Issuu

Tiểu luận GACP

Chuyên đề 7: “Những loài dược liệu bị đe dọa và có nguy cơ tuyệt chủng cần được bảo tồn”

Nhóm 3- CĐ Dược K1B 1. Vũ Thị Hà Giang 2. Đỗ Thị Dung 3. Nguyễn Thị Lệ (03/11) 4. Đoàn Thị Thanh Hiên 5. Phạm Thị Mừng 6. Nguyễn Ngọc Ánh

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

Đặt vấn đề Việt Nam từ lâu vẫn nổi tiếng là một quốc gia có nguồn dược liệu tự

nhiên dồi dào và đặc biệt là các loài dược liệu quý. Cũng nhờ có nguồn dược

liệu dồi dào mà nền YHCT của nước ta mới có bề dày lịch sử và nhiều thành

U Y

tựu đến như vậy. Nhưng có lẽ niềm tự hào đó đã thuộc về quá khứ khi mà giờ [1]

Trong khi dược liệu tự nhiên với

từ nước ngoài chủ yếu là từ Trung Quốc.

đây nguồn dược liệu trong nước chỉ đáp ứng được 15% nhu cầu và 85% nhập

ẠO

lượng dược tính dồi dào, bán đi ồ ạt, giá rẻ mạt thì chúng ta lại nhập về một

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

khối lượng khổng lồ dược liệu kém chất lượng thậm chí xác dược liệu.

Theo thống kê mới nhất của Viện Dược liệu, có 144 loài cây thuốc thuộc

H Ư

diện quý hiếm có nguy cơ bị tuyệt chủng cần được bảo tồn. Trong số đó có rất

TR ẦN

nhiều loài cây thuốc quý như: Sâm ngọc linh (Panax vietnamensis), Sâm vũ diệp (P. bipinnatifidus), Tam thất hoang (P. stipuleanatus), các loài Hoàng liên

(Berberis spp.),….

10 00

Đối với động vật làm thuốc tình trạng còn bi đát hơn. Bởi tất cả các loài có giá trị sử dụng làm thuốc phổ biến, đều đã bị săn bắt đến mức cạn kiệt trong

tự nhiên, như khỉ, gấu, hươu, nai, trăn, rắn, kỳ đà, cầy hương … một số loài chỉ

Í-

còn vài con (hổ, tê giác …) - mà nguy cơ bị tuyệt chủng là trong tầm tay.

-L

Nhận thấy tầm quan trọng trong việc bảo vệ, phục hồi và phát triển các

ÁN

nguồn dược liệu quý ở Việt Nam. Nhóm 3 xin tìm hiểu về chuyên đề 7 “Những

dược liệu bị đe dọa và có nguy cơ tuyệt chủng cần được bảo tồn” với các

IỄ N

ÀN

mục tiêu cụ thể như sau: 1. Khái niệm và đặc điểm của sách đỏ, những loài dược liệu bị đe dọa và có nguy cơ tuyệt chủng cần được bảo vệ ở Việt Nam. 2. Thực trạng khai thác thuốc từ nguồn dược liệu quý đến nguy cơ tuyệt chủng. 3. Các phương pháp bảo tồn nguồn dược liệu ở Việt Nam.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

Một số từ viết tắt IUCN: International Union for Conservation of Nature and Natural Resources

WCMC: World Conservation Monitoring Center

HST: Hệ sinh thái

U Y

ĐDSH: Đa dạng sinh học

KBT: Khu bảo tồn

VQG: Vườn quốc gia

ẠO

VTV: Vườn thực vật

IỄ N

ÀN

ÁN

-L

Í-

10 00

TR ẦN

H Ư

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

VĐV: Vườn động vật

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

4 I. Khái niệm và đặc điểm của sách đỏ, những loài dược liệu bị đe dọa và có nguy cơ tuyệt chủng cần được bảo vệ ở Việt Nam

