BESPREEKBUREAU MUZIEKCENTRUM DE BIJLOKE GENT J. Kluyskensstraat 2, 9000 Gent Di - vr 10:00 - 12:00 & 13:00 - 17:00, za 13:00 - 17:00 t. 09 269 92 92 e. tickets@debijloke.be w. www.debijloke.be DE BIJLOKE BISTRO Ma - vr 12:00 - 18:00 Op concertdagen ook 2 uur voor en 2 uur na het concert t. 09 277 07 04 e. info@debijlokebistro.be w. www.debijlokebistro.be OP ZOEK NAAR EEN GESCHENK? Doe een concert cadeau in de vorm van een geschenkbon of een ticket naar uw keuze. Te verkrijgen aan onze balie. OP ZOEK NAAR KWALITEITSVOLLE OPNAMES? In de foyer vindt u een selectie opnames u aangeboden door ‘t KLAverVIER, Kasteeldreef 6, 2970 Schilde t. 03-384 29 70 e. info@tklavervier.be AANDACHT! Gelieve uw mobiele telefoon uit te schakelen. Muziekcentrum De Bijloke is mobiel dankzij het partnership met Gent Motors (www.gentmotors.be) COLOFON Tekst programmaboekje | Frank Pauwels Coverafbeelding | Erich Wolfgang Kornglod op 19-jarige leeftijd (© Korngold Family Estate) Coördinatie programmaboekje | Sophie Cocquyt Verantwoordelijke uitgever | Daan Bauwens © Muziekcentrum De Bijloke Gent
TRIO PARNASSUS mozart, schumann, korngold DO | 22.04.10 | 20:00
09 269 92 92 - tickets@debijloke.be
3
4
TRIO PARNASSUS Programma
Uitvoerders
Wolfgang Amadeus Mozart
Trio Parnassus
Pianotrio in G, KV 564
Yamei Yu | viool
1. Allegro
Michael Gross | cello
2. Andante
Chia Chou | piano
3. Allegretto Robert Schumann Pianotrio nr. 3 in g, opus 110 1. Bewegt, doch nicht zu rasch 2. Ziemlich langsam 3. Rasch 4. Kr채ftig, mit Humor Pauze Erich Wolfgang Korngold Pianotrio in D, opus 1 1. Allegro no troppo, con espressione 2. Scherzo: Allegro 3. Larghetto 4. Finale: Allegro molto e energico
WWW.DEBIJLOKE.BE
TOELICHTING Mozart, schumann, korngold Frank pauwels
Mozart (1756-1791) Het pianotrio is in Mozarts tijd een nieuwe compositievorm, die ontstaan is vanuit de sonatevorm. Bij een 17de-eeuwse sonate wordt een soloinstrument als viool of fluit begeleid door het basso continuo, een basgroep die bijvoorbeeld bestaat uit een klavecimbel en een cello. De cellist speelt daarbij de baslijn mee, die ook het klavecimbel in zijn linkerhand speelt. Tegen het einde van de barok wordt er geëxperimenteerd met een obligate rol voor het toetsinstrument. Dat betekent dat het toetsinstrument niet langer de begeleiding vormt, maar een even belangrijke functie krijgt als, of zelfs een belangrijkere rol kan gaan spelen dan het aanvankelijke soloinstrument. Reeds op achtjarige leeftijd componeerde Mozart tijdens een verblijf in Londen zijn eerste zes pianotrio’s. Natuurlijk waren dat jeugdwerken, die nog lang niet de rijpheid en allure hadden van bijvoorbeeld de latere pianotrio’s die de componist in 1786 ‘om den brode’ in Wenen schreef. Mozarts vroege pianotrio’s laten een solorol voor de piano zien. De viool begeleid de piano, terwijl de cello de baslijn van de piano versterkt, precies zoals hij dat vroeger in het basso continuo gewend was. Pas later krijgt de cello steeds meer zijn eigen rol en worden