BESPREEKBUREAU MUZIEKCENTRUM DE BIJLOKE GENT J. Kluyskensstraat 2, 9000 Gent Di - vr 10:00 - 12:00 & 13:00 - 17:00, za 13:00 - 17:00 t. 09 269 92 92 e. tickets@debijloke.be w. www.debijloke.be DE BIJLOKE BISTRO Ma - vr 12:00 - 18:00 Op concertdagen ook 2 uur voor en 2 uur na het concert t. 09 277 07 04 e. info@debijlokebistro.be w. www.debijlokebistro.be OP ZOEK NAAR EEN GESCHENK? Doe een concert cadeau in de vorm van een geschenkbon of een ticket naar uw keuze. Te verkrijgen aan onze balie. OP ZOEK NAAR KWALITEITSVOLLE OPNAMES? In de foyer vindt u een selectie opnames u aangeboden door ‘t KLAverVIER, Kasteeldreef 6, 2970 Schilde t. 03-384 29 70 e. info@tklavervier.be AANDACHT! Gelieve uw mobiele telefoon uit te schakelen. Muziekcentrum De Bijloke is mobiel dankzij het partnership met Gent Motors (www.gentmotors.be) COLOFON Tekst programmaboekje | Frank Pauwels Coverafbeelding | Dmitri Sjostakovitsj Coördinatie programmaboekje | Sophie Cocquyt Verantwoordelijke uitgever | Yves Rosseel © Muziekcentrum De Bijloke Gent
ATOS TRIO Rachmaninov, schumann, sjostakovitsj ZA | 13.03.10 | 20:00
09 269 92 92 - tickets@debijloke.be
3
4
ATOS TRIO Programma
Uitvoerders
Sergei Rachmaninov
Atos Trio
(1873-1943) Pianotrio nr. 1 in g, ‘Elégiaque’
Annette von Hehn | viool Stefan Heinemeyer | cello
Robert Schumann (1810-1856) Pianotrio nr. 2 in F, opus 80 1. Sehr lebhaft 2. Mit innigem Ausdruck 3. In mäßiger Bewegung 4. Nicht zu rasch - PAUZE Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) Pianotrio nr. 2 in e, opus 67 1. Andante 2. Allegro con brio 3. Largo 4. Allegretto
WWW.DEBIJLOKE.BE
Thomas Poppe | piano
TOELICHTING Rachmaninov, Schumann, sjostakovitsj Frank Pauwels
Net als zoveel andere Russische componisten schreef Sergei Rachmaninov (1873-1943) een beperkt aantal kamermuziekwerken. De negentienjarige nog studerende Rachmaninov was zozeer in beslag genomen door zijn eerste symfonie, dat hij zijn eerste ‘Trio élégiaque’ op amper drie dagen tijd in Moskou componeerde, tussen 19 en 21 januari 1892. Aan dit trio is geen opusnummer toegekend. Het genre van de romantische elegie weerspiegelt een aangename, maar toch ook droevige herinnering aan een overledene. Rachmaninovs korte ééndelige werk grijpt terug naar het voorbeeld van Tsjaikovski, die in 1882 een elegie geschreven had naar aanleiding van de dood van de pianist Nikolaj Rubinstein. Elf jaar later stond Rachmaninov met een tweede trio élégiaque stil bij de dood van diezelfde Tsjaikovski. Met het eerste trio won hij een gouden medaille. Het eerste trio is een wat ongewoon trio, in die zin dat een pianotrio door de band uit drie of vier delen bestaat. Het eendelige werk wordt onderverdeeld volgens het format van een klassieke sonate, maar de expositie bestaat uit twaalf secties - op basis van veranderende gemoedsstemmingen - die in de herhaling op een symmetrische wijze worden voorgesteld. Het elegische thema wordt in de piano gepresenteerd in de eerste sectie Lento lugubre. Op het einde van het stuk komt er een funeraire mars als thema, net zoals het het geval was bij Tsjaikovski. Robert Schumann (1810-1856) schreef zijn eerste en tweede pianotrio in 1847, na een periode van intensief bezig zijn met zijn muziekdramatische werken als ‘Genoveva’, zijn enige opera, en zijn ‘Szenen aus Goethes Faust’. Sporen hiervan zijn te vinden in de dramatiek en de beeldrijke muziektaal die de twee trio’s kenmerken. In beide werken demonstreert Schumann zijn contrapuntisch kunnen, resultaat van de jarenlange 09 269 92 92 - tickets@debijloke.be
5
6