ẠO Đ G N H Ư TR ẦN B

10 00

Sách Đỏ IUCN hay gọi tắt là Sách Đỏ (tiếng Anh: IUCN Red List of

Threatened Species, IUCN Red List hay Red Data Book)

là tài liệu có tính chất quốc gia và mang ý nghĩa quốc tế, công bố các loài động vật,

Í-

thực vật, côn trùng thuộc loại quí hiếm ở mỗi nước và trên toàn thế giới đang bị đe dọa giảm sút số lượng hoặc đã có nguy cơ bị tuyệt chủng cần được bảo vệ, phục hồi

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

U Y

1. Khái niệm

ÁN

và phát triển. Danh sách này được giám sát bởi Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc

ÀN

tế (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, IUCN).

Sách đỏ Việt Nam là danh sách các loài động vật, thực vật ở Việt Nam thuộc

IỄ N

loại quý hiếm, đang bị giảm sút số lượng hoặc có đã nguy cơ tuyệt chủng. Đây là căn

cứ khoa học quan trọng để Nhà nước ban hành những Nghị định và Chỉ thị về việc quản lý bảo vệ và những biện pháp cấp bách để bảo vệ và phát triển những loài động

thực vật hoang dã ở Việt Nam.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

5 2. Đặc điểm [2] 2.1 CÁC TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG CÁC LOẠI ĐƯA VÀO

SÁCH ĐỎ VIỆT NAM (Các tiêu chuẩn do tổ chức quốc tế về bảo tồn thiên nhiên

và tài nguyên thiên nhiên IUCN đề xuất)

U Y

Các cấp đánh giá:

ENDANGERED (E) Đang nguy cấp (đang bị đe doạ tuyệt chủng) Là những

taxon đang bị đe doạ tuyệt chủng và không chắc còn có thể tồn tại nếu các nhân tố

ẠO

điều kiện sống bị suy thoái mạnh mẽ đến mức có thể bị tuyệt chủng.

VULNERABLE (V) Sẽ nguy cấp (có thể bị đe doạ tuyệt chủng). Là những

H Ư

taxon xắp bị đe doạ tuyệt chủng (trong tương lai gần) nếu các nhân tố đe doạ cứ tiếp

TR ẦN

diễn. Gồm những taxon mà phần lớn hoặc tất cả các quần thể cuả nó đã bị giảm vì khai thác quá mức, vì nơi sống bị phá hoại mạnh mẽ hoặc do các biến động khác cuả

10 00

môi trường sống. Cũng gồm những taxon tuy số lượng còn khá nhưng vì chúng có giá trị kinh tế lớn nên việc tìm bắt, khai thác được tiến hành thường xuyên ờ mọi

nơi, dễ đưa tới bị đe dọa.

RARE (R) Hiếm (có thể có nguy cấp) Gồm những taxon có phân bổ hẹp

-L

Í-

(nhất là những chi đơn loài) có số lượng ít, tuy hiện tại chưa phải là đối tượng đang hoặc sẽ bị đe doạ, nhưng sự tồn tại lâu dài của chúng ta mỏng manh.

ÁN

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

đe doạ cứ tiếp diễn. Gồm những taxon có số lượng giảm đến mức báo động ở trong

Các cấp đánh giá khác

ÀN

Ngoài ba cấp chính trên đây, khi soạn thảo - Sách đỏ Việt Nam còn sử dụng một

IỄ N

trong các cấp sau: THREATENED (T) - Bị đe doạ. Là những taxon thuộc một trong những cấp

trên, nhưng chưa đủ tư liệu để xếp chúng vào cấp cụ thể nào. INSUFFCIENTLY KNOWN (K) - Biết không chính xác. Là những taxon nghi ngờ và không biết chắc chắn chúng thuộc loại nào trong các cấp trên vì thiếu

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

6 thông tin. Các loại nêu trong cấp này để hy vọng chờ các tác giả xác định mức cụ thế của chúng.

IUCN (The

IUCN

Red

List

Threatened

Animals).

