69083 Promille – s. 1
21.05.2026 09:48
Tone E. Solheim Svarttrasta syng om natta. Roman 2021 Eg er V-vida. Roman 2024
69083 Promille – s. 2
21.05.2026 09:48
Tone E. Solheim
Promille Roman
Samlaget Oslo 2026
69083 Promille – s. 3
21.05.2026 09:48
© Det Norske Samlaget 2026 www.samlaget.no Omslag: Johanne Hjorthol Førtrykk: Type-it AS, Trondheim Skrift: 12,5/17 pkt. Adobe Garamond Papir: 60 g Holmen Book Cream 2.0 Trykkeri: ScandBook AB, Falun Printed in Sweden ISBN 978-82-340-1705-6
Denne boka er trykt på miljøvenleg papir. Materialet i denne utgivinga er verna etter åndsverklova. Det er derfor ikkje tillate å kopiere, avfotografere eller på andre måtar gi att eller overføre heile eller delar av innhaldet i utgivinga utan at det er heimla i lov eller følgjer av avtale med Kopinor. Det er forbode å bruke heile eller delar av utgivinga som inndata eller treningskorpus i generative modellar som kan skape tekst, bilete, film, lyd eller andre typar innhald og uttrykk, utan særskild avtale med rettshavarane. Bruk av materiale frå utgivinga i strid med lov eller avtale kan føre til inndraging, erstatningsansvar og straff i form av bøter eller fengsel.
69083 Promille – s. 4
21.05.2026 09:48
Hei. Eg er Markus. Du veit, Markus Aurelius – den romerske keisaren? Nei då, det siste der var tull. Eg er berre ein heilt vanleg Markus. Ein av ca. 13 000 Markusar i Noreg, og ein av fire i niande klasse på Dreggen ungdomsskule. Med andre ord er eg langt frå å vere unik. Har vore Markus føkkings B. sidan barnehagen. Kanskje kjenner du meg allereie som Muskat, eller kanskje kjenner du meg ikkje i det heile. Uansett – det spelar inga rolle. Om du har plukka opp denne boka, er det fordi du har lyst til å lese ho. Eller du trur i alle fall at du har lyst til å lese ho. Du kan framleis legge ho frå deg. 5
69083 Promille – s. 5
21.05.2026 09:48
69083 Promille – s. 6
21.05.2026 09:48
1
Lyden av vekkarklokka borar seg inn i øyregangane mine. Kvart på sju, i dag igjen. Eg forstår ikkje greia. Kvifor kan ikkje skulen byrje klokka ti, heller? Og kvifor er det så sinnssjukt vanskeleg å stå opp? Det var aldri eit problem før – før eg vart den svære kjempa eg er i dag. Før armane mine og beina vart for lange til å hanskast med, før stemma mi vart djupare og eg byrja å få hår overalt. Då eg framleis var liten og blåøygd (det er ein metafor – auga mine er brune), var alt mykje lettare. Å stå opp. Kle på seg. Gå på skulen. Eksistere. No er eg nesten to meter lang og trøytt heile tida. Berre det å opne auga om morgonen er eit ork. Eg sparkar av meg dyna. Svingar beina fram på golvet. Holete tennissokkar og hårete leggar og ein sur eim eg ikkje kan hugse at var der i går. Eg snusar meg sjølv under eine armen, skjer ein grimase. Så tek eg ein rein boksar frå den store haugen med klede på skrivebordet – haugen som mamma har bedt meg rydde på 7
69083 Promille – s. 7
21.05.2026 09:48
plass åtte gonger berre sidan i går – og dreg han på. Gjer ingenting med sjølve haugen. Kvifor i alle dagar skulle eg det? Vaksne folk henger seg opp i dei raraste ting. Som at klede ikkje skal ligge andre stader enn i klesskåpet, at tannbørsten ikkje skal ligge på kanten av vasken, og at jus ikkje skal drikkast rett frå kartongen. Om ein gjer det, er det berre så vidt verda står til påske. Skjøn det den som kan. (Det var forresten ikkje skotet i Sarajevo som utløyste første verdskrigen – det var Franz Ferdinand