Issuu

SelbyWynnSchwartz

EtterSapfo

Roman

FråengelskvedOdaMalmin

Samlaget

Oslo2026

Originaltittel: AfterSappho

Førstpubliserti2022avGalleyBeggarPressLimited,NorwichNR23LG

Norskutgåve©DetNorskeSamlaget2026 www.samlaget.no

Omslagsdesign:HollyOvenden

Omslag,tilpassingnorskutgåve:MagnusOsnes Førtrykk:Type-itAS,Trondheim Skrift:11/15pkt.AdobeCaslon Papir:60gHolmenBookCream2.0 Trykkeri:ScandBookAB,Falun PrintedinSweden

ISBN978-82-340-1433-8

Dennebokaertryktpåmiljøvennlegpapir.

Materialetidenneutgivingaervernaetteråndsverklova.Deterderforikkje tillateåkopiere,avfotografereellerpåandremåtargiattelleroverføreheile ellerdelaravinnhaldetiutgivingautanatdeterheimlailovellerfølgerav avtalemedKopinor.

Deterforbodeåbrukeheileellerdelaravutgivingasominndataeller treningskorpusigenerativemodellarsomkanskapetekst,bilde,film,lydeller andretyparinnhaldoguttrykk,utansærskildavtalemedrettshavarane.

Brukavmaterialefråutgivingaistridmedlovelleravtalekanføretil inndraging,erstatningsansvarogstraffiformavbøterellerfengsel.

Atutt voichesieteLinaPoletti sombetyr:tilalledokkersomerLinaPoletti.

EtterSapfo 11

Bibliografisknotefråforfattaren277

KommentartilomsettingavedOdaMalmin296 «Kvinnelivetogmoderniteten»303

EtterordvedJanneStigenDrangsholt

Forfattarenstakk314

ProblemenetilAlbertineer (frafortellerenssynsvinkel)

a)løgnaktighet

b)lesbianisme

og(fraAlbertinessynsvinkel)

a)åværeinnesperretifortellerenshus.

–ANNECARSON, Albertine-økt

PROLOG

SAPFO, KRING 630 FVT .

Detførstevigjorde,varåendrenamn.Viskullevere Sapfo.

KvenvarSapfo?Ingenvisste,menhohaddeeiøy.Hovar omkransaavjenter.Hokunnesettesegvedbordetforå eteogsjårettpåkvinnahoelska,omennulykkeleg.Når hosong,saalle,vardetsomeinkveldvedelvebreidda, søkkandenedimosenmenshimmelenregnanedover deg.Allediktahennarvarsongar.

VilasSapfopåskulen,itimardermeiningaeinastvarå lærepoetiskeversemål.Fåavlæraranesågforsegatdei fylteårenevåremedcassiaogmyrra.Medtørrstemme messadeiomtempuset aorist,mensvikjenteinnioss kosslauvetpåtreaskalvilyset,altbleiflekkete,altdirra.

Vivarsåungedengongenatvialdrihaddemøtst. Ibakhagarlasvisåmykjeviklarte,medkjolarskitneav gjørmeogharpiks.Sommeavossbleisendtavfamilien tilfjerneskularforåfullendast,slikatvikunnefåein passandeslutt.Mendetvarikkjevårslutt.Detvarberre vårspedebegynning.Kvarogeibleiverandepåsineigen stad,påjaktetterordifragmentavdiktsomkunneseie kvahovar,dennekjenslasomSapfokallar aitussomenon: måtenlauvetbivrarpånårinkjeannaennettermiddagslysetrørerveddet.

Pådentidahaddeviingenmerkelapp,såviverdsette kvartord,samekormangehundreårdethaddelegedødt. Vivaroppeoglasomdeinattlege pannuchides-ritualatil detbleilyst;forvisingaavSapfotilSiciliavendeblikket vårtmothavet.Vibegynteåskriveodertilkløverblomarograudnandeeple,elleråmålepålerretvisnudde motveggensåfortvihøyrdelydenavfotsteg.Eitskrått blikk,eitlitesmil,eihandsomkviltepåarmenvårlike overolbogen:Vihaddeennoikkjelærtossfrasanefor dessesituasjonane.Ellerdetvarberrefragmentavfrasar vikunnehatilbode,uansett.Avdeinibøkenemeddikt somSapfoskreiv,finstberrebrotstykkeavdaktylaratt, somifragment24c: vilever/…detmotsette/…tør.

