &M QBDÐGJDP FKFSDJDJP FMFDUPSBM EFM QBTB EP EPNJOHP FT VOB NVFTUSB JOFRVÐWP DB EF MB NBEVSF[ RVF IFNPT JEP HBOBO EP DPNP TPDJFEBE TPCSF UPEP FO FM MJEFSB[HP QPMÐUJDP RVF IB TBCJEP BDFQ UBS MB EFSSPUB FO DBMNB

CeXf\WXagX 4AÉ54? 78 =8FÐF 78 64FGEB EB7EÉ:H8M I\VXceXf\WXagX ;4L7u8 >HE8G 78 E4<A<8E< FXVeXgTe\b 8AE<DH8 87H4E7B 78 @4E6;8A4 >4?H6;8 GXfbeXeb ?<BA8? I4?8L @4E<BA ?4A74<F C8AMB IbVT_ @4E6B 8AE<DH8 645E4? 9E4A6B 6b`XeV\T_ ?4HE4 G<E47B CebWhVV\ a 8?<HF :Í@8M

: FT RVF EF FTP TF USBUB MB EFNPDSBDJB DPNP EJKP FM FYQSFTJEFOUF %BOJMP .FEJ OB QVFT B MBT FMFDDJPOFT TF WB B HBOBS P B QFSEFS " FTP TVNBNPT RVF USBT MBT FMFDDJPOFT FM RVF HBOB OP EFCF TFS DB OBMMB Z FM RVF QJFSEF OP UJFOF QPS RVÌ TFS QPDP FMFHBOUF &O FTUF QSPDFTP WJ NPT RVF FM HBOBEPS Z FM EFSSPUBEP TF IBO DPNQPSUBEP B MB BMUVSB MP DVBM FT FM NFKPS FKFNQMP QBSB MPT WPUBOUFT

FhUW\eXVgbe 5Xa]T` a @beT_Xf @X_ aWXm =XYX WX EXWTVV\ a- 7\ba\f\b Fb_WXi\_T FhU]XYXf WX EXWTVV\ a- A\mT 6T`cbf Libaal 4_VyagTeT =XYX 4hW\bi\fhT_- AX_fba Ch_\Wb =XYT WX 8W\V\ a- 4_\V\T 8fg iXm 8W\gbeXf- 5XTge\m 5\XambUTf @Te\X_T @X] T 8_\aT @Te T 6ehm >TeXa IXeTf 8W\gbeT WX 7\fX b- K\`XaT ?XVbaT

2VFEB EFM QSPDFTP VOB QSFPDVQBDJÕO DPO MB BMUB UBTB EF BCTUFODJÕO RVF SPOEÕ FM VO OÛNFSP EFNBTJBEP BMUP QBSB VO QBÐT DPO VOB USBEJDJÕO QPMÐUJDB UBO HF OFSBMJ[BEB Z BDUJWB )BZ VO NFOTBKF BIÐ EF EFTJOUFSÌT RVF DPNP EFNPDSBDJB IBZ RVF DPNCBUJS Z UFOFNPT RVF IBDFS GSFO UF DPNÛO UPEPT MPT TFDUPSFT QBSB RVF MPT DJVEBEBOPT FOUJFOEBO RVF WPUBS FT MB FTFODJB EF WJWJS FO EFNPDSBDJB

&O EJSFDUP

6OB IJTUPSJB DPNQBSUJEB

B

B &NCBKBEB EF &TQBÔB BDB CB EF QVCMJDBS FM MJCSP 6OB )JTUPSJB $PNQBSUJEB SJDP FO DPOUFOJEP Z CFMMP FO MB GPSNB FO FM DVBM TF EFTUBDB MB DPOUSJCVDJÕO EF BRVFMMB OBDJÕO BM EFTBSSPMMP EF MB 3FQÛ CMJDB %PNJOJDBOB "QBSUF EF MPT FTQBÔPMFT IB IBCJEP PUSPT HSVQPT ÌUOJDPT RVF UBNCJÌO IBO DPOUSJ CVJEP B MB DBSBDUFSJ[BDJÕO EF OVFTUSB OBDJPOBMJEBE &OUSF MPT BVUPSFT DJUBEPT FO MB PCSB .BOVFM (BSDÐB "SÌWBMP Z 'SBODJT 1PV BGJSNBO RVF iFM QSJ NFS DPOUJOHFOUF TJHOJGJDBUJWP EF QPCMBEPSFT DBOBSJPT TF QSPEVKP IBDJB NFEJBEPT EFM TJHMP 97** DPNP GPSNB EF DPOUSJCVJS B MB EF GFOTB EF 4BOUP %PNJOHP $PO FTUF HSVQP BTDFOEFOUF B QFS TPOBT TF GVOEÕ FO MB 7JMMB /VFWB EF 4BO $BSMPT EF 5FOFSJGFw 3VCÌO 4JMJÌ FTUJNB RVF FOUSF Z MMFHBSPO VOPT DBOBSJPT F JOUSPEVKFSPO DPTUVN CSFT Z USBEJDJPOFT DPNP iFM DBSB CJOÌ MB QPFTÐB EÌDJNBT DBOUPT EF DVOB CPSEBEPT UFKJEPT HBT USPOPNÐB TBODPDIP Z HPGJP SBTQBEVSBT GSVUBT BMNJCBSBEBT Z CJFONFTBCF BMGBSFSÐB UJOBKF SPT MB DFTUFSÐBw 'SBZ 7JDFOUF 3VCJP TFÔBMB RVF iEVSBOUF FM SFJOBEP EF 'FSOBO EP 7* TF JOJDJB MB MBCPS EF SFQP CMBDJÕO MVFHP EFM EBÔP DBVTBEP QPS MBT EFWBTUBDJPOFT EF 0TP SJP 3FBQBSFDFO QPCMBDJPOFT BOUJHVBT DPNP 1VFSUP 1MBUB 4BO 'FSOBOEP EF .POUF DSJTUJ Z 4BO +VBO EF MB .BHVBOB : TF DSFB 4BOUB #ÅSCBSB EF 4BNBOÅ $BS MPT *** DPOUJOVBSÅ FTUB QPMÐUJDB SFQPCMBEPSB 4BCBOB EF MB .BS 4BO 3BGBFM EF MB "OHPT UVSB #BOÐ 4BOUB $SV[ EF /FJCB 4BO (B CSJFM EF MBT $BPCBT 4BO +PBRVÐO EF %BKBCÕO 4BO .JHVFM EF MB "UBMBZB w

8WhTeWb :TeV T @\V[X_

4FHÛO 'SBZ 7JDFOUF iDBTJ UPEBT FTUBT QPCMBDJPOFT GVFSPO DSFBEBT FO QSPYJNJEBE B MB FOUPODFT GSPOUFSB USB[BEB FOUSF MB QBSUF GSBODFTB Z MB QBSUF FTQBÔPMB EF OVFTUSB JTMB 4JO EVEB RVFSÐBTF DPO FMMP GPSUJGJDBS DPO CVFO DPO UJOHFOUF EF IBCJUBOUFT IJTQBOPT MB MÐOFB GSPOUFSJ[B QBSB MB NBZPS TFHVSJEBE EF FMMBw $PNP TF TBCF CVFOB QBSUF EF FTPT UFSSJUPSJPT EFKBSPO EF QFSUF OFDFS B OVFTUSB OBDJÕO QPS PDVQB DJÕO SFBMJ[BEB QPS MPT IBJUJBOPT #SVOP 3PTBSJP $BOEFMJFS BUJTCB FM OBDJNJFOUP EFM TFOUJEP OBDJP OBM ZB FO FM TJHMP 97*** %JDF i/P FT PCSB EFM B[BS RVF GVFSB -VJT +PTÌ 1FHVFSP FM QSJNFS DSJPMMP OBDJEP DSJBEP Z FEVDBEP FO MB JTMB EF MB &TQBÔPMB FO VTBS FM HFOUJMJDJP EPNJOJDBOP FO TV QSP EVDDJÕO QPÌUJDB QBSB JEFOUJGJDBS B MPT OBUJWPT EF FTUB JTMByFO FM TJHMP 97*** QVFT FM QBÐT EPNJOJ DBOP OP FSB VO &TUBEP BVUÕOP NP TJOP VO UFSSJUPSJP DPMPOJBM EF &TQBÔB QFSP QBSB FTB ÌQPDB ÌSB NPT ZB VOB OBDJÕO DPO TFOUJ NJFOUPT EF QBUSJByw &O VO SFDJFOUF PQÛTDVMP QVCMJ DBEP QPS FM "(/ +PBO . 'FSSFS BGJSNB RVF i-B SFTJTUFODJB B MBT EFTQPCMBDJPOFT EB DVFO UB EF MB BQBSJDJÕO EF VOB DPO DJFODJB DPMFDUJWB Z DPOTUJUVZF TJ TF RVJFSF FM HFSNFO EF VOB DPT

NPWJTJÕO DSJPMMB RVF GVF QSFGJ HVSBOEP EF BIÐ FO NÅT FM FUIPT EF MPT EPNJOJDBOPTw (BSDÐB "SÌWBMP Z +PTÌ EFM $BTUJMMP BOPUBO RVF i-B JONJHSBDJÕO FTQB ÔPMB B MB 3FQÛCMJDB %PNJOJDBOB OP UVWP VOB DPOOPUBDJÕO DVBOUJ UBUJWB TJOP RVF NÅT CJFO GVF OPUB CMF QPS TV OBUVSBMF[B DVBMJUBUJWBw &TUPT HSVQPT TF EFEJDBSPO B BDUJWJ EBEFT EJWFSTBT Z TF FTUBCMFDJFSPO EFGJOJUJWBNFOUF FO FM QBÐT -PT BVUPSFT DJUBEPT QPOFO EF SFMJFWF RVF i-B QSFTFODJB FTQB ÔPMB DPOTUJUVZF VOP EF MPT DPN QPOFOUFT TPDJBMFT FDPOÕNJDPT Z DVMUVSBMFT NÅT TJHOJGJDBUJWPT EF

MB TPDJFEBE EPNJOJDBOB DPOUFN QPSÅOFB ZB RVF MB BDDJÕO DPOT USVDUJWB EF MPT JONJHSBOUFT QFS NFÕ UPEBT MBT JOTUBODJBT EF MB WJEB OBDJPOBMy RVF WBO EFTEF NPUPSJ[BS MB FTGFSB FDPOÕNJDB BTÐ DPNP TV JODJEFODJB FO FM EF TBSSPMMP VSCBOP DPO TVT NPEFS OBT FEJGJDBDJPOFT IBTUB GPNFO UBS MB SFMJHJPTJEBE MB FOTFÔBO[B MB QPMÐUJDB MBT BSUFTyw 6O DBTP FTQFDJBM EFTUBDBEP QPS 'SBODJT 1PV EF (BSDÐB FT FM EF MB MMFHBEB FOUSF Z EF JONJHSBOUFT FTQBÔPMFT RVF TF JOTUBMBSPO FO #BPCB EFM 1JÔBM 7BMMFKVFMP %BKBCÕO Z

4PNPT VO QBÐT EF JONJHSBOUFT RVF GVFSPO SFDJCJEPT DPO MPT CSB[PT BCJFSUPT EF BDVFSEP DPO MBT OFDFTJEBEFT EF DBEB ÌQPDB BTJNJMBSPO OVFTUSBT DPTUVNCSFT Z USBOTGPSNBSPO OVFTUSB TPDJFEBE Z DVMUVSB &OUSF RVJFOFT FTUBCBO Z MPT RVF MMFHBSPO TF GVF DPOTUSVZFOEP MB OBDJÕO EPNJOJDBOB RVF NBOUJFOF FM EFSFDIP B EFDJEJS B RVJFOFT BDPHF FO TV UFSSJUPSJP Z B RVJFOFT OP DPOWJFOF IBDFSMP

$POTUBO[B FOUSF PUSPT ÅNCJUPT 'SBODJT BDPHF FM UFTUJNPOJP EF VO BHSJDVMUPS EPNJOJDBOP EFM WB MMF EF $POTUBO[B i-PT FTQBÔPMFT UBOUP MPT RVF WJOJFSPO TPMPT DPNP MPT RVF MMFHBSPO DPO TVT GBNJMJBT OPT IBO PGSFDJEP VO FKFNQMP DPO TV USBZFDUPSJB EF WJEB Z TVT CVF OBT DPTUVNCSFT BTÐ DPNP QPS MB MBCPSJPTJEBE EF TVT NVKFSFT RVJFOFT UBNCJÌO IBO FOTFÔBEP B MBT KÕWFOFT EF FTUPT MVHBSFT B IB DFS NBOVBMJEBEFT QSPQJBT EF MBT BSUFTBOÐBT NJFOUSBT RVF MPT IPNCSFT IFNPT BQSFOEJEP B USB CBKBS JODBOTBCMFNFOUF Z B BQSP WFDIBS NFKPS MBT UJFSSBTw 4PNPT VO QBÐT EF JONJHSBOUFT RVF GVFSPO SFDJCJEPT DPO MPT CSB [PT BCJFSUPT EF BDVFSEP DPO MBT OFDFTJEBEFT EF DBEB ÌQPDB BTJ NJMBSPO OVFTUSBT DPTUVNCSFT Z USBOTGPSNBSPO OVFTUSB TPDJFEBE Z DVMUVSB &OUSF RVJFOFT FTUBCBO Z MPT RVF MMFHBSPO TF GVF DPOTUSV ZFOEP MB OBDJÕO EPNJOJDBOB RVF NBOUJFOF FM EFSFDIP B EFDJEJS B RVJFOFT BDPHF FO TV UFSSJUPSJP Z B RVJFOFT OP DPOWJFOF IBDFSMP M


H;L?IJ7

$( " @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%' ;`Xi`fC`Yi\% 4ZXaWT

97B?;DJ;

M )-## c`! ?TamT`\Xagb

WX <aVbaVeXgb ceX`\b T _T XkVX_XaV\T WX _T \aZXa\Xe T V\i\_ l _T Tedh\gXVgheT! ?hZTe- @Te`bgXV[!

