Ro: om Sognefjorden og ein lang rotur heim

Sigri Sandberg

Ro Om Sognefjorden og ein lang rotur heim

Samlaget Oslo 2022

© Det Norske Samlaget 2022 www.samlaget.no Omslag: Laila Mjøs Framsidebilete: Steinar Rorgemoen Baksidebilete: Signe Sandberg Andre bilete: Sigri Sandberg Kart: Line Monrad-Hansen Førtrykk: Type-it AS, Trondheim Skrift: 11,3/15,5 pkt. Minion Pro Papir: 100 g Munken Premium Cream Trykkeri: ScandBook AB, Falun Printed in Sweden Fofattaren har motteke støtte frå Det faglitterære fond. ISBN 978-82-340-0783-5

Denne boka er trykt på miljøvenleg papir.

INNHALD

FORORD

13

1 FØR FERDA – VINTERNOTAT

17

2 VÅR VED HAVET

38

3 MELLOMSPEL, VÅR I LUSTER

130

4 EI NATT I NORDVESTEN

135

5 SOMMAR MIDTFJORDS

164

6 MELLOMSPEL, SOMMAR I LUSTER

220

7 HAUST OG FJORDBOTN

234

KJELDER OG TAKK

254

Til mannen min og mamma

«Eg lengtar alltid heim når eg borte, men eg lengtar også heim når eg er der.» (Sondre Bratland)

Sognefjorden

Fjærlan

Fjærland Høyanger Høyangsfjorden Nordeide Måren

Vadheim Losna Krakhella Solund

Sognesjøen

Hyllestad Rysjedalsvika

Lavik

So

g

Rutletangane Rutledal Oppedal Dingja Breidvika Ortneset Brekke Gulen Risnefjorden Eivindvik

den n e fj o r Åkre

Dragsviki Balestrand Kvamsøy

Ortnevik Søreide Vollevik Østerbø Finnafjorden Arnafjorden

He

Vang

Vik

Skjolden Luster

Eplegarden

Høyanger Høyangsfjorden Nordeide Måren

Vadheim

orden

Åkre

Dragsviki Balestrand Kvamsøy

Ortnevik Søreide Vollevik Østerbø Finnafjorden Arnafjorden

Kroken

Hafslo Ornes Solvorn

Fjærlandsfjorden

e fj ogn

al

Lustrafjorden

Fjærland

Årdalstangen Sogndal Hella Sogndalsfjorden Årdalsfjorden Leikanger Ombandsnes Vangsnes Mannheller Fodnes Feios Gagersnes fyr Vik Lærdal Fresvik Aurlandsfjorden Nærøyfjorden Aurland Gudvangen

Flåm

FORORD

Hei, eg heiter Sigri og treng ein gammal trebåt. For eg vil ro inn Sognefjorden, og eg vil ro sakte. I tusenvis av år har fjorden vore vegen. Folk rodde og segla langs dei bråbratte fjordveggane, i landskap som er peikt ut som eit av dei mest spektakulære reisemåla i verda. Sognefjorden er – i tillegg til å vere den lengste i Noreg og den nest lengste i verda – også den djupaste på kloten. Han er skapt av isbrear gjennom millionar av år. Og eg vil fortelje om alt dette medan eg ror. Om kva fartøy og folk som har farta her opp gjennom tidene – om straumar og vind og kva som skjer over og under vatn. Er fjorden eigentleg frisk? Eg vil spørje og samle fakta og forteljingar frå folk som kjenner fjorden.

13

Men korfor vil eg dette, kva har denne lange fjorden med meg å gjere? Eg vaks delvis opp i Eivindvik, i ei lita bygd der Sognefjorden møter havet. Mamma var sokneprest, og eg var ei lita storesøster. Vi sprang i fjellet og fiska i havet. No bur eg delvis på ein veglaus eplegard i Luster, inst i same fjorden. Mannen min bur der og på Svalbard – og litt i Oslo, der også ungane mine held til. Annakvar veke må eg sleppe taket i gutane mine, då pendlar eg til vest og fjord og fjell og nord. Så om nokon spør kor eg kjem frå, eller kor eg bur, klarer eg ikkje heilt å svare. Eg står stadig i spagaten med dårleg samvit og kjenner noko som kanskje er heimlengt, dirre i kroppen. For kor høyrer eg eigentleg til? Jo meir verda og eg hanglar, desto viktigare kjennest det å puste i eit landskap eg ein gong kjente, kjenne vinden, sjå mot havet, løfte årene og bli kjent med resten av fjorden, finne heim før tida renn frå meg, eller noko i den duren. Eg klarer ikkje forklare det betre no. Så no må eg ro. Iallfall prøve å ro frå Eivindvik og litt over 20 mil innover til Luster. Men er eg sterk nok til å ro heilt inn? Vil eg klare å få mi eiga og Sognefjorden si historie til å henge i hop? Vil eg finne ro? Eg anar ikkje. Dette er eit forsøk.

