Issuu

GRAND HOTEL | SOPOT AU KC J A KO L E KC J I Aukcja 6 lipca 2019 Sopot

GRAND HOTEL | SOPOT AUKCJA KOLEKCJI

6 LIPCA 2019 (SOBOTA) GODZ. 19 MIEJSCE AUKCJI I WYSTAWY SOFITEL GRAND SOPOT UL. POWSTAŃCÓW WARSZAWY 12/14, SOPOT WYSTAWA OBIEKTÓW DESA UNICUM: 14 – 27 CZERWCA 2019 PONIEDZIAŁEK – PIĄTEK W GODZINACH OD 11 DO 19 SOBOTA W GODZINACH OD 11 DO 16 SOFITEL GRAND SOPOT: 29 CZERWCA – 6 LIPCA 2019 PONIEDZIAŁEK – NIEDZIELA W GODZINACH OD 11 DO 19

KOORDYNATORZY AUKCJI Julia Materna, Redakcja katalogu, j.materna@desa.pl, 538 649 945 Małgorzata Nitner, Koordynator sprzedaży, m.nitner@desa.pl, 514 446 892 Aleksandra Łukaszewska, Doradca klienta, a.lukaszewska@desa.pl, 664 981 465 Karolina Ciesielska, Doradca klienta, k.ciesielska@desa.pl, 668 135 447 ZLECENIA LICY TACJI zlecenia@desa.pl, tel. 514 446 892

OKŁADKA FRONT Poz. 1 Michał Szlaga, "Grand Hotel", 2019 r.• II OKŁADKA Poz. 1 Michał Szlaga, "Grand Hotel", 2019 r. STRONA 2-3 Kawiarnia w Sofitelu Grand Sopot, archiwum Sofitel Grand Sopot • STRONA 4 poz. 106 Maria Wlazłowska-Epstein, Wodowanie, 1961 r. STRONY 8-9 Okładki folderu turystycznego po Sopocie, 1939 r. • IV OKŁADKA poz. 6 Pierwszy żeton z sopockiego kasyna o nominale 50, 1922 r. Aukcja Grand Hotel | Sopot 6 lipca 2019 r. • ISBN 978-83-66377-07-3 • Kod aukcji 627KOL011 Nakład 2 500 egzemplarzy • Koncepcja graficzna Monika Wojnarowska • Opracowanie graficzne Krzysztof Załęski • Zdjęcia Marcin Koniak, Paweł Bobrowski PRENUMERATA KATALOGÓW prenumerata@desa.pl DRUK ArtDruk Kobyłka

ZARZĄD DESA UNICUM SA

JULIUSZ WINDORBSKI Prezes Zarządu

JAN KOSZUTSKI Wiceprezes Zarządu

MAŁGORZATA KULMA Członek Zarządu, Główna Księgowa

IZA RUSINIAK Członek Zarządu, Dyrektor Departamentu Projektów Aukcyjnych

AGATA SZKUP Członek Zarządu, Dyrektor Departamentu Sprzedaży

SEKRETARIAT ZARZĄDU Katarzyna Siporska tel. 22 163 66 65 biuro@desa.pl

DZIAŁ MARKETINGU Marta Czartoryska-Żak, Dyrektor Marketingu tel. 662 280 480, m.czartoryska-zak@desa.pl

DZIAŁ KSIĘGOWOŚCI Małgorzata Kulma, Główna Księgowa tel. 22 163 66 80, m.kulma@desa.pl

Marta Wiśniewska, Marketing Manager tel. 795 122 709, m.wisniewska@desa.pl

Marlena Ulejczyk, Zastępca Głównej Księgowej tel. 22 163 66 81, m.ulejczyk@desa.pl

Maria Olszak, Specjalista ds. marketingu tel. 22 163 67 61, 795 122 723, m.olszak@desa.pl PUBLIC REL ATIONS Agnieszka Marszał, Business & Culture tel. 793 919 109, pr@desa.pl DZIAŁ IT Piotr Gołębiowski, Koordynator Projektów IT tel. 502 994 225, p.golebiowski@desa.pl Wojciech Kosmala, Digital Manager tel. 664 150 861, w.kosmala@desa.pl

Katarzyna Krzyżanowska, Księgowa tel. 22 163 66 83, k.krzyzanowska@desa.pl D Z I A Ł P R AW N Y Wojciech Dziakowski, Aplikant Radcowski tel. 22 163 67 86, 664 981 452, w.dziakowski@desa.pl DZIAŁ LOGIS T YCZNY Milena Lutomirska, Dyrektor Działu tel. 795 122 714, m.lutomirska@desa.pl Kacper Tomaszkiewicz, Kierownik ds. transportów i logistyki tel. 795 122 708, k.tomaszkiewicz@desa.pl

KONTA BANKOWE mBank S.A. Swift: BREXPLPWWA3 PLN: 27 1140 2062 0000 2380 1100 1002 EUR: 43 1140 2062 0000 2380 1100 1005 USD: 16 1140 2062 0000 2380 1100 1006

DESA UNICUM SA ul. Piękna 1A, 00-477 Warszawa, tel. 22 163 66 00, e-mail: biuro@desa.pl NIP: 527 26 44 731 REGON: 142733824 KRS 0000718495 Spółka zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy XII Wydział Gospodarczy, kapitał zakładowy 85 055 000 zł

D E PA R TA M E N T P RO J E K TÓW AU KC Y J N YC H

IZA RUSINIAK Dyrektor Departamentu Projektów Aukcyjnych i.rusiniak@desa.pl 22 163 66 40, 664 981 463

TOMASZ DZIEWICKI Kierownik Działu Sztuka Dawna t.dziewicki@desa.pl 22 163 66 46, 735 208 999

ARTUR DUMANOWSKI Kierownik Działu Sztuka Najnowsza i Projekty Specjalne a.dumanowski@desa.pl 22 163 66 42, 795 122 725

KLARA CZERNIEWSKA-ANDRYSZCZYK Specjalista Sztuka Współczesna k.czerniewska@desa.pl 22 163 66 41, 664 150 866

MAREK WASILEWICZ Starszy Specjalista Sztuka Dawna m.wasilewicz@desa.pl 22 163 66 47, 795 122 702

MAŁGORZATA SKWAREK Starszy Specjalista Sztuka Dawna m.skwarek@desa.pl 22 163 66 50

KATARZYNA ŻEBROWSKA Starszy Specjalista Fotografia Kolekcjonerska k.zebrowska@desa.pl 22 163 66 49, 539 546 701

MAGDALENA KUŚ Starszy Specjalista Sztuka Użytkowa m.kus@desa.pl 22 163 66 44, 795 122 718

EVA-YOKO GAULT Specjalista Sztuka Użytkowa e.gault@desa.pl 664 150 862

CEZARY LISOWSKI Specjalista Sztuka Użytkowa, Design c.lisowski@desa.pl 22 163 66 51, 788 269 908

KAROLINA ŁUŹNIAK Starszy Specjalista Sztuka Użytkowa i Komiks k.luzniak@desa.pl 22 163 66 48

AGATA MATUSIELAŃSKA Asystent Sztuka Współczesna a.matusielanska@desa.pl 22 163 66 50, 539 546 699

JULIA MATERNA Asystent Sztuka Dawna j.materna@desa.pl 22 163 66 52, 538 649 945

KAROLINA KOŁTUNICKA Asystent Sztuka Młoda i Najnowsza k.koltunicka@desa.pl 22 163 66 43, 664 150 864

STEFANIA AMBROZIAK Asystent Sztuka Użytkowa i Komiks s.ambroziak@desa.pl 539 196 531

MARCIN LEWICKI Asystent Sztuka Współczesna m.lewicki@desa.pl 788 260 055

KAROLINA MICHALAK Asystent Sztuka Współczesna k.michalak@desa.pl 787 094 345

ALICJA SZNAJDER Asystent Sztuka Użytkowa a.sznajder@desa.pl 502 994 177

D E P A R T A M E N T P O Z Y S K I WA N I A O B I E K T Ó W BIU RO PRZYJĘĆ: tel. 22 163 66 10 , w yc e ny@de s a. pl , pon . - pt. 11 -19, s o b . 11 -16 W Y C E N Y B I Ż U T E R I I : śr. 15-19, c z w. 11 -15 , D E S A B iżute r ia, Now y Św iat 4 8, Wa r sz a wa , tel . 2 2 8 2 6 4 4 6 6 , b i z u ter i a @ d esa . p l

JOANNA TARNAWSKA Dyrektor Departamentu j.tarnawska@desa.pl 22 163 66 11, 698 666 189

ELŻBIETA KOPEĆ Specjalista e.kopec@desa.pl 22 163 66 15, 502 994 227

D E PA R TA M E N T S P R Z E DA Ż Y

AGATA SZKUP Dyrektor Departamentu Sprzedaży a.szkup@desa.pl 22 163 67 01, 692 138 853

ALEKSANDRA ŁUKASZEWSKA Kierownik Galerii a.lukaszewska@desa.pl 22 163 67 05, 664 981 465

MICHAŁ BOLKA Doradca Klienta m.bolka@desa.pl 22 163 67 03, 664 981 449

KAROLINA CIESIELSKA Doradca Klienta k.ciesielska@desa.pl 22 163 67 12, 668 135 447

MAŁGORZATA NITNER Doradca Klienta m.nitner@desa.pl 22 163 67 02, 514 446 892

JADWIGA BECK Doradca Klienta j.beck@desa.pl 795 122 720

BARBARA RZEŚNA Doradca Klienta b.rzesna@desa.pl 22 163 67 10, 664 981 450

SYLWIA PUDŁO Doradca Klienta s.pudlo@desa.pl 22 163 67 11, 506 251 833

MAJA LIPIEC Doradca Klienta m.lipiec@desa.pl 22 163 67 07, 538 647 637

MARTA LISIAK Doradca Klienta m.lisiak@desa.pl 22 163 67 04, 788 265 344

KORA KULIKOWSKA Asystent ds. rozliczeń k.kulikowska@desa.pl 22 163 66 20, 788 262 366

MICHALINA KOMOROWSKA Asystent, Biuro Obsługi Klienta m.komorowska@desa.pl 22 163 66 20, 882 350 575

B I U RO O B S Ł U G I K L I E N TA te l. 22 163 66 00, bok@de s a. pl po n . - pt. 11 -19, s ob. 11 -16

URSZULA PRZEPIÓRKA Kierownik Działu u.przepiorka@desa.pl 22 163 66 01

ANNA MAZUREK Specjalista ds. rozliczeń a.mazurek@desa.pl 22 163 66 09

MAGDALENA OŁTARZEWSKA Asystent ds. rozliczeń m.oltarzewska@desa.pl 22 163 66 03, 506 252 044

D Z I A Ł A D M I N I S T R O WA N I A O B I E K T A M I

KATARZYNA PACIOREK Asystent, Biuro Obsługi Klienta k.paciorek@desa.pl 22 163 66 03, 538 977 515

S TUDIO FOTOGRAFICZNE

P UNK T WYDA Ń OBI EK TÓW : te l . 2 2 16 3 6 6 2 0 , w ydania@de s a. pl pon . - p t . 11 -19, so b . 11 -16

KAROLINA ŚLIWIŃSKA Kierownik Działu k.sliwinska@desa.pl 22 163 66 20, 795 121 575

PAWEŁ WĄTROBA Specjalista ds. obiektów p.watroba@desa.pl 22 163 66 21, 514 446 849

PAWEŁ WOŁYNIAK Asystent ds. obiektów p.wolyniak@desa.pl 22 163 66 21, 506 251 934

MARCIN KONIAK Fotograf m.koniak@desa.pl 22 163 66 74, 664 981 456

MARLENA TALUNAS Fotoedytor m.talunas@desa.pl 22 163 66 75, 795 122 717

PAWEŁ BOBROWSKI Fotograf p.bobrowski@desa.pl 22 163 66 75

Okładki rozkładanego folderu turystycznego po Sopocie, 1939 r., źródło: Polona

INDEKS

Andryszkiewicz Krystyna 133

Miscewy Mieczysław 100 - 101, 120

Baranowski Henryk 62 - 66

Mokwa Marian 38 - 49

Chlebowski Stanisław 70 - 78

Połubiński Henryk 123

Rogińska Władysława 130 Czajkowski Stanisław 93

Rogiński Bolesław 127 - 129 Czechowicz Juliusz 92

Rolicz Stanisław 131 - 132 Dzierzencki Eugeniusz 50 - 61 Skrebec Jerzy 97 Frołow Paweł 96 Suchanek Antoni 95 Gasiński Jan 89 - 91 Świderska Bernarda 113 - 117