TOELICHTING studie van fuga’s van Bach. Schumann had zelf een reeks fuga’s geschreven: ‘Vier Fuga’s voor piano’ (opus 72) en ‘Zes Fuga’s op B-A-C-H voor orgel’. Zijn vrouw Clara Schumann was zelf in 1845 aan een diepgaande contrapuntstudie begonnen en poogde Bachs fugakunst te verbinden met het romantische karakterstuk. In 1846 werkte ze aan een pianotrio, een vorm die Robert beschouwde als aartsmoeilijk. Vooral de voorbeelden in het genre van Beethoven en Schubert schenen voor Robert verlammend te werken. Het was Clara’s meer dan geslaagde bijdrage die hem ertoe aanzette zich in 1847 uiteindelijk toch aan het pianotrio te wijden. Clara toonde zich enthousiast over het geleverde werk: “Het pianotrio hoort tot die stukken van Robert, die me van het begin tot het einde tot in mijn diepste ziel verwarmen en vervoeren. Ik hou zielsveel van dit werk, en zou het almaar door willen spelen!” En na de première van het tweede pianotrio in februari 1850 viel er in de pers te lezen dat “de muziekliteratuur opnieuw een buitengewoon waardevol kunstwerk rijker geworden is”, en dat het trio “weliswaar niet zo krachtig en heftig is als het eerste trio van de auteur, maar een des te lieflijker, aanlokkelijker werk is, dat vele kostbare kleinigheden in zich bergt.” Dat de recensent dit pianotrio vergeleek met Schumanns ‘Eerste Pianotrio’, mag niet verbazen. Zoals gepland wilde de componist - net zoals ook Beethoven dat deed met twee vioolsonates - een muzikale diptiek uitwerken. Vandaar die contrasten tussen beide werken. Is Schumanns eerste pianotrio een bij momenten roekeloos romantisch werk, dan is het tweede heel wat melancholischer en bedachtzamer van toon. Sjostakovitsj’ muziek wordt gekenmerkt door dramatiek en weidse gebaren, wanhoop en tandenknarsende ironie of sarcasme. De componist blijft van in het begin trouw aan zijn eigen idioom dat zich, ondanks zijn bewondering voor de westerse avant-garde, binnen de grenzen van het tonale systeem beweegt. Zijn sensibiliteit is op en top eigentijds, mede door zijn engagement voor de ontvoogding en vrijheid van de mens, tegen de dictatoriale regimes in Duitsland en ... de Sovjet-Unie, al is zijn precieze rol in de voormalige Sovjet-Unie nog steeds onduidelijk en zullen we nooit helemaal weten in welke mate WWW.DEBIJLOKE.BE
TOELICHTING Sjostakovitsj daadwerkelijk lippendienst aan Stalin en de zijnen heeft geleverd. Feit is dat we met deze componist een beeld krijgen van de kunstenaar en diens verscheurdheid tegenover de politieke en algemeen menselijke realiteit. Een beeld van de mens in al zijn grootheid, zijn streven en falen, vol melancholie, berusting en extase. Dmitri Sjostakovitsj’ (1906-1975) ‘Tweede pianotrio in e, opus 67’, is geschreven als nagedachtenis aan de in februari 1944 overleden intieme vriend van de componist, de muziek- en theaterwetenschapper Iwan Sollertinski. Sjostakovitsj werd lang gezien als een marionet van het Stalinregime tot zijn autobiografie Testimony (ed. Solomon Volkov), een ander beeld openbaarde: dat van een innerlijk verscheurd kunstenaar met een grote compassie voor de vervolgden en de slachtoffers van de dictatuur. (De niet-Joodse) Sjostakovitsj had vele Joodse vrienden, waaronder de acteur Solomon Mikhoëls, leider van het Joods Staatstheater in Moskou (later de schoonvader van Mieczyslav Weinberg). Hij heeft zich ingeleefd in de Joodse cultuur, woonde voorstellingen van het Joods Theater bij en liet de muziek en de chassidische dansen op zich inwerken. Sjostakovitsj leerde ook de kunst van Chagall, die in het begin van de jaren twintig meewerkte aan producties van het Joods Staatstheater en daarvoor decors ontwierp, kennen. Hij voelde zich aangetrokken tot Joodse volksmuziek: de