ARNE HENNING ÅRSKAUG
Utstyrstekstar. Prosa 2015
Skap & Sørg. Eksessar om gørra vi ber på. Prosa 2022
KABARET GRELL
Arne Henning Årskaug
S A ml AGE t
O S l O 2026
© Det Norske Samlaget 2026 www.samlaget.no
D ESIGN : Magnus Osnes
Kabareten på framsida er fotografert av Robert Meyer og henta frå boka Velkommen til mitt kjøkken av Ingrid Espelid Hovig. (Gyldendal Norsk Forlag i samarbeid med Programbladet, 1985).
S KRI ft: Custodia og New Kansas
P APIR : 70 g Holmen Book Cream 2.0
tR y KKERI : ScandBook AB, Falun
Printed in Sweden
ISBN 978-82-340-1664-6
Denne boka er trykt på miljøvenleg papir.
Materialet i denne utgjevinga er verna etter åndsverklova. Det er derfor ikkje tillate å kopiere, avfotografere eller på andre måtar gje att eller overføre heile eller delar av innhaldet i utgjevinga utan at det er heimla i lov eller følgjer av avtale med Kopinor.
Det er forbode å bruke heile eller delar av utgjevinga som inndata eller treningskorpus i generative modellar som kan skape tekst, bilete, film, lyd eller andre typar innhald og uttrykk, utan særskild avtale med rettshavarane.
Bruk av materiale frå utgjevinga i strid med lov eller avtale kan føre til inndraging, erstatningsansvar og straff i form av bøter eller fengsel.
A ram sam sam, a ram sam sam
Guli guli guli guli guli ram sam sam
Hi kye yay, yippie yi kye yay
Awoo awoo ayee kie chi’
What are words worth?
What are words worth?
Words Tom Tom Club
I ein kabaret
Det har vorte slutt mellom kjærasten min og meg, og eg veit ikkje kvar eg skal gjere av meg. Det hende no rett før helga. Vi hadde eigentleg tenkt oss på teateret. Billettane var kjøpte på slump, eitt av mange gagnlause beredskapstiltak mot mislyden mellom oss i leilegheita. Framsyninga skulle vere ein slags poetisk dekonstruksjon av satyrspelet som sjanger, og på eventsida stod det noko om at sceneinstruktøren var særleg kjend for sine ekspressive og kaotiske, men samstundes estetisk vakre framsyningar, fulle av løynd ironi som ogso var provokative i sine spissfindige konfrontasjonar med heteronormativitet og konvensjonelle kjønnsdikotomiar. Vi fekk aldri sett det. Vi kom oss aldri ut døra. I staden var vi inne heile kvelden, heile natta, stønna, smelte og dura, tvagla i væta, svalka og klura, i staden auste vi kvarandre opp med utkropen irettesetjing, med irrande og einsynt eiterspy, i staden kappspytta vi ut bråville og barokke spitord vi ikkje visste vi hadde i vokabularet, og so til slutt, til slutt so slo vi opp! Det var ikkje anna å gjere. Det var ikkje fleire ord att.
Vi har vore ømskinna, vamle og sengemutte overfor kvarandre ei stund no, tedd oss som vi har kome borti brennenesler, dei få gongane vi har rørt ved kvarandre. Det har vore litt for mange netter der vi har lege i kvart vårt rom og onanert, litt for mange dagar vi har gjeve kvarandre kaldskrattande korreks for feilplasseringar av vaskeklutar, litt for mange kveldar i knitrande
keisemd slingrande med kvar vår podkast på øyret der vi ikkje delte anna enn vinkartong. Det har vore litt mykje, litt mykje knivsliping og illtru under hjartebanken, litt mange svartsjela, hånlege diktatøvingar. Litt for mange kveldar har gått med til stretande, mumlande utmattingskrigar, men vi har alltid greidd å kome oss ut døra. Vi har alltid greidd å kome oss i selskap eller på framsyningar, har alltid greidd å få kokt inn usemja, dampa vekk agget vi har bygd opp, sett det kvervle vekk i kjøkkenvifta og klaffventilane, men denne gongen, denne kvelden storma vi skånsellaust og sprakande frå kvarandre, denne kvelden rakna det, denne kvelden var det ikkje anna å gjere enn å slå opp. Sjølv albatrossar gjev slepp og let isvinden deise dei i bergveggen om dei siglar lenge nok i han.