Górska Krystyna 124 Tomaszewski Leonard 69

Katzer Stanisław 122 Wlazłowska-Epstein Maria 105 - 106

Kleindienst-Zabłocka Ewa 107 - 108

Zabłocka-Mohl Maria 109 - 112

Kwiatkowski Aleksander 98 - 99

Ziomek-Kowalewska Maria 102 - 104

Michałowski Stanisław 79 - 88

Żukowski Stanisław 126

Kasino Hotel z lotu ptaka, lata 30. XX w., źródło: NAC online

GRAND HOTEL W SOPOCIE

Okładka przewodnika turystycznego po Sopocie, 1913 r., źródło: Polona

XIX/XX w. SOPOT Sopot zyskał status kurortu już XIX wieku, a w latach 20. wieku XX otwarto tam pierwszy Dom Zdrojowy, zwany powszechnie Kurhausem. Z czasem rybacka wioska zaczęła gościć nie tylko gdańskich patrycjuszy, którzy budowali tam letnie rezydencje, ale także letników z innych regionów. W 1901 Sopot uzyskał prawa miejskie. Pierwsza dekada XX wieku była czasem intensywnego rozrostu miasta. Architektem nowych założeń urbanistycznych był Paul Puchmüller. Wśród nich należy wymienić m.in.: Dom Zdrojowy, Zakład Kąpielowy, Operę Leśną, Łazienki Północne i Południowe, secesyjne kamienice i wille.

poz. 28 Folder reklamujący Sopot, 1936 r., detal

1919 KASYNO Zostaje założone sopockie kasyno. Było ono niezaprzeczalnie największą atrakcją sopockiego kurortu. Pomysł na otworzenie w mieście salonu gry był odpowiedzią na powojenny kryzys finansowy i spadek frekwencji wśród kuracjuszy. Inicjatorami przedsięwzięcia byli dwaj przedsiębiorcy Roloff i Linke. „Istniejąca w świecie potrzeba rozrywki i wypoczynku, która nasiliła się szczególnie po ciężkich latach wojny, spowodowała, iż w roku 1919 powstało Kurhaus-Kasino, które z biegiem czasu (…) przerodziło się w znakomity salon do gry w stylu Monte Carlo” (Fragment opisu Kasyna z przewodnika Ostseebad Zoppot [Freie Stadt Danzig]. Due Nordische Riviera, [cyt. za:] Janusz Dargacz, Historia sopockich domów kuracyjnych 1824-2006, Sopot 2006, s. 27-28).

Kasino Hotel w okresie międzywojennym, archiwum Sofitel Grand Sopot

1924-1931 KASINO HOTEL ZOPPOT Czas powstawania Kasino Hotel, nowoczesnego, neobarokowego obiektu, na który przeznaczono aż 20 milionów guldenów gdańskich. Hotel zbudowany był przede wszystkim dla gości pobliskiego kasyna, dlatego też jego nazwa nawiązywała do salonu gier. Uroczyste otwarcie nastąpiło w 1927, lecz jego wykończenie kontynuowano aż do czasów II wojny światowej. Był to najbardziej ekskluzywny i zarazem najdroższy hotel nie tylko w Sopocie, ale i w całym Wolnym Mieście Gdańsku. Koszty pobytu były jednakże w pełni umotywowane: począwszy od najwyższego standardu pokoi hotelowych, po elitarne kasyno (International Sporting Club), restaurację oraz cukiernię, w której podawano smakołyki z Karlovych Varów oraz płytę taneczną, przy której grał amerykański jazz band.

HISTORIA IKONY

poz. 35 „Sud-Amerika Linie”, 1934 r., detal

Plakat „Musicoramy”, 1970 r., dzięki uprzejmości Marcina Jacobsona

LATA 50. XX w.

Sofitel Grand Sopot, archiwum Sofitel Grand Sopot

LATA 60., 70. i 80. XX w.

1946-1951

GRAND I SOPOCKA SCENA MUZYCZNA

GAL I POLISH OCEAN LINES

W latach 60., 70. i 80. Grand Hotel był najsławniejszym hotelem Wybrzeża i całej Polski. Był kluczowym miejscem dla rozwoju polskiej sceny muzycznej. W sali hotelu turystycznego rozpoczął swą działalność awangardowy Zimowy Non-Stop. To właśnie w nim debiutowały Czerwone Gitary oraz została otwarta pierwsza w Polsce dyskoteka zwana „Musicoramą”. W Grandzie koncentrowało się bujne życie towarzyskie tamtych czasów, gdyż hotel był miejscem spotkań sław występujących na Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Sopocie odbywającym się w Operze Leśnej.

Kasino Hotel zmienia właściciela – staje się nim spółka Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe S.A. (następnie Polish Ocean Lines), która przejmuje budynek od gminy miasta Sopot. To właśnie GAL zmienił nazwę obiektu na GRAND HOTEL. Powstał wówczas pomysł na stworzenie bardziej dostępnej finansowo oferty w najniższej kondygnacji hotelu, która przyjęła kształt hotelu turystycznego i dostosowana była do większych grup osób. Pożar, który wybuchł w 1948, wstrzymał na pewien czas plany dotyczące tego przedsięwzięcia. Prace nad hotelem kontynuował po jego przejęciu Orbis.

1950 ORBIS Uchwałą prezydium Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów podjęto działania dotyczące rozwoju turystyki zagranicznej. Aby stworzyć bazę hotelową na najwyższym poziomie, wytypowano 9 ekskluzywnych hoteli, w tym sopocki Grand (do grupy należały również m.in.: poznański Bazar, gdański Monopol czy łódzki Grand). 1 listopada 1950 GAL przekazał Orbisowi całe przedsiębiorstwo Grand Hotel Sopot, wraz z personelem,

wszystkimi aktywami i pasywami (MGK, s. 96). Tym samym, Grand Hotel został włączony do spółki Orbis, giganta turystycznego tamtych czasów, skupiającego rzesze innych obiektów. Wzmożono działalność reklamową, podejmując współpracę ze sławnymi artystami: plakacistą Tadeuszem Trepkowskim czy prekursorem komiksu w Polsce, Marianem Walentynowiczem.

1989 Reaktywacja hotelowego kasyna, którego działalność zawieszono po 1945.

2000 ACCOR Spółka Orbis przekazuje część udziałów francuskiej firmie Accor – potentatowi branży hotelowej, skupiającej niemal 3,5 tysiąca hoteli na świecie. Hotel został poddany działaniom renowacyjnym i zmianom funkcjonalnym. Celem tych działań było przywrócenie Grandowi blasku z czasów międzywojnia.

poz. 133 Krystyna Andryszkiewicz, Tล um fanรณw przed Grand Hotelem, 1984 r.

„Ściana Sław” w kawiarni hotelu Sofitel Grand Sopot, archiwum Sofitel Grand Sopot

LEGENDY GRAND HOTELU „A tulił nas jak port, jak fort lirycznych band Elegant, birbant, lord, sopocki Hotel Grand”. – AGNIESZKA OSIECKA, FRAGMENT PIOSENKI „SOPOCKIE BOLERO”

Grand Hotel przyciągnął w swojej historii wiele gwiazd i osobistości. Był miejscem odwiedzin wielkich sław okresu międzywojnia, wśród których wymienić należy: Gretę Garbo, Marlenę Dietrich czy Josephinę Baker. W okresie powojennym Grand nadal stanowił symbol luksusu i uważany był za wspomnienie przedwojennego świata. W Grandzie zatrzymały się osobistości związane z polskim filmem, w tym: Kalina Jędrusik, Jan Machulski, Andrzej Wajda i Stanisław Dygat oraz zasłużeni polscy literaci: Czesław Miłosz i Sławomir Mrożek. W restauracji Grandu z widokiem na morze przesiadywała Agnieszka Osiecka, która poświęciła hotelowi kilka ze swoich piosenek (m.in. „Sopockie Bolero”) oraz Wojciech Młynarski. Począwszy od lat 60. XX w. skupiał w swoich progach artystyczno-muzyczną śmietankę gromadzącą się w Sopocie na czas Międzynarodowego Festiwalu Piosenki. W hotelu mieszkali zatem prezenterzy festiwalu, m.in.: Irena Dziedzic i Lucjan Kydryński oraz artyści festiwalowi, w tym: zespół Boney M, Czesław Niemen, Irena Santor czy Skaldowie. Częstym widokiem tamtych czasów była długa kolejka łowców autografów ustawiająca się przed głównym wejściem hotelu w oczekiwaniu na wyjście gwiazd. Do hotelu przybywali goście związani nie tylko ze środowiskiem artystycznym. Bez wątpienia, wspomnieć należy o gościu niecodziennym, którym był astronauta statku kosmicznego Apollo 16 Charles Duke. Ważnym gościem Grandu był bez wątpienia Charles de Gaulle, który odwiedził hotel w 1967 i zamieszkał w osławionym pokoju 226. W hotelu przebywał także prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Ignacy Mościcki. Przechowywane przez hotel księgi pamiątkowe wskazują na fakt, iż lista gości hotelowych jest pokaźna i bogata, warto zatem zakończyć, wymieniając wsławione nazwiska sportowe: lekkoatletę Władysława Kozakiewicza i tenisistę Bohdana Tomaszewskiego.

MICHAŁ SZLAGA ( u r . 19 7 8 )

"Grand Hotel", 2019 r. wydruk pigmentowy, unikat/papier archiwalny 300gsm, 66 x 100 cm sygnowany, datowany i opisany ołówkiem na odwrociu: 'Grand Hotel | 1/1 | Sopot / Warszawa | 2019 | Michał Szlaga' edycja 1/1 fotografia naklejona na karton muzealny, w drewnianej ramie ze szkłem muzealnym do obiektu dołączony certyfikat autorski

estymacja: 7 500 - 10 000 PLN 1 800 - 2 400 EUR

Kasino Hotel w Sopocie, okres międzywojenny, archiwum Grand Hotelu w Sopocie

POCZĄTKI GRAND HOTELU KASINO HOTEL Można pokusić się o stwierdzenie, iż Grand Hotel w Sopocie na stałe wpisał się w panoramę miasta i stał się jego symbolem. Ten majestatyczny budynek znajdujący się nad samym brzegiem Morza Bałtyckiego już w okresie budowy budził wielkie zainteresowanie. W Sopocie nie brakowało eleganckich hoteli, wśród których wymienić można Hotel Metropol czy Hotel Werminghoff. Skąd zatem decyzja o budowie nowego, kosztownego budynku w mieście, w którym istniały hotele o wyrobionej renomie? Kasino Hotel, obecnie Sofitel Grand, jak sama nazwa wskazuje, powstał na potrzeby sopockiego kasyna. Na początku lat 20. XX wieku, gdy ważyły się losy lokum dla nowo powstałego kasyna, zaczęto również myśleć o nowym hotelu. Kasyno generowało wielkie zyski, które skłoniły radę przedsiębiorstwa do zainwestowania w imponujący hotel, znacznie większy niż dotychczas istniejące, nowoczesny oraz luksusowy. Klasą miał aspirować do czołówki europejskich kurortów.

gdańskiej Technische Hochschule, Otto Kloeppel i Richard Kohnke (Ibidem, s. 25). O stanie budowy i postępach w pracach nad Grand Hotelem stale informowała lokalna prasa. 26 września 1925 po raz pierwszy umożliwiono zwiedzanie tego prominentnego obiektu grupie dziennikarzy i co ważniejszych gdańskich oraz sopockich urzędników i mieszkańców. Odwiedzono więc nowoczesne pokoje, które miały być wyposażone w telefon i system sygnalizacji łączący z obsługą hotelu, a także luksusowe łazienki z morską i słodką wodą. Zaproszeni goście obejrzeli również recepcję, portiernię i windy oraz majestatyczne wejście w kształcie półokrągłych ramion, które przygotowywano na przyjęcie luksusowych automobili (co ciekawe, na początku lat 30. dobudowano stację paliw oraz myjnię samochodową, aby stworzyć dodatkowe udogodnienia dla gości). Wydarzenie wieńczył okazały bankiet (Ibidem, s. 43-45).

