Fluessen en omgeving Veluwerandmeren 26 | 27 IJsselmeer A B W+ scenario t.o.v. huidig B-max t.o.v. W+ scenario GHG landbouw daalt sterker door klimaat dan door extra Ketelmeer & Zwarte Vossemeer Meer Markermeer & IJmeer LEGENDA Legenda: beregening - Op het kaartjes 1A en1B zijn de resultaten van de Waterschapsgrenzen Waterschapsgrenzen -0,05 meter <<-0,05 meter > >-0,05 meter -0,05 meter Veluwerandmeren Uiterwaarden Neder-Rijn Legenda: Witte en Zwarte Waterschapsgrenzen Brekken Legenda: Fochteloërveen Drentsche Aa-gebied Witterveld < -0,05 IJsselmeer GVG en GLG natuur overschrijdt in veel gebieden knikpunt - De Weerribben Drents-Friese Wold & Leggelderveld Rottige Meenthe & Brandemeer 0 5 Dwingelderveld Opdrachtg: Provincie Overijssel Mantingerbos Deltares, NHI Mantingerzand Bronnen: ° Holtingerveld 10 20 Kilometers De Wieden Datum: 1 april 2015 Maker: Linde Gommers IJsselmeer Zwarte Meer Ketelmeer & Vossemeer 0 5 LEGENDA Legenda: Opdrachtg: Provincie Overijssel Mantingerbos Deltares, NHI Mantingerzand Bronnen: ° Holtingerveld 10 2 | GVG Titel: D-GHG in landbouwgebieden B-max t.o.v. W+ scenario Elperstroomgebied Project: ZON Dwingelderveld 20 Kilometers De Wieden Datum: 1 april 2015 Maker: Linde Gommers Bargerveen <<-0,01 - 0,01meter meter Olde Maten & Veerslootslanden Zwarte Meer Ketelmeer & Vossemeer Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht Markermeer & IJmeer >>-0,01 -0,01meter meter Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht Markermeer & IJmeer Waterschapsgrenzen Waterschapsgrenzen Engbertsdijksvenen Engbertsdijksvenen Veluwerandmeren Wierdense Veld Sallandse Heuvelrug Boetelerveld Bergvennen & Brecklenkampse Veld Springendal & Dal van de Mosbeek Vecht- en Beneden-Reggegebied Veluwe Veluwerandmeren Borkeld Bergvennen & Brecklenkampse Veld Vecht- en Beneden-Reggegebied Veluwe Boetelerveld Achter de Voort, Agelerbroek & Voltherbroek Springendal & Dal van de Mosbeek Achter de Voort, Agelerbroek & Voltherbroek Wierdense Veld Sallandse Heuvelrug Borkeld Lonnekermeer Arkemheen Landgoederen Oldenzaal Lonnekermeer Arkemheen Dinkelland Aamsveen Witte Veen Stelkampsveld Uiterwaarden IJssel < - 0,01 meter Uiterwaarden IJssel Binnenveld Korenburgerveen Korenburgerveen Gelderse Poort Willinks Weust Uiterwaarden Waal Willinks Weust Bekendelle Uiterwaarden Neder-Rijn Wooldse Veen Wooldse Veen Witterveld Fochteloërveen Witte en Zwarte Brekken Legenda: Drouwenerzand Drentsche Aa-gebied > -0,01 meter Drents-Friese Wold & Leggelderveld Project: Rottige Meenthe & Brandemeer Weerribben 0 Holtingerveld 5 < -0,01 meter Titel: D-GVG in N2000 en EHS gebieden Elperstroomgebied W+ scenario t.o.v. huidig 10 ZON Opdrachtg: Provincie Overijssel ° Mantingerbos Mantingerzand Bronnen: 20 Kilometers Dwingelderveld De Wieden Witte en Zwarte Brekken Deltares, NHI IJsselmeer Datum: 30 maart 2015 Maker: Linde Gommers Witterveld Drents-Friese Wold & Leggelderveld Drentsche Aa-gebied Titel: D-GVG in N2000 en EHS gebieden Elperstroomgebied B-max t.o.v. W+ scenario Project: Rottige Meenthe & Brandemeer Weerribben 0 Holtingerveld 5 10 3 | KWEL Drouwenerzand Fochteloërveen > -0,01 meter Waterschapsgrenzen Oudegaasterbrekken, Fluessen en N2000 gebieden omgeving ZON ° Mantingerbos Mantingerzand Bronnen: 20 Kilometers Dwingelderveld De Wieden LEGENDA Legenda: Opdrachtg: Provincie Overijssel Deltares, NHI Datum: 30 maart 2015 Maker: Linde Gommers Bargerveen Bargerveen Olde Maten & Veerslootslanden Ketelmeer & Zwarte Vossemeer Meer Afvoer neemt flink af in aquatische natuur - Vooral de