Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 1
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 3
Hallgrim Berg
PARLAMENTURISMEN Norske folkevalde pĂĽ utflukt Illustrert av Oddmund Mikkelsen
Samlaget Oslo
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 2
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 5
INNHALD Forord 9 Ustabil palamentarisme – stabil parlamenturisme 13 Hesteinteressert industrikomité i Wien 15 Kort drosjetur i Helsinki 16 Kåre Willoch på haiketur 17 Johan J. Jakobsen og protokollen 20 Då Morten Høglund sprakk 21 Dyr lærdom i Sogn og Fjordane 23 April i Paris 25 Kjellbjørg Lunde som stafettløpar i Lahti 28 Historisk bommert i Tallinn 30 Per Hækkerup som vert i Nordisk Råd 31 Kåre Willoch skeptisk til lange reiser 33 Hans J. Røsjorde skremte urfolket på Taiwan 35 Dødeleg landing i Tanzania? 38 Norsk statsminister godt kledd 40 Studieturen som aldri kom i stand 43 Spar og bli rik 44 Bortkasta investering i Florida 46 Dyr eplesaft i Frankrike 48 Tvilsamt i London, betre på Oppdal 50 Taxfree - please! 51 Parlamenturisme de luxe: Langtur til India og Kina 53 Lundteigen: Brussel = Byråkrati 57 Terje Nyberget ingen reddhare 58 Språkmektig kulturminister i Bangkok 61 Sunnmøring i Singapore 63 5
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 6
Kustus og kultur med Willoch – kalas og kaos med Schlüter 64 Ti kjappe 66 Dyr lærdom i grensebyen Kehl 69 Søvnig nordmann i Europarådet 71 Korleis den internasjonale taxi-lova vart til 72 Rullings på Buckingham Palace 74 Visne roser i Kristiansund 76 Hell og lykke for Gro – med champagne 77 Med Odvar Nordli til Israel 78 Då Nidelven fekk tårene fram i diktatoren 80 Valgerd og Grethe som muslimar i Kairo 82 Skrønestafett på New Zealand 83 Store pengar, fagleg ære, sterke kjensler 85 Jan Simonsen som palestinsk bryllaupsgjest 87 Slagsvold Vedum i perlehumør 89 Hjortepulver i Australia 90 Sigbjørn Johnsen i Bangkok 91 Vietnam eller ikkje: Det er Froland som er best … 94 Utsøkte frynsegode i Venezuela 96 Med statsråd i magen: «Hevnen er søt» 98 Odvar Nordlis klassiske Kina-replikk 102 Opptur og nedtur i Laos 103 Harde tak for landbrukskomiteen i Finnmark 105 Høfleg vertskap i Sovjetunionen 106 Klassisk flause i England 108 Dramatisk døgn i Moskva 110 Alt vel i Kuopio 112 Fridtjof Frank Gundersen med 47 sit-ups i Strasbourg 113 Einar Førde med komprimert takketale 114 Julehandel i New York 115 Rakafisk som politisk våpen 118 Gode tips til langtreisande kvinner 120 Utanrikspolitikk utan språk 121 Magnus Stangeland i sitt rette element 122 Reiulf Steen – på feil spor til Stockholm 124 Thorbjørn Berntsen – ivrig miljøminister på Svalbard 125 6
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 7
Dress i dusjen 126 Alltid paraply på tur 128 Magi på Machu Picchu 130 Operasuksess i Berlin 133 Kostbar kulturkollisjon 135 Jørgen Kosmo og Frank Aarebrot med offensiv i Riga 137 Trond Giske og Magnar Bergo sprengde spansk budsjett 139 Maotai – viktig miljøfaktor 140 Storm i kanalen – fiasko i Paris 141 Naken Høgremann i Berlin 143 Børge Brendes favoritt 147 Tretti år for seint ute 149 Besøk av eskortedamer frå Bollywood 150 Komikk og dramatikk i Afrika 152 Glimt frå stortingsbuss i Amerika 154 John Alvheim – nei til sosialistar, ja til kommunistar 155 Språkblomar 156 Magedans i Istanbul – med Bondevik 158 Kina-meister i handbak – Tore Nordtun eller Torstein Rudihagen? 161 Sterke krav til Stortingets reisekontor 162 Gullkorn og såkorn 163 Takk 181