modale structuur (zijn muzikale monogram DSCH (d-es-c-b), dat hij veelvuldig gebruikt, vermengt zich goed met de Joodse toonladders). Hij had ook affiniteit met de veelzijdigheid van Joodse volksmuziek, het tragikomische karakter. Hij zei ooit: “Er is bijna altijd een lachen door tranen heen. Deze kwaliteit van Joodse volksmuziek ligt dicht bij mijn opvatting van wat muziek zou moeten zijn. Er zouden altijd twee lagen moeten zijn...” Ironie en ambiguïteit, gevoerd tot absurde en groteske vormen, zijn stijlmiddelen van het Russisch expressionisme in de eerste helft van de 20e eeuw in de schilderkunst, het theater en de muziek. Sjostakovitsj voert deze dubbele gelaagdheid verder tot een humanitair statement tegen de Shoah (de systematische Jodenvervolging door de nazi’s en hun bondgenoten voor en in de Tweede Wereldoorlog als onderdeel van de Holo09 269 92 92 - tickets@debijloke.be
7
8
TOELICHTING caust). Solomon Volkov schrijft daarover het volgende: “In de finale van het ‘Tweede Pianotrio’ beeldt Sjostakovitsj de tragedie uit door Joodse dansmotieven te gebruiken… Hij nam een Joodse dans… en maakte er een afschuwelijke dodendans van… Tot op vandaag de dag is deze muziek zonder enige twijfel de meest aangrijpende van alle mogelijke commentaren op de Shoah… Het is onmogelijk de gruwelijkheden van de Shoah in woorden uit te drukken... Sjostakovitsj creëerde een muzikaal symbool voor de Shoah.…” Het tweede pianotrio is dus een in memoriam voor het verlies van zijn dierbaarste vriend Sollertinskiin. Sjostakovitsj koos daarvoor het pianotrio als genre, zoals voor hem Tsjaikovski een in memoriam had gecomponeerd voor Nikolaj Rubinstein en Rachmaninov voor Tsjaikovski. De interesse van Sjostakovitsj voor het Joodse idioom vinden we weerspiegeld in de beroemde finale van het pianotrio, met zijn twee joodse thema’s. Het tweede pianotrio - en het tweede strijkkwartet werden gecreëerd tijdens hetzelfde concert op 14 november 1944. Het trio was meteen een succes en leverde de componist een Stalinprijs op in 1946.
WWW.DEBIJLOKE.BE
Atos Trio (Š gelucka)
10
BIO Atos Trio In oktober 2007 werd het Atos Trio met de gerenommeerde Kalichstein-Laredo-Robinson International Trio Award onderscheiden en op zeer korte tijd bouwde het een reputatie als jong uitstekend kamermuziekensemble op. Sinds zijn oprichting in 2003 won het ensemble verschillende prijzen, onder andere op de Brahms Wettbewerb in Pörtschach (Oostenrijk), waar ze niet enkel de prijs van de jury, maar ook de publieksprijs wonnen. Het jaar daarop werd het Atos Trio winnaar van de Deutscher Musikwettbewerb en gaf over Duitsland verspreid meer dan vijftig concerten. In 2006 werd het trio tijdens de wedstrijd Franz Schubert und die Musik der Moderne in Graz met de eerste prijs en de Sonderpreis beloond. Bij de Fifth Melbourne International Chamber Music Competition won het trio in 2007 verschillende eerste prijzen in verschillende categorieën. Het Atos Trio was te horen op grote festivals als het SchleswigHolstein Musikfestival, de Mecklenburg-Vorpommern Festspiele, het Rheingau Musikfestival, de Ludwigsburger Schlossfestspiele en het Bemus Festival Belgrad. Het seizoen 2008-2009 begon met een tournee door de Verenigde Staten, die in dit voorjaar verder vervolgd wordt. Concrete plannen voor een eerste concertreis door Australië en Nieuw-Zeeland zjin gepland voor de herfst van 2010 en het voorjaar van 2011. Het Atos Trio heeft zich verbonden aan het project ‘Rhapsody in School’ - een initiatief van pianist Lars Vogt - waarbij bekende musici regelmatig naar scholen gaan om de jongste generatie warm te maken voor klassieke muziek.