Det har vorte slutt mellom kjærasten min og meg, og eg veit ikkje kvar eg skal gjere av meg. Eg fortel det til alle venene mine, dei som framleis har ork til å høyre på meg og ikkje torer å seie ifrå om at dei har nok å stri med sjølv. Eg ringjer dei midt på natta for å fortelje dei at hjartet mitt er sundkrasa, at det er helst slik det går. Eg seier at dette lyt eg berre drysje av meg, drope for drope. Det som skjer, det skjer, det kjem til å skje igjen, på nytt og om att, på same måten og samstundes heilt ut av det blå: på nye måtar. Det skal ikkje eg stri imot, leggje meg borti. Det er det ingen vits i. Men du må berre ta det heile med ro, Jo! All amor andar ut til slutt, og det er no berre so. Og du må forstå det ikkje var anna råd, Maud. Alle desse forsøka på kjærleik har gjort meg so utmødd, so utmødd og overgjeven, Even. Men denne sorga, dette indre gnagset, skal nok gå seg til om eg får tedd meg litt lausliva, Driva. Berre synd eg er so rangsøvd, so synd at eg er so krum i
ryggen, so synd det skakar slik i leppene mine, og so veit eg ikkje heilt kvar eg skal gjere av meg. Det er ikkje det at eg ikkje tener godt, men kom ikkje her og fortel meg at det går an å bu åleine her i hovudstaden, det vert i dyraste i laget for folk av min stand.
Det har vorte slutt mellom kjærasten min og meg, og eg veit ikkje kvar eg skal gjere av meg. Eg fortel det til foreldra mine, som ikkje har anna val enn å høyre på meg. Dei seier at dette lyt eg nesten berre finne meg i, at eg må prøve å ikkje skape meg slik som sist det var strabas i sjela. Leppeskak, søvnløyse og krum rygg er noko ein tek seg tid til, ikkje noko ein får. Og tap av kjærleik er dessutan på ingen måte uvanleg for slekta vår, vi er lette å reise ifrå. Dei seier at no gjeld det å halde seg i rørsle, halde seg oppteken. Eg bør leggje meg til same tid kvar kveld og reise på jobb til same tid kvar morgon, ikkje vere ei dutlebrok, ikkje svamle so mykje som eg har det med å gjere. Om det vert for gale å vere åleine, får eg heller melde meg inn i ein klubb, eller prøve å treffe litt nye folk. Å flytte heim til dei i Førde for ein liten periode må eg for all del ikkje finne på, då vert eg fort verande, då vert eg fort ei folkeskremme i gatene eller eit stort inkjevetta som bur bak attlatne gardin, det er mange nok av dei heime, mange nok av dei i slekta.
Det har vorte slutt mellom kjærasten min og meg, og eg veit ikkje kvar eg skal gjere av meg. Det har vorte slutt mellom kjærasten min og meg, og eg orkar i grunnen ikkje å gå det i møte. Eg bør prøve å ta leiken meir på alvor, prøve å ikkje stå fast i eiga gørre, men eg kan slett ikkje ta meg råd til det, dvele ved det, so i staden flyttar eg inn i
KABARET
Sjå her, eg bur forsyne meg i ein kabaret! Kor herleg er ikkje det? Kor fagert er det ikkje å sveipe seg inn i aspik og gje seg over til asparges og drikk! Kom og sjå, eg bur i ein makelaus kabaret! Eg har slutta å høyre etter og spratlar no berre rundt i gelé. Det ubbar opp til undergangsdag for kloden, og her slentrar eg berre rundt i gruggen etter innfallsmetoden! Verda er teken over av herostratar og fatalistar, og eg kan ikkje anna enn å skvakle so eg ristar. Verda er eit duvande syndehus spildrande fullt av skabbhalsar, hallikskarvar og despotiske gubbedårar, men her inne er det fred, her inne er det show og uendelege mengder med attpåtårar. Sjå her, eg bur i ein kabaret! Det er ei skrallande, likesæl og arbitrær svimeferd, igangsett av ein gråtmyglen og gjerandslaus seremonimeister, ein jålete kistebuar dansande i gremjeslagg og vrakrestar. Ein utspjåka vavlekokk som staukar ut ord folk knapt skjønar, er det løye publikum grin og stønnar? Verda brenn ned, men eg let det berre stå til, er ikkje so mykje å gjere med det, anna enn å svangle rundt i ein skinande kabaret. Ingen barn, ingen aspirasjon, dømd til stretande rangling og skak, dømd til rengd rytme, rim som aldri heilt går opp, og evig avsmak. Sjå her, det har vorte slutt mellom kjærasten min og meg, og no bur eg i ein kabaret, i ei fjong lita leilegheit med halvfaste, didrande veggar og gyngande setningar, eit kjekt lite husvære med gjennomsiktig tak og utsikt i alle retningar. Sjå her, eg bur i eit kolfortapt kollektiv saman med skinke, erter og frosengulrot, ein syndig gjeng som ikkje vil anna enn å smelle i hop ustyrleg krot, ein gjeng motvillige vaksne som tværar ut tida si i spirituøst blot, til å supe kraft som det skulle vore saft. Sjå her, vi bur i ein kabaret, vi let det berre skje. Svamlande rundt vi sviv, veit ikkje råd for vårt lundelause liv.