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 8
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 9
FORORD Stortingsrepresentantar på reisefot – bra for fedrelandet Stortingsrepresentantar kan finne på mykje rart; dei skal jo vera eit tverrsnitt av folket. Det kan dreie seg om moro på reise, spikk og spøk mellom gode vener, klassisk situasjonskomikk og snartenkte replikkar som gjerne blir hugsa lenge i stortingsmiljøet og blant politisk interesserte og humoristar utover i landet. Utan tvil: Nasjonalforsamlinga er i overveldande grad fylt av representantar med elsk til fedrelandet og vilje til innsats for veljarane. Av den grunnen er politikarane alltid på leit etter djupare kunnskapar og betre løysingar. Det er den konkrete bakgrunnen for den norske parlamenturismen. Skal det kjennast attraktivt å vera på Stortinget, utanom det langsiktige, seige slitet, er det difor ikkje dumt for samfunnet å investere i utflukter som er til hygge og glede for representantane. Ikkje minst er turane til eksotiske reisemål viktige: Dei kan løfte sinnet og føre nye perspektiv til arbeidet. Ved å dra på studietur får mange av dei folkevalde med seg opplevingar som kan vera verdt å ta med i saker som kan bli aktuelle i kongeriket. Alle menneske treng påfyll, impulsar og inspirasjon for å fornye seg. Difor blir det reist meir og meir. Utgiftene for Stortinget til denne delen av drifta kostar titals millionar kroner i året. Eg vonar dei ikkje har rett, observatørane, som meiner at landet blir betre styrt når representantane er utanlands?
9
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 10
••• Gjennom valperioden skal representantane utøve samfunnsstyring på nasjonalt nivå – med ansvar for budsjett, lovgiving, reformarbeid, og optimal bruk av ressursar og disponibelt mannskap. Såleis er det viktig at reglementet i Stortinget gir klar rettleiing til dei folkevalde og partigruppene. Det er utruleg, men sant: Den omfattande reiseverksemda i Stortinget er ikkje omtalt i styringsdokumenta, bortsett frå ei lita setning i forretningsordenen, § 28: «Komiteen kan foreta reiser hvis den finner det påkrevd for sitt arbeid og presidentskapet har gitt sitt samtykke.» Stortingskomiteane har i realiteten blankofullmakt til å utvide horisonten til sine medlemer. Eit ønskje om utflukt – anten det er til Kirke nes eller Kina – blir sjeldan avslått. Spørsmålet er om nytten av alle desse reisene: Får skattebetalarane handfaste resultat for sine utlegg? Det kan diskuterast. Ein må vel trygt kunne seia at resultata helst viser seg på lengre sikt … Men det skjer òg uventa positive ting på reiser. Då samferdslekomiteen skulle studere jernbanedrift i 1993, og av alle stader på jord drog til New Zealand, oppdaga medlemene at det ikkje var posthus å sjå på mindre stader, men at folk henta brev og pakker på nærbutikken. Ja, i Fortrose, den sørlegaste busetnaden i heile landet, vart posten utlevert på den lokale puben, ei ordning som gav tydeleg sosial meirverdi. På plussida kan det òg trygt leggjast til at under større fellesreiser blir representantane rista godt saman. Gjennom ny informasjon og opplevingar blir det skapt minnerike referansar over partigrensene. Slike reiser er med på å utvikle den venskapen og den tilliten som demokratisk politikk er avhengig av.