de drie instrumenten gelijkwaardiger. Alhoewel hij tussen 1786 en 1788 zes pianotrio’s componeerde voor uitvoeringen tussen (adellijke) schuifdeuren, hebben sommige van die trio’s een haast symfonische dimensie. In de latere trio’s wordt de cello steeds belangrijker. Mozarts pianotrio KV 564 kwam tot stand in een bijzonder productieve periode, ondanks de groeiende financiële moeilijkheden. Sommige Mozartbiografen denken dat het pianotrio in G, KV 564 oorspronkelijk een pianosonate was. Dat zou op te maken zijn uit het feit dat de viool en de cello minder op de voorgrond treden dan de piano. Ook zou er minder wisselwer09 269 92 92 - tickets@debijloke.be
5
6
TOELICHTING king zijn tussen de instrumenten dan bij eerdere trio’s. Mozart zou toen hij de opdracht kreeg voor een pianotrio, inderhaast een pianosonate uit de kast hebben getrokken en die hebben herschreven. In werkelijkheid echter nemen de drie instrumenten voortdurend de leidende rol van elkaar over of staan de viool en cello gelijkwaardig naast de piano. KV 564 is het laatste trio dat Mozart componeerde in dit genre. Tederheid, muzikale spontaniteit en elegantie vormen de sleutelwoorden voor deze muziek. Schumann (1810-1856) Om zijn gradueel toenemende aanvallen van depressie en om het vermoeiende werk aan zijn opera ‘Genoveva’ het hoofd te bieden, verhuisde het gezin Schumann in 1850 naar Düsseldorf. De componist werd er muziekdirecteur van het stedelijke orkest. De verandering van omgeving en de nieuwe uitdaging deden Schumann zichtbaar goed: hij kwam weer onder de mensen en zette zich met plezier aan het werk. Naast liederen, piano- en orkestmuziek nam hij ook de kamermuziek weer op. In 1851 beleefde Schumann een bijzonder creatieve fase in de kamermuziek. Het ‘Pianotrio in g, opus 110’ is er een mooi voorbeeld van. Het werk ontstond in negen dagen tijd. Op 9 oktober lezen we: “Zieml. fertig m. d. letzten Satz des Trio.” De snelheid en het enthousiasme waarmee hij dit trio voltooide, illustreren zijn weerbaarheid tegen de toen nog niet alles verterende zwakke geestesgesteldheid. In dit trio keert hij terug naar de fantasierijke en complexe pianostijl uit zijn vroege karakterstukken. De finale combineert erg vindingrijk de structuur van een sonatevorm met de vluchtige poëtische momenten van de korte pianostukken. Schumann schreef het trio voor een uitstekend kamermuziekensemble dat hij in die periode in Düsseldorf bij de hand had: William Joseph von Wasielewski (viool), Christian Reimers (cello) en Julius Tausch (piano). Toen het op 27 oktober werd uitgevoerd, noteerde Clara Schumann enthousiast: “Het is origineel, door en door vol van weemoed, vooral dan het Scherzo, dat je tot in de wildste dieptes meesleurt. Het is toch iets heerlijks, die rusteloos scheppende, sterke geest. Wat prijs ik me gelukkig dat de hemel mij verstand en hart gaf om deze geest en dit gemoed zo volledig te kunnen vatten. WWW.DEBIJLOKE.BE