Nie czekając długo, bo już w 1922, rozpisano konkurs na projekt hotelu. Udziałowcy nie szczędzili środków, aby nowo powstały budynek przyćmił pozostałe sopockie hotele. Zdecydowano, iż właściwym miejscem dla hotelu będzie Park Północny, co w praktyce oznaczało, że po raz pierwszy chciano wykorzystać grunt przy samym morzu. Towarzyszyły temu protesty ze strony części mieszkańców, którzy obawiali się zajęcia zielonych obszarów miejskich oraz hotelarzy obawiających się konkurencji (Marzenna Górska-Karpińska, Grand Hotel Sopot, Podkowa Leśna 2005, s. 33-34). Koniec końców, idea wielkiego hotelu doczekała się swojej realizacji w 1927. Bez wątpienia Kasino Hotel dysponujący wówczas setką pokoi był najokazalszym hotelem nie tylko w Sopocie, lecz także w Wolnym Mieście Gdańsku. Dodatkowo rozbudził zdrową konkurencję między lokalnymi hotelami, które prześcigały się w tym, by dogodzić gościom.

Szczegółowa relacja dotycząca wielkiego otwarcia Kasino Hotel opisana została przez monografistkę Hotelu Marzennę Górską-Karpińską. Jej badania wskazują, iż podczas uroczystego otwarcia Kasino Hotel najznakomitsi goście świętowali w sali restauracyjnej, zwanej zieloną, z uwagi na intensywną, zieloną barwę wnętrza. Z czasem bawiący przenieśli się na klimatyczny taras, gdzie zapalono światła w kandelabrach. Nieopodal znajdowała się wcześniej wspomniana płyta taneczna, dookoła której ustawiono białe krzesła i stoły udekorowane, jak na morski kurort przystało, obrusami w biało-niebieskie pasy. Gości obsługiwały kelnerki w niebieskich sukienkach i białych fartuszkach. Grała amerykańska orkiestra jazzowa Ericha Borcharda i prowadzono pokazy tańca towarzyskiego. Zmęczeni gwarem goście mogli zejść do podziemi hotelu, do kawiarni lub baru, gdzie w zaciszu przytulnych nisz z welwetowymi kanapami, można było pomówić przy kieliszku wytrawnego wina z piwnic hotelu (Ibidem, s. 62).

Wyznaczonym dla hotelu miejscem była przestrzeń specjalna: teren Parku Północnego, nieopodal kasyna, przy często uczęszczanym szlaku turystycznym. Na taką inwestycję stać było jedynie Sopockie Kasyno Spółka z o.o., którego udziałowcem było miasto (łączna kwota wynosiła aż 150 000 guldenów gdańskich!) (Ibidem). Konkurs na projekt stał się również sprawą angażującą mieszkańców Sopotu, gdyż z nadesłanych propozycji stworzono wystawę, która cieszyła się dużą popularnością. O wystawionych projektach wiele dyskutowano, porównywano je, a media dodatkowo podgrzewały atmosferę wokół wydarzenia. Ostatecznie architektami hotelu stali się dwaj profesorowie

Podczas drugiego otwarcia w 1931 oglądano hotel, któremu nadano ostatni szlif. Niewątpliwie atrakcją wieczoru było luksusowe kasyno, International Sporting-Club. Stały tam dwa stoły do ruletki i trzy do bakarata. Ściany tej wysokiej sali zdobiły cenne, cedrowe panele i prostokątne lustra o bursztynowej barwie, które nadawały oświetlonemu wnętrzu elegancki charakter. Wszystko utrzymane było w szlachetnych barwach: złocie, beżach i brązach. Na centralnej ścianie znajdowało się okazałe malowidło wykonane w technice tempery zatytułowane: „Kąpiące się”. W pobliskich pomieszczeniach mieściły się palarnia i bar (Ibidem, s. 67).

poz. 18 Wnętrze kasyna w Sopocie, około 1925 r.

Kasino Hotel był nowoczesnym, sześciokondygnacyjnym obiektem na planie spłaszczonej litery H, położonym wzdłuż brzegu morskiego. Układ wnętrz był typowy dla hoteli pochodzących z tego okresu – w obawie przed wodą budynek nie został podpiwniczony, na najniższych piętrach znajdowały się magazyny, kuchnie oraz pomieszczenia dla personelu; na parterze mieścił się hall recepcyjny z próżnią w kształcie studni, nad którym wisiał monumentalny żyrandol. Na tym piętrze były również sale reprezentacyjne, restauracje i kawiarnie. Reszta pięter stanowiła część hotelową, a na parterze znajdowały się suszarnia i pralnia (Ibidem, s. 51). Recepcja hotelu, którą możemy podziwiać w pierwotnym kształcie do dziś, jest miejscem, od którego symetrycznie odchodzą dwie ażurowe balustrady prowadzące do wyższych kondygnacji. Podłogi holu oraz klatek schodowych były kryte marmurem lub dywanami, natomiast białe ściany zdobiły sztukaterie. W recepcji stały skórzane fotele typu klubowego oraz drewniane stoliki (Ibidem, s. 53-54). Niedaleko, na wprost wejścia, usytuowano reprezentacyjną salę restauracyjną, w której obecnie znajdują się restauracja i bar. Owa sala otwiera się na plażę i morze wielkimi, prostokątnymi oknami, unaoczniając realną bliskość natury. Wyposażenie sali stanowiły kredensy i komody, stoły ustawione najczęściej w kształcie otwartego prostokąta, lekkie, tapicerowane krzesła oraz gwóźdź programu: bufet z zimnymi zakąskami serwowanymi na platerowanych półmiskach Hartmanna.

poz 18 Płyta muzyczna przed Kasino Hotel, koniec lat 20. XX w.

W północnym skrzydle Kasino Hotel mieściły się bar grillowy oraz cukiernia serwująca słodycze karlsbadzkie. W owej cukierni zatrudnionych było dwóch profesjonalnych cukierników z Karlowych Varów, prócz czekolady i ciast serwowała również inne, typowe przysmaki z regionów czeskiego uzdrowiska (Ibidem, s. 55) Wkraczamy teraz do serca hotelu, to znaczy do części pokojowej. Luksusowe apartamenty składały się z salonu, sypialni, gabinetu, oraz łazienki, natomiast prostsza wersja łączyła sypialnię z pokojem dziennym. W trakcie urządzania hotelu starano się, aby wyposażenie było różnorodne, jednakże dla wszystkich pomieszczeń charakterystycznebyły ściany obite tkaninami w pasy lub kwiaty, dywany na podłogach nadające przytulność wnętrzom, a także ciężkie firany, które zdobiły okna i chroniły od słońca. Meble w sypialniach były w większości białe, w salonie wykonane z ciemnego drewna, a fotele tapicerowane. Ważnym elementem wnętrz były również okazałe kanapy i kryształowe żyrandole. Prawdziwą nowością i niewątpliwą atrakcją były hotelowe łazienki, przestronne, pokryte glazurą, w których można było celebrować kąpiel, i to nie byle jaką. Kąpać można się było w słodkiej i słonej wodzie morskiej dostarczanej za pomocą specjalnej pompy prowadzonej przez pas plaży aż do samego morza. O wysokim poziomie hotelu świadczy fakt, iż serwis obsługiwał gości całą dobę. Pojawiał się niezwłocznie, tuż po naciśnięciu przycisku systemu łączności (Ibidem, s. 55-56).

KASYNO W SOPOCIE Kasyno było niezaprzeczalnie największą atrakcją sopockiego kurortu. Pomysł na otworzenie w mieście salonu gry był odpowiedzią na powojenny kryzys finansowy i spadek frekwencji wśród kuracjuszy. Inicjatorami przedsięwzięcia byli dwaj przedsiębiorcy Roloff i Linke, którzy podpisali z magistratem kurortu umowę zobowiązującą ich do opłaty za wynajem dwóch pomieszczeń w Domu Zdrojowym oraz ryczałtu w wysokości 15% od zysku netto uzyskanego przez kasyno. Zyski musiały być znaczne, skoro już rok później ryczałt wynosił 50%, a nowi właściciele zobowiązali się do partycypacji finansowej w nowych inwestycjach, których podejmowało się miasto (Jan Daniluk, współpraca Karolina Babicz-Kaczmarek, Kasyno w Sopocie (1919-1944)/Casino in Sopot (1919-1944), katalog wystawy, Muzeum Sopotu, Sopot 2018, s. 12). Dwa lata później kontrolę nad kasynem przejęło konsorcjum, które w większym jeszcze stopniu uwzględniało interesy miasta (w praktyce oznaczało to, że ponad połowa z wygenerowanych zysków trafiała do kasy Związku Gmin Wolnego Miasta Gdańska) (Ibidem, s. 18). Początkowo kasyno było ściśle związane z Domem Zdrojowym (zwany Kurhausem). Wynajęto dwa pomieszczenia, a następnie Salę Błękitną w stylu neorenesansowym, gdzie ustawiono stoły do gry w ruletkę. Wynajęte pomieszczenia nie służyły w pełni

potrzebom kasyna, dlatego w latach 1922-23 wybudowano dla kasyna nowy budynek w południowej części Skweru Kuracyjnego. Kasyno było pełne udogodnień: znajdowały się w nim liczne pomieszczenia do gry, sale wypoczynkowe i palarnie, a na parterze mieściły się bank oraz sklepy. Tak opisywano kasyno w latach 20. XX w. w jednym z przewodników po Sopocie: „Istniejąca w świecie potrzeba rozrywki i wypoczynku, która nasiliła się szczególnie po ciężkich latach wojny, spowodowała, iż w roku 1919 powstało Kurhaus-Kasino, które z biegiem czasu, a szczególnie pod kierownictwem obecnego konsorcjum, przerodziło się w znakomity salon do gry w stylu Monte Carlo. (...) Pomiędzy salą do gry w ruletkę a salą do gry w bakrata znajduje się wygodny i przytulny bufet, którego wyśmienite menu zaspokoi wszelkie potrzeby żołądka i w którym dniem i nocą roi się od międzynarodowego towarzystwa pań i panów. Z sali Błękitnej można bezpośrednio przejść do wielkiej sali Czerwonej, w której odbywają się regularnie organizowane przez kasyno i niezmienne gromadzące licznych gości wieczorki taneczne z przedstawieniami artystycznymi. W eleganckim foyer gość może załatwić sprawy związane z korespondencją; ma tu również do dyspozycji wiodące tytuły gazet z różnych krajów (...)” (fragment opisu kasyna z przewodnika Ostseebad Zoppot