14

* Eg treng forresten meir enn ein båt. Eg treng mannskap. Og ei romaskin som kan skaffe meg musklar. Heile sommaren leitar eg etter gamle trebåtar i bra stand – eg har skrive til ulike båtbyggeri og spurt om dei har ein eg kan få kjøpe. – Eg treng ein robåt, seier eg til mamma. – Ja vel, vil du ha oselvaren? spør ho. Ein oselvar er ein vestlandsbåt i tre, mamma sin har to par årer, mast, segl og ror. I alle mine barndoms vårar har ho passa og pussa og olja denne gamle båten. Kvar sommar sjøsette, rodde og segla ho han – og kvar haust fekk ho han opp att på land. Eg var med henne i båten nokre gonger, men var minimalt interessert. Eg fortener han ikkje, men kan kanskje låne han litt. Eg seier at eg vil ro heile Sognefjorden. – Det høyrest fint ut, men kan du ro? spør mamma. – Liker du det? Eg veit ikkje kva eg skal svare. Og så blir det haust.

1 FØR FERDA – VINTERNOTAT, eller: FOSSROING OG SUTRING I STOVA

Det er heilt vanleg å spørje folk om kor dei bur, og kor dei kjem frå. Eg gjer det sjølv, heile tida, det er ikkje meint frekt, det er noko av det vi gjer for å bli kjent – og for å dytte folk i inn i båsar i skallen. Eg er 45 år og har hatt 23 ulike adresser i livet, og eg har aldri budd aleine. I sommar var det ein av naboane i Luster som sa: «Vi er jo berre tilflyttarar, men vi trivst godt likevel», og eg hengde meg opp i desse orda: «tilflyttar» og «likevel». Eg stussa og tenkte: Ja vel, så det er det eg har vore heile livet, utan at eg har tenkt på det ordet eingong. Tilflyttar. Mamma og pappa var tilflyttarar til Oslo, mamma studerte, pappa var i turnus i Nittedal. Eg vart fødd i aust, budde på ulike adresser, flytta så til Bergen, ulike adresser der. Tilflyttar då mamma fekk jobb i Eivindvik, ulike hus der, flytta til Bergen att, så vidare på eiga hand til Drammen, til Tromsø, til Bergen, til Oslo, ulike 17

adresser der. Så til Longyearbyen, der så godt som alle er tilflyttarar, tilflyttar til Oslo att, der det også er litt sånn smeltedigel. Opp til Longyearbyen, ungane vart fødde då vi budde der andre gongen, dei seier dei kjem derifrå. Så tilflyttar til Oslo att, ny adresse, tilflyttar til Luster og eplegarden. Så pendling, spagat. Ei veke her og ei veke der. Eg kjenner meg litt heime overalt og på veg mellom desse stadene. Kor mange generasjonar bakover skal nokon ha budd fast ein stad for å kunne seie at det er der dei kjem frå, at det er der dei høyrer til? Går det an å høyre til fleire stader? NOVEMBER Romaskina er forseinka. Det har blitt 14. november, og maskina eg bestilte i august, er framleis ikkje komen. Eg googla nøye før eg bestemte meg, for det finst mange typar, og det finst treningsopplegg – og detaljerte oversikter over kva for musklar som er i bruk når du ror riktig. Det har regna i heile haust. Hadde eg trudd på overnaturlege greier, kunne eg lurt på om det regnar så mykje fordi eg hengde opp eit bilete av ein seksæring på kjøkenet i Oslo, ein robåt med tre par årer. Det regnar på biletet – det er frå ein jobb eg var på i Solund – og eg ror det midtarste åreparet.