sine uheldige tannbørsteplasseringsvanar. True fact.) Dei fleste vaksne eg kjenner, hadde hatt godt av ein liten perspektivsjekk. Kartongdrikking og tannkremflekkar kjem ikkje til å bety noko som helst når tredje verdskrigen bryt ut. Og ja, eg seier når, ikkje om. Eg meiner, har du lese nyheitene den siste tida? Og kva rolle spelar det eigentleg om dei reine kleda mine ligg i klesskåpet eller på skrivebordet? Skitne blir dei uansett, når eg først tek dei på. Det er heile poenget med klede. At utsjånad er viktig, er dessutan berre ein sosial konstruksjon. Ein kan ikkje redde verda ved hjelp av brettekantar. Eg dreg på meg jeansen frå i går og favoritthettegenseren min – den med coverarten til Dark Side of the Moon på brystet. Du veit, den med lysstrålen som skin 8
69083 Promille – s. 8
21.05.2026 09:48
gjennom eit prisme og kjem ut som ein regnboge på andre sida? Du har garantert sett han, det lovar eg deg. Og nei, eg går ikkje med Pink Floyd-hettegenser fordi eg tilfeldigvis fann han på H&M ein dag og hadde lyst til å verke kul. For det første: Eg går ikkje i butikkar. Og for det andre kunne eg faktisk ikkje brydd meg mindre om kva folk tenker om meg. Eg går med Pink Floyd-hettegenser eine og åleine fordi eg elskar Pink Floyd. Har elska dei så lenge eg kan hugse. Har alle albuma deira, kan tekstane utanåt. Og før du spør meg om å bevise det ved å be meg svare på ei heil rekke teite spørsmål, som «Kva var B-sida på den første singelen deira», eller «Kva er favorittsjokoladen til Roger Waters» – eg hatar folk som bevisst prøver å undergrave andre, så du kan like godt lukke kjeften din først som sist.
9
69083 Promille – s. 9
21.05.2026 09:48
2
Badet er oppteke, som vanleg. Milla, syster mi, er berre elleve, men allereie heng ho meir på badet enn på sitt eige rom. Har fleire sminketing enn mamma, pappa og eg til saman. Eller … det var ei dum samanlikning – eg har jo ikkje sminketing. Ikkje pappa heller. Hudpleieprodukt. Der har vi det – det er det det heiter. Ikkje at eg ser noko poeng i at Milla skal bruke hudpleieprodukt – ho har jo ikkje byrja å få kviser eingong. Om ein ser vekk frå dei to småkvisene ho har på brystet, sjølvsagt. Hø, hø, hø. Men altså, plis ikkje sei det til ho at eg sa det. Eg er eigentleg ein ok bror. Lovar. Ikkje for å skryte, men eg er faktisk ganske snill. Omtenksam. Bryr meg om både ting og folk, sjølv om eg kanskje ikkje ser sånn ut. Skinnet kan bedra – det veit du sikkert allereie. Og om du ikkje visste det frå før, så veit du det no. Eg bankar på baderomsdøra, nett slik eg gjer kvar einaste kvardagsmorgon. 10
69083 Promille – s. 10
21.05.2026 09:48
«Millaaa», seier eg. «Komanigjen.» «Åååh!» Eg høyrer Milla slenge frå seg det eg antek er sminkeveska hennar, i det eg antek er vasken. Høyrer metallet på glidelåsen klinke stygt mot porselenet, og eg knip att auga eit augeblikk – rein refleks. Men så ristar eg det av meg. Klokka er ikkje sju eingong. Ingenting kjipt kan hende før klokka sju om morgonen. Til det er ikkje verda vaken nok. Milla låser opp døra. Sender meg eit stygt blikk frå under dei mørke krøllane sine, før ho trampar tvers over gangen og inn på rommet sitt og smeller att døra med eit brak som får heile huset til å riste. Til prepubertal reke å vere er Milla overraskande sterk. Eg brukar nøyaktig tre minutt på badet. Kaldt vatn i ansiktet, deo under armane, to svære gjespar framfor spegelen. Det får halde for i dag. Eg skal trass alt berre på skulen – ikkje på audiens hos kongen, liksom. Då eg kjem ut i gangen att, høyrer eg mamma romstere på kjøkenet. Høyrer ho opne kjøleskåpsdøra, ta ut den kjipe kjøleskåpsgrauten ho alltid et til lunsj. Høyrer ho putte han i veska, ritsjet frå glidelåsen då ho lukkar han. Og så – ein lyd som får det til å gå kaldt nedover ryggen på meg. Kakk-tsssssssss. 11