-PT SFTUPT EF EPÔB 3PTF NFSZ 0SUFHB MB NBESF EF MB QFSJPEJTUB "MJDJB 0SUF HB RVJFO GBMMFDJÕ FM EP NJOHP B DBVTB EF DPNQMJ DBDJPOFT EF TBMVE TFSÅO TFQVMUBEPT IPZ FO FM DF NFOUFSJP 1VFSUB EFM $JFMP -BT IPOSBT GÛOFCSFT UJF OFO MVHBS FO MB GVOFSBSJB #MBOEJOP EF MB BWFOJEB "CSBIBN -JODPMO EFTEF BZFS %F BDVFSEP DPO

M )-&# c`! CeXfXagTV\ a

WX ahXiT _ aXT WX fhgheTf WX FXei\T`XW 7b`\a\VT aT! ?hZTe- EXfgTheTagX CXcXeba\! M *-## c`! 4Vgb WX Xa

geXZT WX_ CeX`\b ATV\baT_ WX ?\gXeTgheT! ?hZTe- GXTgeb ATV\baT_!

?TheT : `Xm

o&TUPZ JOUFSFTBEB FO MBT IJTUPSJBT VOJWFSTBMFT Z QSPZFDUPT JOUFSOBDJPOBMFTp 8E<>4 @BE<??B

?T TVge\m Wb`\a\VTaT [T cTeg\V\cTWb Xa cebWhVV\baXf dhX [Ta f\Wb eXVbabV\WTf Xa YXfg\iT_Xf WX ceXfg\Z\b =bTa CeTgf 4% -BVSB (ÕNF[ FT VOB BD

USJ[ EPNJOJDBOB RVF DPOUJ OÛB DVMUJWBOEP VOB SJDB DB SSFSB SFQMFUB EF QSPZFDUPT QFSUFOFDJFOUFT B EJTUJOUPT NFEJPT JODMVZFOEP QSP EVDDJPOFT DPNP i6QPO &OUSZw QFMÐDVMB FO MB RVF JOUFSQSFUB FM QBQFM EF VOB BHFOUF EF NJHSBDJÕO RVF FM BÔP QBTBEP HBOÕ FM QSFNJP EF MB DSÐUJDB FO FM 'FTUJWBM EF $JOF #MBDL /JHIUT EF 5BMMJO "EFNÅT IBZ RVF SFTBMUBS TV QBSUJDJQBDJÕO DPNP QBS UF EFM FMFODP EF i-B $PDJ OBw QFMÐDVMB EJSJHJEB QPS FM SFDPOPDJEP DJOFBTUB NFYJ DBOP "MPOTP 3VJ[QBMBDJPT MB DVBM FT QSPUBHPOJ[BEB QPS 3PPOFZ .BSB Z 3BÛM #SJPOFT Z DPNQJUF QPS FM 0TP EF 0SP FO MB NÅT SF DJFOUF FEJDJÕO EF 'FTUJWBM *OUFSOBDJPOBM EF $JOF EF #FSMÐO #FSMJOBMF "VO BTÐ (ÕNF[ TJHVF USB CBKBOEP FO UPEP UJQP EF QSPZFDUPT Z EJTUJOUBT MBCP SFT DSFBUJWBT NJFOUSBT DPO UJOÛB TV FWPMVDJÕO DPNP BDUSJ[ Z DSFBEPSB "EFNÆT EF SFDPOPDJ NJFOUPT {RVÍ UJQP EF DPOWFSTBDJPOFT IB JOJDJB EP VOB QFMÑDVMB DPNP i6QPO &OUSZw -B QFMÐDVMB IB SFDJCJEP OV NFSPTPT QSFNJPT FOUSF GFT UJWBMFT Z EFNÅT &O DVBOUP B MBT FYQFSJFO DJBT ZP IF FTUBEP JODMVJEB FO

QSFTFOUBDJPOFT RVF IFNPT UFOJEP FO EJGFSFOUFT QBÐTFT Z QSÅDUJDBNFOUF VO EF MB BVEJFODJB RVF MB IB WJTUP OPT DPNFOUB RVF IB UFOJEP BM HÛO UJQP EF FYQFSJFODJB TJ OP JEÌOUJDB IBO WJWJEP BMHP TJNJMBS RVF MFT BGFDUB EF BM HÛO NPEP DPO SFMBDJÕO BM UFNB EF NJHSBDJÕO 6O EF MB BVEJFODJB

UJFOF BMHÛO UJQP EF USBVNB SFMBDJPOBEP B FTF USÅNJUF Z MB DPOWFSTBDJÕO RVF TF IB FTUBCMFDJEP WFSTB QSFDJTB NFOUF TPCSF RVÌ UJQP EF EFSFDIPT UJFOF FM WJBKFSP : RVÌ UJQP EF EFSFDIPT UJF OF FM JONJHSBOUF BM NP NFOUP EF FOUSBS B VO QBÐT TJO RVF TF MF DVFTUJPOF CÅTJ DBNFOUF DPNP VO DSJNJOBM

= 1SFTFOUF FO MB #FSMJOBMF %JSJHJEB QPS FM DJOFBTUB NFYJDBOP "MPOTP 3VJ[QB MBDJPT FTUB DJOUB QSPUBHP OJ[BEB QPS 3PPOFZ .BSB Z 3BÛM #SJPOFT EFTUBDB FM WBMPS EF MB DPMBCPSBDJÕO FOUSF OBDJPOFT QBSB JN QVMTBS MB JOEVTUSJB DJOF NBUPHSÅGJDB $PNQJUF KVOUP B MB EPNJOJDBOB i1FQFw FO MB TFDDJÕO PGJ DJBM EF MB #FSMJOBMF

| ?TheT : `Xm Xfgy eTW\ VTWT Xa AhXiT Lbe^! GeTUT ]T Xa ceblXVgbf gTagb Tdh Vb`b Xa X_ XkgXe\be! {2VÍ OPT QVFEFT EFDJS EF UV QFSTPOBKF FO i-B $PDJOBw Z DÖNP UF QSFQB SBTUF QBSB FTF QBQFM i-B $PDJOBw FT VO IFSNPTP QSPZFDUP EFM DJOFBTUB NFYJ DBOP "MPOTP 3VJ[QBMBDJPT FM EJSFDUPS EF i(ÝFSPTw Z i6OB QFMÐDVMB EF QPMJDÐBTw &TUP GVF VOB PQPSUV OJEBE NVZ GPSUVJUB QPSRVF ZP DPOP[DP B "MPOTP EFTEF IBDF NVDIPT BÔPT Z TPNPT CVFOPT BNJHPT $VBOEP MMFHÕ FTF SPM B NÐ CÅTJDBNFOUF ZP TBMUÌ Z UPNÌ MB PQPSUVOJEBE *NB HÐOBUF USBCBKBS DPO "MPOTP FO .ÌYJDP GVF VO SFHBMP *OUFSQSFUP B VO QFSTPOB KF RVF TF MMBNB -BVSB VOB

EPNJOJDBOB SBEJDBEB FO /VFWB :PSL RVF USBCBKB FO MB DPDJOB EF VO SFTUBV SBOUF OFPZPSRVJOP FO MB DVBM DPOWFSHFO NVDIPT JONJHSBOUFT RVF USBCBKBO BIÐ 'VF VO IFSNPTP QSP ZFDUP RVF BDBCB EF UFOFS TV QSFNJFS FO #FSMÐO {$ÖNP UF TFOUJTUF BM FOUFSBSUF EF RVF i-B $P DJOBw GPSNBSÆ QBSUF EF MB DPNQFUFODJB PGJDJBM EF MB #FSMJOBMF /P NF TPSQSFOEJÕ FO BC TPMVUP 1SJNFSP QPSRVF TB CÐBNPT EFTEF VO QSJODJQJP RVF JCB B TFS VO USFNFOEP QFMJDVMÕO QPS FM HVJPO RVF UFOÐBNPT FO NBOP Z TF HVOEP QPSRVF "MPOTP HBOÕ 0QFSB 1SJNB FO TV NPNFOUP DPO i(ÝFSPTw 3FBMNFOUF IBCÐB HSBOEFT FYQFDUBUJWBT DPO FTUB QFMÐ DVMB FO DVBOUP B DVÅM EF MPT HSBOEFT GFTUJWBMFT JCB B JS BEFNÅT EF #FSMÐO "TÐ RVF GVF VOB TPSQSFTB FTQFSBEB {5F JOUFSFTB DPOUJOVBS QBSUJDJQBOEP FO GJMNFT RVF EF VOB GPSNB V PUSB USBUBO FM UFNB EF EJTUJO UBT OBDJPOBMJEBEFT Z DVMUVSBT &TP IB TJEP DJSDVOTUBODJBM :P DSFP RVF VOP BUSBF VO QPDP MP RVF FT Z ZP OBWFHP FO FTF UJQP EF VOJWFSTPT TJFOEP JONJHSBOUF FO /VFWB :PSL Z NVZ BDUJWB FO FTF UJQP EF UFNBT $MBSBNFOUF FTUPZ FO FTPT DÐSDVMPT Z RVJ [ÅT P NF BUSBFO P MPT BUSBJHP " NÐ SFBMNFOUF MP RVF NF JOUFSFTB NÅT RVF MB UFNÅUJ DB FO TÐ TPO FM UJQP EF IJTUP SJBT RVF TPO VOJWFSTBMFT EPOEF MPT QFSTPOBKFT OP FT UÅO EFGJOJEPT QPS TV OBDJP OBMJEBE P QPS TV JEFOUJEBE &TUPZ JOUFSFTBEB FO IJTUPSJBT VOJWFSTBMFT Z QSPZFDUPT BTÐ EF JOUFSOBDJPOBMFT QPSRVF EJTGSVUP NVDIP FTF UJQP EF BSUF Z EF DJOF DPNP DJOÌGJMB QFSP UBNCJÌO DPNP BDUSJ[ &TUF BÕP FO MB #FSMJOBMF UBNCJÍO QBSUJDJQBSÆ FM GJM NF i1FQFw EFM DJOFBTUB EPNJOJDBOP /FMTPO $BSMP EF MPT 4BOUPT "SJBT {$SF FT RVF DBEB WF[ RVF VO EPNJOJDBOP QBSUJDJQB FO VOP EF FTUPT DFSUÆNFOFT BCSF NÆT MB QVFSUB B PUSPT UBMFOUPT EPNJOJDBOPT "CTPMVUBNFOUF 0 TFB TPO QBTJUPT QFSP EJGÐDJMFT EF