WWW.DEBIJLOKE.BE
HUISMEDEDELINGEN Daan bauwens algemeen directeur muziekcentrum de bijloke
Daan Bauwens (55) wordt de nieuwe directeur van Muziekcentrum De Bijloke. Dat heeft de raad van bestuur beslist op 29 januari. Daan Bauwens volgt als algemeen directeur Yves Rosseel op, die tien jaar de leiding had over het Muziekcentrum. Daan Bauwens heeft zowat zijn hele loopbaan in de artistieke sector doorgebracht. De jongste jaren werkte hij met Gerard Mortier aan het Forumproject in Gent, zorgde hij voor de opstart van Operastudio Vlaanderen en was hij algemeen directeur van de Handelsbeurs Concertzaal. Tijdens zijn carrière deed hij heel wat ervaring op, zowel op het vlak van cultuurpolitiek, financieel beheer als artistieke profilering. Onder leiding van Yves Rosseel werd het Muziekcentrum een van de belangrijkste muzikale ontmoetingsplaatsen in Vlaanderen.
jazz & sounds
Muziekcentrum De Bijloke Gent, Kunstencentrum Vooruit, Gent Jazz, Hogeschool Gent Conservatorium en KASK houden een nieuw festival boven de doopvont: Jazz & Sounds. Het festival gaat door op verschillende locaties van 22 tot en met 28 maart 2010. Kom op zaterdag 27 en zondag 28 maart naar Muziekcentrum De Bijloke Gent voor jazz en hedendaagse muziek. Kom luisteren en kijken naar o.a. een performanceparcours met Françoise Vanhecke en de klas van Mireille Capelle met muziek van Cage en Berio, een installatieparcours door de studenten van het KASK, documentaires over Charlie Haden en Leonard Herman, improvisatieworkshops, proza en poëzie van Paul van Ostaijen gebracht door Ben Sluijs en Tom Van Bauwel... De muzikale vertolkers zijn o.a. Jozef Dumoulin en Dre Pallemaerts, Ernst Reijseger & Mitoslav Vitous. Dagpassen, meerdaagse passen en losse tickets zijn vanaf heden te verkrijgen in het bespreekbureau van Muziekcentrum De Bijloke Gent. Ontdek dit en nog veel meer op www.jazzandsounds.com
09 269 92 92 - tickets@debijloke.be
11
12
BiNNENKORT Z0 | 14.03.10 11:00 | Kantata
OPEN REPETITIE Mattheuspassie van
Florian Heyerick, Nicolas Achten,
J. S. Bach (reservering: www.debijloke.
Ex Tempore
be of 09 269 92 92)
Cantates van Christoph Graupner MA | 22.03.10 - ZO 28.03.10 Z0 | 14.03.10 15:00 | Symfonisch 2 / 2+
Jazz & Sounds (diverse locaties)
Symfonieorkest Vlaanderen olv Etienne Siebens,
WO | 24.03.10 20:15 | Miry +
Alexei Ogrintchouck (hobo)
(in de Handelsbeurs)
Haydn, Strauss, Brahms
Quatuor Danel Beethoven, Goebaidoelina, Weinberg
WO | 17.03.10 20:00 | MA.XS Ronald Brautigam (pianoforte)
WO | 31.03.10 20:00 | Voix Gras
Beethoven
Compagnie Bischoff Tenebrae
DO | 18.03.10 20:00 | Symfonisch 3 / 3+
DO | 01.04.10 20:00 |
Brussels Philharmonic olv Michel
Musica Antiqua 2
Tabachnik, Hélène Grimaud (piano)
Collegium Vocale Gent, Philippe
Schumann, Bruckner
Herreweghe (dirigent) Mattheuspassie (uitverkocht)
DO | 18.03.10 20:00 | Jazz + (in Kunstencentrum Vooruit)
VR | 02.04.10 20:00 | Miry
Louis Sclavis
ARSIS4, Ronald Brautigam (piano)
Lost on the way
Dvorák, Sjostakovitsj, Brahms
VR | 19.03.10 20:00 | Musica Antiqua 1
ZA | 03.04.10 20:00 | Symfonisch 1 +
Academy of Ancient Music, Pavlo
Isabelle van Keulen (viool), Ronald
Beznosiuk (muzikale leiding)
Brautigam (piano)
Stabat Mater
Beethoven, Brahms
ZO | 21.03.10 15:00 | Symfonisch 1 / 1+
WO | 21.04.10 20:00 | East of Eden / +
deFilharmonie, Ronald Brautigam
Daan Vandewalle (piano), Geoffrey
(piano), Jaap van Zweden (dirigent)
Madge (piano), Bert Cornelis (sitar),
Beethoven, Tsjaikovski
NN (tabla) Olivier Messiaen tussen India en het
MA | 22.03.10 10:30 & 13:30 Collegium Vocale Gent, Philippe Herreweghe (dirigent)
WWW.DEBIJLOKE.BE
Westen (KT)