F. 1885

CordulaPolettibleifødtinnieirekkeavsøstrersom ikkjeforstodhenne.Heiltfråstartenavbleihodrattmot krikarogkrokarihuset:loftet,balkongen,vindaugetmot bakgardensombleikjærteiknaavpinjegreinene.Isin eigendåpsparkahosegfrifråteppahovarviklainni, ogkravlanedovermidtskipet.Detvarumoglegåsveipe Cordulalengenoktilågihenneeitnamn.

CORDULAPOLETTI, KRING 1896

Såoftehokunne,tokhoinnføringsbokailatinmedseg fråBibliotecaClassenseoggjekkogsettesegieittre inærleikenavgravplassen.Heimeroptedei:Cordula!

Cordula!,ogingensvarte.DåhofannskjørtatilCordula etterlatnepågolvet,fortviltemorahøglydtoverframtidsutsiktenehennar.Kvaforeinoppegåandeborgari Ravennavillegiftesegmedeijentesomklatraitrei

CORDULAPOLETTI,

berreundertøyet?Moraropte:Cordula?Cordula?,men detfanstingenihusetsomvillesvarepådetspørsmålet.

X,1883

ToårførCordulableidøypt,publiserteGuglielmoCantaranosinstudieavX,eintjuetreåringfråItalia.Friskog raskgjekkXplystrandegjennomgateneogunderheldt jenterpårekkeograd.SjølvCantaranomåttemotvillig innrømmeatXvarjovialogsjenerøs.Xtokeinstøytutan åklageogkunnefåheilerommettilårungeavlatter.Det varikkjedet.DetvarkvaX ikkje var.Xvarikkjeeivillig husmor.Xletsegikkjepåverkeavskrikandespedbarn, villeikkjegåiskjørtsomavgrensasteget,haddeingen lengtetterdenvarmepustentilungemenninakken, klarteikkjeånytehusarbeidogeigdeingentingavden jomfruelegeblygskapensomsømtesegforungekvinner. KvaennXvar,skreivCantarano,måtteeinunngådet, samekvadetkosta.

DermedbleiXsperrainnepåeitsinnssjukehus,ogitalienskemødrerbleibedtomåsjåetterteiknpåavvikhos døtrenesine.Sjølvdeimednormalebryst,åtvaraCantarano,kunnevisesegåveresomX,somtrasssinetilsynelatandenormalekjønnsdelarseinteinkveldhadde forsøktåsettefyrpåhusettilfamilien.

C–POLETTI, KRING 1897

Hostengdedeiinsisterandestemmenetilfamilieninne ihusetogklauvoppitreetsitt.Fråtilfluktsstadeni lauvetsåghoutoverkyrkjegarden.Gravenetilpoetane varkransamedlaurbærogradertmedhøgstemtevers, mensgravenetilvanlegefolklistaoppsomdeiraeinaste prestasjonnamnapåallebarnadeihaddelaga,ellerein sørgandeektefelle.Såmangedødeibarsel,konstaterte ho,ogsåfåiforlis.

Tankanehennarvareinflokeavlyriskeoderogubøygde verb.KvarlinjeavOvidkravdeeioppnøstingavkva objektsombarhandlinga,ogvedkvensidjervehand. Kvartepitet,nåreinfølgdedettilkjeldene,visteden guddommelegebevegelsenbakscenaidetmenneskelege livet:Itreethennarvareiraslingavgudar,uglerogslangarmedvenger.Såforthovarferdigmeddenlatinske innføringsboka,gjekkhoovertildengreske.Hovaroppe seint,lidenskapelegseint.Detbleitydelegathoikkjevar nokaCordulaidetheile.

Motsluttenavhundreåretendrahonamn.Cordulalet uansettsomeinvasemedtau.Linavareikvikk,smal linje,eihandsomfórovereirekkeknappar.Linavarho somskulleleseSapfo.

LinabuddemedfamilienpåViaRattazzi,ikkjelangtfrå gravatilDante.Eigravereindødplassijorda.Påtoppen

LINAPOLETTI, KRING 1899

erdeteinstein,dektmedsmåhakksomerord.Linavar oppeseintogskreivverstilgrava.IkkjetilDantesjølv, somhaddevoredødsidan1321,mentildeirispaordlagar iuforanderlegmaterie.