VOB JOGPSNBDJÕO TVNJ OJTUSBEB B %JBSJP -JCSF QPS TV OJFUB MB QFSJPEJT UB +FTTJDB )BTCÛO FM TF QFMJP EF MB TFÔPSB TFSÅ FM NBSUFT B MBT B N &O GFCSFSP EF MB QFSJPEJTUB Z QSPEVDUPSB EF UFMFWJTJÕO "MJDJB 0SUF HB BOVODJÕ VOB QBVTB FO TVT GVODJPOFT FO FM (SVQP 4*/ QBSB BUFOEFS B TV NBESF

MPHSBS 1SFDJTBNFOUF QPS RVF TPO FTQBDJPT UBO DFSSB EPT DSFP RVF FT DPNP JS BCSJFOEP VO QFRVFÔP UÛ OFM QPS FM RVF WBNPT "EFNÅT i1FQFw FTUÅ QSP EVDJEB QPS 1BCMP -P[BOP RVF BQBSUF EF TFS NVZ CVFO BNJHP NÐP FT UBN CJÌO NJ TPDJP DSFBUJWP Z QSPEVDUPS EF VOB QFMÐDVMB FO MB RVF FTUPZ JOWPMVDSBEB BRVÐ FO 4BOUP %PNJOHP &T VOB DPTB NVZ IFSNP TB RVF FTUPT EPT EPNJOJDB OPT FTUÌO TJFOEP TFMFDDJP OBEPT QBSB MB QSJNFSB QFMÐDVMB EPNJOJDBOB RVF TF WB B QSFTFOUBS FO #FSMÐO $SFP RVF FTUP OP TPMBNFO UF OPT BCSF FTQBDJPT TJOP RVF JOTQJSB B PUSBT QFSTPOBT EPNJOJDBOBT B WFSTF SFQSF TFOUBEBT Z B WFSMP DPNP BMHP NVZ UBOHJCMF Z QPTJCMF

E o&TUBS FO FTUPT GFTUJWBMFT EF DJOF JOTQJSB B PUSPT EPNJOJDBOPT B WFSMP DPNP BMHP NVZ UBOHJCMF Z QPTJCMFp ?TheT : `Xm 4Vge\m )BT DVMUJWBEP VOB DB SSFSB NVMUJGBDÍUJDB RVF BCBSDB EJTUJOUPT NFEJPT {FO RVÍ PUSPT QSPZFDUPT USBCBKBT BDUVBMNFOUF "IPSB FTUPZ USBCBKBOEP DPNP HVJPOJTUB &T VO QSP ZFDUP RVF DPNFODÌ B USB CBKBS IBDF VOPT BÔPT Z TF IB JEP EFTBSSPMMBOEP CBT UBOUF CJFO :B UFSNJOÌ VO HVJPO EF NJ BVUPSÐB DPO 1BCMP -P [BOP BRVÐ FO 4BOUP %P NJOHP FT VOB DPQSPEVD DJÕO DPO .ÌYJDP Z &TUBEPT 6OJEPT RVF WB EF B QBTJUP GJSNF "QBSUF FTUPZ FTDSJ CJFOEP UBNCJÌO DPO 1BCMP VO HVJPO QBSB VOB TFSJF RVF FTUÅ EFTBSSPMMBOEP FM HVJPOJTUB NFYJDBOP (J CSÅO 1PSUFMB M

B= ?XX _T XageXi\fgT Vb`c_XgT Xa W\Te\b_\UeX!Vb`


16 / Noticias Opinión Revista Deportes

Martes, 20 de febrero de 2024 DiarioLibre.

Asocivu juramenta su nueva Cinta “Pepe” tendrá su premier hoy en Berlinale directiva y estrena presidente Marianna Vargas destaca participación dominicana FUENTE EXTERNA

Severo Rivera

FUENTE EXTERNA

Aramis Mella es empresario del sector importador de vehículos

SANTO DOMINGO. La pelí-

cula “Pepe”, del cineasta dominicano Nelson Carlo de los Santos, tendrá su proyección este martes en la 74 edición del Festival Internacional de Cine de Berlín (Berlinale) y optará al Oso de Oro. Se trata de la primera película dominicana que compite en la Selección Oficial de este festival. Una amplia delegación dominicana participa en la jornada, la cual encabeza la doctora Marianna Vargas Gurilieva, titular de la Dirección General de Cine (DGCINE). Marianna sacó un espacio de su agenda en Berlín para conversar por teléfono con Diario Libre sobre el momento que vive la delegación allí.

Importancia del mercado “El Festival de Berlín es el que abre el año y resulta un magnífico escenario para apreciar las tendencias en la industria. Nosotros tenemos una de las delegaciones más grandes”, reseñó Marianna. Detalló que la mayor satisfacción que tiene del grupo de dominicanos que se encuentra allí es que fueron iniciativas privadas. “Los productores están entendiendo la importancia de tener presencia en este tipo de eventos. Nosotros hemos abierto convocatoria, pero la idea es que los productores se motiven y cuenten con el apoyo de la DGCINE para que puedan dialogar con otros productores internacionales”, indicó. Vargas añadió que la presencia dominicana allí incluye la participación de productores de cine que residen en España y Alemania.

Oportunidades El primer día la titular de la DGCINE sostuvo encuentros de coproducción con Italia (el país invitado del mercado de cine) en la que también estuvo una representación de Colombia. “En esos encuentros se procuran negociaciones con miras a futuros rodajes en nuestro país o acuerdos entre naciones con una inversión minoritaria bajo la sombrilla del Fondo para la

Daisy Cruz, CEO de Morgana Studios, Marianna Vargas Gurilieva, Wendy Espinal y Lía Báez, en la Berlinale. Promoción Cinematográfica (FONPROCINE)”, apuntó. Marianna Vargas explicó que el incentivo a la inversión no necesariamente debe filmarse en el país, pero sí incluir talento dominicano en función al porcentaje, siempre y cuando hayan sido seleccionadas por FONPROCINE. Vargas indicó que en sus compromisos oficiales ha sostenido encuentros en los que se han abordado, entre otros temas, los protocolos de seguridad en los espacios de trabajo con que cuentan los países de América Latina.

Este martes el estreno Al ofrecer información del programa que se desarrollará este martes en Berlín, confirmó que hoy será la premier de la película “Pepe”. “Este martes es el más fuerte para Nelson Carlo de los Santos, director de “Pepe” porque tendrán muchas entrevistas, así como una rueda de prensa en la mañana y

posteriormente la foto oficial, además de la proyección de la película”, comentó. Marianna Vargas expresó que se siente muy orgullosa de la representación en el Festival de Berlín de la película dominicana en la Sección Oficial. Contó que, tan pronto concluya la gala premier, la embajada dominicana en Berlín ofrecerá una recepción gracias al embajador Francisco Caraballo. “El señor embajador Caraballo ha sido un tremendo aliado en todo este proceso y ha pautado esta celebración”, dijo. Vargas indicó que existe mucho entusiasmo en la delegación debido a que personas de otros países han solicitado invitaciones para estar en la proyección. Y destacó en la inauguración del Festival de Berlín la presencia de una película dominicana en la sección oficial. “Esa fue una gran promoción para nosotros como país y para la película”. b

Detalles de la película

4

Este filme cuenta la historia de un joven hipopótamo que es llevado desde su tierra natal en África hasta Colombia para residir en el zoo privado de Pablo Escobar. Eventualmente Pepe es asesinado en la selva, pero regresa en forma de un fantasma que habla en múltiples idiomas. Asimismo, esta película, producida por Tanya Valette y Pablo Lozano, fue la ganadora del World Cinema Fund + ACP 2020 y también fue seleccionada para participar en la prestigiosa sección “Copia Final” de la más reciente edición del mercado de contenidos audiovisuales más importante de América Latina, Ventana Sur.

SD. La Asociación de Importadores de Vehículos Usados (Asocivu) juramentó a Aramis Mella como su nuevo presidente, para el periodo 2024-2026. Oriundo de Santo Domingo, Mella es licenciado en mercadeo por la Pontificia Universidad Católica Madre y Maestra (PUCMM), y cuenta con otras especialidades, incluyendo áreas de negocios, producción y agricultura. Parte de su experiencia está basada en su aporte por más de dos décadas al sector importador de vehículos. Se incorporó como miembro a la asociación en 2011, ocupando varias posiciones en el consejo directivo, hasta llegar a primer presidente de la Cooperativa ASOCIVU. “Esta juramentación la asumo como un reto para continuar fortaleciendo el sector importador de vehículos usados, sirviendo

Impartirán taller de narrativa de negocios

El nuevo consejo directivo presidido por Aramis Mella. como puente entre nuestros asociados y en favor de los mejores intereses del pueblo dominicano, en pro del desarrollo económico y social de nuestro país”, precisa el nuevo presidente de Asocivu.

Consejo 2024-2026 El nuevo consejo directivo para el 2024-2026, está compuesto, además de Mella, como presidente ejecutivo; Donald Sosa, primer vicepresidente; Franklin Galván, segundo vicepresi-

dente; Luis José Santana, tercer vicepresidente; José Núñez, secretario general; y Yissel López, tesorera; Abel Marte Batista, secretario organización y Raúl Espinal, relaciones públicas. Mella asume el cargo en sustitución de Héctor Rodríguez Ureña y destaca que, en su nuevo cargo, continuará trabajando en estrecha colaboración con sus miembros asociados, a fin de velar por el cumplimiento de la gestión operativa de la asociación. b

Chef Irving Cano en “The Epicure by Paradisus” FUENTE EXTERNA

SD. En un mercado cada

vez más competitivo saber cómo promocionar un negocio de manera efectiva es fundamental para atraer clientes, crecer y superar a la competencia. Para atender esta necesidad, Melvin Peña, consultor en comunicación y marketing, impartirá un taller virtual dirigido a pymes, emprendedores y profesionales independientes con el fin de fortalecer sus capacidades de comunicación empresarial. Bajo el título “Potenciando tu narrativa de negocios: estrategias para emprendedores y profesionales independientes”, este taller, impulsado por la entidad sin fines de lucro Centro Mipymes ADOPEM, se efectuará por Zoom, este miércoles 21 de febrero, de 6:00 p.m. a 8:00 p.m. b

Irving Cano: uno de los 12 “Best New Chefs” 2022. SD. La segunda edición de la

plataforma gastronómica “The Epicure by Paradisus”, que se celebrará del 23 al 25 de febrero próximo en Paradisus Palma Real donde se ofrecerán dos Master Classes y una cena/maridaje a 8 tiempos, contará con la participación del prestigioso chef mexicano Irving Cano, considerado un maestro por la fascinante mezcla de culturas en sus platos que dan un sello personal de su visión sobre la cocina mexicana. El renombrado chef mexicano afirmó que, aunque es un chef con tradiciones culinarias de la gastrono-

mía mexicana, introducirse en la gastronomía dominicana le despierta grandes desafíos. “Es un tanto enriquecedor y lleno de misticismo descubrir el hilo conductor que une a la humanidad a través de la alimentación, de cómo cada ingrediente de este país ha sido utilizado, y ver qué tanto puede estar conectado con mi cultura y poder aprender un nuevo camino en mi formación culinaria”. El chef Cano se ha posicionado como uno de los mejores chefs de México gracias a su cocina atrevida e irreverente. b


Plaza Libre GRAN OFERTA VENDO LOCAL COMERCIAL 0 2 o r do o o o o o 0 0

2 2

2

2 2 F

er o 40 de o b o ed o 2 b o o bo 0 o e r dore e 0 0

2 o r o o de o e e e e b e er e o r r 2 e d re o 2 00 00 e 0 20 000 2 b

berr

MARTES 20 de Febrero de 2024 www.plazalibre.com

e

e de e ro e oe o r o 202 ee e o d o e 20 00 00 o e ro e 2 4 2 4 02

e do de o or d d ee e e ro e r b er 200 2 000 0 0

0 2 4 42 e

de erre o er de 2 rre er 0 2 o o 4 0e 2 or o 0 4 240 0 e

e o2

b

2 er 2

e e

r e o de b o e e err e 2 b o o edor e do b o re de do b de er o 2 r eo o e r o re o 00 2 2

0

o e o b 0 2 2 0

2

o

er b

o 2 o 2 00

o r o edor b o do r 0 0

o do o e b e ro de 2 e re r e 24 0

eb do 200 b d er e

Alquiler de Aptos: b o F o 2 e ore re de e o r o or r o r de e r d d de r e o de e e e e er e e e o do or e 0 0 0 0 4 4

