TECHNIEK MAAKT JE TOEKOMST
DE INGENIEUR NR. 1 JAARGANG 138 • 2026
Innovaties voor een sterker
EUROPA
KIVI-JAARCONGRES
DEFENSIE
|
ENERGIE
|
D I G I TA L I S E R I N G
Ingenieur van het Jaar Dit zijn de drie finalisten
|
MOBILITEIT
Tjielp tjielp Dieren verstaan met hulp van AI
STUDENTEN OPGELET ! VERBREED JE HORIZON MET KIVI!
Op zoek naar een avontuur in het buitenland? KIVI helpt je!
Vooraf
Pancras Dijk is hoofdredacteur van De Ingenieur.
Naar een sterker Europa
Hebben decennia van voorspoed tot lethargie geleid?
Europa moet als de wiedeweerga gaan investeren en innoveren. Doen we dat niet, dan zullen we de mondiale concurrentiestrijd met de Verenigde Staten en China kansloos verliezen. Dat was de strekking van het rapport dat de Italiaanse bankier en oud-premier Mario Draghi anderhalf jaar geleden publiceerde. De boodschap sloeg in als een bom. Hadden decennia van voorspoed tot lethargie geleid? In ieder geval waren we nu klaarwakker. Met ‘Blueprint for a Stronger Europe’ heeft ingenieursvereniging KIVI een zeer urgent thema gekozen voor het jaarcongres. Hoe kunnen we Europa versterken door innovatie en betere samenwerking? Want nu de rookwolken van ‘Draghi’ langzaam zijn opgetrokken, en er inmiddels ook een rapport van oud-ASML-topman Peter Wennink ligt vol adviezen om groei en welvaart te borgen, wordt het tijd om aan die aanbevelingen gevolg te geven. Op het jaarcongres en in een speciaal dossier van De Ingenieur pakken we alvast vier deelthema’s op, elk volgens Draghi cruciaal voor een sterker Europa: defensie, digitalisering, energie en mobiliteit. Waar zit de innovatie op die vlakken? Hoe kansrijk schatten we de Europese ambities in? Waar kunnen we beter samenwerken? Aansluitend op het jaarcongres wordt de Prins Friso Ingenieursprijs uitgereikt. In dit nummer stellen de drie finalisten zich aan u voor. Ik hoop u op 11 maart te treffen op de Technische Universiteit Eindhoven! De plastic verpakking om de printeditie is eenmalig. Door een interne verhuizing binnen de drukkerij was de gebruikelijke adresbestickering deze maand niet mogelijk.
Op de cover
Staan de militair strategen van de toekomst rond een holografische weergave van het slagveld? Innovatie is cruciaal, ook voor defensie in Europa, nu de VS zich als partner minder betrouwbaar betonen. beeld : shutterstock
portret : robert lagendijk
NUMMER 1 2026 • DE INGENIEUR
1
Redactie Pancras Dijk (hoofdredacteur) Astrid van de Graaf (eindredacteur) Jim Heirbaut Marlies ter Voorde Bibi Haring (stagiair) Sanne van der Sman (stagiair)
Vormgeving Eva Ooms Sales
e-mail sales@kivi.nl
Druk Wilco, Amersfoort
Redactieadres Prinsessegracht 23 2514 AP Den Haag Postbus 30424 2500 GK Den Haag tel. 070 3919 885 e-mail redactie@ingenieur.nl website deingenieur.nl De Ingenieur verschijnt in 2026 acht maal. © Copyright 2026 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, via internet of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Niet in alle gevallen is na te gaan of er op de illustraties in dit nummer nog copyright rust. Waar er nog verplichtingen zijn tot het betalen van auteursrecht is de uitgever bereid daaraan alsnog te voldoen.