DetskulletamangeårførvihøyrdeomLinaPoletti. Ibarndommenheldthosegforsegsjølv,hennareinaste fortrulegevardeialvorstungestjernebildapånattehimmelen.Omkvedetrungagjennomhusethennar:Cordula!Cordula!,menLinalyttaberretilstjernenestogn. SeinareskulleholæreåomsetteSapfoutanordbok.Ho skulleforståathovareiavoss.Menideidaganevardet eitstortmysteriumatLina,imotsetningtilX,ikkjesette fyrpåhusettilfamilien.

LINAPOLETTI, KRING 1900

Dåhundreåretskifta,overgjekkLinaPolettiklassekameratanesineiklassiskefagsomtalekunstogelegiar. Itilleggheldthosegpåavstandnårdeiandregjekkheim toogtoellersendekvarandrevulgærerimpålappar. LinagjekkaleinetilBibliotecaClassenseogmerkaseg kossgenitivkunnebrukastpåulikevis.

Genitivereinkasussomskildrarforholdetmellomsubstantiv.Ofteblirgenitivdefinertsomeigarskap,somom deneinastemåteneitsubstantivkanveremedeitanna på,ergjennomåbesittedet,grådig.Mendetfinstfaktisk ogsåeingenitivforminne,dereitsubstantivalltidtenker påeitanna,nektarågløymehenne.

Sapfoskrivommangejenter:deisomerformbareog blygtbindopphåretsitt,deigylnesommedgledetarfatt påbryllaupsnatta,ogdeisomståreinsleglik hyasinteni fjellanårgjetararhardføtt/trakkarhanned.Eiheilbokav Sapfobeståravbryllaupssongar;likhyasintenifjellahar ingenavdeioverlevt.

Foreijentesomvilunngååblitrakkanedavføtenetil menn,tilrårSapfoåfinnedenytstegreinaidethøgaste treet.Deteralltiddeisjeldnefå,skrivSapfo,somblir gløymdbortavdeisomskalplukkeallfrukta,/–nei,dei gløymdedetrettnokikkje,menrakkikkjeoppdit.

FartilLinalevdeavåseljeleirkrukker.Medfiredøtrerå tasegavvardetåfådeigiftlikenødvendigsomallannan handelengros.Eirekkedøtrervarallereieeibyrd,ogdet fanstikkjenokonmarknadforjentersomikkjeføyddeseg.

NårmortilLinaroptepåhenne,Cordula!,Cordula!,for åfåhennetilåbroderepåstoffetsomskulleveredelav medgiftatileitframtidigbryllaup,varLinaallereielangt avgarde.Hovarheiltisluttenavdengreskeinnføringsboka,hohaddeforskansasegieitbortgøymthjørneav BibliotecaClassense,hohaddesmotteutgjennomvindaugetmotbakgardenogoppipinjetreetforålesediktfrå eithundreårmindreinnhyllaitøy.

VikunnesjåforossLinaideiåra:knappestøvlane,dei lærdesitata.Overstøvlanevardetsåvidthohaddepåseg

skjørt.SlikvarLinaPoletti,hokunnefådetsomvarsynleg,tilåverkeknaptogunnseleg.Hohaddesineeigne metodarforåkommefrifråhundreåret.

SAPFO,FRAGMENT2

Eitkletiskdiktereitrop,bådeeihymneogeibønn.Det bukkarlydigfordetguddommelege,alltidflekketeog skinande,ogpåsametidroperdetogspør:Nårkjemdu? Korforerglødendinsålangtfråaugamine?Dufellmellomgreinenemensegsøvvedrøtene.Dutømmerdeg sjølvutlikettermiddagslyset,oglikevelbierdueinstad, utanfordagen.

Deternårhomanarframdensomblirhoshenneog likevelmåpåkallast,utrøytteleg,frålangtunna,atSapfo skrivom aitussomenon,denlettebivringailauvetiforventningasaugeblikk.Einpoetleveralltidikletisktid, samekvahundreårdeter.Horoperut,hoventar.Ho leggsegnediskuggenavframtidaogdøsermellom røtenehennar.Kasusenhennarerminnetsgenitiv.

LINAPOLETTI,C,1905

LinaPolettikjempaforåfåsitteieinstolpåbiblioteket. HokjempaforåfårøykepåCaffèRoma-Risorgimento. Hokjempaforåfåfrekventerelitteraturarrangementpå kveldstid.Hoknyttehalstørkleetmedbestemtefingrar ogvistesegframblantfolk,omogomigjen,tilmumling påPiazzaVittorioEmanueleII.