40

o er

o b 2 o edor o er o do r e do 2 000 2 e 0 4

o err o bre oo 4 00

eb do e

b re 00 0

e do o o er b o 22

o 4 2 4o o 2 b 2b o o b e do do o do o e b e e do r eo er er e r e r d d 24 0 000 00 o 4 20 4

do eb r e r er o o de de 2 000 0 0 0

Habitación amueblada en exclusivo sector de Bella Vista r er o o ee deo r b e o o e b o r do e e r F eo re o e de r e o o dor e dor r eo b o e o 22 000 de o 0 2 2

o 2dor o 4 er e e

2 04

e oe e b o e or o re o e 00 e 0 4 0 2 4 4

de r o r 2 2 de erre o 20 2 de re e o be o r o 4 20 4 2 000 000 00

o 20 4 4 0 e o be r 0

e do

200 F o o 4

22 000 4 4

Extranjero vende Apto NACO or o o de d 00 2 totalmente amueblado, con muebles europeos alta calidad. b o edor b b o e o o e er orred 2b o e re o o re de do ro de er o US$359,000 Whatsapp:809-446-0880

e 0 4

r b do

Lomas Linda. Excl propie dad de montaña. casa cómoda de 4 Hab. 3b Pis cina, planta, casa de encar gado indep. jardines, fruta les etc. 53 tareas. RD$27 mills. negoc. inf 809- 299 1617/481 6318

000 e o r e 2 4

e do o 2 er o 2 b r o b o er o o b o do o edor o b r eo o de o o e 0 4

o 00 2 2do o 2 de err b b o roo re de e o de e de re o e do e ore r eo e do e r d d 24 0 000 00 o 4 20 4 2

o

e e de

o e de do e e e e e e o 000 e ro de o r 0 e ro de o r ee e b re o 00 2 2

A domicilio reparamos dor e dor o e d de d o r e e o e eo r Tel /W h a t s a pp 809-689-0467 / Cel.809441-4162.. AMAURYS. A DOMICILIO REPARAMOS, re o d e er dor e dor re ee r de e o er er e eo r Trabajamos tambien los Domingo. 809-977-4016 WS. 809-385-3366

r

o e 2 o e oe r r re b r e ore e o e r 0 0 0 4 0 4 0 r o o de er o do

4 F

2 2

0

r o r e de e bo o e 2 or o e ro de d do 2 ee r r o or ed d o r red o o o or d 0 4 20

***URBAEZ*** dor e dor e er re e re ee r de e o e eo r e e de r C/WS: 849-650-0601. Tel.: 829-666-0601

RESTAURANDO TU MATRIMONIO DE LA MANO DE DIOS e o be F e boo e r restaurando_con_dios


$+ " C_TmT?\UeX " @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%'

F8 5HF64 ;8EE8EB 8A F4AGB 7B@<A:B 8FG8 C4E4 @4F <A9BE@46<BA 8F6E<5<E I<4 J;4GF4CC +%,+($)&*+ 8`ceXfT fb_\V\gT :hTeW\Tf WX FXZhe\WTW cTeT FTagb 7b `\aZb J[TgfTcc +#, +%# %#+%

AXVXf\gb @bW\fgT " FTageX Vba XkcXe\XaV\T Xa T_gXeT V\baXf TeeXZ_b WX ebcTf ! JfTcc- +%, ''( '(((

CXeW\WT WX @Tge\Vh_T WX =88C @TeVT ;LHA74< @b WX_b GH6FBA 4 b %#$% 6b_be 4MH? C_TVT :%*&%,( 6;4F<F- >@;=G+$556H'# +*(# Cebc\XWTW WX @4 E<4AB 78 =8FHF :H< ??8E@B 474@8F 687H?4- ##$ (*+)#' +

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ Thgb` i\_ ce\iTWb `TeVT ;LHA74< T b %##( Vb_be :E<F c_TVT 4''(&*$ V[Tf\f >@;5G($5C)H',&*$( ceb c\XWTW WX EBF4 @<EG4 4? G4:E46<4 EB7E<:H8M 4?54 78 6B@CE8F 687! #&% ###$'&# #

FX fb_\V\gT cXefbaT_ Vba b f\a XkcXe\XaV\T cTeT _TUbeTe Vb`b TlhWTagX Xa `TagX a\`\Xagb l _\`c\XmT WX c\f V\aTf! F\ ab g\XaXf _T XkcX e\XaV\T _X VTcTV\gT`bf! CeX YXe\WT`XagX XWTW Vb`ceXa W\WT XageX $+ l %( T bf! Xa i\Te Vhee Vh_h` +#, ),* %(*' l"b i c\fV\fcT3[bg` T\_!Vb`! 7XUX fTUXe `TaX]Te iX[ Vh_bf _\i\Tabf FX fb_\V\gT 4f\fg! 4W`giT! Vba Xkc! l VbabV! WX Vba gTU! %#`\_! 8ai\Te Vi `V_TaWXe 3V_TaWXef\_iXe\b!Vb`

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ Thgb` i\_ ce\iTWb `TeVT GBLBG4 `bWX_b 6BEB??4 68 T b $,,+ Vb_be 7BE47B c_TVT 4#+'*$, V[Tf\f %G$5E$+8)J6#(&*#+ ceb c\XWTW WX =BF8 E4948? :HM@4A 687! #&$ #%#$, &( *

FX fb_\V\gT C8?HDH8E4 l @4A<6HE<FG4 Vb`c_XgT J[Tgf4cc- +#, +(& %*,& F8 A868F<G4 F8:HE<747 C4E4 6B@C4v<4 78 I<:< ?4AG8! F4?4E<B 6B@C8 G<G<IB @4F <A68AG<IB G8?!+#, '+% )$%)")'*&!

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ iX[ Vh_b WX VTeZT `TeVT 6;8IEB?8G `bWX_b $5>+( T b %##, Vb_be 5?4A6B c_TVT ?%)+$() V[Tf\f >?$55#((&,6+#$'#' ceb c\XWTW WX =H4A 64E?BF ?4E4 64FG<??B 687! %%, ##*+,# %

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX _T `bgbV\V_XgT `TeVT F>L:B `bWX_b F:$$# *4 T b %##+ Vb_be Tmh_ c_TVT A)$$('* V[Tf\f ?K+K6;*4,+4### %&% cebc\XWTW WX =H4A 78 ?4 6EHM 78 ?4 EBF4 687! #&( ##$),($ (

CXeW\WT WX @Tge\Vh_T WX_ IX[\Vh_b WX VTeZT @TeVT 7BA:98A: @bWX_b 794$ #'(GM$(7& T b %##, 6b _be EB=B C_TVT ?%*)+() 6[Tf\f ?:7G;+$:&+4$$# $)# Cebc\XWTW WX A8?FBA C8v4 =<@8A8M 687! #&$ #($&#,&+

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ Thgb` i\_ ce\iTWb `TeVT GBLBG4 `bWX_b 6BEB??4 68 T b $,,& Vb_be WbeTWb c_TVT 4#%$,#+ V[Tf\f =G%48#'8&C###(%+) ceb c\XWTW WX <F@48? =BF8 :HM@4A @BE<??B 687 " EA6 #'* #$)*$++ *

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ =88C `TeVT GBLBG4 `b WX_b 'EHAA8E 'K' ?<@< G87 T b %#$' Vb_be aXZeb c_TVT :)$#*(( V[Tf\f =G8 5H(=E+8($,()#& cebc\X WTW WX @4E<AB 4E@4A7B ;<6<4AB 7<9B 687! #(' #$'+&*# (

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ Thgb` i\_ ce\iTWb `TeVT A<FF4A `bWX_b %##FK T b $,,( Vb_be I8E78 c_TVT 4$+,%() V[Tf\f $A'55'% 7%F6(#))#+ cebc\XWTW WX @4E<4 8FG8EB9<A4 4? @BAG8 E4@BF 687! #*$ ##&%(&+ (

FT_ a [Xe`bfT fb_\V\gT 8`ceXfT WX ZhTeW\TaXf WX cX_hdhXeT Vb`c_XgT l haT fXZhe\WTW fb_\V\gT 4f\fgXagX `Ta\Vhe\fgT dhX i\iT Xa X_ 4W`\a\fgeTg\iT Vba VbabV\ ZeTa fTagb Wb`\aZb! GX_ `\Xagbf Xa EE!;;! Vba Xk +#, ,), )),&" +#, &$+ cXe\XaV\T! 8ai\Te Vhee\Vh_h` ,#%# T- ZhTeW\TaXfWXfXZhe\WTW 3Z`T\_!Vb`

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ =88C `TeVT @<GFH5<F;< `bWX_b @BAG8EB T b $,,+ Vb_be 4MH? c_TVT :#%%'*, V[Tf\f I%)*'# )#%$ cebc\XWTW WX ;86GBE E4948? 98EE8<E4 G8=474 687! #'& ###%&'# *

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ Thgb` i\_ ce\iTWb `TeVT FH54EH `bWX_b ?8:46L T b %##( Vb_be :E<F c_TVT 4%*)(,' V[Tf\f =9$5?8 ?H((:#$#,$, cebc\XWTW WX I<4AA8? @4E<4 ?<E<4AB E4@<E8M 687! '#% %%,&+ (+ *

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ Thgb` i\_ ce\iTWb `TeVT GBLBG4 `bWX_b 64@EL 68 T b %##% Vb_be 5?4A6B c_TVT 4#**$$# V[Tf\f 'G$58&%>%%H##)%)+ ceb c\XWTW WX ?H<F @4AH8? C8E4?G4 EBF4E<B 687! '#% %#)''(+ &

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ iX[ Vh_b WX VTeZT `TeVT @<GFH5<F;< `bWX_b >&'G =HA%? T b $,,* Vb_be Tmh_ c_TVT ?$$%&)& V[Tf\f =@L=A>&'#IC##(%(# cebc\XWTW WX C?<A<B 78 =8 FHF E8L8F 687! #&) ##& #+)& &

CXeW\WT WX `Tge\Vh_T WX_ =XXc `TeVT GblbgT `bWX_b E4I ' ?8 'K' T b %#$) Vb_be eb]b c_TVT :(+%,)+ V[Tf\f %G&59EI(:J'&%# ), cebc\XWTW WX A\Vb_Tf CTh_T CTh_\ab 687 #', ## *#(+% (

4:8A6<4 @BAF8EE4G B9E868 C8EFBA4? 8A GB 74F ?4F 4E84F A<v8E4F 6B6<A8E4F ?4I4A78E4F G86A<6BF 8A :8A8E4? 64@4E8EBF L =4E7<A8 EBF! +#, (,,'+&)"JF +#, '&& (&#)

4I<FB CBE C8E7<74 78 C?464 WX _T `bgbV\V_XgT `TeVT- >XXjTl `bWX_b- E> $(# T b- %#$* Vb_be- Eb]b c_TVT- >%%&'$(* V[Tf\f- ?55C8>(:(;5+#&$+) T ab`UeX WX_ Fe! LXe`Ta HeX T EbWe\ZhXm 6XW!- '#% %(&')&% (

8`ceXfT WX Wb` fg\VTf fb_\V\gT cXefbaTf Vba XkcX e\XaV\T Xa _Tf f\Zh\XagXf yeXTf- cXefbaT_ WX _\`c\XmT V[ YXe Ue\__TWbe WX c\fbf Vba XkcXe\XaV\T l Wb` fg\VTf cTeT geTUT]Te Xa VTfT WX YT`\_\T! GX_! +%, )(& )#)#!