18

DESEMBER Etter at eksmannen, far til ungane mine, vart hasteoperert i sommar, har det drope inn med dårlege nyhende heile hausten. Kreftsvulstane er for mange og store til at dei er moglege å ta knekken på. Men dei veks sakte, heldigvis, eg verken kan eller vil skrive mykje om dette, men det er ein murstein i brystet. Romaskina er enno ikkje komen. Og kva er det eg trur, at å ro vil gi meg ro, er ikkje det vel naivt, på grensa til pisspreik? JANUAR 7. januar kjem endeleg romaskina. Ho står i stova i to digre pappkasser. – Korleis klarte du å få med deg alt det der heim? spør eldstemann. Han meiner bestemt at han er sterkare enn meg. – Skal vi ta handbak? No? Gjer deg klar til å bli blæsta! Han dunkar høgrehanda mi i kjøkenbordet lett som ein fis. Her i Oslo bur vi på 65 kvadrat i ei høgblokk med elleve etasjar som eg kallar Fuglefjellet. Folk flaksar inn og ut av dørene, kjem som regel heim og søv når det er natt. Fuglar og folk sit på balkongane, vi ser hus og himmel og bilar og folk og hundar og heilt til Holmenkollen 19

og Oslofjorden. I bydelen vår bur det 52 327 menneske, 3856,1 menneske per kvadratkilometer. Då vi flytta inn i Fuglefjellet, tenkte eg at dette var eit kompromiss og noko midlertidig, men no er det den adressa eg har hatt lengst i livet mitt. Og det er mykje bra her, rennande varmt vatn, oppvaskmaskin, rykande ferske papiraviser på døra, butikk i nærleiken. Fjord og skog og fine folk. Sjeldan storm i kasta. Og sjølvsagt: dei aller viktigaste – eg treng vel ikkje skrive at dei er det – ungane. Når dei er hos meg, er dette heime. Det er jo heller ikkje slik at ein sit fem timar i rush for å levere på skule og fotballtrening her, slik mange trur. Og den kjeftinga på Oslo som dei utanfor byen driv med, tenk om ein skulle sagt slik om andre sin heimstad: Korleis kan du bu der? Er det ikkje fælt? Oslo tek aldri att, vender berre det andre kinnet til. Eg treng likevel litt meir, orsak Oslo, litt høgare fjell, litt djupare fjord, litt færre folk. Og når alt vart som det vart, har eg moglegheit til det: å dra herifrå når ungane er hos far sin på andre sida av vegen. Men ikkje no. Eksmannen skal opererast i januar, så ungane blir hos meg dei neste månadene. Koronaviruset muterer, verda sjanglar, og eg tek alt inn, frys innvendig av naturmangfald som forsvinn, og stadig nye urovekkande klimarapportar og at fleire i nær krets er alvorleg triste og alvorleg sjuke. Yndlingsonkelen min døyr, eg får stabla fleire mursteinar i brystet, eg er meir 20

kjenslevar, spesielt for korleis ungane har det, men eg kan ikkje skrive så mykje om dei heller. Så kan eg i det heile forsvare ein tre veker lang rotur i år? Eg evaluerer meg sjølv og livet og kaoset og folk rundt meg, det kjennest som at jo meir verda går av hengslene, desto meir vil eg ro, det er irrasjonelt. Eller er det ikkje det? Eg ser for lite vaksne folk, får ikkje ledd av all faenskapen. Eg skrur romaskina saman 10. januar, bruker fleire timar på monteringa. Maskina er svart metall og kvitt treverk, ho har sete og eit handtak festa i ein solid stropp – og så er det ein diger trommel som eg fyller ekte vatn i. Eg har rydda plass i stova, ho kan stå oppreist langs veggen når ho ikkje er i bruk – det er fint. Eg ror 10 minutt, skal byrje forsiktig. Må få inn teknikken. «Roing er en veldig naturlig bevegelse og de fleste tar den fort. Få noen til å se deg ro, og sammenligne dine kroppsposisjoner med de som blir vist i videoen under. Ikke dra for hardt før du er komfortabel med teknikken», står det på nettet. Strake armar, strekke ut beina først, så dra handtaket inn til brystet. Skvulp, skvalp. Mannen har reist til Svalbard og skal vere der til slutten av april. Utover i januar ror eg nesten kvar dag. Eg skyv frå. 21