TOELICHTING Soms beangstigt het mij, als ik eraan denk, wat voor een gelukkige vrouw ik, uit zovele miljoenen, wel ben. Dan vraag ik soms de hemel, of dit niet veel te veel geluk is. Wat zijn alle schaduwzijdes die het materiële leven met zich meebrengt waard, als daar tegenover de vreugde en het geluk staat die ik door de liefde en de werken van mijn Robert ervaar?” Het mozaïekachtige en vormelijk ‘bizarre’ Derde Pianotrio is het meest diepgravende van de drie pianotrio’s die hij schreef. Niet alleen omdat Schumann linken legt tussen de midden- en hoekdelen, maar ook door het hele trio op te bouwen vanuit een enkel motiefje. Het toenemende streven naar interne samenhang illustreert een zoektocht naar een nieuwerwetse, ‘poëtische’ zeggingskracht. Korngold (1897-1957) Erich Wolfgang Korngold, de zoon van Julius Korngold, de Weense muziekpublicist en protégé van de alom gevreesde criticus Eduard Hanslick, leek net zo’n wonderkind als Mozart: hij was nauwelijks negen jaar jong toen hij al zijn cantate ‘Gold’ afleverde. Het ‘Pianotrio, opus 1’ is Korngolds eerste uitgegeven compositie en tevens het eerste volledig originele werk van deze toenmaals dertienjarige componist. Gustav Mahler - die door de invloedrijke Julius in de pers door dik en dun werd verdedigd - was daar zo enthousiast over dat hij de piepjonge componist prompt tot ‘genie’ bestempelde en ervoor zorgde dat hij lessen kon volgen in de compositieklas van Alexander von Zemlinsky. Al spoedig daarna werd de aan het Weense conservatorium verbonden Robert Fuchs zijn leraar. Ook andere componisten van naam onderkenden Korngolds talenten. Zo roemde niemand minder dan Richard Strauss de vormvastheid en de stijl in de composities en stak hij evenmin onder stoelen of banken dat die ‘dekselse knaap’ toch wel erg veel in zijn mars had. Wie kon nog zo jong zulke muziek met zoveel uitdrukkingskracht schrijven? Korngold hanteerde alle stilistische elementen van de hoogromantiek, maar hij componeerde toen zelfs nog onverschrokkener dan zijn collega Arnold Schönberg, die in 1911 in Wenen zijn eveneens hoogromantische ‘Gurrelieder’ voltooide. 09 269 92 92 - tickets@debijloke.be
7
8
TOELICHTING In Korngolds opus 1 treffen de voortdurende rusteloosheid, de grote harmonische sprongen en het vaak stormachtige, zo niet overmoedige parcours, alles verpakt in een virtuoze schrijfstijl die technisch zeer hoge eisen stelt. Het Trio Parnassus heeft hoorbaar een grote affiniteit met deze grillige muziek, die deels zelfs het karakter van een collage aanneemt. Bij een beluistering van het vierdelige trio valt meteen de maturiteit van Korngolds compositiestijl op: Korngold gaat probleemloos met complexe vormstructuren om, instrumenteert schijnbaar moeiteloos en beheerst vlotjes de meest complexe vormen van polyfonie. Bovendien is dit trio harmonisch behoorlijk uitdagend, met verregaande modulaties, een sterk doorgevoerde chromatische harmonie en vele gedurfde dissonanten, wat de dertienjarige componist meteen in de rangen van Europa’s muzikale avant-garde plaatste.