8@C?8B C4E4- GTc\VXebf XUTa\fgTf ch_\WbeXf l Xa VTeZTWb WX T_`TV a XageX $+ l &# T bf WX XWTW! 8a i\Te 6I- gXeTW\VT3Z`T\_!Vb` GX_ Ybab- +#, ()+ &((#

CXeW\WT WX c_TVT WX_ Thgb ` i\_ ce\iTWb `TeVT ;BA74 `bWX_b 466BE7 T b %##$ Vb_be 7BE47B c_TVT 4($)+(# V[Tf\f $;:6:$)(K$4#(,&(, ceb c\XWTW WX FG4E?<A: GB EE8F F4AG4A4 687! #'% ##$#+#) + CXeW\WT WX c_TVT WX_ =88C `TeVT FHMH>< `bWX_b F< 78><6> T b $,,+ Vb_be aX Zeb c_TVT :##%%+( V[Tf\f =F&G7%$I#J'$#+*,$ ceb c\XWTW WX =H4A @4AH8? 6E<FBFGB@B I4FDH8M 687! #)) ##$(,*( *

F8 5HF64 6;B98E I8A787BE4 L I8A787BE CEB7H6GBF DHÉ@<6BF 78 ?<@C<8M4! 4F<FG8AG8 78 I8AG4F 47@<A<FGE4G<I4 F4?4E<B 54F8 6B@<F<B A8F CBE I8AG4 F8:HEB @u7<6B :4FGBF 78 I<4 G<6BF !G8? +%, (), #)) + +#, )+% +'%+

FX fb_\V\gT V[bYXe eXcTeg\ Wbe Vba XkcXe\XaV\T cTeT X_ yeXT WX ?bf 4_VTee\mbf! @Tlbe \aYb`TV\ba!+#, *(' #)#*

CXeW\WT WX c_TVT WX_ iX[ Vh_b WX VTeZT `TeVT <FHMH `bWX_b G9E (';%# T b %##& Vb_be EB=B c_TVT ?#%%&,+ V[Tf\f =44G9E( ';&*$#$)+) cebc\XWTW WX HE54AB :8EBA<@B 8FG8 I8M 64FG<??B 687! $$* ###$*&, % CXeW\WT WX c_TVT WX_ iX[ Vh_b WX VTeZT `TeVT 74<;4GFH `bWX_b I$$ +? ;L T b $,,& Vb_be 4MH? c_TVT ?#+*,&* V[Tf\f I$$,#%*## cebc\XWTW WX 6E<FG<AB 5E<BFB ?H6<4AB 687! $#, ####+(# +

CXeW\WT WX c_TVT WX_ iX[ Vh_b WX 64E:4 `TeVT GB LBG4 `bWX_b C<6> HC T b $,,& Vb_be aXZeb c_TVT ?$#,'#) V[Tf\f =G'EA# $C%C*#)%#&) cebc\XWTW WX =BF8 ?H<F BFBE<B CBEGB EE84? 687! #(' ##%&%#) $

C8E7<74 78 C?464 WX _T `bgbV\V_XgT @TeVT 5T]T] @bWX_b C_Tg\aT $## 8f 4 b %#$) 6b_be AXZeb C_TVT >#*$$+(% 6[Tf\f @7%4*) 4M):J='+%,* T ab`UeX WX 4e\X_ @Tg\aXm 6XWh_T %%, ##$+%', +


@TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%' " C_TmT?\UeX " $,

C8E7<74 78 C?464 WX _T CXeW\WT WX c_TVT WX_ Thgb `bgbV\V_XgT @TeVT 5T]T] U f ce\iTWb `TeVT GBLBG4 @bWX_b C_Tg\aT $## 8f 4 b `bWX_b F<8AA4 KF8 %#%% 6b_be AXZeb C_TVT ;L5E<7 9J7 T b %#%$ >%$&&(&+ 6[Tf\f @7%4*) c_TVT <$#(((# V[Tf\f 4K(AJ4'+%*$ T ab`UeX (G77E>86K@F#&+#%% WX 9eTl`X 4_XkTaWXe cebc\XWTW WX 6BA78 4HGB EbWe\ZhXm @Tg\aXm 6XWh_T <@CBEG 8<E? EA6 $ &% '#% %,')*#+( &)$%# %

CXeW\WT WX c_TVT WX_ =88C `TeVT ;BA74 `bWX_b 6E I 8K ? 'K' T b %#%% Vb_be 5?4A6B c_TVT :(+*)%+ V[Tf\f $;:EJ%+*#A?(## +*' cebc\XWTW WX =BF8 8@< ?<B 945<4A 98EA4A78M 687 #&$ #&$)+#* #

CXeW\WT WX c_TVT WX_ iX[ Vh_b WX VTeZT `TeVT 74<;4GFH `bWX_b I$$ +? ;L T b %##* Vb_be EB=B c_TVT ?%&$$(, V[Tf\f =74 ##I$$+###%(,'* cebc\X WTW WX 4AGBA<4 C4H?<A4 6EHM 64C8??4A 687! #'( ###&),# %


%# " C_TmT?\UeX " @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%'


:;FEHJ;I ƆƌƊȏ

%$ " @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%' ;`Xi`fC`Yi\%

B7 9?<H7

;B ;IFË7

4F BOPUBSPO FO FM +VFHP EF &TUSFMMBT EF MB /#" DFMFCSBEP FM QBTBEP EP NJOHP FO MB DJVEBE EF *OEJBOÅQPMJT MB DJGSB NÅT FO VO QBSUJEP EF FTUF UJQP FO MB IJTUPSJB -PT FTUFMBSFT EFM FTUF BOPUBSPO TPCSFQB TBOEP MPT QPS QSJ NFSB WF[ FO MB IJTUPSJB

-PT $FSWFDFSPT EF .JMXBVLFF BOVODJBSPO IBDF VOBT TFNBOBT MB DPOUSBUBDJÕO EFM SFDFQ UPS EPNJOJDBOP (BSZ 4ÅODIF[ QFSP EF SFQFO UF TV GJSNB QBSFDF RVF TF IB RVFEBEP FO FM BJSF UPNBOEP FO DPOTJ EFSBDJÕO RVF 4ÅODIF[ BVO OP TF SFQPSUB B MPT FOUSFOBNJFOUPT DVBOEP ZB MPT QJUDIFST Z DBU DIFST UJFOFO NÅT EF EÐBT USBCBKBOEP

>7 :?9>E o&TUB FT MB FYQFSJFODJB RVF NFOPT IF EJTGSVUBEP DPNP EJSJHFOUF FO UPEB NJ DBSSFSB &T VO HSVQP SFTQFUVPTP PZFO QFSP OP FTDVDIBO NF IB UPNBEP BMSFEFEPS EF VO NFT QBSB RVF BQSFOEBO B EBS QBTFT EF QJRVFp E\V^ C\gg\ab 7\e\ZXagX Fg! =b[a·f 5T_baVXfgb A644

4PUP TF VOJGPSNB DPNP VO :BORVJT FO FM USBNP GJOBM EF TV USBWFTÇB B MB GPSUVOB M &M KBSJOEFSP OP JMVTJPOB BM FRVJQP DPO KVHBS N»T BMM» EF M 5JFOF FKFNQMP FO +VEHF EF DÍNP TF QVFEF BQSFDJBS FO VO BËP 4C

ATg[TaTX_ C eXm AXe 3FEBDUPS 4FOJPS

4"/50 %0.*/(0 +VBO

4PUP Z FM SFTUP EF KVHBEP SFT EF QPTJDJÕO EF MPT :BO RVJT EFCÐBO SFQPSUBSTF FTUF NBSUFT BM DBNQBNFO UP FO 5BNQB QFSP FM KBSEJ OFSP EPNJOJDBOP GVF QBS UF EFM HSVQP RVF TF BEFMBOUÕ BM MVOFT Z IBCMÕ DPO MPT NFEJPT FTRVJWÕ MB QSFHVOUB EF MB FYUFOTJÕO DPOUSBDUVBM Z QMBOUFÕ MP RVF QSFWÌ TFSÅ FM BÔP EPO EF TF KVFHB VOB GPSUVOB 4PUP UFOESÅ B TV MBEP FO FM PVUGJFME EFM :BOLFFT 4UB EJVN VO CVFO FKFNQMP FO RVJFO JOTQJSBSTF " QSJODJ QJP EF DPO BÔPT Z MMFHBOEP EF USFT DBNQBÔBT BGFDUBEPT QPS MBT MFTJPOFT "BSPO +VEHF SFDIB[Õ VOB FYUFOTJÕO EF 64 NJ MMPOFT Z PDIP DBNQBÔBT FO TV ÛMUJNP DVSTP CBKP DPO USPM "QPTUÕ B SFWBMPSJ[BS TF Z MP MPHSÕ DPO VOB DBN QBÔB EF KPOSPOFT +VHBEPS .ÅT 7BMJPTP MP RVF GPS[Õ B MPT #PNCBSEF SPT EFM #SPOY B EBSMF VO DPOUSBUP EF 64 NJMMP OFT QPS OVFWF DBNQBÔBT &O /VFWB :PSL FTUÅO DPO WFODJEPT EF RVF DPO 4PUP TPMP QVFEFO DPOUBS QBSB 1FSP EF NPNFOUP FM KVHBEPS EJDF TFOUJSTF DÕNP EP 4F BQBSFDJÕ FO FM (FPS HF 4UFJOCSFOOFS 4UBEJVN EF 5BNQB DPO VO TVÌUFS RVF MMFWBCB MB TFSJHSBGÐB i5IF (FOFSBUJPOBM +VBO 4PUPw MBO[Õ QBMBCSBT EF BHSBEBEPT B MB BGJDJÕO DPNP EFGJOJS MB PSHBOJ[BDJÕO EF iJODSFÐCMFw iTPSQSFOEFOUFw i4ÕMP NF FTUPZ DPODFO USBOEP FO FM w EJKP

4PUP i&TUPZ BRVÐ QBSB KVHBS CÌJTCPM .F FTUPZ DPODFO USBOEP FO KVHBS FTUF BÔP Z USBUBS EF HBOBS UPEP MP RVF QPEBNPT Z USBFS VO DBN QFPOBUP B /VFWB :PSLw 1FSP FM NFKPS CBUFBEPS [VSEP EFM KVFHP UFOESÅ VOB FTQFDJF EF QSVFCB FTUF BÔP QBSB BZVEBS B EFUFSNJOBS TJ FTUBSÐB JOUFSFTBEP FO TF HVJS TJFOEP VO :BOLFF B MBSHP QMB[P i5FOFNPT RVF DPOPDFS MB PSHBOJ[BDJÕO EF MPT :BO

LFFT Z MB DJVEBE Z DÕNP TF FTUÅ KVHBOEP FO /VFWB :PSL QBSB WFS Z UPNBS VOB EFDJTJÕO BMMÐi EJKP %BEP FM QBRVFUF EF KVHB EPSFT RVF SFOVODJBSPO QBSB DPOTFHVJSMP B ÌM FTP TÕMP BVNFOUBSÅ MB QSFTJÕO TPCSF 4PUP Z MPT :BOLFFT QBSB RVF TF EFTFNQFÔFO BM NÅT BMUP OJWFM i)F FTUBEP MJEJBOEP DPO FTUP FTUBCB FO 4BO %JFHP MP NJTNP FTUBCBO IBCMBO EP EF RVF FTUP GVF TPMP VO

&O NBOPT EFM PDVQBEP #PSBT

1FSP FO MP RVF SFTQFDUB B MBT DPOWFSTBDJPOFT TP CSF VOB FYUFOTJÕO FTUB UFNQPSBEB CBKB FM KBSEJ OFSP FTUÅ EFKBOEP RVF FM BHFOUF 4DPUU #PSBT TF FODBS HVF EF UPEP FTP 6O #PSBT CBTUBOUF PDVQBEP FTUF JOWJFSOP DPO DJODP KVHBEPSFT UPEBWÐB TJO GJSNBS RVF CVTDBSÐBO DPOUSBUPT RVF UPUBMJ[BO MPT 64 NJMMP OFT 4F USBUB EF #MBLF 4OFMM $PEZ #FMMJOHFS +PSEBO .POUHPNFSZ .BUU $IBQNBO Z + % .BSUÐOF[ i4JN QMFNFOUF EFKÌ RVF 4DPUU IJDJFSB MP TVZP 5FOHP NVDIB DPOGJBO[B FO ÌM Z FO MP RVF WB B IBDFS $SFP RVF FTB FT VOB EF MBT DPTBT NÅT JNQPSUBOUFT RVF UFOHP RVF DPO GÐP UBOUP FO ÌM RVF TJNQMFNFOUF NF PMWJEP EF FTP Z TPMP WFOHP BRVÐ B KVHBS CÌJTCPMw

| =hTa Fbgb [TU_ _TeZb l gXaW\Wb _hXZb WX fh ce\`Xe XageXaT`\Xagb Vba _bf \agX ZeTagXf WX _bf LTadh\f WX VTeT T _T VT`cT T %#%'! BÔP Z UPEPw EJKP 4PUP i1FSP FT MP NJTNP i5Û UF QPOFT QSFTJÕO B UJ NJTNP "M GJOBM EFM EÐB TJNQMFNFOUF USBUP EF UJSBS FTP B MB CBTVSB Z TBMJS B KV HBS CÌJTCPM 4ÕMP USBUP EF NPTUSBS MP RVF UFOHP Z IB DFS MP NFKPS RVF QVFEP 4J TVDFEF TVDFEF 4J OP FT BTÐ TJNQMFNFOUF UFOFNPT RVF TFHVJS USBCBKBOEP Z BQSFO EJFOEP EF FMMPw i4F TFOUJSÅ HFOJBMw EJKP iQFSP UBNCJÌO IBCSÅ NV DIB QSFTJÕOw 4PUP RVJFO TF DPOWFSUJ SÅ FO BHFOUF MJCSF EFTQVÌT EF MB UFNQPSBEB BHSFHÕ RVF FTUF BÔP TF USBUBSÅ EF iDPOPDFS MB PS HBOJ[BDJÕO :BOLFF Z MB DJVEBE Z DÕNP FT KVHBS FO /VFWB :PSLw Z UPNBS VOB EFDJTJÕO FOUPODFT M /1FSF[!EJBSJPMJCSF DPN