klimaat Markermeer & IJmeer Veluwerandmeren Engbertsdijksvenen Springendal & Dal van de Mosbeek Veluwe Wierdense Veld Boetelerveld Sallandse Heuvelrug Borkeld Springendal & Dal van de Mosbeek Engbertsdijksvenen Veluwerandmeren Vecht- en Beneden-Reggegebied Veluwe EHS en N2000 EHS en N2000 zonder zonderkwel kwel Bergvennen & Brecklenkampse Veld Achter de Voort, Agelerbroek & Voltherbroek Wierdense Veld Boetelerveld Achter de Voort, Agelerbroek & Voltherbroek Landgoederen Oldenzaal Sallandse Heuvelrug Lonnekermeer Arkemheen Dinkelland Dinkelland Aamsveen Aamsveen Witte Veen Stelkampsveld Uiterwaarden IJssel Stelkampsveld Buurserzand & Haaksbergerveen Landgoederen Brummen Binnenveld Bekendelle Willinks Weust Uiterwaarden IJssel Uiterwaarden Waal Legenda: Korenburgerveen Bekendelle Uiterwaarden Neder-Rijn Wooldse Veen Gelderse Poort Buurserzand & Haaksbergerveen Witte Veen Landgoederen Brummen Binnenveld Korenburgerveen Uiterwaarden Neder-Rijn Willinks Weust Wooldse Veen Gelderse Poort Legenda: > 3 mm afname van kwel per jaar > 3 mm afname van kwel per jaar < 3 mm afname van kwel per jaar Titel: D-kwel in EHS en N2000 gebieden W+ scenario t.o.v. huidig Project: ZON Waterschapsgrenzen EHS en N2000 zonder kwel N2000 gebieden 0 5 10 20 Kilometers ° < 3 mm afname van kwel per jaar Deltares, NHI Datum: 1 april 2015 Maker: Linde Gommers Titel: D-kwel in EHS en N2000 gebieden B-max t.o.v. W+ scenario Project: ZON EHS en N2000 zonder kwel N2000 gebieden Opdrachtg: Provincie Overijssel Bronnen: 0 5 10 20 Kilometers ° Opdrachtg: Provincie Overijssel Bronnen: Deltares, NHI Datum: 1 april 2015 Maker: Linde Gommers Legenda: Hoger organischestofgehalte Wateraanvoer Door water aan te voeren kan de beregeningsbehoefte met wel 80% afnemen. Dit kan via sloten of, indien er drains aanwezig zijn, door het waterpeil in sloten zo hoog te zetten dat het de drains inloopt. Toch is dit niet overal de oplossing, omdat er maar weinig gebieden zijn waar nog meer water kan worden aangevoerd dan nu al gebeurt. 4 | AFVOER Legenda: LEGENDA Waterschapsgrenzen Waterschapsgrenzen 1-2 Wateraanvoergebieden wateraanvoergebieden 3-5 <<0 0 6-9 00 Waterschapsgrenzen 11- -2 2 wateraanvoergebieden 33- -5 5 <0 66- -9 9 0 Bodems met meer organische stof in de wortelzone houden beter water vast. Het is dus goed om boeren te stimuleren dit te verhogen. Een verhoging van 3% - wat overigens behoorlijk ambitieus is – betekent dat er 14% minder beregend hoeft te worden, de effectiviteit op de totale beregeningsgift is daarmee beperkt. N2000 N2000gebieden gebieden Lemselermaten Landgoederen Oldenzaal Borkeld Lonnekermeer Arkemheen kwel per jaar Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht Bergvennen & Brecklenkampse Veld > 3 mm afname van >kwel 3 mm afname per jaar van kwel per jaar mmafname afnamevan vankwel per jaar <<33mm Olde Maten & Veerslootslanden Ketelmeer & Zwarte Vossemeer Meer Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht Vecht- en Beneden-Reggegebied Uiterwaarden Waal Gelderse Poort Uiterwaarden Waal Waterschapsgrenzen Oudegaasterbrekken, Fluessen N2000 gebieden en omgeving IJsselmeer Buurserzand & Haaksbergerveen Landgoederen Brummen Uiterwaarden Waal Legenda: Uiterwaarden Neder-Rijn Stelkampsveld Buurserzand & Haaksbergerveen Landgoederen Brummen Binnenveld N2000 N2000gebieden gebieden Binnenveld Landgoederen Oldenzaal Dinkelland Aamsveen Witte Veen Markermeer & IJmeer Al met al wordt duidelijk dat forse toename van de beregening duidelijk minder invloed heeft op de grondwaterstand dan de