69083 Promille – s. 11
21.05.2026 09:48
Lyden av ein boks som blir opna, kolsyra som freser ut. Eg stivnar til der eg står. Kjenner hjartet banke fort og hardt innanfor hettegenseren. Nei. Nei, nei, nei. Plis, ikkje sei at … Meir rekk eg ikkje å tenke før mamma kjem ut i gangen. Ho har festa det lange, lyse håret sitt i ein laus knute baki nakken, og den gule buksedressen ho har på seg, er like plettfri som alltid. Ho heisar veska si litt lenger opp på skuldra, smiler varmt til meg. «God morgon, guten min», seier ho. «Kan du halde denne for meg medan eg tek på meg skoa?» Ho held boksen fram mot meg. 0,33 liter. Ramlösa. Gul. Brått kjennest det som om alle musklane i kroppen min slappar av på same tid, gjer meg fleire kilo lettare. Eg tek imot boksen. Sukkar fram eit «takk gud» på rein automatikk. «For kva då?» Mamma, som er halvvegs nedi eit par kritkvite joggesko, kastar eit spørjande blikk på meg i spegelen over kommoden. «Øh …» Eg ransakar den halvvakne hjernen min, men får 12
69083 Promille – s. 12
21.05.2026 09:48
berre opp feilmeldingar som Error 404 – denne hjernen finst ikkje og Prøv igjen seinare. Det einaste eg veit, er at eg ikkje kan seie sanninga – at eg eit augeblikk trudde det var ein ølboks ho hadde opna. Klokka kvart over sju. Ein måndagsmorgon. Gud så dust eg er. «Nei, eg … eg trudde eg hadde gløymt ei innlevering som skulle inn i dag, men så kom eg på at fristen ikkje er før i morgon», lyg eg. Mamma dreg augebryna opp under den tunge luggen sin, sender meg eit oppgitt blikk, men eg ser det på ho at ho eigentleg ikkje meiner det. Så tek ho Ramlösaboksen frå meg og gir meg eit kjapt kyss på kinnet. Pusten hennar luktar friskt av tannkrem, iblanda sitronen frå mineralvatnet. Ikkje eit hint av alkohol. «Ha ein fin dag då, guten min», seier ho, før ho forsvinn ut i vindfanget. «Du òg», seier eg i det ytterdøra smekkar att. Og så går eg inn på kjøkenet for å finne meg frukost.
13
69083 Promille – s. 13
21.05.2026 09:48
3
Då eg endeleg kjem meg ut av huset, har dei første solstrålane funne vegen gjennom skyene og gjort asfalten tørr og lysegrå. Likevel kjennest vegen til skulen tyngre enn han vanlegvis gjer. Eg ser ned på føtene mine. Sjekkar at eg ikkje har teke på meg pappa sine gamle militærstøvlar ved ein feil, men nei då – skoa er mine eigne. Same gråslitne joggesko som eg har hatt i snart fire år no, og som ein gong var kvite (og ja, før du spør – eg har hatt storleik 45 i sko sidan sjette klasse, no joke). Ikkje at eg ikkje kan få nye sko om eg vil. Nye klede, ny hårsveis, ny sekk. Mamma klagar bestandig over kor lurvete eg ser ut. Vil ha meg med på Carlings og H&M og gudane veit kvar. Eg har prøvd å seie til ho at eg ikkje har lyst til å gå rundt som ein vandrande reklameplakat utan eingong å få betalt for det, men eg trur heilt ærleg ikkje at ho forstår kva eg meiner. Eg stoppar ved eit lyskryss. Speglar meg i eit utstillingsvindauge. Dreg ei hand gjennom dei mørke afrokrøllane mine medan eg ventar på grøn mann, og lar 14
69083 Promille – s. 14