-ÇOFB EF IJU 7\ba\f\b Fb_WXi\_T

-B MMFHBEB EF +VBO 4PUP B MPT :BORVJT &YUSBÕP DPNFOUBSJP FM RVF IJ[P FM HFSFOUF HFOFSBM #SJBO $BTINBO

B

PT :BORVJT EF /VFWB :PSL IJDJFSPO VO NPWJ NJFOUP EF JNQBDUP EVSBOUF FM JOWJFSOP DPO FM DBNCJP RVF MMFWÕ BM EPNJOJDBOP +VBO 4PUP BM #SPOY EFTEF 4BO %JFHP EPOEF KVHÕ QPDP NF OPT EF EPT UFNQPSBEBT MVFHP EF IBCFS TJEP USBOTGFSJEP QPS MPT /BDJPOBMFT EF 8BTIJOHUPO &OWJBSPO TFJT KVHBEPSFT B $BMJGPSOJB QPS MPT TFSWJ DJPT EFM QFMPUFSP DPOTJEFSBEP DPNP VOP EF MPT NF KPSFT KVHBEPSFT PGFOTJWPT EF MB BDUVBMJEBE -MBNÕ MB BUFODJÕO TJO FNCBSHP RVF FM HFSFOUF HF OFSBM #SJBO $BTINBO EJKFSB QÛCMJDBNFOUF RVF B 4PUP MP WF DPNP VOB JOWFSTJÕO EF VO BÔP Z RVF TBCF RVF JSÅ B MB BHFODJB MJCSF DVBOEP TF UFSNJOF MB UFN QPSBEB EFM 5PEP FM NVOEP TBCF RVF 4PUP JSÅ B MB BHFODJB MJCSF QPSRVF FTP IB EJDIP EFTEF IBDF DVBUSP BÔPT Z QPS RVF TV BHFOUF 4DPUU #PSBT BDPTUVNCSB B IBDFS FTF UJQP EF NPWJNJFOUPT {1FSP DVÅM FSB MB OFDFTJEBE EF FOWJBS VO NFOTBKF RVF IBHB QFOTBS RVF MPT :BORVJT OP JOUFOUBSÅO SF UFOFS BM QFMPUFSP ¾MUJNBNFOUF $BTINBO IB IFDIP DPNFOUBSJPT RVF EFKBO NVDIP RVF EFTFBS QPSRVF QBSFDFSÐB RVF FTUÅ IBDJFOEP RVFEBS NBM B MB GSBORVJDJB 4PUP GJOBMNFOUF MMFHÕ BZFS BM FTUBEJP EF MPT :BO RVJT FO 5BNQB VCJDBEP FO MB DBMMF (FPSHF 4UFJO CSFOOFS Z EJKP RVF FTUBCB QSFQBSBEP QBSB UFOFS VOB DBNQBÔB JOUFSFTBOUF %FTQVÌT EF QFHBS DVBESBOHVMBSFT DPO SF NPMDBEBT DPO USBOTGFSFODJBT Z VO 8"3 EF FM BÔP QBTBEP KVHBS FO FM :BOLFF 4UBEJVN DPO TV DPSUP QBSFEÕO EFM KBSEÐO EFSFDIP QPESÐB BZVEBS B 4PUP B UFOFS TV QSJNFSB UFNQPSBEB EF WVFMBDFS DBT FO MBT NBZPSFT 4PUP HBOBSÅ 64 NJMMPOFT FO FM MVFHP EF FWJUBS BSCJUSBKF DPO MPT :BORVJT Z ZB TBCFNPT RVF FO MB BHFODJB MJCSF IBCSÅ RVF CVTDBS DFOUFOBSFT EF NJ MMPOFT QBSB RVFEBSTF DPO TVT TFSWJDJPT &M KBSEJOFSP TF DPOWFSUJSÅ FO BHFOUF MJCSF DPO HB OBODJBT BDVNVMBEBT EF 64 NJMMPOFT FO TV DB SSFSB BOUFT EF UPDBS FM NFSDBEP MJCSF 1PS FTP MPT 64 NJMMPOFT OP QBSFDFO VOB MP DVSB QBSB FM KVHBEPS EF BÔPT $PO TV MMFHBEB BM -FHFOET 'JFME EF BZFS QPESÐB NPT EFDJS RVF DPNJFO[B MB FSB EF +VBO 4PUP FO /VFWB :PSL )BCSÅ RVF FTQFSBS B WFS TJ MPT :BORVJT UJFOFO MB JO UFODJÕO Z WPMVOUBE EF IBDFS RVF FTUB TFB FGÐNFSB P RVF QPS FM DPOUSBSJP QVFEB FYUFOEFSTF B MBSHP QMB [P Z EBSMF DIBODF EF DPOWFSUJSTF FO MFZFOEB DPO FM VOJGPSNF SBZBEP M ETPMEFWJMB!EJBSJPMJCSF DPN !E4PMEFWJMB FO 9 5XJUUFS


22 / Noticias Opinión Revista Deportes

Valdez va rumbo a tercera salida de Día Inaugural AP /JEFF ROBERSON

Martes, 20 de febrero de 2024 DiarioLibre.

Expitcher Kelvin Herrera gana alcaldía de Tenares Logró el 49.8% del voto; será el tercer exjugador que es elegido al cargo Nathanael Pérez Neró Redactor Senior

Framber Valdez tuvo marca de 0-3 en los playoffs.

Fue escogido al Juego de Estrellas 2023 pero no lanzó en el encuentro Romeo González A. SD. El lanzador zurdo dominicano, Framber Valdez, llega a los campos de entrenamientos de los Astros de Houston con la expectativa de tener su tercera apertura de “Día Inaugural” consecutiva para el conjunto. El dirigente Dusty Baker lo señaló como el lanzador para el primer partido de la temporada en las dos últimas temporadas y si todo sale en los entrenamientos como se espera no hay dudas de que el nuevo dirigente del conjunto, el boricua Joe Espada, lo escogerá como el abridor del “Día Inaugural” ante los Yanquis de Nueva York. La actuación de Fram-

4

Framber no se preocupa por la velocidad La recta de Framber en la temporada 2023 promedió 95.3 MPH y la usó en un 47.2% de las veces, un poco menos que en su gran año (2022), en el cual la usó en un 52.8% de las ocasiones. Sin embargo, su velocidad no es su preocupación y se enfoca en la resistencia y el rompimiento de sus pitcheos para poder sacar outs.

ber en la primera parte de la temporada le valió para ser escogido por segundo año consecutivo al Juego de Estrellas, pese a que no tuvo la oportunidad de lanzar. “Me enfoqué en mis pitcheos secundarios, como la curva, cambio, el cutter y el sinker”, fueron las palabras de Valdez para la prensa que cubre a los Astros al llegar al campo de entrenamientos del conjunto en West Palm Beach en el estado de la Florida. Valdez terminó noveno en las votaciones para el premio Cy Young de la Liga Americana, que fue ganado por el derecho de los Yanquis de Nueva York, Gerrit Cole, con una actuación de 198 entradas, en las que permitió 166 imparables y 76 carreras limpias, tuvo marca de 12-11 con 3.45 de efectividad. “Eso está en el pasado, pero siempre trabajamos para que me vaya mejor, estamos trabajando para tener más consistencia y enfoque en el juego este año”, contestó Valdez sobre su desempeño en la segunda mitad de la temporada del año pasado. Luego del Juego de Estrellas del año pasado, Framber tuvo marca de 5-5 y 4.66 de efectividad en 14 aperturas y en tres partidos de postemporada tuvo marca de 0-3 con 9.00 de efectividad, en 12 entradas de labor ponchó a 17 bateadores, pero tuvo 2.08 de WHIP, números muy apartados de su realidad como lanzador. b

SANTO DOMINGO. Kelvin Herrera, quien apareciera en 10 temporadas en las Grandes Ligas y fuera parte del equipo dominicano que ganó el Clásico Mundial en 2013, afrontará desde mayo un desafío mayúsculo, a sus 34 años. Herrera, quien fuera relevista de los Reales, Nacionales y Medias Blancas entre 2011 y 2020, fue elegido alcalde por su natal municipio de Tenares, Hermanas Mirabal. Como candidato de la Fuerza del Pueblo (FP) y otros cuatro partidos consiguió el 49.8% de los votos, superando a Fabiola González (PRM), que obtuvo un 46.2%. De acuerdo al boletín de la Junta Central Electoral,

Kelvin Herrera con el 100% de las mesas contadas, el derecho cosechó 5,868 votos en un municipio donde la abstención alcanzó el 58%. “Kelvin Herrera e’ la vuelta a la alcaldía”, fue su slogan de una campaña que arrancó en julio pasado. “Llegó la hora de trabajar, de trabajar por mi pueblo querido, por el embellecimiento y ordenamiento del mismo. ¡Llego la hora de

demostrar mi gratitud con el trabajo, con el cambio hacia un Tenares diferente, un Tenares mejor”, agradeció Herrera tras el triunfo en sus redes sociales. Se une a un reducido grupo de expeloteros que fueron elegidos como alcaldes; Mélido Gross Pérez (Nigua, 2010-2020) y Raúl Mondesí (San Cristóbal, 2010-2016). Herrera tendrá la tarea de dirigir una alcaldía con un presupuesto para 2024 de RD$60,930,902 que, según el Censo Nacional de Población y Vivienda 2022, tenía una población de 28,942 personas. Fue relevista en los 522 partidos que apareció y en 513.2 entradas tuvo marca de 27-32, con 61 partidos salvados, 119 hols, 510 ponches, efectividad de 3.21 y un WHIP de 1.20. En 2021 anunció su retiro. En su carrera como pelotero, Herrera devengó US$31,985,973. b NPerez@diariolibre.com

Trout quiere quedarse con los Angelinos GLENDALE. Mike Trout habló de su futuro el lunes cuando los bateadores reportaron a los campamentos de primavera en Arizona y Florida. Trout, tres veces Jugador Más Valioso de la Liga Americano y elegido 11 veces al Juego de Estrellas, sólo ha disputado una serie de postemporada y aseguró que no tiene interés en pedir un canje a pesar de que su equipo inició una reestructuración tras la partida del astro Shohei Ohtani a los Dodgers de Los Ángeles. Trout, de 32 años, ha pasado los 13 años de su carrera con los Angelinos y en 2019 firmó un acuerdo de 12 temporadas y 426,5 millones de dólares. “Cuando firmé el contrato, fui leal. Quiero ganar un campeonato aquí”, expresó. b AP