klimaatverandering, zelfs als het beregende areaal met 50% toeneemt, zoals in het B-max-scenario. Wel heeft het lokaal een versterkend effect in gevoelige gebieden. Daarom is het belang rijk om te zoeken naar alternatieven voor beregening. Weerribben Rottige Meenthe & Brandemeer Drouwenerzand Drentsche Aa-gebied Witterveld Drents-Friese Wold & Leggelderveld Bargerveen Bekendelle Alternatieven voor beregening Fochteloërveen < -0,05 meter > -0,05 meter Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving Olde Maten & Veerslootslanden Uiterwaarden Neder-Rijn verandering zorgt voor een flinke toename in het aantal decades (periodes van 10 dagen) zonder afvoer van deelstroomgebieden. Dit kan een groot probleem zijn voor stromingsafhankelijke natuur. Zie kaartjes 4A en 4B. Witte en Zwarte Waterschapsgrenzen Brekken Drouwenerzand Titel: D-GHG in landbouwgebieden W+ scenario t.o.v. huidig Elperstroomgebied Project: ZON Gelderse Poort gen er op het oog niet dramatisch uit, maar er zijn toch diverse lokale effecten waar het knikpunt van 3 mm afname per jaar wordt overschreden (roodgekleurd op kaartjes 3A en 3B). Uiterwaarden Waal Arkemheen > -0,05 Kwel overschrijdt lokaal het knikpunt - Voor kwel zien de gevol Veluwe Binnenveld Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving natuurgebieden in Oost-Nederland ondervinden veel invloed van de klimaatverandering en de extra beregening. Ook hier is het klimaateffect groter dan het beregeningseffect, maar zowel de knikpunten in de GVG (1 cm) als de GLG (5 cm) worden in veel natuurgebieden lokaal overschreden. Kaartjes 2A en 2B geven de GVG, maar het beeld voor de GLG is vergelijkbaar. Weerribben Arkemheen 1 | GHG berekeningen te zien in het landbouwgebied van Oost-Neder land. In de rode gebieden wordt het knikpunt van 5 cm verla ging van de GHG overschreden. Het is duidelijk op het kaartje links dat het effect van de klimaatverandering (scenario W+, KNMI) veel groter is dan het effect van extra beregening (B-max) op het rechterkaartje. Wel treedt er zeer lokaal extra verdroging op door beregening. (Kanttekening: midden op de Veluwe is nu al een lage grondwaterstand. Verdere verlaging heeft dan geen grote negatieve invloed.) Veluwe >9 Verandering van het aantal decades zond >>99 Verandering van het jaarlijkse aantal decades zonder afvoer Legenda: 0 Legenda: Bron: Aequator Groen & Ruimte Waterschapsgrenzen 1-2 wateraanvoergebieden 3-5 <0 6-9 0 >9 Verandering van het jaarlijkse aantal decades zonder afvoer Titel: Project: 0 5 10 20 Kilometers ° D-afvoerkaart 1976 W+ scenario t.o.v. huidig ZON Waterschapsgrenzen 1-2 wateraanvoergebieden 3-5 <0 6-9 0 >9 Verandering van het jaarlijkse aantal decades zonder afvoer Opdrachtg: Provincie Overijssel Bronnen: Deltares, NHI Datum: 1 april 2015 Maker: Linde Gommers 0 5 10 20 Kilometers ° Titel: D-afvoerkaart 1976 B-max t.o.v. W+ scenario Project: ZON Opdrachtg: Provincie Overijssel Bronnen: Deltares, NHI Datum: 1 april 2015 Maker: Linde Gommers Peilgestuurde drainage (zonder wateraanvoer) Drainage sturen op basis van het peil (door de uitloop in hoogte te variëren) biedt kansen om de drainagebasis te verhogen, zodat er meer vocht in de bodem blijft. Het effect op de totale beregeningsgift is beperkt; het spaart gemiddeld één berege ningsbeurt uit. Beleid aanpassen? De conclusie is dat het beleid in grote delen niet hoeft worden aangepast. In gevoelige gebied is het zinvol om nader te onder zoeken welk knikpunt te kiezen en vervolgens eventueel het beleid aan te passen. ONDERZOEK 5 10