10
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 11
I tillegg til dei meir spektakulære studieturane er Stortinget representert med delegasjonar i ein heil serie internasjonale organisasjonar. På samlingar og konferansar, opptil fleire gonger i året, har mange av utsendingane god tid. Då blir lokalitetar og nærmiljø gjerne utforska grundig, særleg på kveldstid … ••• Gjennom 32 år som folkevald, på tre forvaltningsnivå, og no som leiar i Foreningen av tidligere stortingsrepresentanter (325 medlemer), har forfattaren fått med seg mange muntre hendingar og sprell som er knytte til den reiselivsaktiviteten som fortener det fine namnet parlamenturismen. Alt som står i denne boka, har hendt. Dette er sanne soger. Men ein kan ikkje sjå bort frå at enkelte episodar kan ha blitt litt utbroderte, slik skikken er i munnleg overlevert forteljartradisjon. Som referent og nedskrivar av alle desse historiene legg forfattaren vekt på godlynt framstilling. Mottoet er: Humor skal vera hjarteleg, ikkje hjartelaus. Kyrkjefaderen Augustin sa: «Ikkje noko menneskeleg er meg framandt.» Eg er samd med han, men trur likevel at enkelte krumspring er av ein slik art at forlaget av og til må vurdere å anonymisere dei personane som har vore med på leiken. Det gjeld ikkje forfattaren sjølv, som utan blygsel fortel om det meste av det han har hatt glede av å ramle borti. Med ønskje om hyggelege lesestunder til alle! Ål i Hallingdal, 2016 Hallgrim Berg
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 12
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 13
USTABIL PARLAMENTARISME, MEN STABIL PARLAMENTURISME Parlamenturismen og parlamentarismen har éin ting felles: Dei er begge i omforming og utvikling. Men slik praksisen har skifta i Stortinget dei siste tiåra, ser det ut til at parlamenturismen er meir stabil enn parlamentarismen. Matz Sandman, livsnytande samfunnsutviklar, har påvist dette i boka Matz mener (Kommuneforlaget 2001). Så tek eg sjølv ansvar for resten. Sverdrups parlamentarisme: Regjeringen må ha Stortingets tillit! Bortens parlamentarisme: Æ hadd itj’ tillit tel rægjæringa mi. Willochs parlamentarisme: Stortinget bør ha full tillit til at jeg alltid har rett. Brundtlands parlamentarisme: Stortinget har inntil videre regjeringens tillit. Syses parlamentarisme: Dersom regjeringen ikke har tillit til seg selv, fortjener den neppe Stortingets. Jaglands parlamentarisme: Jeg vant, forsvant, og har tillit til at jeg en dag kommer igjen. Bondeviks parlamentarisme: Siden regjeringen ikke har stor tillit i Stortinget, satser vi på støtte fra høyere makter. 13
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 14
Stoltenbergs parlamentarisme: Regjeringen har alltid flertall, sĂĽ vi trenger ikke Stortinget. Erna-parlamentarismen: Vi er i mindretall, men har tillit til oss selv. Jonas-parlamentarismen (eventuelt): Regjeringen vil gjerne ha dialog med opposisjonen, fortrinnsvis pĂĽ seminar utenfor huset.
14
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 15
HESTEINTERESSERT INDUSTRIKOMITÉ I WIEN Etter kvart stortingsval er det konstituering og ny fordeling av verv og posisjonar. Det oppstår gjerne kamp om leiarskap, komiteplasseringar, osv. Alle får ikkje rom i den komiteen eller på det saksfeltet dei brenn mest for. Og skulle du få plass i den komiteen du helst vil, kan du som representant likevel ha hobbyar og interesser i livet som overgår alt som har med politikk å gjera. Industrikomiteen var på 1980-talet i Wien for å sanke kunnskap og utveksle impulsar om industriutvikling med kollegaer frå parlamentet i Austerrike. Eit større møte, med politikarar, sekretærar og statstenestemenn skulle finne stad i ein møtesal i Bundestag den fastsette datoen klokka 10.00. Kvelden før, då komiteen hadde førebuande middag på hotellet, bad leiaren i den norske komiteen, Reidar Due (Sp), sin nestleiar, Einar Førde (Ap), om å styre møtet frå norsk side neste dag, «for jeg føler meg ikke helt god, og tror nok at jeg bør holde sengen i morgen». Litt etter opplyste også Ingvald Godal (H) at han truleg var råka av same viruset som Reidar Due, kjende seg svimmel, så nestleiar Førde kunne truleg heller