Béisbol, Récords y Vivencias Bienvenido Rojas

Ante ausencia de Wander Franco en Tampa aplaude a Junior Caminero “Hazle caso a la vida cuando te saque a empujones de donde no debes estar” Anónimo ■ Los dominicanos tene-

mos salidas muy ingeniosas ante cualquier muro que trate de represar el río de opciones positivas y ante la ausencia de Wander Franco en la alineación de los Rays de Tampa el 9 y 10 de marzo en el estadio Quisqueya-Juan Marichal, para medirse a los Medias Rojas de Boston, respondemos que ahí se levanta Junior Caminero como un iceberg en el océano y con filosofía callejera rematamos “a falta de pan casabe”. ¿Y quién es Junior Caminero? El nativo de Santo Domingo es un antesalista genuino, aunque puede defender el siore y la

segunda. Junior fue adquirido por los Rays desde los Guardianes de Cleveland y está en la élite de la promesas fecundas de MLB. Caminero comenzó la temporada del 2023 en Clase A y terminó en las Mayores mientras conseguía turnos al bate regulares para un equipo de playoffs. El reporte de los cazatalentos lo define como un tremendo bateador, que combina sensibilidad con el bate, equilibrio y fuerza bruta para producir muchísimos contactos durísimos, alcanzando un máximo de 112 mph en su breve paso por las mayores. Su swing es simple pero poderoso entre la fuerza de la parte superior del cuerpo y la rápida aceleración de su mano y no falla muchos lanzamientos en la zona, tiene cierta vulnerabilidad a romper pitcheos que es típica de los bateadores jóvenes. Caminero ha jugado prin-

Junior Caminero cipalmente en tercera base en las Menores y se ha convertido en un guante promedio allí, con algo de experiencia en la gramilla corta, segunda e incluso primera, aunque esa última posición no debería ser necesaria dado el gran progreso que ha logrado en la esquina caliente. Conectó 31 jonrones en total el año pasado en 117 juegos en tres niveles, y este tipo de habilidad de contacto duro y sensación de bateo debería producir más de 30

jonrones en las Mayores, con promedios de .300 en los mejores resultados, suficiente para él y podría ser el bate de impacto que los Rays han necesitado durante años. Ante la presencia de este nuevo Bambino, es un deber ir a verlo jugar, para en un futuro no lejano decir en las peñas: “Lo vi jugar cuando era un novato”. ■ UN DÎA COMO HOY. 1952: Se inaugura la Serie del Caribe en Panamá y el primer partido entre Habana y San Juan terminó empatado a tres carreras. El catcher de Puerto Rico fue el dominicano Guigui Lucas. 1954: En la Serie del Caribe en Puerto Rico, los Criollos de Caguas derrotan 3-1 a los Alacranes del Almendares. Las tres carreras de los boricuas fueron por jonrones de Bill Howestown y Randy Pless. b Twitter: @bienvenidorv brojas@diariolibre.com


Abg\V\Tf Bc\a\ a EXi\fgT 7XcbegXf " %&

;`Xi`fC`Yi\% @TegXf %# WX YXUeXeb WX %#%'

'JPSEBMJ[B $PGJM DPSSFS» FO FM QBÇT FO FM $M»TJDP 'ÃMJY 4»ODIF[ 4V FOUSFOBEPS +PTÃ 3VCJP EJKP RVF DPNQFUJS» FO 3FQÔCMJDB %PNJOJDBOB Z UJFOF QMBOJGJDBEP BTJTUJS BM .VOEJBM EF "UMFUJTNP FO +BQÍO TF QFSEFS» FM .VOEJBM CBKP UFDIP 4C"4F;?8L ?4A7<F

6Te_bf FyaV[Xm :! 4% -B WFMPDJTUB 'JPSEBMJ[B $PGJM UJFOF FO BHFOEB DPN QFUJS FTUF BÔP FO FM $MÅTJDP 'ÌMJY 4ÅODIF[ Z FTQFSB FT UBS SFHJTUSBEB FO FM $BN QFPOBUP .VOEJBM EF "UMF UJTNP 5PLJP &T MB NFUB EF MB BUMFUB B RVJFO MB 8PSME "UIMFUJDT MF QFSNJUJSÅ DPNQFUJS FO FM EFQPSUF RVF FMMB BNB FM BUMFUJTNP TJFNQSF RVF TF DPNQMFUFO MPT NFTFT DPO VO OJWFM EF ONPM M OBOPNPMFT QPS MJUSP MPT 9\beWT_\mT 6bY\_ WX %& T bf VbeeXe T Xa TUe\_ Xa X_ cT f! DVBMFT DPSSFO EFTEF &T MB SB[ÕO QPS MB RVF ZB QPESÅ FTUBS FO DPNQFUFODJB FTQFDJBM MPT NFUSPT TBODJÕO B MB BUMFUB QPS BMUPT FO MBT EJTUBODJBT EF MPT i&TUBSÅ IÅCJM QBSB FM OJWFMFT EF FTUSÕHFOPT Z MPT NFUSPT BUFOEJFO .VOEJBM EFM FO 5P &TF EÐB DPNFO[BCB FM EP B MBT SFHVMBDJPOFT EF TV LJPw EJKP 3VCJP DBNQFPOBUP OBDJPOBM EF GFEFSBDJÕO JOUFSOBDJPOBM $PGJM FT NFEBMMJTUB EF PSP &TUBEPT 6OJEPT FM DVBM TF &M SFHSFTP EF MB BUMFUB FO FM .VOEJBM EF SFMFWPT QFSEJÕ MB EPNJOJDBOB UBN RVJFO IBCÐB TJEP GSFOBEB Y NJYUP FO QPDP IBZ NÅT DPNQFUFO QPS TV GFEFSBDJÕO NVOEJBM i5FOÐBNPT JOUFODJPOFT DJBT EJTQPOJCMFT Z QBSB &V 8PSME "UIMFUJDT BOJNÕ FM EF JS BM .VOEJBM EF QJTUB SPQB ZB OP IBZ UJFNQP BNCJFOUF EF TV FRVJQP EF DVCJFSUBw RVF TF EJTQVUB EFUBMMB FM FOUSFOBEPS USBCBKP i&T VO EÐB EF SFHP SÅ EFM BM EF NBS[P FO DJKP QBSB OPTPUSPT QVFT MB (MBTHPX &TDPDJB 3FJOP &O BCSJM FO 3% KVTUJDJB EJWJOB OPT IB EF 6OJEP QFSP KVTUBNFOUF i&O EBEP DBTP OPT FOGPDB WVFMUP B MB QJTUB B VOB KPWFO FM QFSÐPEP EF DMBTJGJDBDJÕO SFNPT FO USBCBKBS GVFSUF Z EF VO HSBO DPSB[ÕO Z DPSB DFSSÕ FM EPNJOHP QBTBEP QSFQBSBS TV EFCVU FO FM $MÅ KFw EJKP FM FOUSFOBEPS EF MB Z MBT PQPSUVOJEBEFT EF TJDP 'ÌMJY 4ÅODIF[ FO BCSJM WFMPDJTUB OBUJWB EF -B 3P DPOTFHVJS DPNQFUFODJBT Z MVFHP JS BM .VOEJBM EF 3F MFWPT FO #BIBNBTw TFÔBMÕ NBOB +PTÌ -VEXJH 3VCJP MVDFO OVMBT -B BUMFUB GVF JOIBCJMJUBEB -B 8PSME "UIMFUJDT MFWBO FM EJSJHFOUF TPCSF MBT QSÕYJ QPS MB 8PSME "UIMFUJDT QPS UÕ FM QBTBEP WJFSOFT MB NBT NFUBT FO BHFOEB DPO MB DPSSFEPSB MB SFHMB %4% %JGGFSFODFT i4BCFNPT RVF FTUPT NÅT PG 4FYVBM %FWFMPQNFOU %J EF PDIP NFTFT EF TBDSJGJ GFSFODJBT EFM %FTBSSPMMP 4F DJPT FDPOÕNJDPT EF MÅHSJ YVBM FO FTQBÔPM MP DVBM MF NBT EFTFODBOUPT EF DSF JNQJEJÕ DPSSFS FO MPT +VF FS RVF ZB OP WPMWFSÐB B HPT 1BOBNFSJDBOPT 4BOUJB .FTFT BQSPYJNBEBNFO HP EF $IJMF 5BNQPDP JSÅ B UF QFSNBOFDJÕ 'JPSEBMJ[B VOB DPNQFUFODJB NÅT IBO WBMJEP MB QFOBw NBOJ MPT +VFHPT EF 1BSÐT BM $PGJM TJO DPSSFS FO DPN GFTUÕ FM UÌDOJDP NFOPT FO TV FWFOUP QFUFODJBT PGJDJBMFT

Ƌȏ

'ÃMJ[ TF JOUFHSB B MPT FOUSFOBNJFOUPT EF MB QSFTFMFDDJÍO EF CBMPODFTUP &M QBÇT FOGSFOUBS» B .ÃYJDP FM QSÍYJNP WJFSOFT FO FM 5SBWJFTP 4PUP 4"/50 %0.*/(0 &M QSFTF MFDDJPOBEP OBDJPOBM EF CBTLFU EF NBZPSFT UVWP FTUF MVOFT MB JOZFDDJÕO EF DVBUSP JNQPSUBOUFT QJF[BT FO TV FUBQB EF QSFQBSBDJÕO QBSB NFEJSTF B .ÌYJDP FO MB 1SJNFSB 7FOUBOB EFM $MB TJGJDBUPSJP "NFSJ$VQ FO 4BOUP %PNJOHP "OESÌT 'FMJ[ (FMWJT 4P MBOP &MPZ 7BSHBT Z -VJT NBM 'FSSFJSBT TF SFQPSUB SPO FTUF MVOFT B MPT FOUSFOBNJFOUPT EFM DPN

CJOBEP USJDPMPS FO MBT EPT TFTJPOFT EF USBCBKPT NB UVUJOB Z WFTQFSUJOB RVF TF EFTBSSPMMBSPO FO FM 1BMBDJP EF MPT %FQPSUFT 7JSHJMJP 5SBWJFTP 4PUP -B TFMFDDJÕO RVJTRVFZBOB KVHBSÅ DPOUSB .ÌYJDP FTUF WJFSOFT B MBT EF MB OPDIF FO 7JSHJMJP 5SBWJFTP 4PUP Z MVFHP DIPDBSÅO DPO MPT B[UFDBT FO TV QBÐT FO TV QBÐT FM QSÕYJNP MVOFT i7VFMWP B JOUFHSBSNF B NJ TFMFDDJÕO QBSB SFQSF TFOUBS B UPEP FM QVFCMP EPNJOJDBOP RVF TJHVF DBEB VOB EF OVFTUSBT BD UVBDJPOFT B OJWFM JOUFSOB DJPOBM Z B NÐ FO MP QFSTP OBM RVF WFP BDDJÕO FO MB

| ÆaWe f 9 _\m fX eXcbeg ]hagb T :X_i\f Fb_Tab ?h\f `T_ 9XeeX\eTf l 8_bl ITeZTf T _bf XageXaT`\Xagbf!

" EPT UPRVFT 9eTaV\fVb ?TcbhU_X

-B IJTUPSJB EFM GÔUCPM EPNJOJDBOP FTDSJUB QPS FMMBT

D

"HSBEFDJÕ FO OPNCSF EF MB BUMFUB iB UPEPT BRVFMMPT RVF IBO FTUBEP DPO OPTP USPT FO FTUPT NPNFOUPT UBO EJGÐDJMFTw Z NFODJPOÕ B iB TV EPDUPSB EF DBCFDFSB %S 4JNNT $FSEB BM TFÔPS .B OVFM -VOB EFM QSPHSBNB $SFBOEP 4VFÔPT 0MÐNQJDPT $SFTP B NJ GBNJMJB RVF MB IB BDPHJEP DPNP VOB IJKB NÅT Z TPCSF UPEP B %JPT FM DVBM DPOPDF FM DPSB[ÕO EF DBEB VOP EF OPTPUSPT Z MP QPOF EF NBOJGJFTUP DBEB WF[ RVF OPT TBDB EF MBT BEWFSTJ EBEFT RVF OPT QPOF MB WJEBw $PGJM FT VOB BUMFUB EF BÔPT RVF DPO BÔPT UBN CJÌO HBOÕ NFEBMMB EF QMBUB FO MPT +VFHPT $FOUSPBNFSJ DBOPT Z EFM $BSJCF #BSSBO RVJMMB i)BCSÅ 'JPSEBMJ[B QBSB SBUP Z TÌ RVF FTUP TFSÅ FM SF OBDFS EF FTB FTUSFMMB RVF FNQF[Õ B CSJMMBS DPO MV[ QSPQJB EFTEF FM BÔP w NBOJGFTUÕ 3VCJP M