[Freie Stadt Danzig]. Due Nordische Riviera, [cyt. za:] Janusz Dargacz, Historia sopockich domów kuracyjnych 1824-2006, Sopot 2006, s. 27-28). Co sprawiało, że kasyno stało się szczególnym miejscem na mapie miasta? Czym wytłumaczyć tłumy, które do niego ciągnęły? Kasyno było miejscem otwartym dla wszystkich. Warunkiem była opłata za wejściówkę. W przypadku ruletki i bakarata, w godzinach wieczornych, obowiązywał strój wieczorowy, na co wskazują zdjęcia archiwalne i widokówki. Mężczyźni w eleganckich smokingach, kobiety w koktajlowych sukienkach, ze sznurem pereł oraz etolą z norek – tak noszono się w sopockim kasynie po godzinie 19. Wtedy też w grę wchodziły znaczne sumy pieniędzy, które szczęśliwie wygrywano lub z kretesem przegrywano. Z czasem, pod koniec lat 20. XX w. w Kasino Hotel (dzisiejszym Grand Hotelu) powstało ekskluzywne kasyno dla wybranych – International Sporting Club. Kasyno w Sopocie było atrakcją o charakterze egalitarnym. W praktyce oznaczało to, że grać mógł każdy, kto nabył wejściówkę. Nie były one bardzo drogie, na zakup wejściówki i udział w grze stać było średniej klasy urzędnika. Wejściówka upoważniała do wizyty dziennej, dodatkowo funkcjonowały karnety miesięczne i roczne. Kasyno otwierano w godzinach popołudniowych, a zamykano wczesnym rankiem (Daniluk, Ibidem, s. 68). Zdjęcia archiwalne oraz pocztówki z epoki ukazują gości kasyna w eleganckich strojach wieczorowych, formalnie jednak taki wymóg nie istniał, choć był społecznie respektowany w godzinach wieczorno-nocnych. Widać jednak, iż brakowało kasyna prawdziwie ekskluzywnego

na wzór Vichy lub Monte Carlo. W 1931 pojawił się pomysł powstania kasyna ekskluzywnego, kasyna dla wybranych. Kasyno określano mianem International Sporting-Club i mieściło się ono w obecnym Grand Hotelu. Staranna selekcja gości przeprowadzana była w oparciu o nabycie drogiej karty wstępu oraz obowiązywały surowsze wytyczne wobec dress code'u: mężczyźni zakładali smokingi i fraki, a panie długie suknie wieczorowe. International Sporting-Club nie istniał długo, z niewiadomych przyczyn zamknięto go w 1937 (Ibidem, s. 34). Ciekawy był również sam dobór personelu kasyna. Pracownicy mieli zapewnione intratne umowy, na co wskazują długie staże pracy w kasynie. Kasyno zatrudniało największy w kurorcie sztab pracowników (blisko 150 osób), a wśród nich: krupierów, inspektorów gier, kierowników sal, kasjerów, portierów, księgowych, by wyliczyć tylko część pracowników zaangażowanych w prowadzenie tego zyskownego przedsięwzięcia. Warunkiem zatrudnienia były nienaganne maniery, dobra prezencja, niekaralność oraz znajomość kilku języków obcych, tak, aby móc ze swobodą obsługiwać zagranicznych gości (Ibidem, s. 37). W trakcie wojny przynoszące niemałe dochody kasyno nadal istniało, przynależąc jednak do Rzeszy. Po wojnie kasyno zostało zamknięte i w obliczu zmian ustrojowych nie otwarto go aż do 1990. Obecnie możemy zagrać w ruletkę w sopockim kasynie znajdującym się na terenie Grand Hotelu. Przypomina ono o najpopularniejszej atrakcji kurortu ściągającej do Sopotu rzesze odwiedzających. poz. 2-8 Żetony z kasyna w Sopocie, zdjęcie aranżacyjne, fot. Desa Unicum | Paweł Bobrowski

2 Żeton z sopockiego kasyna o nominale 100, przed 1932 r. Żeton plastikowy. W pierścieniu barwy różowej krążek z blaszki koloru złota z wybitym rysunkiem przedstawiającym nominał 100 między herbami Gdańska i Sopotu obwiedziony napisem w kształcie kwadratu: 'KASINO ZOPPOT | FREIE STADT DANZIG'. Krążek pokryty przezroczystą masą. Napis na pierścieniu, liternictwo ozdobne. śr.: 4,5 cm

estymacja: 1 500 - 2 000 PLN 400 - 500 EUR

3 Żeton z sopockiego kasyna o nominale 5000, po 1932 r. Żeton plastikowy kształtu owalnego o barwie ciemnoniebieskiej. Po bokach nominału herby Gdańska i Sopotu. Liternictwo proste. śr.: 4,5 cm

estymacja: 1 200 - 1 600 PLN 300 - 400 EUR

4 Żeton z sopockiego kasyna o nominale 100, po 1932 r. Żeton plastikowy, obie strony żetonu o jednakowym rysunku, barwy jasno-różowej. Pośrodku nominał 100. Dookoła górą w półkolu napis: '·KASINO ZOPPOT·FREIE STADT DANZIG'. Liternictwo proste. śr.: 4 cm

estymacja: 400 - 800 PLN 100 - 190 EUR

5 Żeton z sopockiego kasyna o nominale 20, po 1932 r. Żeton plastikowy, obie strony żetonu o jednakowym rysunku barwy żółto-pomarańczowej. Po środku nominał 20. Dookoła górą w półkolu napis: '·KASINO ZOPPOT· FREIE STADT DANZIG'. Liternictwo proste. śr.: 3,6 cm

estymacja: 400 - 800 PLN 100 - 190 EUR

6 Pierwszy żeton z sopockiego kasyna o nominale 50, 1922 r. Pierwszy żeton z sopockiego kasyna. Wykonany z białej biskwitowej porcelany przez Państwową Fabrykę Porcelany w Miśni w 1922. Żeton z otokiem niebieskim na awersie; na rewersie w miejscu odpowiadającym nominałowi całe pole w kolorze niebieskim z imitacją kwiatów, rant żetonu także niebieski. Liternictwo proste. śr.: 4,7 cm

estymacja: 1 200 - 1 600 PLN 300 - 400 EUR

7 Żeton z sopockiego kasyna o nominale 500, przed 1932 r. W pierścieniu barwy ciemnozielonej krążek z blaszki koloru złota z wybitym rysunkiem przedstawiającym nominał 500 między herbami Gdańska i Sopotu obwiedziony napisem w kształcie kwadratu: 'KASINO ZOPPOT | FREIE STADT DANZIG'. Krążek pokryty przezroczystą masą . Napis na pierścieniu, liternictwo ozdobne. śr.: 4,8 cm

estymacja: 1 600 - 2 200 PLN 400 - 550 EUR

8 Żeton z sopockiego kasyna o nominale 50, przed 1932 r. Żeton plastikowy barwy jasnozielonej, obie strony żetonu o jednakowym rysunku. Po środku nominał 50, dookoła górą w półkolu napis 'X KASINO ZOPPOT X FREIE STADT DANZIG'. Napisy wykonane pismem ozdobnym. śr.: 4,2 cm

estymacja: 900 - 1 400 PLN 250 - 350 EUR

9 Kolekcja z kasyna 1. Komplet trzech pocztówek zdjęciowych ukazujących wnętrza spopockiego kasyna, lata 20.-30. XX w. Na pocztówkach dwa przedstawienia sali do gry w ruletkę oraz wnętrze sali do gry w bakarata, Echte Photographie, C. Ziemssens Buchhandlung, Sopot, zdjęcia Bruno Machtans, Gdańsk, 8,9 x 13,1 cm, bez obiegu 2. Tabela numerów z sopockiego kasyna, wymiary rozłożonego folderu: 13,8 x 18 cm

estymacja: 500 - 700 PLN 120 - 170 EUR

10 Kolekcja pamiątek z kasyna: bilet wstępu, blankiet oraz żeton o nominale 50 1. Żeton plastikowy, po 1932 r. Obie strony żetonu o jednakowym rysunku, barwy fioletowej. Pośrodku nominał 50. Dookoła górą w półkolu napis: '·KASINO ZOPPOT·FREIE STADT DANZIG'. Liternictwo proste. śr. 4,3 cm. 2. Bilet wstępu do sopockiego kasyna, 1922 r., wymiary: 7,8 x 9,9 cm 3. Blankiet z kasyna w Sopocie, wymiary: 19,7 x 9,2 cm

estymacja: 500 - 700 PLN 120 - 170 EUR

poz. 10 Kolekcja pamiątek z kasyna, zdjęcie aranżacyjne, fot. Desa Unicum | Paweł Bobrowski

Rozkładany folder turystyczny po Sopocie, 1939 r., s. 21-22, detal, źródło: Polona

”OD RYBACKIEJ WSI DO MONTE CARLO PÓŁNOCY” Sopot, obok mitycznego Zakopanego, jest jedynym polskim kurortem, który rywalizował z zagranicznymi uzdrowiskami, wśród których wymienić należy Niceę, Karlsbad czy Baden-Baden. W Sopocie należało pojawić się przynajmniej raz w roku. Tu wypoczywali co zamożniejsi gdańszczanie, warszawska elita kulturalno-finansowa, a także mieszkańcy Berlina, Drezna czy Skandynawii. Ciągnące do Sopotu tłumy nie budziły zdziwienia – odwiedzających przyciągały piękne wybrzeże położone przy zalesionych wzgórzach, majestatyczne molo wkraczające w morze, liczne kawiarnie i restauracje, w których toczyło się życie nocne, wreszcie sopocka Opera Leśna czy powszechnie znane kasyno. Władze miasta dokładały starań, aby uczynić z Sopotu kurort na międzynarodowym poziomie, czego świadectwem były m.in.: lipcowy Tydzień Sportu, uwielbiane przez letników korso kwiatowe, bale maskowe, pokazy mody czy konkursy tańca. Nie dziwi zatem, że północny kurort cieszył się stale rosnącym zainteresowaniem oraz frekwencją kuracjuszy. Sopot przyciągał niczym magnes. Sopot zyskał status kurortu już XIX w., a w latach 20. tegoż wieku otwarto tam pierwszy Dom Zdrojowy, zwany powszechnie Kurhausem. Z czasem rybacka wioska zaczęła gościć nie tylko gdańskich patrycjuszy, którzy budowali tam letnie rezydencje, ale także letników z innych regionów. W 1901 Sopot uzyskał prawa miejskie. Pierwsza dekada XX wieku była czasem intensywnego rozrostu miasta. Architektem nowych założeń urbanistycznych był Paul Puchmüller. Wśród nich należy wymienić m.in.: Dom Zdrojowy, Zakład Kąpielowy, Operę Leśną, Łazienki Północne i Południowe, secesyjne kamienice i wille. Centralnym miejscem w mieście był Dom Zdrojowy, w którym mieściły się restauracja, kawiarnia, sala koncertowa i czytelnia. Nieopodal widać było charakterystyczne dla miasta molo. Istniało silne przeświadczenie, że celebrowanie spacerów na molo i wdychanie morskiego powietrza, miało charakter profilaktyczny. Okoliczne tłumy przyciągały również spektakle na świeżym powietrzu odbywające się w powstałej w 1909 Operze Leśnej. W Sopocie znajdował się również Zakład Balneologiczny, który oferował kąpiele wannowe, leczenie mielonymi wodorostami oraz leczniczymi błotami. Luksusowe uzdrowiska, do których bez wątpienia należał Sopot, posiadały również eleganckie hotele i kasyno. Wszystkie wymienione atrakcje służyły pewnemu stylowi spędzania czasu nad morzem: rano i przed południem wizyta na plaży, po obiedzie spacery i wyprawy łodzią oraz inne sportowe atrakcje. Wzrost zainteresowania miastem trwał nieprzerwanie do czasów I wojny światowej. Cezurą w historii kurortu był wybuch wojny, czego naturalnym skutkiem było załamanie koniunktury. Krótko po wojnie myślano zatem o strategii powrotu do czasów dawnej prosperity. Rozwiązanie problemu podreperowania finansów miasta oraz zwiększenia frekwencji kuracjuszy było całkiem nieoczekiwane – w sopockim magistracie pojawiła się bowiem dwójka berlińskich przedsiębiorców z propozycją otwarcia w Sopocie pierwszego kasyna (Jan Daniluk, Kasyno w Sopocie ”[1919-1944]/Casino in Sopot [1919-1944], katalog wystawy, Sopot 2018, s. 12). Przedstawiony pomysł okazał się przysłowiowym strzałem w dziesiątkę. Przysłuchamy się temu, jak pisano o Sopocie blisko sto lat temu, niedługo po otwarciu kasyna: „A pośrodku całości Dom Zdrojowy z kasynem, które stanowi kwintesencję Sopotu, definiujące charakter miasta. Tysiące osób odwróciło się [z tego powodu] od Sopotu (…). Dziesiątki tysięcy jednak z tego samego powodu [do Sopotu] ciągnie. (…) My jednak, tkwiący w teraźniejszości, spoglądamy z zafascynowaniem, co dzieje się z Sopotem; jak Sopot z rybackiej wsi przekształca się w Monte Carlo Północy (…)” ( fragment tekstu z 1923 ze specjalnego dodatku opublikowanego z okazji 100-lecia miasta, Hundert Jahre Ostseebad Zoppot, Sonderbeilage der „Danzinger Neueste Nachrichten” 19.05.1923, nr 115, s. 7-8, [w:] Jan Daniluk, ibidem, s. 13).