Prøver å finne ein rytme. Sakte først. Så litt raskare. Skvulp, skvalp, og ah, for ei kjensle. Det står på nettet at eg no aktiverer alle store muskelgrupper: lår, sete, mage, rygg, skuldrer, legger og sidemusklar, kva no det er. Det står at eg no har høg mjølkesyreproduksjon, og at det er bra, og at treninga er svært skånsam for kne og anklar. Eg lukkar auga. Strekker ut beina. Dreg i handtaket. Høyrer skvalpinga. Prøver å sjå for meg fjorden. Bølger. Fjella rundt. Opninga ut mot havet. Og så ser eg heilt tydeleg for meg at mannen står der på kaia nesten inst i fjorden, med opne armar, ønskjer velkomen heim. Eg er nok naiv. Men eg treng luft, og eg treng å lande ein plass. Så byrjar researchen. Eg les om fisk og vikingskip og botnforholda i fjorden. 29. januar snakkar eg med mannen i telefonen, om garden vi har i Luster og epletre som må klippast, og om ein sommarkafé vi driv i lag med ein kokk, om når vi skal opne, og om praktiske greier og ein kjøledisk vi må ha tak i. Han lurer på om det er nødvendig å ro heile fjorden, om det ikkje held å ro eit lite strekk. Mannen fortel om nordlys og den nye vedomnen han har bestilt. – Når kjem du nord? spør han. Eg ror ei økt til. Merkar at kroppen endrar seg. Ser ein passe dårleg serie med svært godt samvit. Det er undervurdert, å sveitte seg sterk til andre sine surrete liv, få ein pause frå sitt eige. 22

Vatnet skvulpar, og eg tek sånn i no at det gjer vondt i eine skuldra, eg har lett for å få senebetennelse, men klarer ikkje heilt roe ned, det snør utanfor vindauget mitt. FEBRUAR Eg snakkar med mannen i telefonen att. Han lurer på om eg veit kva som skal til for å ro heile fjorden. Eg spør meg sjølv om det same. Midt i februar innser eg at eg uansett ikkje kan vere vekke frå ungane i tre veker i strekk sånn som alt er no, så det spørst om det blir rotur i år. Kan hende må eg plaske rundt i min eigen navle her i stova endå ein sesong, lukke til. Det er ei tyngd i dagane, eit alvor eg ikkje er van med, eg har nok vore for lett, og for trygg i det lette opp gjennom åra. No er alvoret her, set seg ved sida av meg til frukost og heng med meg heile dagen. Alt det eg eigentleg skulle er avlyst, men det går i eitt likevel, med variantar av heimeskule og kontor og frukost, lunsj og middag og kvelds ved det same kjøkenbordet. Eg søv dårleg, lengtar etter låge fjell som ikkje stel horisonten, låg tregrense, og så havet rett ut. Når eg skriv det slik, høyrest det ut som Eivindvik. Eg les og les til det renn frå auga, om gamle trebåtar og klinkbygging, og alle orda blandar seg til graut. Mannen sender ei melding om at han saknar meg. Eg skriv at eg saknar han òg. 23

Eg fekk min første faste jobb som journalist i økonomiavisa Dagens Næringsliv då eg var 24 år. Mamma var på besøk i Oslo og spurde: «Er det dette du vil bruke kreftene dine på?» No har eg levd av å skrive heile mitt vaksne liv, og no spør eg meg sjølv: Er det verkeleg dette eg vil bruke kreftene mine på? 19. februar tenker eg at det ikkje trengst fleire ord – at alle skriv, og at alt er skrive. At orda har mista kraft. Eg har brukt dei siste åra på å skrive om natur og menneske i ulike sjangrar, prøvd å undre meg og nærme meg svar på korleis alt er og heng saman. Men korfor skal eg skrive om ikkje noko blir betre av det, om orda ikkje når inn, ikkje løyser noko, ikkje får noko til å henge i hop eller gjer folk friske? No vil eg berre ro. Løfte årene, vere i rørsle, skru av støy, setje trøbbel og det triste på pause. Berre ro. Sakte. Drite i om det eg skriv, blir ein publiserbar tekst eller berre skvalp.Vere i den robåten i fjorden og la det regne og blåse og skvulpe. Sjå på hav og fjell og bølger og bli våt og varm og sliten. Verkeleg drite i alt anna eg burde eller skulle. Finne ro, ro i rørsle. Er roturen ein tvangstanke, ein fiks idé, noko eg krampaktig held fast i? Slik som andre i-landsbuarar som må svømme til Nordpolen eller springe nakenmaraton i New York for å stilne eiga uro? Er det ein distraksjon, eller er det å ta på mi eiga maske først, slik at eg deretter kan hjelpe andre? Eg veit ikkje. 24