Vi er kokte inn og avkjølte, vi står på utstilling og er synlege for alle som går forbi. Kom og sjå, vi som bur her, vi viser oss fram! Eit liv vigd til fjakling, førestillingar og festglam, til å raffinere lyte, unotar og skam, flyte i elvestraumar fulle av fargesprakande slam. Sjå her, vi sym dagen lang rundt i ei skakande mørje. Hadde du klart det noko betre, om eg torer spørje? Det som ikkje kan seiast, det som ikkje kan levast, det lyt heller syngjast. Å dvele er å stå still, å dvele er å døy. Kva var det eigentleg eg snakka om? Før dette vart ein oppkava ordflom? Jo, det har vorte slutt mellom kjærasten min og meg. Det hende no rett før helga, og no, no bur eg forsyne meg i ein kabaret, kor svært og herleg er ikkje det?
KABARET GRELL
Kveldens repertoar:
Huset står framleis under vatn
Beinklubb!
Mitt sundkrasa hjarte
Det er ikkje ei levande sjel som vil ha meg her på festen, men eg får ikkje lov til å gå
Kvifor er eg so krum i ryggen?
Ikkje anna råd enn å gå i bryllaup
Venene mine har byrja å lukte
Mi fyrste masseutdøying
Bakken du går på, skal svelgje deg heil
Pass på! Gjenskin på frifot!
Kjeklinga vår
Ingen kan drikke like mykje vin som eg!
Josh Hartnett
Fabelklubb!
Kvifor er eg so rangsøvd?
Avrak jr.
Om det å svamle
Mi andre masseutdøying
Sex på eit bord
Ut og danse med Gard
Ny kjæraste! Ny dagbok! Nytt hjarte!
MEIR PÅ NESTE SIDE!
KABARET GRELL
Framhald av kveldens repertoar:
Du kan ha godt av å tenkje litt på kloden!
Skrinnhild
Liggjeklubb!
Eg klypper hol i gardina dine
Folkeskremme i Førde
Vi veit kva slag du er
Gode taksidermistar!
Alle fargar skal tolast
Ein aftan med variert underhaldning
Venene mine snakkar saman
Ei singling i andre enden
Ormeting
Kvifor skakar det slik i leppene mine?
Tomt for punsj!
Det vert aldri stilt frå meg!
Vamos a matar, compañeros!
Venene mine syrgjer
På fest i Helheim
Det som står att etter festen
Mi siste masseutdøying
KJÆRE PUBLIKUM! KOM OG GÅ SOM DE VIL! DET VERT INGEN PAUSE!
Huset står framleis under vatn
Skyene såg seg leie på alt regnet som burla innvortes, og tømde det ut over bygda inst i fjorden i ei einaste stor brulting. Elvane tok grådig imot dropehopen som kom drusande nedover, og nærte seg godt på vassofsen dei knappe timane det dundrande magerivet gjekk for seg. Sprengfôringa gjorde sjølv siklene og grovene gøysande og grådige. Stappfulle av grugge gjorde dei seg kraftige, range og kamplystne, stridige nok til å bale seg over breiddene, myrje seg nedover berga, utover bøane i bratta, til å grave seg inn i leier dei aldri før hadde gått. I eit av dei nye fara stod det til vanleg eit hus, eit tagalt og trufast hus, eit hus bygd opp av tagalt og trufast treverk, eit hus som ikkje hadde vore til bry for nokon. Straumen tok ikkje omsyn til det og rapsa det med seg utan å spørje. Huset hadde ikkje mykje det skulle sagt. Når himmelen raknar, er det vanskeleg å gøyme seg, og ein straum som har bestemt seg, er det gjerne vanskeleg å forhandle med. Huset let seg losne frå jorda og sope med elva utan nemneverdig mukking. Det sette seg ikkje i vase, fór berre siglande ned bakkane, gjennom bygda, over riksvegen, fylgde straumen heilt til han sisla ut i fjorden, og her kunne huset ikkje gjere anna enn å søkke til botns.
Huset står framleis under vatn.
Ja, huset står framleis under vatn. Det har vore uråd å få det opp att. Vi har prøvd å lyfte det opp med ei kran, men ho knakk. Vi har
prøvd å heve det med ein svær ballong, men han sprakk. Nokon fabla om å drenere heile fjorden, men det var helst berre fabling og pylsesnakk.
Akk, huset står framleis under vatn.