ĐỎ

SÁCH

2.2 CÁC TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG CÁC LOÀI ĐƯA VÀO

U Y

Tổ chức bảo tồn thiên nhiên thế giới (Intemational Union of Conservation of

Nature and Natural resources - IUCN) và trung tâm giám sát bảo tồn quốc tế

(World Conservation Monitoring Center- WCMC) đã xây dựng những quy định vế

ẠO

tình trạng các loài có nguy cơ tuyệt chủng và các danh mục xếp mục đe doạ của các

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

loài. Sự xếp bậc này căn cứ vào các dữ liệu về phân loại học (Taxonomy), tình

trạng quần thể (Population status), xu hướng quần thể (Population trends), sự phân

H Ư

bố (Distribution), tình trạng sinh cảnh (Habitat availability), xu hướng địa lý

TR ẦN

(Geographic trends) và các mối đe doạ (Threats) và tham khảo ý kiến của các chuyên gia phân loại học, các chuyên gia về các họ động vật riêng biệt của IUCN

và của các nhà khoa học các nước. Sự xếp bậc này cũng xem xét tình hình pháp

10 00

luật liên quan của các nước có loài trên phân bố.

Trong khi điều tra xác định tình trạng các loài, IUCN luôn xem xét lại các

thông tin cũ, cập nhật 2 năm một lần và phổ biến rộng rãi. IUCN còn nghiên cứu để

Í-

sửa nội dung và nguyên tắc xác định tình trạng các loài để đáp ứng những đòi hỏi

-L

mới. Năm 1994, IUCN đã sử dụng một số nguyên tắc mới để xác định tình trạng

ÁN

các loài bị đe dọa. Năm 1996, danh mục mới được bổ xung những chi tiết cụ thể về

IỄ N

ÀN

tình trạng các loài và phân chia theo các cấp độ sau:

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

ẠO Đ G N H Ư TR ẦN B 10 00

1. EX-Tuyệt chủng - Extinct

Í-

của taxon đó đã chết.

Một taxon được coi là tuyệt chủng khi không còn nghi ngờ là cá thể cuối cùng 2. EW-Tuyệt chủng ngoài thiên nhiên – Extinct in the wild

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

U Y

ÁN

Một taxon được coi là tuyệt chủng ngoài thiên nhiên khi chỉ còn thấy trong

điều kiện gây trồng, nuôi nhốt (in captivity) hoặc chỉ là một (hoặc nhiều) quần thể đã

ÀN

tự nhiên hóa trở lại bên ngoài vùng phân bố cũ.

IỄ N

3. CR - Rất nguy cấp – Critically Endangered Một taxon được coi là rất nguy cấp khi đang đứng trước một nguy cơ cực kỳ

lớn sẽ bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên trong một tương lai trước mắt, được xác định bởi một tiêu chuẩn bất kỳ nào dưới đây (A-E).

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

8 A. Sự suy giảm quần thể dưới bất kỳ dạng nào dưới đây: 1. Suy giảm ít nhất 80% theo quan sát, ước tính, suy đoán hoặc phỏng đoán trong

10 năm cuối hoặc 3 thế hệ cuối (lấy khoảng thời gian nào dài nhất) dựa trên (và xác

định được) một trong các điểm dưới đây:

(a). Quan sát trực tiếp.

U Y

(b). Chỉ số về sự phong phú thích hợp với taxon đó.

(c). Sự suy giảm nơi cư trú, khu phân bố hoặc chất lượng nơi sinh cư.

ẠO

(d). Mức độ khai thác hiện tại hoặc khả năng.

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

(e). ảnh hưởng của các taxon di nhập, lai tạo, dịch bệnh, chất ô nhiễm, vật cạnh

tranh.

H Ư

hoặc ký sinh.