Eg har sjeldan vore aleine. Eg har følgt mykje etter andre, flytta og drege dit dei ville, det var ofte enklast, og for meg har det ikkje vore så viktig kor eg var, berre eg fekk skrive og vere med mine fine og nok ute og i rørsle. Sånn innbiller eg meg iallfall at det har vore. Og sjølv om dette er mitt prosjekt, stolar eg jo ikkje heilt på meg sjølv no heller. Eg vil ikkje ro aleine. Eg treng folk. Hausten og vinteren har rissa fleire strekar i panna mi og stripa håret mitt grått. Eg sit i vindaugskarmen og er patetisk og kjenner altfor godt etter, slik ein absolutt ikkje bør gjere, har strekmunn og ikkje sminke, bukse som er laus i strikken, ullundertrøye og mursteinar i brystet, eg er kvalm av meg sjølv og all grublinga, eg saknar mannen min og burde vel få meg ein ordentleg jobb. Steiker fiskekaker med liten entusiasme. MARS I byrjinga av mars skin vårsola på brunt gras utanfor vindauget mitt. Og at det skulle vere så godt med vårsola, ho vekker meg. Bra prat med redaktøren min i telefonen 5. mars. Eg seier eg ikkje kan vere vekke frå gutane fleire veker i strekk no. Eg spør om vi kanskje kan dele opp roturen, ta ei økt i vår, ei til sommaren og ei til hausten? På den måten kan vi fange fleire årstider og skåne kroppen – det skal jo ikkje vere nokon rekord- eller sportspresta25

sjon, dette. Det er eit forsøk, og det skal gå sakte, og svaret er ja, det kan vere mogleg. Eg ringer mannen, spør om han blir med på første økta. Han svarar ja, og eg seier jippi. Eg les det eg finn om sognejekter som segla fjorden i hundrevis av år. I midten av mars søv eg godt, ler godt, et godt, drikk kaffi og ror hardt i stova. Då kjem dei gode dagane. Eg tenker eg kan klare det meste, ikkje berre roinga, men klare alt, skrive og redde både litt av verda og dei i bobla rundt meg, sørgje for at alle har det bra, jau då, bring it on. Eg spring i butikken og kjøper is til dessert, må feire det gode humøret. For slike dagar er eg takksam, då tenker eg også at eg høyrer til og er heime overalt. Nettleksikon opplyser meg om at heime og bustad reint juridisk er ein stad der ein «regelmessig tar sin døgnhvile», så det betyr vel at eg har leksikalsk bakgrunn for å seie at eg er heime der eg er, der folka mine er, der eg trengst. Eg ligg strak på golvet og pustar djupt og sakte, tømmer tankeboksen. Hjelper det òg. Eg les at hovudstraumen ut Sognefjorden går på nordsida på grunn av jordgravitasjonen. Då må vi ro sørsida innover. Eg ser på kart, kartlegg ruta og kontaktar folk. Både fjordfolk og ekspertar. To damer eg kjenner frå Svalbard, svarar kjapt. Dei har vore på fleire lange roturar på store innsjøar. Dei skriv at det er lurt å bruke skihanskar, spare rumpa ved å sitje på underlag, 26