Huset hadde inga sikring, ingen voll å gøyme seg bak, ingen vernemur å lite på, ikkje løye det var slik det måtte gå. Vi har prøvd å be til gudar, både våre eigne og andre sine, både dei som finst, og dei som slett ikkje gjer det, men det har ikkje vore mykje støtte å få. Huset står framleis under vatn. Vi har prøvd å søkje hjelp gjennom avskaplege seansar med skuggebuande bankeånder og annan slu styggedom, vi har prøvd å sende bod etter listige galdrehekser og svartekunstskunnige seidmenn, men ingen har teke seg bryet med å svare. Huset står framleis under vatn. Vi har prøvd å rådføre oss hos djupvassdykkarar, ubåtkapteinar og sjødraugar, men dei har berre snøfta, trekt på skuldrene og gått tilbake til sitt.
Og huset? Det står framleis under vatn.
Ja, huset står framleis under vatn. Det har kome sjøstjerner i sengetøyet, kråkebollar har klumpa seg saman i kjolane og skjortene i klesskåpet, breiflabbar har grave seg ned i teppet under sjeselongen. Stovegolvet er eit velnært og fargeglimande korallrev, det er sprakande og kavande ål i alle taklampene, glefsande pigghå bak bøkene i bokhylla. Det bur ei stor og mannevond brosme inni vedomnen, det har kome store berg med krabber i kvar einaste krå, akkar og blekksprut surlar rundt i skuffene i skjenken. Det sym svære stimar med sild ut og inn av vindauga,
døsige hyser fulle av plast duvar opp og ned i dusjkabinettet, og ei sjenert glasmanet held til oppe på mørkeloftet. Det er ikkje mugg på badet lenger, berre attvaksne, tjukke skogar av algar og tang. Det er for dumt, men det er no ein gong slik det vart.
Huset står framleis under vatn.
Og vi som budde der? I det tagale og trufaste huset, i huset som ikkje hadde vore til bry for nokon, huset som no står under vatn, kvar vart det av oss? Vi fór derifrå. Vi fór til byen. Vi byrja på skule og svara so godt vi kunne, når læraren stilte oss innfløkte spørsmål. Vi fekk karakterar vi ikkje torde å krangle på. Vi fekk vener som hadde dårleg innverknad på oss, vi fekk vener som foreldra våre bad oss halde oss vekke ifrå. Vi vart forelska i alle som såg i vår retning, og vi kjende gråten hurgle opp i håse rasp frå halsen når den vi elska, ikkje ville ha oss. Vi pynta oss før vi drog på fest. Vi drakk oss fulle, røykte oss fjerne, var sjølvdestruktive, vitlause og balstyrige, av og til låg vi med folk som var dobbelt so gamle som vi, slik at vi kunne fortelje venene våre at vi hadde lege med nokon som var dobbelt so gamle som vi. Vi reiste på backpacking til land der folk hadde dårlegare levestandard enn oss. Vi kom heim att og let som ingenting hadde endra seg, men innimellom hadde vi lange, bivrande tankeflog medan vi stirte ut i lufta. Vi slaura og gapte på forskjellige skjønlause studium før vi fekk oss forskjellige skjønlause kontorjobbar. Vi fekk oss kjærastar, gifta oss av og til med dei, særleg dei foreldra våre syntest var uliklege. Vi var utru og vart bedregne. Vi fekk sensitiv nase og klaga på yngre kollegaer sin bruk av parfyme i kontorlandskapet. Vi mista tolmodet og krangla ofte med naboar om når det høvde seg med oppussing, kvar det passa å parkere syklar, enda ofte opp med å sende dei anonyme brev i postkassa
med obskønt innhald. Vi drølte vekk dagane med kaffidrikking, intervalltrening, sparing, bilkøyring, vi drølte vekk dagane med å vente tolmodig på e-post. Enkelte sundagar kjøpte vi eit skikkeleg godt brød frå bakeriet. Det fortente vi, det hadde trass alt vore ei stri arbeidsveke. Vi byrja saktmodig å kjenne tilstramming i ledda våre, at augeposane vart blaute og seig nedover andletet, vi byrja å abonnere på plussabonnementa til lokalavisa slik at vi kunne snaugnage dødsannonsane for gamle kjenningar vi knapt hugsa andletet til. Og so var det eitt år vi vann eit fjongt knivsett i ein konkurranse. Det viste vi fram når vener kom på besøk. Vi levde både musserande og daft, tenkte i grunnen ikkje so mykje over det. Med bal og basing ratla vi oss gjennom livet på eit vis. Og so låg vi der i sjukesenga og tenkte at dette gjekk no grueleg fort. Men slo oss til ro med at ein straum som har bestemt seg, gjerne er vanskeleg å forhandle med. Vi døydde sprengfulle av songar og våbøner som aldri fekk høve til å rømme frå kroppen. Vi døydde og fekk tolleg godt med besøk i gravferda. Dei besøkjande sa det var ein verdig og fin avskjed.
Og huset? Det står framleis under vatn. Aulande fullt av liv det ikkje er mogleg å nå.