ikkje rekne med han på møtet neste morgon. Den spanske rideskolen i Wien har i over 400 år dyrka den klassiske ridekunsten. Morgontreninga med dei flotte, kvite Lippizanerhestane (som alle nordmenn kan sjå på fjernsyn under den årlege nyttårskonserten), tek til kvar dag klokka 10.00. Treninga er open for publikum. Denne morgonen, klokka 09.59, kjem to norske stortingsrepresentantar hastande ned kvar si gate i Wien, rundar kvart sitt hjørne av eit staseleg bygg, og går rett på kvarandre ved inngangsdøra til Den spanske rideskolen. – Neimen, er det ikke selveste Ingvald Godal, hva gjør han her? – Eg trur eg er her i det same ærendet som komitéformann Due, skal me ikkje gå inn med ein gong og sjå på hestane? 15
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 16
KORT DROSJETUR I HELSINKI Nordisk Råd blir omtalt med glede av dei mange stortingsrepresentantar som har møtt der, – glede over å kunne løyse felles og praktiske oppgåver for medlemslanda, og glede over all hygge og sosialt samvêr blant kollegaer på sesjonane. Når det blir sein kveld, kanskje natt, er Ola Nordmann overbevist om at han treng drosje heim. Blant kandidatane til å vera hovudperson i denne sanne soga, finn me stortingsrepresentant, seinare fiskeriminister, seinare riksrevisor Bjarne Mørk-Eidem (A) frå Vega på Helgelandskysten. Under ein sesjon i Nordisk Råd var mange glade representantar ute på ein kjend nattklubb i Helsingfors. Samtalen og dansen gjekk lytefritt, i god stemning, med karar og kvende i høveleg blanding. Ved 03-tida var det slutt. Opp trappa frå kjellaren kjem den norske utsendingen Bjarne MørkEidem og eit par gode vener frå Stortinget. Ute står drosjer på rad og rekkje, Mørk-Eidem kaprar den fremste, set seg inn og formidlar til sjåføren: «Hotel Presidenti!» Sjåføren ser på han som eit spørjeteikn, og Mørk-Eidem tek opp att: «Hotel Presidenti, takk! Kjør!» Sjåføren tek av, trillar sakte rundt kvartalet og kjem tilbake til startpunktet, stoppar, peikar mot vestibylen og seier: «Hotel Presidenti, varsågoda!»
16
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 17
KÅRE WILLOCH PÅ HAIKETUR Mange oppfattar Kåre Willoch som streng og pedantisk. Bak fagkunnskapen og formalismen finn du ein hjartevarm person og ein stor humorist. Replikkane er treffsikre, samtidig som han ofte legg vinn på å få det siste ordet. Etter at Kåre Willoch gav seg som statsminister og seinare sigla opp som fylkesmann, vart han lettare radikalisert på enkelte område. Han vart observert med husflidsslips, kvite joggesko til mørk dress, stilte spørsmål ved klimaet, og begynte til og med å reise kollektivt. Ein dag han skulle ta trikken frå Bestum inn til sentrum, var han ti sekundar for seint ute, så trikken forsvann i det fjerne. Ei dame som såg dette frå ein bil like ved, ropte til Willoch med tilbod om haik inn til byen. – Ja, tusen takk, det var vennlig, svarte han. Den fine frua hadde nettopp vore i slaktarbutikken og henta ein del store kjøtbein til schæferhunden sin, og hadde lagt desse på eit brett på golvet framom passasjersetet; ho bøygde seg kvikt ned og skuva alle beina inn under setet akkurat i tide før Willoch opna døra og sette seg inn. Praten gjekk livleg innover mot sentrum, og sjåføren var så ivrig etter å diskutere politikk at ho nesten ikkje la merke til trafikkreglane. På raudt lys måtte ho bråbremse: Willoch fór framover og dunka panna i frontruta, samtidig som kjøtbeina under setet kom deisande fram. Willoch kikkar ned, tek opp eit bein, og spør sjåføren: – En tidligere medpassasjer, formoder jeg? ••• Då Stortingets galante direktør, Hans Brattestå, nokre veker seinare stod i ei munter gruppe på Slottet og fortalde denne historia – om korleis det gjekk då Kåre Willoch skulle haike med eit ukjent kvinne17
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 18
menneske – overhøyrde Willoch dette. Etter at lattersalvene hadde lagt seg, kom han bort til Brattestå og sa: – Jeg må få korrigere denne fremstillingen en smule. Jeg kjente jo den elskverdige damen ganske godt; for du vet, Brattestå, at jeg haiker aldri noen steder med fremmede kvinner!
18
Parlamenturismen ferdig_Layout 1 06.07.16 15:45 Side 19