at det er viktig med gode hjelparar undervegs, at å ro er bra for kropp og sjel, og at det er lurt å gjere det med nokon ein liker å leike med. Eg har fleire på lista, iallfall mannen, nokre venninner og kanskje pappa. Roar Moe bur på ei lita øy i Solund, ytst i Sognefjorden. Her har han budd aleine i nesten 30 år – han og nokre villsauer. Det er han som eig seksæringen på biletet på kjøkenveggen. Båten heiter Morild og er over 130 år. Roar har fleire gamle båtar – han kan ro og har peiling. Eg har intervjua han fleire gonger, så 23. mars ringer eg og spør om råd til denne turen. Han seier det kan vere vanskeleg å finne landliggeplass innover. At tidlegare var det eit sinnrikt system langs fjorden, med gjestgivarstader i passelege avstandar, der ein kunne få både overnatting og brennevin. – Det er litt av ei historie, seier han og snakkar om ferdsla langs fjorden. Frå sognejektene til dampbåtane som kom på 1800-talet og vidare til ekspressbåtar og verdas lengste tunell. Han åtvarar mot kompliserte straumforhold, og at eg må passe meg for vinden, særleg turbulente kastevindar. – Dei er ubereknelege og kjem ned i hytt og pine, ned sidedalane, seier han og held fram rådgivinga: – Pakk tørt, seier han.Tenk worst case, motvind, høljeregn, korleis du skal kome deg til land då. – Kva gjer eg om båten byrjar å lekke? – Bølger og slag kan gi gliper. Mest sannsynleg vil 27

lekkasjen vere i saumen, mellom bordgangane. Så de må ha med noko tettingsmiddel, det beste er ein skrue og ei plate for å knipe saman bordgangane, men noko syntetisk, Tec7, kan også gå. Ta med eit lite verktyskrin, kan hende ei øks. Og ei ekstra åre. Han seier det beste er å få båten på land mellom øktene. – Det var slik dei gjorde det før. Tok båtane opp etter kvar bruk. Etter praten med Roar ror eg ein time i stova, det har eg ikkje gjort før. Ved middagsbordet får eg yngstemann til å kjenne på musklane i underarmen. – De kan jo vere med, seier eg. – Eg blir med om eg får godt betalt. Kva med tusen kroner timen? seier eldstemann. 27. mars tek eg toget vestover til Bergen, med munnbindet på. Og dagen etter køyrer mamma og eg til Hjelmås, til eit naust ved Osterfjorden, ein halvtime frå byen. Og der står oselvaren. Han står der og skin. Mamma har pussa han inni, teke ut tiljer og tofter. Eg pussar båten utvendig, det skal vere lett puss der det er lakka, grov puss der det har vore grøn botnsmurning. Det som er laust, skal av. Mamma snakkar om ein kar i bygda, i Eivindvik, spør om eg hugsar han. – Ja, sjølvsagt, eg er jo ikkje ein unge, er snart femti, seier eg. 28

– Korleis kan eit lite knøtt bli femti? spør mamma. Og det er fine timar, eg pussar og stryk og blir kjent med båten. Mamma har opna naustdørene, og vi ser bortover dit farmor og farfar hadde hytte, og der yndlingsonkelen min bygde seg hus, der vi bada om somrane og var oppe til langt på natt og åt pølser. Farfar elska å ro, dyppe årene, lytte etter svarttrosten, fiske. Og vi fekk vere med. Det regnar lett ute, mamma og eg har niste og kaffi. Etter pausen pussar eg meir, oljar ein runde, mamma ryddar. Her er målingsspann og plank og ein skjenk frå oldemor og gamle redningsvestar. – Eg har hatt planar med alt som står rundt omkring her, men ikkje alt vart noko av, seier mamma. På loftet på naustet veit eg at eg har ei kasse eller to. Så når båten likevel må tørke, klatrar eg opp stigen. Opnar ei av kassene med namnet mitt på, her er brev, hundrevis, til 5966 Eivindvik, frå yndlingstanta i Hardanger som døydde altfor tidleg, og frå oldetante Bella og farfar, og her er kjærleiksbrev og mange frå mi venninne Mollen i Sogn, som eg håpar vi kan ro innom på turen. Eg grev djupt i kassa og les og grev og les og skjønar frå svara litt kva eg har skrive om, det er ikkje småtteri, og oldetante Bella skriv at ho er takksam for alt godt i livet, og Gud. Eg les høgt for mamma, som framleis ryddar nede, eg opnar ei kasse til og ei kasse til, kor er dagbøkene 29