RUBRIEKEN
COLUMNS
36 | Inbox Reacties van lezers
11 | Podium Rudy van Belkom 29 | Marcel Möring Raketten bouwen
ISSN 0020-1146
39 | Jims verwondering Samen naar de maan
Abonnementen 2026 Leden van het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs (KIVI) ontvangen De Ingenieur uit hoofde van hun lidmaatschap. Abonnement voor niet-leden (inclusief btw): print & digitaal: € 175,00 per jaar alleen digitaal: € 119,00 per jaar los printnummer: € 22,50 (inclusief verzending)
45 | Rolf zag een ding Stapelen
Abonnementen worden tot wederopzegging aangegaan en ten minste voor de vermelde periode. Het abonnement kan na deze periode per maand worden opgezegd. U kunt uw opzegging het beste doorgeven via onze website: deingenieur.nl/lezersservice. Abonneeservice Ga voor (cadeau)abonnementen, adreswijzigingen en het laten nazenden van niet ontvangen nummers naar het webformulier op de site, te vinden onder het kopje ‘Abonnement en service’. website deingenieur.nl adres Postbus 30424, 2500 GK Den Haag e-mail abonneeservice@ingenieur.nl tel. 070 39 19 850 (bereikbaar op maandag, dinsdag en donderdag van 9 tot 15.30 uur)
De Ingenieur als app Altijd De Ingenieur bij de hand? Onze app biedt leden en abonnees gratis toegang tot het nieuwste blad, eerdere jaargangen, dagelijks nieuws, podcasts en meer. Beschikbaar in App Store en Google Play.
4 | NIEUWS Hollandse rijst Hoogspanningsvelden 40 | Eureka Een kattentrimmachine en andere productontwerpen van morgen
Metro-onderhoud Sneeuwbestendige daken
55 | Zien & Doen Pompeï in virtual reality 60 | KIVI-nieuws Aerospace-pubquiz
Lidmaatschap Koninklijk Instituut Van Ingenieurs KIVI is de beroepsvereniging voor hoger opgeleide technici in Nederland. Iedereen die hoger technisch onderwijs volgt, heeft gevolgd of een sterke affiniteit heeft met techniek, kan lid worden van KIVI. Leden ontvangen vanuit het lidmaatschap het technologietijdschrift De Ingenieur. Kijk voor meer lidmaatschapsvoordeel op kivi.nl. Contributie 2026 Regulier lidmaatschap: € 230,00* 30 jaar of jonger: € 60,00,-** Studentlidmaatschap: € 30,-** De contributie voor leden in het buitenland is gelijk aan die voor leden woonachtig in Nederland. Een lidmaatschapsjaar loopt van 1 januari tot en met 31 december. Bij lidmaatschappen die in de loop van het jaar ingaan, wordt de contributie naar rato berekend. Aanmelden voor het lidmaatschap kan via kivi.nl/lidworden. * inclusief reorganisatietoeslag van € 45,00 ** De Ingenieur digitaal Opzeggen lidmaatschap Het KIVI-lidmaatschap wordt jaarlijks automatisch verlengd. Beëindiging van het lidmaatschap kan per het einde van het kalenderjaar. Er geldt een opzegtermijn van ten minste één maand; een schriftelijke opzegging per brief of e-mail dient uiterlijk 1 december in ons bezit te zijn. Na ontvangst van de opzegging en eventueel verschuldigde contributie verstuurt de ledenadministratie een bevestiging. Correspondentieadres Koninklijk Instituut Van Ingenieurs t.a.v. Ledenadministratie Postbus 30424 2500 GK Den Haag tel. 070 391 98 80 e-mail ledenadministratie@kivi.nl Volg ons ook op
52 | Quote Shini Somara strijdt voor een diversere ingenieurswereld 56 | M E D I A De belangrijkste machine ter wereld Inleiding in de techniek Joost van Santen 62 | Teamgeest Sea2Skin (WUR) maakt zonnebrand van zeewier
La Grande Arche 59 | Q & A Thomas Moerland over Van IQ naar AI 64 | Vragenvuur Burgemeester van Delft Alexander Pechtold
NR. 1 JAARGANG 138 • 2026
foto : depositphotos
12
Sterker Europa Hoe kan Europa zich innoveren naar een sterkere toekomst? Die vraag staat centraal op het KIVI-jaarcongres van 11 maart. De Ingenieur zoekt vast naar het antwoord in vier cruciale domeinen: energie, mobiliteit, defensie en digitalisering.
23
30
46
48
Martijn Otten, Martine Stam en Kirsten Steinbusch zijn de topingenieurs die kans maken op de Prins Friso Ingenieursprijs.
Nearfield Instruments onderscheidt met atoomkrachtmicroscopie afzonderlijke atomen op chips.
Corine Nijenhuis schreef een boek over de eeuwige rivaliteit tussen Jan Blanken en Adriaan Goudriaan.
AI kan goed patronen ontdekken in enorme datasets. Maar lukt het ook om ermee dierengeluiden te begrijpen?
Wie wordt Ingenieur van het Jaar?
Chips onder de microscoop
Exclusief: Strijd om het IJ
Google Translate voor dieren
NUMMER 1 2026 • DE INGENIEUR
3