WWW.DEBIJLOKE.BE
BIO Trio Parnassus Net als goede wijn moet ook goede muziek rijpen. Bewust of onbewust. Dit moto vormt de leidraad van het in 1982 opgerichte Trio Parnassus gedurende zijn al meer dan 20-jarige bestaan. Perfectie, aandacht voor het detail, en ontdekkingsdrang kenmerken het ensemble. Met hetzelfde enthousiasme reageerden ook publiek en pers in 1996 op hun New Yorkse debuut in de Great Performers Series in het Lincoln Center, in 1997 in de Master Series van de Londense Wigmore Hall en in 1999 in de kamermuziekserie van de National Gallery in Washington. Met haar in 1991 voltooide, door de pers zeer geprezen integrale opname van Mozarts pianotrio’s palmde het Trio Parnassus meteen de liefhebbers van kamermuziek in. Tot op heden hebben de musici de integrale trio’s van ongeveer 15 componisten opgenomen, waaronder deze van Ludwig van Beethoven, Johannes Brahms en Robert Schumann. Met deze opnamen verwierf het Trio Parnassus een plaats tussen ’s werelds beste klaviertrio’s. Geruggensteund door musicologen als de Schumann-onderzoeker Joachim Draheim spit het Trio Parnassus uit archieven steeds weer muzikale schatten op die in de loop van de tijd in vergetelheid geraakten. De zoektocht richt zich daarbij op de 19de eeuw, de bloeitijd van het genre. Juweeltjes als de klaviertrio’s van Edouard Lalo, Joseph Rheinberger en Philipp Scharwenka werden door het Trio Parnassus voor de eerste keer opgenomen. De drie klaviertrio’s van Woldemar Bargiel, een halfbroer van Clara Schumann, en het schitterende Trio van de jonge Erich Korngold bracht het ensemble uit op CD en terug in de concertzaal. Ook creëerde het Trio Parnassus een onbekend klavierkwartet van Schumann dat hij in 1828 als autodidact schreef, geïnspireerd door de trio’s van Mozart, Beethoven en Ferdinand Ries. Met een zeer grote soepelheid maakt het Trio Parnassus zich de historische kenmerken van elke compositie eigen, zonder daarbij de zeer specifieke vervlochten ensembleklank te verliezen. Zo krijgen bijvoorbeeld Beethovens trio’s de nodige gestrengheid en vertolkt het ensemble diens vroege trio’s met 09 269 92 92 - tickets@debijloke.be
9
10
BIO een geconcentreerde toon, ontdaan van romantische invloeden. In zijn late oeuvre, waarin Beethoven een nieuwe weg inslaat, krijgt men welgedoseerde, naar de romantiek vooruitwijzende glissandi en vibrati te horen. Hoewel Michael Groß graag naar de barokcello teruggrijpt, vermijden de drie musici de in de jaren 1970 opgekomen historische praktijk. “Wij spelen op moderne instrumenten”, onderstreept de cellist. “De metalen snaren van een strijkinstrument en het klankvolume van een vleugel vragen een hele andere klankwerking dan darmsnaren en een Hammerklavier.” In dit spanningsveld tussen verleden en heden ontwikkelde het ensemble een heel eigen idioom. Zo oordeelde de BBC bij een vergelijking van verschillende integrale opnames van Mozarts pianotrio’s: “Wanneer u echter de voorkeur geeft aan moderne instrumenten, dan bestaat er niets beters dan het Trio Parnassus. Hun vertolkingen zijn levendiger, spitser en fantasievoller dan alle andere traditionele uitvoeringen“. Consequent en gebeten zet het Trio Parnassus zijn artistieke weg voort. Met een vaste en zeer verregaande samenwerking met het CD-label Dabringhaus und Grimm, bekend voor zijn audiofiele uitgaven. “Het gaat hier niet om een puur zakelijke, maar vooral om een artistieke samenwerking“, benadrukt de pianist Chia Chou. “Werner Dabringhaus maakt de opnamen met een ongelooflijke rust en overgave“. Uit deze inspirerende samenwerking groeide ook de kracht waarmee Trio Parnassus musiceert.
WWW.DEBIJLOKE.BE
HUISMEDEDELINGEN 26.04.10 Jan Caeyers - beethoven
‘De Biograaf’ is de nieuwe, meerjarige literatuurreeks van deBuren. Ditmaal is Jan Caeyers te gast. Deze succesvolle dirigent en docent muziekanalyse (KULeuven) is vooral bekend als Beethovenspecialist en schreef de eerste wetenschappelijke Nederlandstalige biografie over Ludwig van Beethoven. 0p 26.04.10 om 20u gaat hij in de bibliotheek van Muziekcentrum De Bijloke Gent in gesprek met Greet Op de Beeck (VRT) – de vaste gastvrouw van ‘De Biograaf’. U kan dit gesprek gratis bijwonen. U dient wel te reserveren: via email info@deburen.eu of telefonisch 02 212 19 30.