Hoheldtfram,motfamiliensønske,påuniversiteteti Bologna.HolasmeddenhøgtaktapoetenGiovanni Pascoli,sombleioverraskaoveråfinnehenneder.Han mystemothenne,sjølvomhosatgodtsynlegpåførste radiauditorietmedpennenklar.Detvarikkjemange kvinnersomvilleskriveeiavhandlingompoesientil Carducci.DetvardetfolkalltidsaomLina:Deivar overraskaoveråfinnehenne,detvarikkjemangesom ho.Rettnokhaddehoslåandeauge,medgullkanta pupillar.Hoverkaflyktig,alkymistisk.Nokokunne kommetilåslånedihenneogendrealt.SomSibillaAleramoskulleforteljeossseinare:Linavareivill,lysande bølge.

TO

RINAFACCIO, F. 1876

SomlitajentebuddeRinaFaccioiPortoCivitanova oggjordesomhobleifortalt.Farenbadhennejobbe irekneskapsavdelingapåfabrikkenhans,ogdetgjorde ho.Hovartolvårgammal,pliktoppfyllande,medlangt, mørkthår.

Påfabrikkenbleidetprodusertglasflasker,mangetusen kvareinastedag,luftafyltestmedjernfargarøyk.Rina haddeansvarforreknestykka,kormykjenatriumsulfat bleifraktatilomnenpåskuldrenetilkormange portantini,gutanesomarbeiddeåttetimaromdagenforéin lire.DetfanstikkjenokonskuleiPortoCivitanova,så Ritaforsøkteålæresegsjølvkosshokunnerekneseg framtilaltdette.

RINAFACCIO,1889

I1889fortaldemortilRinahennenokoutanordsomho aldrigløymde.Morastodvedglasetogskodautoveriein kvitkjolesomhangfråskuldrene.Såfórmoraplutseleg utgjennomvindauget.Hofall,kjolensvevdeetterhenne somremseravpapir.Kroppenlandatoetasjarlengerned, vriddieistyggform.DetvardetmortilRinahaddeå seiehenne.

NIRAOGRESEDA,1892

NiravarførstegongenRinaendranamn.Hovilleskrive forlokalavisene,menvarreddfarenskullefånyssomdet.

DåRinaFacciofyltefemtenår,varhoferdigmedanagram.HovaldenamnetResedafordidetmintehenne om recita,eitverbforskodespelarinner:Detbetyratho spelerrollasi,framførerreplikkanesine.Dåfarensati finstovaoghissasegoppoverinnleggasomkompåtrykk frådesselausekvinnene,kvendeinovar,sågRinaFaccio oppfråbroderietsittmeduskyldigmine.

RINAFACCIO,1892

TrassdentauseåtvaringafråmoraoverskodaikkjeRina Facciosineigenskjebne.Lydiglahotilogtrektefrå summanepåfabrikken,ordnahovudbøkeneisirlegerekker.Einmannsomjobbapåfabrikken,sirklarundt henne.Hanhaddebestialskenevarsomgreipomverktøyet,ogeinandesomkraupnedovernakkenhennar.Ho

enstehanikkjeførsirklanevarblittveldigsmå,ogdåvar detforseint.Kjolenhennarbleitrektopp.Horopte,men deneinastesomhøyrdehenne,vardendyriskehandflata hans.

RINAPIERANGELIFACCIO,1893

SåsnartfartilRinafekkviteatdennemannenhadde hatthenne,vardetikkjeannaågjereennåoverføre hennetilhanbådeinamnogpåpapir.Artiklariden italienskelovatvingaeidottertilåblieikonegjennom farensord.Særlegartikkel544istraffelovavarsomei brekkstong,sommanøvrertesekstenårgamlejenterpå plasssombrudtildeisamemennenesomhaddetrakka deined.

OmvinterenbleiRinaoverlevertfrådeteinehushaldettildetandre,gustenogomtåka.Ihusettilfartil Rinasatdeitosøstrenehennarstillemedbroderietsitt, mensmora,ellerdetsomvarattavhenne,bleiinnskrivenpåasyletiMacerata.Detfanstikkjeordfordetsom skjeddeihusettilmannenRinanotilhøyrde.Etterat RinaPierangeliFacciovarblittleverttilhan,samanmed nokremøblartilspisestova,bleigardinenetrektfor.Då hospontanaborterteiløpetavdeiførstemånadeneiein feberaktigflaumavblod,spurdehoikkjekorfor.Menho kunnekjennekosseitkolossalthatmotlivetvalloppi henne,motdettelivet,hennarliv.