mine frå denne tida, eg leitar. Eg visste ikkje at det var så mange kasser, eg hadde gløymt dei, sikkert tenkt eg skulle dei hente når livet roa seg, når eg fekk meg ein heim, eller ein kjellar, kanskje har eg aldri flytta heimanfrå? – Kor mange kasser var det? spør mamma. – Seks! ropar eg. – Seks? Det var mange! Mogleg eg må byrje krevje husleige, seier ho. – Eg lurer på om livet mitt faktisk er her, stabla i kasser, heile livet mitt frå 0 til 20 år, seier eg. – Bra vi tok ein tur innom då, seier mamma. Om kvelden finn pappa fram eit bilete som heng i gangen. Av tippoldefar min, som var frå Flåm i Indre Sogn. Han sit i ein robåt. Dagen etter, 29. mars, dreg mamma til skogen for å rydde kvist, eg er ved naustet. Eg lyttar på podkast medan eg oljar neste strok på oselvaren. Nina Jensen er gjest hos «Drivkraft» i NRK. Ho er marinbiolog og har jobba lenge for WWF, no jobbar ho for Røkke, med eit nytt luksushavforskingsskip. «Under vatn, der finn eg mest ro», seier ho – der finn ho noko som engasjerer henne så mykje at ikkje noko anna betyr noko. «Kva er det med deg og havet?» spør programleiaren, og Jensen svarar at det er ingenting som er meir fantastisk eller viktigare enn havet. Ho seier at vi har vel alle 30

ei eller anna form for dragning mot havet, og det er jo naturleg, for det var jo der livet på denne kloten oppstod. Havet gir oss 50 prosent av oksygenet vi pustar, held ho fram. Det regulerer klimaet vårt. Det er arbeidsplassen til hundrevis av millionar av menneske. Det gir livsviktige protein til over to milliardar menneske. Det er ei enorm inspirasjonskjelde – framleis Jensen sine ord, dette. Ho trur også at løysinga av veldig mange av dei utfordringane menneska står overfor i dag, finst i havet, anten det er medisin, biodrivstoff, energi, mat. Så det er ikkje noko å lure på, dette, seier ho, korfor ein er oppteken av havet. Det er jo det aller viktigaste vi har. Og medan eg oljar og er ferdig med eine sida på båten og flyttar med meg spannet til andre sida, seier ho at det berre er 20 prosent av havbotnen som er utforska til no. Ho trur det er store samanhengar og løysingar som berre ligg der og ventar på oss. Gjeld det for fjorden òg? Eg håpar vi kjem oss av garde til Eivindvik første veka i mai. APRIL No er eg tilbake i Oslo. Eg får tips om ein kar som ror oppover langs norskekysten i ein oselvar denne våren. Eg skriv og spør han om råd. Arne Kristoffersen har nett passert Florø og svarar at det er mange meiningar i trebåtmiljøet, at spør du ti entusiastar om råd, får du 11 31

ulike svar. Han åtvarar likevel mot å ro for hardt. Motstanden i vatnet aukar jo fortare du ror, så derfor er det lite å hente med meir kraft i taka. Ein robåt glir fint i 2,5 knop, men du kastar bort mykje krefter om du vil ro i 3,5 knop, meiner han. Då er det betre å heller auke frekvensen eller lengda på taka, meiner han. Kristoffersen tipsar om nettstaden Barentswatch.no og appen Windy – for å kunne følge med på vêr og vind og bølger – og å ete jamt, så ein ikkje ror seg tom. Hans aller viktigaste turtips er likevel å ta det med ro. Stoppe ofte. Få med seg natur og dyreliv. Å overtenke, analysere, planlegge eller styre for mykje har lite for seg, meiner han. Eg sender ei ny melding og spør korleis det er, kva han tenker på. Han svarar: «Det er noko symbolsk med å ro. Du ser tilbake dit du har vore, medan du dreg deg framover. Du får eit anna perspektiv enn når du rasar framover med blikket same veg. Ordet ro har fleire tydingar. Berre tenk på uttrykket ‘ro i sjela’. Når du ror, får du ro i sjela samtidig som du ror i sjela og får tenkt over eksistensielle spørsmål. Eg tenker på val, relasjonar, hendingar, men også på her og no. På natur, praktiske ting, planlegging, kartlesing, på det eg høyrer på radioen: nyhende, samfunnsproblem, osv. Etter snart to månader på tur merkar eg at eg søv betre, tenker klarare, møter menneske opnare og legg meir merke til detaljar. Naturen gjer godt.» Eg tek det til meg. Kuttar overtenkinga. Byrjar å gle meg. 32