Pharus Plan Ostseebad Zoppot, ok. 1909, źródło: Polona

KILKA SŁÓW O BAŁTYCKICH KĄPIELISKACH Lata 80. XIX w. są czasem rozwoju kąpielisk na północy Europy. Sopot, będący w tamtym okresie rybacką wsią, lecz zyskującą na znaczeniu i rozwijającą się, przyciągał w miesiącach letnich kuracjuszy pragnących odpocząć na łonie natury. Początkowo miejscowości nadmorskie odwiedzali najzamożniejsi obywatele, gdyż wiązało się to niemal z przeprowadzką połowy dobytku oraz z zaangażowaniem służby. Popularność wypoczynku nad morzem zawdzięczamy w dużej mierze rozwojowi kolei i połączeniu morskich miejscowości z metropoliami (Małgorzata Omilanowska, Kilka uwag na temat historii kąpieli morskich od XVII do XX wieku, „Modna Pani u wód. Kąpieliska nad Bałtykiem 1880-1914” [red.] Małgorzata Buchholz-Todorska, katalog wystawy, Muzeum Sopotu, Sopot 2010, s. 20). Wcześniej jedynym sposobem dotarcia do morza był bowiem transport konny.

poz. 16 Widok na molo i plażę, wyd. Kunst Anstalt J. Jandorf, Oberursel, detal

W jaki sposób się kąpano? Początkowo z kąpieli morskich korzystali jedynie mężczyźni ze względów przyzwoitości, gdyż z reguły kąpano się nago (Ibidem). Obowiązywał również całkowity podział płci podczas pobierania morskich kąpieli, który przejawiał się w wyznaczeniu określonych pór kąpieli dla pań i panów. Krótka kąpiel w morzu wiązała się z promowanym od lat 60. XIX przekonaniem, iż kąpiel w słonej wodzie morskiej ma właściwości lecznicze. Praktycznie do czasów I wojny światowej stosowano wozy kąpielowe (tzw. bathing machines) będące kanionami na kołach powożonymi przez konie i służące również za przebieralnie (Ibidem, s. 20-21). Z czasem wozy kąpielowe wyparły stałe zabudowania, którymi w Sopocie były Łazienki Północne i Łazienki Południowe służące za przebieralnie i tworzące wewnętrzne kąpielisko. Z czasem zasady pobierania kąpieli uległy rozprężeniu, podział na płeć zaczął się rozmywać, a przywdziewane stroje bardziej odsłaniały ciało. Prawdziwa rewolucja obyczajowa zaszła po I wojnie światowej.

PAMIĄTKI Z SOPOTU

1. Letnicy na plaży, pocztówka, źródło: Polona 2. Fontanna przed domem Zdrojowym, okres międzywojenny, pocztówka, źródło: Polona 3. Altana zwana „Świątynią Kollatha”, cel pieszych wędrówek w okresie międzywojennym, pocztówka, źródło: Polona

11 Kubeczek z mlecznożółtego szkła, 1900 r. szkło dwuwarstwowe, ręcznie malowane, złocenia i dekoracja z wizerunkiem ryby oraz napisem 'Andeken an Zoppot', 12,7 x 6,7 cm LITERATURA: - porównaj: Sopot w prywatnych kolekcjach, [red.] Janusz Dargacz, katalog wystawy, Muzeum Sopotu, Sopot 2008, poz. kat. 132 (il.), s. 46

estymacja: 300 - 500 PLN 80 - 120 EUR

12 Sosjerka z Hotelu Metropol w Sopocie plater, 14,5 x 26 cm

estymacja: 500 - 700 PLN 120 - 170 EUR

13 Dwa kielichy pamiątkowe z widokiem na Dom Zdrojowy w Sopocie 1. Szklanka do picia wody zdrojowej z wizerunkiem II Domu Zdrojowego, koniec XIX w., szkło przezroczyste szlifowane, szkło mrożone oraz złocenie, 11,5 x 7,4 cm 2. Cynowy kielich pamiątkowy dekorowany widokami Gdańska, Sopotu i Malborku, około 1900 r., 17,7 x 6,9 cm, sygnowany na spodzie: 'F& M | N' (Felsenstein & Mainzer, Nuremberg) LITERATURA: - porównaj: Sopot w prywatnych kolekcjach, [red.] Janusz Dargacz, katalog wystawy, Muzeum Sopotu, Sopot 2008, poz. kat. 1 (il.), s. 12

estymacja: 700 - 1 000 PLN 170 - 240 EUR

SOPOCKA WIDOKÓWKA 1

Kolekcja pocztówek z widokami wnętrz w przedwojennym Sopocie

Kolekcja pocztówek - Uroki polskiego morza

1. Wnętrze Kasyna w Sopocie; druk: A. W. Kafemann, Gdańsk, 14,9 x 10,4 cm, z obiegu 2. Przedstawienie "Złoty Krzyż" Ryszarda Wagnera w Operze Leśnej w Sopocie, około 1912 r., zdjęcie z 1910 r., Carl Bäcker, Gdańsk, 9,2 x 14,7 cm, bez obiegu 3. Sala do gry w bakarata w Kasynie w Sopocie; wyd. A. W. Kafemann, Gdańsk, 8,9 x 14,1 cm, bez obiegu

1. Widok na molo i plażę, karta reliefowa, wyd. Kunst Anstalt J. Jandorf, Oberursel, 9 x 13,8 cm, z obiegu 2. Parawany z piasku, technika mieszana, ręcznie kolorowana, wyd. Julius Simonsen, Kunstverlag, Oldenburg, 8,9 x 13,9, z obiegu (1912) 3. Kuracjusze na plaży, wyd. Sonnke, Gdańsk, 14,8 x 10,6 cm, bez obiegu 4. Widok na molo z łodziami, przed 1910 r., Stengel & Co., Drezno, 8,9 x 13,8 cm, bez obiegu 5. Widok na Zakład Balneologiczny oraz III Dom Kuracyjny zimą, 8,7 x 13,1 cm, bez obiegu 6. Park zdrojowy (Kurpark), Ostseebuchhandlung L. Schultz, Sopot, 10,5 x 14,3 cm, z obiegu (1943)

estymacja: 400 - 600 PLN 100 - 150 EUR

estymacja: 600 - 800 PLN 150 - 300 EUR

Kolekcja pocztówek - miejskie widoki nocą oraz sopockie atrakcje

Kolekcja pocztówek z widokami na Hotel Werminghoff oraz ulicę Morską, około 1906 r.

estymacja: 500 - 700 PLN 120 - 170 EUR

1. Wejście do restauracji Hotelu Werminghoff, widok od strony dawnej ul. Południowej w kierunku ul. Morskiej, wyd. Schaar & Dathe, około 1906, bez obiegu 2. Pocztówka Hotel Hesse (dawny Wermingoff) widziany od strony Parku Zdrojowego, zdjęcie z około 1897 r., wyd. Klara Gonschorowski, Sopot, 9,1 x 14,4 cm, z obiegu (Feldpost) 3. Widok na Hotel Werminghoff z latarni morskiej przy Zakładzie Balneologicznym, zdjęcie z około 1900 r., wyd. Bruck & Sohn, 9,1 x 14,1 cm, bez obiegu 4. Bar-Kawiarnia Alga w Sopocie oraz Panorama miasta, wyd. FOTOPLASTYKA, Sopot, wymiary dla obu pocztówek: 8,9 x 14,3 cm, z obiegu (1960 oraz 1962) 5. Kamienica Doktora Wagnera przy ulicy Morskiej w Sopocie (Bohaterów Monte Cassino), zdjęcie z około 1900 r., wyd. Natan Sternfeld, Gdańsk, około 1914 r., 8,8 x 13,5 cm, bez obiegu

1. Pocztówka księżycowa, Ulica Morska nocą, zdjęcie z około 1910 r., 8,7 x 13,8 cm, z obiegu 2. Widok na II Dom Zdrojowy nocą oraz na molo, światłodruk ręcznie kolorowany, wyd. Kunstanstalt J. Miesler, Berlin, 9,2 x 13,9 cm, z obiegu (1900) 3. Wnętrze restauracji Rats-Struben, 9,1 x 13,8 cm 4. Restauracja Wielka Gwiazda na rozstaju leśnych dróg (Grosser Stern), zdjęcie z około 1895 r., M. Schröter, Gdańsk, 9,3 x 13,8 cm, z obiegu (1902) 5. Przechadzka leśna w Sopocie, 8,7 x 13,9 cm 6. Kurhaus z 'Tanecznym kręgiem' w centrum, 8,8 x 13,9 cm 7. Kurhausterassen, 1923 r., Stengel & Co., Drezno, 8,8 x 13,6 cm, z obiegu 8. Widok na Zakład Balneologiczny i molo, 8,9 x 13,5 cm

estymacja: 700 - 1 000 PLN 170 - 240 EUR

18 Kolekcja pocztówek z widokami na luksusowe hotele w Sopocie, kasyno oraz menu z Grand Hotelu 1. Płyta muzyczna przed Kasino Hotel, koniec lat 20. XX w., Stengel & Co., Drezno, 8,9 x 14 cm, bez obiegu 2. Widok na Kasino Hotel z perspektywy plaży, po 1927 r., Verlag S. Steinmeyer, Gdańsk, 8,9 x 14 cm, bez obiegu 3. Kasino Hotel i Kurhaus z lotu ptaka, Carl Lange, Gdańsk-Oliwa, 9 x 14,1 cm, z obiegu (1938) 4. Pocztówka wieloelementowa Hotel Werminghoff widziany od strony ul. Północnej oraz sala restauracyjna we wnętrzu hotelu, chromolitografia, wyd. GEBRUDER ZEUNER, Gdańsk, około 1900 r., z obiegu 5. Dampferanlegestelle, Hermann Gonschorowski, Sopot, 9,1 x 14 cm, z obiegu (1930) 6. Wnętrze kasyna w Sopocie, Sala Żółta, zdjęcie Bruno Machtans, Gdańsk, około 1925 r., wyd. C. Ziemssens Buchhandlung, Sopot, 8,8 x 13,6 cm, bez obiegu 7. Kasyno widziane od strony dzisiejszej ul. Powstańców Warszawy, Verlag Heinrich Hoffmann, Posen, 10,1 x 14,7 cm, z obiegu (1943) 8. Grand Hotel oraz kasyno widziane z perspektywy plaży, Stengel & Co., Drezno, 8,8 x 13,5 cm, z obiegu 9. Menu z Grand Hotelu (Orbis), z dnia 16 lipca 1952 r., wymiary: 30 x 21 cm

estymacja: 900 - 1 200 PLN 250 - 300 EUR

19 20

Kolekcja pocztówek z widokami z przedwojennego Sopotu

Para banknotów zastępczych wyemitowanych przez Magistrat Miasta Sopotu, 1923 r.

1. Pierwsze Łazienki Południowe, zdjęcie w formacie gabinetowym na tekturce, wyd. Rommler & Jonas, 1897 r., 16,5 x 10,5 cm 2. Molo w Sopocie, zdjęcie w formacie gabinetowym na tekturce, wyd. Rommler & Jonas z Drezna, 1897 r.; 16,5 x 10,5 cm 3. Album z zestawem 12 widokówek z Sopotu w formacie leporello, około 1923 r., wyd. Kunstanstalt Stengel & Co., Drezno, 14,4 x 9,3 cm, wymiary folderu po rozłożeniu: 108 x 14,3 cm

estymacja: 400 - 700 PLN 100 - 170 EUR

1. Banknot zastępczy o nominale 100 milionów marek wyemitowany przez Magistrat Miasta Sopotu, 1923 r., 17,9 x 17,3 cm 2. Banknot zastępczy o nominale 5 milionów marek wyemitowany przez Magistrat Miasta Sopotu, 1923 r., 10,5 x 15,6 cm

estymacja: 600 -900 PLN 150 - 190 EUR

HOTELE I RESTAURACJE W PRZEDWOJENNYM SOPOCIE

HOTEL METROPOL Hotel Metropol, zwany również Hotelem Plażowym, mieścił się w dolnym odcinku ulicy Morskiej. Przez pewien czas należał on do hotelarza Hugo Werminghoffa, a następnie Otta Bohnke. Drugi właściciel reklamował swój hotel w Copockiej Gazecie Kąpielowej z 1897 roku w ten oto sposób:„Copoty – Strand Hotel. Właściciel, Otto Boehnke, poleca swe lokalności, których urządzenie za dobre jest uznane. Mieszkania z pensyą począwszy od 5 mr. dziennie i wyżej. Piwo królewskie, monachijskie i pilzeńskie. Wina ze sklepu ratuszowego w Gdańsku”.