21.05.2026 09:48
dei falle ned att framom ansiktet, hulter til bulter. Så stikk eg ut underleppa, blæs dei opp og vekk. Hadde eg ikkje visst betre, hadde eg trudd at det var Sideshow Bob frå The Simpsons som stirte tilbake på meg. Burde sikkert gå til frisøren snart, men orkar ikkje. Orkar ikkje å først måtte forklare at nei, krøllane mine kan ikkje behandlast slik nordiske krøllar kan, for så å måtte småprate om vêret i ei halv æve. Då freistar det meir å la håret mitt vekse fritt ei stund til. Bakom meg byrjar bilane å sakke farten. Om nokre sekund kjem den raude mannen til å bli grøn, slik at eg kan krysse vegen. Likevel blir eg ståande framom utstillingsvindauget og stire på meg sjølv som ein annan idiot. Eg lener meg endå nærare glaset. Ser meg sjølv djupt inn i auga, til mannen blir raud att og bilane køyrer vidare. Skjerpings, Markus. Det var berre ein boks med mineralvatn. Ein heilt vanleg boks med Ramlösa. Eg pressar leppene saman. Nikkar kort til meg sjølv, gir meg sjølv ein mental klapp på skuldra. Eg veit jo at eg har rett, at mamma ikkje har byrja å drikke att. Eg meiner, kven drikk vel øl klokka kvart over sju ein måndagsmorgon uansett? Ikkje mamma, i alle fall. Mamma, som har vore edru i godt over eit år no. 15
69083 Promille – s. 15
21.05.2026 09:48
Eg snur ryggen til spegelbiletet mitt og småjoggar over vegen utan å vente på grøn mann igjen. Ein av bilane tutar på meg, kjem litt too close for comfort i det han køyrer forbi, men eg bryr meg ikkje. For i dag er det ein heilt vanleg måndagsmorgon i slutten av april, og mamma er framleis edru. Og det er alt som betyr noko.
16
69083 Promille – s. 16
21.05.2026 09:48
4
«Morgon.» Eg slenger meg ned på stolen ved sida av Tim. Tim Nilsen, Timian Oregano Krydderhylle blant vener. Og ja, Tim er faktisk kort for Timian. Set heile Markus Branten min litt i perspektiv, gjer det ikkje? «Mmrgn», mumlar Tim. Så dreg han hetta på jakka si over det korte, brune håret og kollapsar i ein haug på pultplata. Eg gir han ein solidarisk klapp på ryggen og lar han ligge. Tim er, om mogleg, endå dårlegare på å deale med morgonar enn det eg er. Om han klarar å få seg nokre ekstra minutt på auget før læraren kjem, er det han vel unnt. Siri er som vanleg sein. Kjem heseblesande inn døra i same sekund som læraren skal til å lukke ho, og sig saman på stolen sin fremst i klasserommet. Eg kan høyre den tunge pusten hennar heilt hit. Raud i ansiktet er ho òg. Den brunlilla luggen har klistra seg til panna hennar, og den smale nakken er blank av sveitte. 17
69083 Promille – s. 17
21.05.2026 09:48
No tenker du kanskje at Siri bur på Askøy eller Sotra eller noko. At båten hennar var sein, og at ho har sprunge heilt frå Strandkaien for å nå timestart, som den gullungen ho er. Eller kanskje trur du at ho bur i Åsane eller på Kokstad, og at det var trøbbel med den offentlege transporten igjen – ei svane i bybanesporet eller ein kollisjon i Fløyfjellstunnelen. Det er snilt av deg å tenke sånn. Det viser berre kor grei du er, og kor langt du kjem til å komme i livet som ein direkte konsekvens. Kudos til deg. Men altså, Siri bur to gater bakom skulen. Null kødd. Ho er berre kronisk dårleg på alt som har med tid å gjere, som den evige tidsoptimisten ho er. Det er nøyaktig femti prosent sjarmerande og femti prosent frustrerande. Vi er halvvegs gjennom første time då eg kjenner mobilen vibrere i lomma. Det kriblar i munnvikane mine. Endeleg. Eg treng ikkje eingong å sjekke kven det er som har sendt meldinga. Det er nemleg berre ein person det kan vere. Eg lener meg bakover på stolen. Rekker opp handa. Kremtar. «Ja, Markus B?» seier lærar Oda utan å snu seg vekk frå tavla. 18