-JHB &OEFTB "$# EF &T QBÔBw EJKP 'ÌMJ[ 4PMBOP TPTUVWP RVF i&T UPZ DPOUFOUP EF FTUBS BRVÐ VO HSBO NPUJWP EF PSHVMMP DPOGPSNBS MB TF MFDDJÕO USJDPMPS EPOEF EB NPT MP NFKPS EF DBEB VOP EF OPTPUSPTw +VOUP B 'FMJ[ 4PMBOP 7BSHBT Z 'FSSFJSBT FTUSVD UVSBO FM QSFTFMFDDJPOBEP -VJT 4BOUPT &VTFCJP 4VF SP 3BOEZ #BVUJTUB 4IBNJM #BMMBT #SBZBO 3BNÐSF[ 3FZ "CBE -VJT .BSUÐOF[ +PTVÌ 4BMB[BS Z %JFHP $P MÕO FOUSF PUSPT 4F FTQFSB MBT JOUFHSBDJP OFT EFM DBQJUÅO 7ÐDUPS -J[ +FBO .POUFSP 3JHPCFSUP .FOEP[B -VJT .POUFSP ¨OHFM -VJT %FMHBEP "OUP OJP 1FÔB - + 'JHVFSPB #SBOEPOF 'SBODJT +BTTFM 1ÌSF[ Z 3JDIBSE #BVUJTUB M

PWFOUB NJOVUPT MBT TFQBSBCBO EF VOB NFUB RVF QPS NVDIPT BÔPT TF MF WFOÐB FTDBQBO EP BM GÛUCPM EPNJOJDBOP /JOHVOB TFMFDDJÕO IBCÐB QPEJEP DMBTJGJDBSTF QBSB MB $PQB 0SP EF $0/$"$"' FM UPSOFP NÅT JNQPSUBOUF B OJWFM EF TFMFDDJPOFT EF UPEB MB SFHJÕO -B BUFODJÕO TJFNQSF FTUVWP QVFTUB FO MB TFMFDDJÕO NBTDVMJOB RVF FO EJGFSFOUFT FUBQBT TF DPMPDÕ B MBT QVFSUBT RVFEÅOEPTF TPMP BIÐ B NFEJP QBTP QFSP TJO DPODSFUBS VO PCKFUJWP RVF UPEBWÐB IPZ UJFOF DPNP TV HSBO QFOEJFOUF 2VJFOFT USBCBKBO NBOP B NBOP TBDBOEP BEFMBOUF FM GÛUCPM GFNFOJOP FO FM QBÐT IBDF UJFNQP RVF BGJS NBCBO RVF TFSÐBO FMMBT RVJFOFT B OJWFM EF TFMFDDJP OFT BCTPMVUBT BMDBO[BSÐBO QSJNFSP MB DMBTJGJDBDJÕO B MBT HSBOEFT DPNQFUFODJBT JOUFSOBDJPOBMFT 6O WB UJDJOJP RVF DPO FM USBOTDVSSJS EF MPT BÔPT JCB EFKBO EP EF TFS VOB JMVTJÕO QVFT FOUSF MBT NVKFSFT FM GÛU CPM IB JEP HBOBOEP VO FTQBDJP JNQPSUBOUF DPNP EJTDJQMJOB EFQPSUJWB &M QBTBEP TÅCBEP FO $BSTPO $BMJGPSOJB FMMBT UV WJFSPO VOB DJUB DPO MB IJTUPSJB Z QBSB BMFHSÐB EF UPEPT DVNQMJFSPO &M SFTVMUBEP TF PCUVWP TF QVEP WFODFS BM SJWBM B MPT OFSWJPT Z B MPT NBMPT QSFDFEFOUFT &M [BQBUB[P EF GVFSB EFM ÅSFB EF ,BUISZOO (PO[ÅMF[ EFTUSBCBCB FM HVJPO EF VO QBSUJEP USBCBEP EFTMVDJEP RVF TF OPT DPNQMJDB CB QFSP DVZP CBMÕO FODPOUSÕ SFE KVTUJDJB Z EF TBIPHP 'VF FM VOP B DFSP TVGJDJFOUF RVF MVFHP EF USBOTDVSSJEP FM UJFNQP SFHMBNFOUBSJP OPT QFSNJ UJÕ GJOBMNFOUF EFDJS `3FQÛCMJDB %PNJOJDBOB TF DMBTJGJDÕ QPS QSJNFSB WF[ B MB $PQB 0SP %JSJHJEBT QPS FM DPMPNCJBOP )FOSZ 1BSSB OVFT USBT NVDIBDIBT DPOGPSNBO VO HSVQP JOUFHSBEP QPS KVHBEPSBT RVF IBO TVSHJEP UBOUP FO FM GÛUCPM MPDBM DPNP EFTEF MBT FOUSBÔBT EF OVFTUSB EJÅTQP SB RVJFOFT IBO JEP DSFDJFOEP Z EFTBSSPMMÅOEPTF IBTUB BMDBO[BS FYQFSJFODJB FO FM TJTUFNB EFQPSUJ WP DPMFHJBM OPSUFBNFSJDBOP P FM QSPGFTJPOBMJTNP DPNP FT FM DBTP EF -VDÐB -FÕO KVHBEPSB EFM 8BUGPSE JOHMÌT :B DPO MB IJTUÕSJDB DMBTJGJDBDJÕO FO NBOP MB FY QFSJFODJB FO MB GBTF EF HSVQP TFSÅ EVSB QFSP EF FTP TF USBUB MMFHBS B MPT HSBOEFT UPSOFPT )PZ OPT FO GSFOUBNPT B MPT &TUBEPT 6OJEPT FM WJFSOFT B .ÌYJ DP Z FM MVOFT B "SHFOUJOB SJWBMFT MPT USFT NVZ QPS FODJNB EFM OJWFM EF OVFTUSB TFMFDDJÕO DVZP PCKF UJWP EFCF TFS TBMJS B DPNQFUJS MP NFKPS QPTJCMF DPO MB GFMJDJEBE EF MB DMBTJGJDBDJÕO IJTUÕSJDB FTB RVF OP PMWJEBSFNPT KBNÅT M 9H8AG8 8KG8EA4

5XJUUFS !MBQPVCMF


MARTES, 20 de febrero de 2024

De buena tinta

¿Es que ya no le importa a la gente? ¿La abstención se trata de apatía? De las elecciones municipales hay muchas aristas que analizar, una de ellas es el abrumador dominio del partido oficialista, que conquistó 121 de los 158 municipios que se disputaron. Pero, al mismo tiempo, es necesario tomar en consideración que casi un 48 % de todo aquel con derecho

Protagonista del día ARCHIVO

al voto y residente en el país prefirió quedarse en su casa. ¿A qué podemos atribuir esa gran abstención? Por un lado, podemos decir que todavía el pueblo está votando en castigo al Partido de la Liberación Dominicana, luego de 20 años de dominio. Pero también podríamos especular que las propuestas eran tan débiles o poco conocidas que la mayoría simplemente decidió no perder su tiempo en las urnas.

QUÉ COSAS Riesgos de dieta alta en proteínas EEUU Aunque las proteínas son un nutriente necesario,

un nuevo estudio indica que ingerir más de un 22 % de proteína en la dieta diaria aumenta significativamente el riesgo de padecer ateroesclerosis, una acumulación de grasa y otras sustancias nocivas en las arterias que pueden provocar un accidente cardiovascular. El estudio fue publicado en la revista Nature Metabolism. EFE

Objetos más brillantes del universo Ángel Hernández Ministro de Educación Increíble, pero cierto, el funcionario tuvo que emitir un comunicado para recordarle a la población que los niños deben reintegrarse a la docencia luego de dos días de clases suspendidas debido a la celebración de las elecciones municipales.

El partido de gobierno hizo lo que le tocaba, movió a sus seguidores y dominaron por completo el espectro político. ¿Pero le hace bien a la democracia que, de 8.1 millones de votantes, 4.3 millones decidieran quedarse en sus casas? Los resultados no pierden valor por la abstención, pero sí nos hace pensar en la necesidad de hacer las cosas mejor, para que la mayoría sí vote. b

AUSTRALIA Todas las galaxias tienen un agujero negro supermasivo en el centro, una región que absorbe toda la materia circundante y que, al hacerlo, libera enormes cantidades de energía en forma de luz visible y radiofrecuencias. Son los cuásares, los objetos más brillantes y calientes del universo. El artículo fue publicado en la revista Nature Astronomy. EFE

Cierra la Torre Eiffel de París

El cerebro y la melodía musical

PARÍS Los trabajadores de la

EEUU Los seres humanos perciben la melodía de la música utilizando regiones del córtex auditivo del cerebro especializadas en música y de uso general, según un estudio que publica Science Advances. La melodía es un rasgo definitorio de la música que se utiliza para transmitir emociones y significados mediante la variación de la disposición de notas en sucesión. EFE

Torre Eiffel en París se declararon en huelga en protesta por lo que dicen es un mal manejo financiero del icónico monumento parisino. A la entrada del monumento había un letrero en inglés que decía: “Debido a una huelga, la Torre Eiffel está cerrada. Les pedimos disculpas”. La cantidad de turistas ha aumentado conforme se acerca la fecha de los Juegos Olímpicos. AP

SHUTTERSTOCK

CONSULTA LIBRE Mayra Pérez Castillo

¿Sabías que estas condiciones de salud se presentan con la diabetes? Una de cada cuatro personas padece esta dolencia en República Dominicana Unos 62 millones de personas en las Américas padecen de diabetes. En República Dominicana las cifras indican que una de cada cuatro tiene esta condición de salud para la cual existe un objetivo acordado a nivel mundial para detenerla para el 2025, según indica la Organización Panamericana de la Salud. La buena noticia es que en el caso de la Diabetes tipo 2, que es la de mayor índice, se puede evitar con un estilo de vida saludable que incluya alimentación equilibrada y ejercicios.

Debes saber que esta patología va más allá de niveles altos de azúcar en la sangre y una deficiencia en el sistema endocrino. Tiene efectos negativos en todas las partes del cuerpo, algunos de ellos los enumeramos a continuación.

1 Infecciones urinarias o por hongos Según el doctor Kevin Pantalone, endocrinólogo de Cleveland Clinic, cuando el nivel de azúcar en la sangre es alto y los riñones no pueden filtrarlo lo suficientemente bien, el azúcar termina en la orina. Más azúcar en un ambiente cálido y húmedo puede causar infecciones del tracto urinario y hongos, especialmente en las mujeres.

2 Posible enfermedad cardiaca Las personas con diabetes tienen mayor riesgo de desarrollar una enfermedad cardíaca o derrame cerebral que las que no tienen diabetes, también pueden sufrir enfermedad de las arterias coronarias, insuficiencia cardíaca y cardiomiopatía.

3 Pêrdida de visiôn Los altos niveles de azúcar pueden distorsionar las lentes de sus ojos, empeorando su visión. Los cambios en la prescripción de sus anteojos o en la visión a veces son un signo de diabetes, explica el especialista.

4 Fatiga Aseguran que varias causas subyacentes de la fati-

Las personas con diabetes corren mayor riesgo de desarrollar una enfermedad cardíaca. ga pueden relacionarse con la diabetes/niveles altos de azúcar, incluida la deshidratación (por la micción frecuente, que puede interrumpir el sueño) y el daño renal. Este sentimiento de agotamiento a menudo es persistente y puede interferir con las actividades diarias, señala el doctor Kevin Pantalone.

5 Disfunciôn erêctil Los hombres que viven con diabetes tipo 2 también tienen más probabilidades de tener enfermedades del corazón. Esta

combinación podría conducir a la disfunción eréctil; es más, los hombres que viven con diabetes tienen tres veces más probabilidades de experimentar disfunción eréctil.

6 Incontinencia urinaria El daño a los nervios por la diabetes también puede conducir a sufrir de vejiga hiperactiva (especialmente por la noche), incontinencia (pérdida de orina), infecciones en el tracto urinario y eyaculación retrógrada (el semen se libera en la vejiga).

4

Las mujeres que viven con diabetes tipo 2 también pueden tener: ● Un deseo sexual más bajo. ● Períodos más largos o pe-

sados. ● Problemas para quedar em-

barazadas o complicaciones durante el embarazo. ● Aumento de peso durante la menopausia, lo que podría requerir un aumento en sus medicamentos para la diabetes. ● Candidiasis frecuente o infecciones del tracto urinario.


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Martes, 20 de febrero de 2024 by Diario Libre - Issuu