Hotel Metropol, pocztówka, archiwum Grand Hotelu w Sopocie

– HANNA DOMAŃSKA, OPOWIEŚCI SOPOCKICH KAMIENIC, GDAŃSK 2005, MAREK SPERSKI, SOPOT. PRZEWODNIK, OPRACOWANIE DAWNYSOPOT.PL, DOSTĘPNY W INTERENCIE: DAWNYSOPOT.PL

HOTEL WERMINGHOFF Jeden z najbardziej ekskluzywnych obiektów w mieście. Był to trzykondygnacyjny budynek z narożnym wykuszem w kształcie wieżyczki, poniżej którego mieściła się restauracja. Po sprzedaniu hotelu Brunonowi Heese budynek podzielono w taki oto sposób: przy ulicy Morskiej mieściły się cukiernie, mała restauracja, mieszkania lokatorskie, apteka oraz salon fryzjerski, natomiast od strony ulicy Południowej znajdowała się restauracja oraz główne wejście do hotelu. – HANNA DOMAŃSKA, OPOWIEŚCI SOPOCKICH KAMIENIC, GDAŃSK 2005, MAREK SPERSKI, SOPOT. PRZEWODNIK, OPRACOWANIE DAWNYSOPOT.PL, DOSTĘPNY W INTERENCIE: DAWNYSOPOT.PL poz. 15 Widok na Hotel Werminghoff, zdjęcie z około 1900 r.

DOM ZDROJOWY „W r. 1910 otwarto nowy dworzec zdrojowy (Kurhaus): olbrzymią budowlę w modernistycznym stylu, który zbudowano według proj. poległego w ostatniej wojnie profesora Politechniki Gdańskiej Webera, przy współudziale miejskiego inżyniera Puchmüllera i architekty Bielefeldta. Jego koszt wynosił prawie pół miljona dolarów. Ma on wspaniałe sale balowe i restauracyjne, połączony jest z pierwszorzędnym hotelem oraz kasynem, które Niemcy reklamują jako ’Monte Carlo Północy’. (...) Otwarte jest ono przez cały rok, najniższa stawka wynosi 10 mk. niem., najwyższa 6.000 mk. niem. Na placu przed Kurhauzem (Kurpark), gdzie koncertują na przemian orkiestra i kapela zakładowa, odbywa się w godzinach koncertu ożywiona promenada”. – MIECZYSŁAW ORŁOWICZ, PRZEWODNIK PO GDAŃSKU, OLIWIE I SOPOTACH (Z PLANEM MIASTA), WARSZAWA 1921, s. 101 poz. 17 Kurhausterassen, 1923 r.

21 Zestaw platerów z Domu Zdrojowego (Kurhausu) 1. Półmisek, 51,5 x 41,5 cm. Na spodzie oznaczenie wytwórni: 'GEBRÜDER HEPP | METALWAARENFABRIK | PFORZHEIM | · BERLIN ·', na krawędzi kołnierza grawerunek: 'Kurhaus Zoppot' oraz oznaczenia wytwórni: '72612 GEBR HEPP 72' 2. Sosjerka, 8 x 19,5 cm. Na spodzie oznaczenia wytwórni: 'GEBRHEPP 14', grawerunek na spodzie: 'Kurhaus Zoppot' oraz oznaczenia wytwórni: '2 2' 3. Sosjerka, 7,5 x 15,7 cm. Na krawędzi podstawy oznaczenia wytwórni: 'GEBRHEPP 7', na spodzie grawerunek: 'Kurhaus Zoppot' oraz oznaczenia wytwórni: '1 | Y' 4. Menu z Domu Zdrojowego z dnia 12 lutego 1922 r., wymiary: 22,6 x 14,6 cm

estymacja: 1 000 - 1 500 PLN 250 - 400 EUR

„ROZRYWKI W SOPOTACH” SOPOCKIE ATRAKCJE „Rozrywek w Sopotach w sezonie nie zabraknie. Kapele, koncerty zwykłe i symfoniczne, wycieczki morzem, łodziami żeglowymi, motorowerami lub parowcami, przechadzki po okolicznych lasach, czytelnie i bibljoteki, teatr niemiecki, Opera Leśna, co tydzień w Kurhauzie bale dla dorosłych i podlotków (Knospenbälle), festyny dla dzieci (Kinderfeste), liczne place do gier sportowych, kryta ujeżdżalnia. Polacy urządzają nadto specjalne bale polskie i wycieczki zbiorowe”. – MIECZYSŁAW ORŁOWICZ, PRZEWODNIK PO GDAŃSKU, SOLIWIE I SOPOTACH (Z PLANEM MIASTA), WARSZAWA 1921, s. 102

TYDZIEŃ SPORTU „W lipcu wiele osób gromadzi tydzień sportowy, któremu przed wojną niemałą reklamę robił udział następcy tronu niemieckiego z rodziną. W tym czasie odbywają się turnieje tenisowe, zawody pływackie, regaty żaglowców, korsa kwiatowe, wodne i lądowe i wyścigi konne”.

poz. 28 Folder reklamujący Sopot, 1936 r., zdjęcie wewnętrzne promujące Tydzień Sportu

– MIECZYSŁAW ORŁOWICZ, PRZEWODNIK PO GDAŃSKU, OLIWIE I SOPOTACH (Z PLANEM MIASTA), WARSZAWA 1921, s. 102

POKAZY MIEJSKIE „W sezonie odbywają się trzy razy tygodniowo zbiorowe wycieczki parowcami na morze lub na okoliczne wzgórza, ogromne festyny połączone z puszczaniem fontanny świetlnej, ’święto róż‘ itp. Sezony zimowe też są ożywione. W czasie mrozów urządza się ślizgawkę przed kurhauzem, gdzie odbywają się festyny na lodzie, a w lasku za Strzelnicą tor saneczkowy”. – MIECZYSŁAW ORŁOWICZ, PRZEWODNIK PO GDAŃSKU, OLIWIE I SOPOTACH (Z PLANEM MIASTA), WARSZAWA 1921, s. 102-103 Pokazy przed Domem Zdrojowym, okres międzywojenny, archiwum Grand Hotelu w Sopocie

KĄPIELE „Na plaży urządzono kąpiele morskie, a to Łazienki Południowe (Südbad), które mają 275 kabin, oraz cokolwiek większe Łazienki Północne (Nordbad), które mają 340 kabin, basen pływacki i kąpiele słoneczne. W wodzie i na brzegu przyrządy gimnastyczne i sportowe. Kąpiele są oddzielne dla pań i panów i między niemi kąpiele wspólne, zwane familijnemi (Familienbad). […] W gmachu środkowym urządzono restaurację, gdzie goście kąpielowi spędzają całe popołudnia, przypatrując się wesołym zabawom w kąpielach wspólnych przypominające Ostendę, nadto istnieją tu łaźnie dla ciepłych kąpieli we wannach otwarte latem i zimą, mające 60 kabin. Wydają one kąpiele z wody słonej i słodkiej, i wszelkie gatunki kąpieli lekarskich (borowinowa, świetlne, słone, żelazne, elektryczne itd.). Do środków leczniczych stosowanych w Sopotach należy też wdychiwanie morskiego powietrza, w którym to celu rano wyjeżdża jeden ze statków na pełne morze, gdzie stoi przez cztery godziny, a jego pasażerowie uprawiają przez ten czas werandowanie na pokładzie”. poz. 28 Folder reklamujący Sopot, 1936 r., zdjęcia wewnętrzne promujące kąpiele zdrowotne

– MIECZYSŁAW ORŁOWICZ, PRZEWODNIK PO GDAŃSKU, OLIWIE I SOPOTACH (Z PLANEM MIASTA), WARSZAWA 1921, s. 100-101

22 Kolekcja pocztówek z widokami z mola w Sopocie oraz kaseta na nagrodę, 1915 r. 1. Pocztówka reklamowa z widokiem na Dom Zdrojowy, wyd. Stengel & Co., Drezno, 14,2 x 9,1 cm, z obiegu (Feldpost) 2. Łazienki Północne, 1910 r., wyd. Walter Edelstein, Gdańsk-Sopot, 8,5 x 13,7 cm, z obiegu 3. Sopockie molo, wyd. Reinicke & Rubin, Magdeburg, 8,9 x 13,3 cm, z obiegu 4. Gra w skata - pocztówka humorystyczna, wyd. J.W.B., Humor in Bade, 8,9 x 14 cm, z obiegu 5. Pierwszy Zakład Balneologiczny widziany z perspektywy mola, zdjęcie z około 1880 r., wyd. Stengel & Co., Drezno, około 1903 r., 8,7 x 13,9 cm, z obiegu (1907) 6. Grawerowana kasetka na nagrodę, 1928 r., 17 x 13 cm na wewnętrznej stronie wieka napis: 'EHRENPREIS | MOTORRAD-GESCHICKLICHKEITSFAHREN | ZOPPOT 1928', dodatkowo wyryte: 'Gerhard Steck | Hamburg'

estymacja: 800 - 1 200 PLN 200 - 300 EUR

23 Kaseta na nagrodę z Sopockiego Tygodnia Sportu (Zoppoter Sportswoche), 1921 r. mosiądz srebrzony, 13 x 20,5 x 8 cm wnętrze kasety wyłożone drewnem; na spodzie oznaczenie wytwórni Krupp Berndorf

estymacja: 500 - 700 PLN 120 - 170 EUR

PRZEWODNIKI PO SOPOCIE Cenne źródło informacji o tym, co oferował sopocki kurort, stanowiły przewodniki. Były wielką pomocą w czasach, w których powszechny dostęp do informacji był utrudniony. Poświęcone były opisowi jednego miasta lub porównywały ofertę kilku kurortów i wzbogacone były o kolorowe ilustracje. Zawierały one szczegółowe informacje dotyczące zarówno transportu, jak i cen w hotelach oraz opłaty klimatycznej. Najbardziej wnikliwych informowały o składzie chemicznym wód, temperaturze wody w morzu, czasach kąpieli oraz dostępnych w mieście kuracjach leczniczych. Wreszcie, promowano to, co odróżniało miasto od innych i zachęcało do odwiedzin: wszelkie atrakcje kulturalne jak przedstawienia w Operze Leśnej czy korso

kwiatowe, atrakcje sportowe, których w Sopocie było niemało – lipcowe Tygodnie Sportu, wyprawy strzeleckie (również dla kobiet) oraz zawody hippiczne, szeroką ofertę lokalnych barów i restauracji, które prześcigały się w dogadzaniu gustom przyjezdnych. W przewodnikach umieszczano również znaczące informacje o gościach uzdrowisk, szczególnie tych najbardziej oczekiwanych, np. o członkach rodziny królewskiej (do Sopotu przyjeżdżał książę Prus Fryderyk Wilhelm Hohenzollern), arystokratach lub aktorach. Liczba atrakcji przekładała się oczywiście na opłatę za wysoki poziom wypoczynku w kurorcie. Z czasem więc Sopotowi bliżej było do zachodnich kąpielisk niż lokalnych i małych wiosek rybackich.