69083 Promille – s. 18
21.05.2026 09:48
«Kan eg gå på do?» seier eg. Fleire av dei andre i klassen byrjar å småhumre. Oda ser på meg, hevar eit augebryn. Eg veit at ho veit at eg ikkje eigentleg må på do, men likevel nikkar ho, lar meg gå. Eg likar Oda. Heilt sidan eg skreiv den oppgåva om sosialisme versus kommunisme i fjor haust, har ho behandla meg som eit likeverdig menneske og ikkje som den umodne, hormondrivne femtenåringen resten av verda insisterer på at eg er. Om berre alle andre vaksne kunne gjort det same. Eg lukkar døra til klasserommet bakom meg og går bort til trappa. Set meg ned på det tredje nedste trinnet, strekker ut beina og dreg mobilen opp frå lomma. Mitt favorittnamn i heile verda lyser mot meg frå skjermen. Vida. Vida God morgon, Muskat :)
Eg smiler igjen, kjenner det brenne i kinna. Vida er så føreseieleg, sender meg melding kvar einaste morgon. Og eg elskar det. Markus Er det ikkje litt seint å seie god morgon? Klokka er jo snart ni
19
69083 Promille – s. 19
21.05.2026 09:48
Eg ser Vida skrive. Eit lite augeblikk forsvinn prikkane, men heldigvis dukkar dei opp att like etterpå. Vida Eg forsov meg!!! Har seriøst aldri skjedd før Markus Haha Dgb, eg trur deg God morgon, Valmuefrø :) Vida :) Du kan gå tilbake til timen no Skal ikkje forstyrre deg meir Markus Korleis veit du at eg ikkje er i timen? Spionerer du på meg?? Vida Nei Brukar heilt vanleg sunn fornuft, hehe
Eg sender eit geipefjes tilbake. Les meldingane hennar ein gong til, blir heilt varm inni meg. Tenk at nokon eg berre har møtt ein einaste gong, og som bur heile 142
20
69083 Promille – s. 20
21.05.2026 09:48
kilometer unna, kan få meg til å kjenne meg på denne måten. Det burde nesten ikkje vere lov. Med mobilen trygt på plass i lomma går eg tilbake til timen. Tim bråvaknar då eg set meg ned ved sida av han. Tørkar ei siklestrime vekk frå kinnet og ser på meg som om han plutseleg ikkje anar kven eg er. «God morgon», kviskrar eg. «Eg er Markus Bolstad. Vi har kjent kvarandre sidan barnehagen. Hyggeleg å helse på deg.» Eg held fram handa mi for ei handhelsing under bordet, men Tim berre slår ho vekk. «Dust», kviskrar han. «Har du tyggis? Rakk ikkje pusse tennene.» Eg nikkar. Leitar fram ein halvtom pakke Extra frå pennalet. Tim tek imot han, poppar ut to og kastar dei inn i kjeften som om dei var tablettar av noko slag. Så gjespar han lydlaust, kviler haka i handflatene og blunkar sløvt mot lærar Oda, som nett no snakkar om skilnaden mellom republikk og monarki. Eg ser panna hans rynke seg då han les kva som står på tavla. Under pulten byrjar høgrebeinet hans å vibrere, sånn som det alltid gjer når det er noko han ikkje forstår. Eg dultar han i sida med olbogen.
21
69083 Promille – s. 21
21.05.2026 09:48
«Ikkje stress med det», kviskrar eg. «Kan forklare deg i matfri.» Tim ser bort på meg, pustar letta ut. «Takk», kviskrar han. «Skuldar deg ein.» «Ein?» Eg hevar dei buskete augebryna mine. «Du skuldar meg minst hundre. Hundre og trettito, for å vere presis, om ein inkluderer dei polygon-greiene i mattetimen på fredag.» «Greitt», kviskrar Tim tilbake. «Hundre og trettito, då. Ro reka.»
22
69083 Promille – s. 22
21.05.2026 09:48