30.04.10 feest voor jef geeraerts
Jef Geeraerts wordt tachtig en dat wordt uitgebreid gevierd op 30 april van 18u tot 19u30 in de bibliotheek van De Bijloke. In het kader van de literaire lente interviewt en spreekt Chantal Pattyn met bevriende auteurs en leest Geeraerts voor uit de fonkelnieuwe feesteditie van de Gangreencyclus. Om het feest compleet te maken, wordt tezelfdertijd de langverwachte leeshoek in het Muziekcentrum geopend. Aansluitend vindt het concert van B’rock plaats in de concertzaal met op het programma o.a. de compositie ‘Nachspiel’ van Pim Moorer. Inschrijven voor het verjaardagsfeest kan via Gent Info op 09/210 10 10. Reserveren voor het concert kan in het bespreekbureau van Muziekcentrum De Bijloke Gent.
seizoen 2010-2011: seizoensbrochure + start ticketverkoop
Het einde van het concertseizoen 2009-2010 komt stilaan in zicht. Tijd dus om de blik te richten op het komende seizoen! Indien u de nieuwe seizoensbrochure nog niet ontvangen heeft, dan kun u ze telefonisch of per email aanvragen. Vanaf 23 april kan ze meegenomen worden aan de ticketbalie. Abonnementen kunnen vernieuwd worden vanaf dinsdag 27 april, en nieuwe abonnementen kunnen aangekocht worden vanaf dinsdag 11 mei. De verkoop van losse tickets start op dinsdag 1 juli.
09 269 92 92 - tickets@debijloke.be
11
12
BiNNENKORT VR | 23.04.10 20:00 |
ZO | 09.05.10 11:00 | Kantata
Musica Antiqua 2
Florian Heyerick, Nicolas Achten,
L’Arpeggiata, Christina Pluhar
Ex Tempore
(muzikale leiding)
Cantates voor de vijfde zondag na
Mariavespers, 1610
Pasen (Rogate)
ZA | 24.04.10 20:00 | Jazz+
WO | 12.05.10 20:00 |
(in Kunstencentrum Vooruit)
Musica Antiqua 2
Fabrizio Cassol + Ensemble
Tafelmusik, Bruno Weil (dirigent),
Pitié
Ronald Brautigam (pianoforte) Mozart
VR | 30.04.10 20:00 | MA.XS B’Rock, Frank Agsteribbe (muzikale
DO | 13.05.10 20:00 | Exploration
leiding), Eric Hoeprich (chalumeau)
Spectra Ensemble, Filip Rathé
Graupner, Telemann, Moorer
(dirigent) ... eindeloze glimlach ...
DI | 04.05.10 20:00 | Gents Universitair Koor
VR | 14.05.10 20:00 |
Carmina Burana
Symfonisch 1 / 1+ deFilharmonie, Pinchas Steinberg
WO | 05.05.10 & 07.05.10 20:00 |
(dirigent), Mischa Maisky (cello)
Gents Universitair Symfonisch Orkest
Sjostakovitsj, Tsjaikovski
Bradt, Dvorak, Rachmaninov ZA | 15.05.10 20:00 | DO | 06.05.10 20:00 | Jazz / Jazz+
Musica Antiqua 1
Carla Bley & The Lost Chords, Paolo
Ars Antiqua Austria, Marian Radu
Fresu (trompet)
(sopraan), Gunar Letzbor (viool & muzikale leiding)
VR | 07.05.10 20:00 | Voix Gras
Virtuoze Italiaanse vroegbarok
Graindelavoix, Björn Schmelzer (muzikale leiding)
DO | 20.05.10 20:00 |
Le Carnet de Villard de Honnecourt
Symfonisch 3+ Silke Avenhaus (piano), Antje
ZA | 08.05.10 20:00 |
Weithaas (viool), Quirine Viersen
Symfonisch 2 / 2+
(cello)
Symfonieorkest Vlaanderen,
Beethoven, Ravel, Brahms
Etienne Siebens (dirigent) Adams, Gershwin, Ives, Barber, Bernstein (KT)
WWW.DEBIJLOKE.BE