24 Para przewodników po mieście Sopot z 1909 i 1910 r. 1. Przewodnik po Sopocie, 1909 r., wyd. Verkehrsverband Ostseebad Zoppot, druk von Hans Groddeck, Sopot, 22,4 x 14,8 cm 2. Przewodnik po uzdrowisku w Sopocie, około 1910 r., wyd. Carl Bäcker, Gdańsk, ilustracje K. Matern i A. Abromeit, 20,8 x 14,5 cm Wewnątrz przewodnika wkładka z informacją o otwarciu III Domu Zdrojowego w czerwcu 1910 r. w Sopocie (rys. A. Oldemeier).

estymacja: 500 - 700 PLN 120 - 170 EUR

25 Para przewodników po Sopocie 1. Folder reklamowy uzdrowiska w Sopocie, lata 20.-30. XX w., wyd. Zoppoter Zeitung, 15 x 23 cm 2. Przewodnik po uzdrowisku w Sopocie, 1916 r., wyd. Schwital & Rohrbeck, Gdańsk, 23 x 15 cm

estymacja: 500 - 800 PLN 120 - 190 EUR

26 Pamiątki z sopockiej Opery Leśnej, lata 20.-30. XX w. 1. Album pamiątkowy o sopockiej Operze Leśnej, po 1925 r., wyd. II, rozszerzone i poprawione, wyd. Georg Stilke, Berlin, zdjęcia spektakli wykonane przez Atelier Gottheil & Sohn w Gdańsku oraz Ferdinanda Kergla w Sopocie, 16 x 23,7 cm 2. Mały przewodnik po sopockiej Operze Leśnej, po 1938 r., wydane nakładem Opery Leśnej w Sopocie, druk: Ottomar Steinbach, Gdańsk, 16,7 x 11,9 cm

estymacja: 350 - 500 PLN 90 - 120 EUR

SOPOCKA PANORAMA

27 Foldery oraz pocztówka z panoramą Sopotu 1. Pocztówka panoramiczna - Widok na III Dom Zdrojowy i Molo, po 1910 r., składana wielokrotnie, wyd. Julius Simonsen, Oldenburg, 13,8 x 54 cm 2. Panoramiczna broszura Sopotu: widok na nadmorską część miasta oraz połączenia kolejowe, około 1900 r., 15,4 x 21,4 cm 3. Rozkładany folder reklamowy Zoppot, 1930 r., 22,7 x 10,4 cm, wymiary rozłożonego arkusza: 45 x 41,3 cm 4. Folder turystyczny po Sopocie, lata 70. XX w., druk: Zakłady Graficzne w Gdańsku, 21,5 x 11 cm LITERATURA: - porównaj: Sopot w prywatnych kolekcjach,[red.] Janusz Dargacz, katalog wystawy, Muzeum Sopotu, Sopot 2008, poz. kat. 131 (il.), s. 46

estymacja: 1 100 - 1 600 PLN 300 - 400 EUR

28 Para folderów z Sopotu 1. Folder reklamujący Sopot, 1936 r., druk: Ottomar Steinbach, Gdańsk, 21 x 10 cm 2. Folder z widokami z uzdrowiska w Sopocie, 1. dekada XX w., wyd. Stengel & Co., Drezno, 16,5 x 23 cm

estymacja: 350 - 500 PLN 90 - 120 EUR

GDYNIA AMERIKA LINEN I POLISH OCEAN LINES Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe była polsko-duńską spółką funkcjonującą również pod anglojęzyczną nazwą Gdynia America Line lub pod skrótem GAL. Siedziba spółki mieściła się w Gdyni, a jej czas powstania przypada na 1934. Przewozy pasażerskie prowadzone były na liniach: Gdynia-Kopenhaga-Halifax-Nowy Jork; Gdynia-porty Ameryki Południowej oraz Konstanca-Stambuł-Jafa-Hajfa-Pireus-Stambuł-Konstanca. Spis z 1939 wskazuje, iż spółka posiadała wówczas osiem statków, w tym aż sześć transatlantyków: MS Piłsudski, MS Batory, MS Chrobry, MS Sobieski, SS Kościuszko oraz SS Pułaski. Początkowo model biznesowy GAL opierał się przede wszystkim na przewozie ruchów wycieczkowych i emigranckich oraz transportu poczty, do czasu, gdy coraz bardziej nagląca stała się potrzeba posiadania statku o wysokim, światowym standardzie, którego celem prócz transportu, byłby również wypoczynek. Wśród nich prym wiodły legendarne MS Piłsudski i MS Batory, których to wysoki standard dogodził nie jednemu pasażerowi o wysokich wymaganiach. Wnętrza transatlantyków mieściły bowiem liczne salony, bary, kawiarnie, basen, salę gimnastyczną, promenady i werandy. Wyżej wspomniane transatlantyki zamówiono we włoskiej stoczni Cantieri Riuniti dell’Adriatico w Monfalcone, natomiast za wyposażenie wnętrz odpowiedzialni byli czołowi polscy artyści. Podczas II wojny światowej przedsiębiorstwo działało w Wielkiej Brytanii, powiększając flotę do 13 statków. W 1951 doszło do rozdziału firmy Gdynia Ameryka Linie Żeglugowe na dwa przedsiębiorstwa: Polskie Linie Oceaniczne oraz Polską Żeglugę Morską. Warto dodać, iż w latach 1946-51 spółka GAL była właścicielem Grand Hotelu w Sopocie.

GAL I POLISH OCEAN LINES

29 MS Piłsudski wpływający do portu, 1935 r. odbitka żelatynowo-srebrowa/papier barytowy, 12,1 x 20,9 cm

estymacja:

600 - 1 200 PLN 150 - 300 EUR

30 Popielniczka firmowa GAL ze statku MS "Piłsudski", 1936-1939, Norblin i S-ka, Warszawa plater, 7,9 x 13,8 cm Popielniczka w kształcie prostokąta z zaoblonymi rogami. Na kołnierzu przy krótszych bokach wytłoczone po przekątnej dwa wgłębienia służące jako podpórki do papierosów. Na kołnierzu, obok wgłębień, wygrawerowany napis - u góry MS "PIŁSUDSKI", u dołu w trzech rzędach: GDYNIA AMERYKA, LINIJE ŻEGLUGOWE, S.A.

estymacja: 1 000 - 1 500 PLN 250 - 400 EUR

31 Wazon Polskich Linii Oceanicznych (Polish Ocean Lines), po 1951 r. ceramika, 17,5 cm na brzuścu dwa emblematy Polish Ocean Lines oraz złocenia

estymacja: 600 - 800 PLN 150 - 190 EUR

TADEUSZ TREPKOWSKI ( 1914 - 19 5 4 )

"M.S. Batory Szlakiem PoÅ‚udnia", 1936 r. litografia barwna/papier, 100 x 70 cm sygnowany i datowany w druku l.g.: 'T.TREPKOWSKI | 36'

estymacja: 12 000 - 15 000 PLN 2 900 - 3 600 EUR

BOLESŁAW SURAŁŁO-GA JDUCZENI ( 19 0 6 - 19 3 9 )

"LIGA MORSKA I KOLONJALNA", okres międzywojenny litografia barwna/papier, 108 x 76 cm druk: "Prasa Polska"

estymacja: 10 000 - 13 000 PLN 2 400 - 3 100 EUR

TADEUSZ TREPKOWSKI ( 1914 - 19 5 4 )

"Palestine Line", 1935 r. litografia barwna/papier, 100 x 70 cm sygnowany i datowany w druku l.g.: 'T TREPKOWSKI | 35' druk: ZakÅ‚. Graf. B. Wierzbicki i Ska, Warszawa

estymacja: 13 000 - 17 000 PLN 3 100 - 4 000 EUR

W. FALKOWSKI "Sud-Amerika Linie", 1934 r. litografia barwna/papier, 100 x 70 cm sygnowany w druku l.g.: ''W. FALKOWSKI' druk: Lit. Art. W. Gล รณwczewski, Warszawa oraz oznaczenia: '13. 522'

estymacja: 11 000 - 15 000 PLN 2 600 - 3 600 EUR

36 Zestaw talerzy i szklanek ORBIS 1. Talerze Orbis według projektu Edmunda Ruszczyńskiego oraz Jana Kwinty, Zakłady Porcelany Stołowej "Krzysztof" w Wałbrzychu 24,5 x 24,5 cm - Talerz Orbis ze złoconym rantem, porcelana, na spodzie znak wytwórni: 'WAWEL | MADE IN | POLAND | 2' - Talerz Orbis z błękitnym rantem, porcelana, na spodzie znak wytwórni: 'WAWEL | MADE IN | POLAND | 2' 2. Zestaw 6 szklaneczek Orbis, Huta Szkła Gospodarczego "Ząbkowice" w Dąbrowie Górniczej, 9,8 x 5,6 cm. Szkło prasowane, barwione w masie na kolor mleka. Prosta forma tuby, delikatnie rozchylająca się ku górze.

estymacja: 300 - 500 PLN 80 - 120 EUR

37 Makieta Grand Hotelu, 1999 r. 146 x 136 x 27 cm projekt firmy Planungsgruppe (Hamburg, Hanower) LITERATURA: - porównaj: Marzenna Górska-Karpińska, Grand Hotel Sopot, Podkowa Leśna 2005, poz. kat. 131 (il.), s. 108

estymacja: 12 000 - 15 000 PLN 2 900 - 3 600 EUR

MARIAN MOKWA Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Norymberdze i w Berlinie oraz w Akademii w Monachium. Odbył wiele podróży po Europie. W latach 1911-15 przebywał w Istambule – stąd wyjeżdżał w podróże do Jerozolimy, Persji, Egiptu, Etiopii, Indii, Mongolii, był na Kaukazie i w Tybecie. W 1918 zamieszkał na stałe w Sopocie. Prowadził bardzo aktywne życie artystyczne, miał wiele wystaw w kraju i za granicą. Ufundował i zorganizował w 1934 w Gdyni galerię malarstwa marynistycznego – Galerię Morską. Malował pejzaże kaszubskie, pejzaże morskie, weduty, wizerunki statków oraz sceny rodzajowe z życia rybaków, Zgromadzony przez artystę zbiór jego obrazów – ponad 500 prac – uległ zniszczeniu w 1939. Własnym sumptem wydawał pismo artystyczno-literackie „Fale”. W 1959 jako jedyny Polak wziął udział w wystawie malarstwa marynistycznego w Royal Society oraz Society of British Marina Painters w Londynie. Cały swój wielki talent poświęcił malarstwu marynistycznemu – w młodości złożył śluby służby artystycznej polskiemu morzu.

Marian Mokwa, fotografia sytuacyjna, 1935 r., źródło: NAC online

MARIAN MOKWA

( 18 8 9 - 19 8 7 )

Pejzaż morski, lata 50.-60. XX w.

Osada rybacka pod Łebą, lata 50.-60. XX w.

olej/płótno, 68,5 x 78,6 cm sygnowany p.d.: 'Mokwa'

olej/płótno, 63,5 x 74 cm sygnowany p.d.: 'Mokwa'

estymacja: 8 000 - 10 000 PLN 1 900 - 2 400 EUR

estymacja: 7 000 - 9 500 PLN 1 700 - 2 300 EUR

MARIAN MOKWA ( 18 8 9 - 19 8 7 )

Polskie wybrzeże, lata 50.-60. XX w. olej/płótno, 68 x 109,2 cm sygnowany p.d.: 'Mokwa'

estymacja: 8 000 - 12 000 PLN 1 900 - 2 900 EUR

MARIAN MOKWA ( 18 8 9 - 19 8 7 )

Panorama Gdyni, lata 50.-60. XX w. olej/pล รณtno, 118 x 188 cm sygnowany l.d.: 'Mokwa'

estymacja: 12 000 - 20 000 PLN 2 900 - 4 700 EUR

MARIAN MOKWA

( 18 8 9 - 19 8 7 )

Łodzie na brzegu I, lata 60. XX w.

Łodzie na brzegu II, lata 60. XX w.

akwarela/papier, 45,4 x 57 cm (w świetle passe-partout) sygnowany ołówkiem l.d.: 'Mokwa'

olej/płótno, 68 x 102,2 cm sygnowany l.d.: 'Mokwa'

estymacja: 3 400 - 4 500 PLN 800 - 1 100 EUR

estymacja: 5 500 - 7 000 PLN 1 300 - 1 700 EUR

MARIAN MOKWA

( 18 8 9 - 19 8 7 )

Łodzie na brzegu III, lata 60. XX w.

Rewa, lata 60. XX w.

akwarela/papier, 46 x 57,3 cm sygnowany l.d.: 'Mokwa'

olej/płótno naklejone na płytę, 63,5 x 74 cm (w świetle passe-partout) sygnowany p.d.: 'Mokwa'

estymacja: 2 200 - 3 200 PLN 550 - 750 EUR

estymacja: 6 500 - 9 000 PLN 1 600 - 2 220 EUR

MARIAN MOKWA

( 18 8 9 - 19 8 7 )

Las pomorski, lata 50.-60. XX w.