PISANELLI-LOVA,1865

PolitikaranehyllaPisanelli-lovasomeintriumffordet foreinteItalia.Dennyestatenvarivrigetteråvekseinni sifulleform,somstrektesegoverheilehalvøyaogdekte befolkningamedlovenesine.Someinpolitikarsa:Vi skapteItalia;nomåviskapeitalienarane.UnderPisanelli-lovaoppnåddeitalienskekvinnertominneverdige rettar:Vikunneskrivetestamenteforådistribuereeigedommenvåretteratvivardøde,ogdøtrenevårekunne arveoss.Kvaviskreivførvidøydde,haddealdriverka viktigare.DeiavosssomvariItalia,fundertepåomvi kunneetterlatedøtrenevåreeilitagåvedeikunnepante moteiframtid.

RINA,1895

I1895,mellomskittentøyogblåmerke,føddeRinaPierangeliFacciobarnettildenmannen.Detvareinson. Dåbarnetfylteto,fannhoflaskamedlaudanumoghelte nedaltutaneitord.

LaudanumettokikkjelivetavRinaPierangeliFaccio, mendetsetteeinstopparfordaganehennarsompliktoppfyllandekone.Kvinnahohaddevoreframtilden kvelden,vardød,saho.Dokterenordinertesengeleie, mannenklandrahenne.MenRinavilleberresnakkemed søstera.

Detvaroftedetførstevigjordenårviendraoss:Vifann eisøsterogbleihoshenne,åtfrukostpårommet.Eller

vifanneiannaogbleihoshennepårommethennar; omnødvendigletvisomvivarsøstrer.Hushjelpagjorde storeauge,menvissvistodpåvårt,bleitoastogtemed mjølkservertpårommet,påbrettlikebreiesomsenga.

DR.T.LAYCOCK, ATREATISEONTHENERVOUS DISORDERSOFWOMEN ,1840

DenframifrådokterLaycockfråYork,somskreivom deinervøsetilstandanehoskvinner,kunneikkjeunngåå leggemerketilatdessmeirungekvinneromgjekstkvarandre,dessmeiroppstemteogsorgfriebleidei.Denne tilstandenkunneråkesyersker,fabrikkjenterellereikva somhelstkvinnesomvarsamanmedandrekvinner.

Særleg,åtvarahan,kanikkjeungejenteromgåasti offentlegskuleutanstorrisikoforåfålystervekttillive ogblilokkatilaktivitetarsomkanskadebådekroppog sinn.Romanar,kviskring,anonymedikt,allmennutdanning,fellessovesalar:Dettokikkjelangtidførjentene somlasisenga,lasisengaihop.Detsompåoverflatakunnesjåutsomsøsterlegkjærleikellerdenuskyldigefantasientileiskulejente,burdebetraktastsomdet skadelegeforstadiettilhysteriskeparoksysmar.Nårdet herjasomverst,vardetsværtsmittsamtogkunnesnu heileheimenpåhovudet.

RettaneviikkjehaddeiItalia,vardeisamerettanevi ikkjehaddehattpåmangehundreår,ogdermedikkje verdtåramseopp.Meni1877komeijusteringavPisanelli-lovasomletkvinnergivitnesbyrd.Medeitt,og medlovaihand,kunnevisignerepådetvivisstevarsant.

Ordavåre,somtildåalltidvarblittsettpåsomvektlause ogfjollete,fekkeinytyngdettersomdeifestasegtil arket.

Påsametidbegynteviogsååleggemerketilkossrammenepådøropninganeogmedgiftavårliknakvarandre, slikatéikistekunneberastgjennomdenandreogslik signalisereoverføringaavbruda.Ingenkunneforlateeit ekteskap,mennokreavosskunneskiljeformasomlaseg rundtlivetvårt.Someinpolitikarsapådentida:IItaliaerslavedriftavkvinnenedeteinasteregimetsomlar mennlevelykkeleg.Hanmeinteatvisjølvvardenlitle gåva,pantsettibytemotfedrelandetsframtid.