Martwa fala, lata 50.-60. XX w.

olej/płótno, 68 x 78 cm sygnowany p.d.: 'Mokwa'

olej/tektura, 64 x 74 cm (w świetle passe-partout) sygnowany l.d.: 'Mokwa'

estymacja: 4 200 - 5 500 PLN 1 000 - 1 300 EUR

estymacja: 7 000 - 9 500 PLN 1 700 - 2 300 EUR

MARIAN MOKWA

( 18 8 9 - 19 8 7 )

W Zatoce Puckiej, lata 50.-60. XX w.

Martwa Wisła, lata 50.-60. XX w.

olej/płótno naklejone na płytę, 63,5 x 74 cm sygnowany p.d.: 'Mokwa'

estymacja: 7 000 - 9 500 PLN 1 700 - 2 300 EUR

estymacja: 7 000 - 10 000 PLN 1 700 - 2 400 EUR

EUGENIUSZ DZIERZENCKI Eugeniusz Dzierzencki jest uznawany za jednego z najbardziej konsekwentnych marynistów. Ukończył warszawską Akademię Sztuk Pięknych pod kierunkiem Leona Wyczółkowskiego i Władysława Skoczylasa. Już w latach 30. związał się z Wybrzeżem, podejmując w swych pracach tematykę marynistyczną i malując motywy z Sopotu i Gdańska. W sezonie letnim organizował wystawy plenerowe dla letników, m.in. w Juracie. Po 1945 na stałe osiadł w Sopocie i założył Związek Artystów Plastyków na Wybrzeżu. Uznawany jest za drugiego, obok Mariana Mokwy, marynistę polskiego. Liczne prace tego artysty zdobiły statki pływające pod banderami Francji, Wielkiej Brytanii, USA, Brazylii, Norwegii. Wystawiał w wielu miastach Polski, a także w Nowej Zelandii, Niemczech i Japonii.

EUGENIUSZ DZIERZENCKI ( 19 0 5 - 19 9 0 )

Przystań rybacka w Sopocie, lata 60. XX w. olej/płótno, 56,7 x 67,9 cm sygnowany l.d.: 'E. Dzierzencki'

estymacja: 1 800 - 2 300 PLN 450 -550 EUR

EUGENIUSZ DZIERZENCKI

( 19 0 5 - 19 9 0 )

Na przystani w Sopocie

Orłowo, około 1970 r.

olej/płótno, 54,5 x 92,5 cm sygnowany p.d.: 'E. Dzierzencki'

olej/tektura, 29,5 x 38 cm (w świetle passe-partout) sygnowany l.d.: 'E. Dzierzencki'

estymacja: 2 400 - 3 200 PLN 600 - 750 EUR

estymacja: 1 000 - 1 500 PLN 250 - 400 EUR

EUGENIUSZ DZIERZENCKI

( 19 0 5 - 19 9 0 )

Sztormowa fala, około 1976 r.

Kutry pod żaglami, około 1976 r.

olej/płótno naklejone na tekturę, 21 x 16 cm (w świetle passe-partout) sygnowany l.d.: 'E. Dzierzencki'

olej/tektura, 15 x 19 cm (w świetle passe-partout) sygnowany p.d.: 'E. Dzierzencki'

estymacja: 700 - 1 200 PLN 170 - 290 EUR

estymacja: 500 - 800 PLN 120 - 190 EUR

EUGENIUSZ DZIERZENCKI ( 19 0 5 - 19 9 0 )

Suszenie sieci, około 1976 r. olej/tektura, 20 x 15 cm (w świetle passe-partout) sygnowany śr.d.: 'E. Dzierzencki'

estymacja: 800 - 1 200 PLN 200 - 300 EUR

EUGENIUSZ DZIERZENCKI

( 19 0 5 - 19 9 0 )

Przed połowem, około 1976 r.

Po połowie, około 1976 r.

olej/tektura, 16 x 20 cm (w świetle passe-partout) sygnowany l.d.: 'E. Dzierzencki'

olej/tektura, 16 x 19,5 cm (w świetle passe-partout) sygnowany p.d.: 'E. Dzierzencki'

estymacja: 800 - 1 300 PLN 200 - 350 EUR

estymacja: 1 200 - 1 700 PLN 300 - 400 EUR

EUGENIUSZ DZIERZENCKI

( 19 0 5 - 19 9 0 )

"Pejzaż Kaszubski", lata 50.- 60. XX w.

Chata nad morzem, około 1976 r.

olej/płótno, 52 x 63,5 cm sygnowany l.d.: 'E. Dzierzencki' na odwrociu papierowa nalepka z Centralnego Biura Wystaw Artystycznych w Sopocie

olej/tektura, 16,5 x 20,5 cm (w świetle passe-partout) sygnowany l.d.: 'E. Dzierzencki'

estymacja: 4 200 - 5 500 PLN 1 000 - 1 300 EUR

estymacja: 600 - 1 000 PLN 150 - 240 EUR

EUGENIUSZ DZIERZENCKI

( 19 0 5 - 19 9 0 )

Kuter, około 1976 r.

Pejzaż, około 1970 r.

olej/tektura, 16,5 x 20,5 cm (w świetle passe-partout) sygnowany l.d.: 'E. Dzierzencki'

olej/płótno, 26 x 35,5 cm sygnowany l.d.: 'E. Dzierzencki'

estymacja: 600 - 900 PLN 150 - 220 EUR

estymacja: 1 400 - 1 900 PLN 350 - 450 EUR

HENRYK BARANOWSKI Henryk Baranowski studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Sopocie, obecnie Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku. W 1971 otrzymał stopień oficerski. W 1977 przebywał kilka miesięcy jako obserwator ONZ na Bliskim wschodzie. Brał udział w ponad 70 wystawach ogólnopolskich, zagranicznych i 40 indywidualnych. Prace artysty znajdują się w muzeach i zbiorach prywatnych w kraju i zagranicą. Jest laureatem nagrody Ministra Kultury i Sztuki, wielokrotnie Ministra Obrony Narodowej. Laureat licznych nagród, medali, dyplomów i wyróżnień.

H E N RY K B A R A N O W S K I ( 19 3 2 - 2 0 0 5 )

Chata, około 1970 r. olej/tektura, 36 x 46,5 cm (w świetle passe-partout) sygnowany l.d.: 'H. Baranowski'

estymacja: 1 000 - 1 600 PLN 250 - 400 EUR

H E N RY K B A R A N O W S K I

( 19 3 2 - 2 0 0 5 )

Łodzie pod żaglami, około 1969 r.

Powrót z plaży, około 1970 r.

olej/tektura, 36 x 46,5 cm (w świetle passe-partout) sygnowany l.d.: 'H. Baranowski'

olej/tektura, 41,4 x 48,2 cm sygnowany l.d.: 'H. Baranowski'

estymacja: 1 000 - 1 500 PLN 250 - 400 EUR

estymacja: 1 400 - 2 000 PLN 350 - 500 EUR

H E N RY K B A R A N O W S K I

( 19 3 2 - 2 0 0 5 )

"Rewa", około 1969 r.

Powrót z plaży, około 1970 r.

olej/tektura, 28,5 x 33,5 cm (w świetle passe-partout) sygnowany i opisany l.d.: 'H. Baranowski | Rewa'

olej/tektura, 41,4 x 48,2 cm sygnowany l.d.: 'H. Baranowski'

estymacja:

estymacja: 700 - 1 000 PLN 170 - 240 EUR

700 - 1 200 PLN 170 - 290 EUR

AUTOR NIEROZPOZNANY (XX w.)

Na żaglówce olej/tektura, 25 x 30 cm

estymacja:

900 - 1 400 PLN 250 - 350 EUR

AUTOR NIEROZPOZNANY (XX w.)

Na przystani olej/tektura, 29 x 40 cm

estymacja:

900 - 1 200 PLN 250 - 300 EUR

LEONARD TOMASZEWSKI ( 1913 - 2 0 0 2 )

Pejzaż z Kolibek, 1954 r. olej/tektura, 24 x 37 cm (w świetle passe-partout)

estymacja:

800 - 1 300 PLN 200 - 350 EUR

STANISŁAW CHELBOWSKI Stanisław Chlebowski, urodzony w 1890 w Braniewie, początkowo studiował architekturę w gdańskiej Wyższej Szkole Technicznej, jednocześnie pobierając nauki z dziedziny malarstwa w pracowni Augusta von Brandisa i Fritza Pfuhle. Następnie, naukę malarstwa kontynuował w Dreźnie i Berlinie. Kolejnym, ważnym etapem dla rozwoju twórczości artysty był Paryż. Chlebowski wybrał się tam zafascynowany malarstwem impresjonistów. Po powrocie z Francji, malarz brał czynny udział w życiu artystycznym Wolnego Miasta Gdańska; należał również do Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. A po wojnie do Związku Polskich Artystów Plastyków w Gdańsku. Malował m.in.: pejzaże, widoki z Gdańska oraz martwe natury.

STANISŁAW CHLEBOWSKI ( 18 9 0 - 19 6 9 )

Pejzaż morski olej/płótno, 42 x 52 cm sygnowany l.d.: 'St. Chlebowski'

estymacja: 800 - 1 300 PLN 200 - 350 EUR

STANISŁAW CHLEBOWSKI ( 18 9 0 - 19 6 9 )

Nad morzem, około 1952 r. olej/płótno, 47,6 x 59,5 cm sygnowany p.d.: 'St. Chlebowski'

estymacja: 2 200 - 3 000 PLN 550 - 750 EUR

STANISŁAW CHLEBOWSKI

( 18 9 0 - 19 6 9 )

Panorama Gdańska, 1926 r.

Wędkarze, 1953 r.

olej/tektura, 37,5 x 48,5 cm (w świetle passe-partout) sygnowany i datowany l.d.: St. Chlebowski | 1926'

olej/płótno, 56 x 68 cm sygnowany i datowany p.d.: 'St. Chlebowski | 53'

estymacja: 2 000 - 2 500 PLN 500 - 600 EUR

estymacja: 1 700 - 2 200 PLN 400 - 550 EUR

STANISŁAW CHLEBOWSKI ( 18 9 0 - 19 6 9 )

Pejzaż morski, około 1956 r. olej/płótno naklejone na tekturę, 46 x 50 cm (w świetle passe-partout) sygnowany p.d.: 'St. Chlebowski'

estymacja: 2 000 - 2 500 PLN 500 - 600 EUR

STANISŁAW CHLEBOWSKI ( 18 9 0 - 19 6 9 )

Wysoki brzeg olej/płótno, 55 x 71,4 cm sygnowany l.d.: 'St. Chlebowski'

estymacja: 1 200 - 1 700 PLN 300 - 400 EUR

STANISŁAW CHLEBOWSKI ( 18 9 0 - 19 6 9 )

Brzeg morski, około 1952 r. olej/tektura, 62 x 73,5 (w świetle passe-partout) sygnowany monogramem p.d.: 'St.'

estymacja: 3 200 - 4 000 PLN 750 - 950 EUR

STANISŁAW CHLEBOWSKI

( 18 9 0 - 19 6 9 )

Łodzie, około 1960 r.

"Sieci nad morzem"

olej/tektura, 28 x 40,6 cm sygnowany l.d.: 'St. Chlebowski'

olej/tektura, 47 x 71,5 cm sygnowany l.d.: 'St. Chlebowski' opisany na odwrociu: '"Sieci" nad morzem'

estymacja: 1 700 - 2 200 PLN 400 - 550 EUR

estymacja: 2 200 - 3 000 PLN 550 - 750 EUR

STANISŁAW MICHAŁOWSKI Wykształcenie zdobył na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, studiując w latach 1939-44 pod kierownictwem Tymona Niesiołowskiego, Bronisława Jamontta i Kazimierza Kwiatkowskiego. Od 1945 na stałe przeniósł się do Gdańska. W latach 1950-53 był pedagogiem w gdańskiej PWSSP, gdzie prowadził Pracownie Malarstwa na Wydziale Malarstwa oraz rysunek na Wydziale Architektury. Początkowo tworzył w duchu koloryzmu, z czasem syntetyzując plamę barwną oraz wykorzystując materialne walory farby. Stanisław Michałowski malował głównie pejzaże, martwe natury i weduty. Ulubionym motywem artysty była zabytkowa architektura Gdańska.