TR ẦN

2. Suy giảm ít nhất 80%, theo dự đoán hoặc phỏng đoán, sẽ xảy ra trong 10 năm tới hoặc 3 thế hệ tới (lấy khoảng thời gian nào dài nhất), dựa trên (và xác định được)

một trong các điểm (b), (c), (d) hoặc (e) trên đây.

10 00

B. Khu phân bố ước tính dưới 100km2, hoặc nơi cư trú ước tính dưới 10km2, ngoài ra còn chỉ ra được ít nhất 2 trong các điểm sau đây:

1. Bị chia cắt nghiêm trọng hoặc chỉ tồn tại ở một điểm.

Í-

2. Suy giảm liên tục, theo quan sát, suy đoán hoặc dự đoán, của một trong các yếu

-L

tố sau:

ÁN

(a). Khu phân bố.

(b). Nơi cư trú.

ÀN

(c). Phạm vi hoặc chất lượng nơi sinh cư.

IỄ N

(d). Số địa điểm tìm thấy hoặc số tiểu quần thể. (e). Số lượng cá thể trưởng thành.

3. Dao động cực lớn của một yếu tố bất kỳ nào dưới đây: (a). Khu phân bố. (b). Nơi cư trú.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

9 (c). Số địa điểm tìm thấy hoặc số tiểu quần thể.

C. Quần thể ước tính chỉ dưới 250 cá thể trưởng thành và một trong các

U Y

1. Suy giảm liên tục ít nhất 25% trong 3 năm cuối hoặc trong thế hệ cuối (lấy

điểm dưới đây:

(d). Số lượng cá thể trưởng thành.

khoảng thời gian nào dài nhất)

ẠO

trưởng thành và cấu trúc quần thể dưới một trong các dạng sau:

2. Suy giảm liên tục, theo quan sát, dự đoán hoặc suy đoán về số lượng cá thể

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

(a). Bị chia cắt nghiêm trọng (nghĩa là không một tiểu quần thể nào ước tính có trên

50 cá thể trưởng thành).

H Ư

(b). Tất cả các cá thể chỉ ở trong một tiểu quần thể duy nhất.

TR ẦN

D. Quần thể ước tính chỉ dưới 50 cá thể trưởng thành. E. Phân tích định lượng cho thấy xác suất bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên ít

10 00

nhất là 50% trong 10 năm hoặc 3 thế hệ (lấy khoảng thời gian nào dài nhất). 4. EN - nguy cấp - Endangered

Một taxon được coi là nguy cấp khi chưa phải là rất nguy cấp nhưng đang đứng

Í-

(c). Phạm vi hoặc chất lượng nơi sinh cư.

-L

(d). Số địa điểm tìm thấy hoặc số tiểu quần thể.

ÁN

(e). Số lượng cá thể trưởng thành.

1. Dao động cực lớn của một yếu tố bất kỳ nào dưới đây:

ÀN

(a). Khu phân bố.

IỄ N

(b). Nơi cư trú.

(c). Số địa điểm tìm thấy hoặc số tiểu quần thể. (d). Số lượng cá thể trưởng thành. 2. Quần thể ước tính dưới 2500 cá thể trưởng thành và một trong các điểm dưới đây:

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

10 3. Suy giảm liên tục ước tính ít nhất 20% trong 5 năm cuối hoặc 2 thế hệ cuối (lấy khoảng thời gian nào dài nhất) hoặc:

4. Suy giảm liên tục, theo quan sát, dự đoán hoặc suy đoán về số lượng cá thể

trưởng thành và cấu trúc quần thể dưới một trong các dạng sau:

(a). Bị chia cắt nghiêm trọng (nghĩa là không một tiểu quần thể nào ước tính có trên

U Y

250 cá thể trưởng thành).

(b). Tất cả các cá thể chỉ ở trong một tiểu quần thể duy nhất.

ẠO

5. Quần thể ước tính chỉ dưới 250 cá thể trưởng thành.

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

5. VU - sẽ nguy cấp - Vulnerable

Một taxon được coi là sẽ nguy cấp khi chưa phải là rất nguy cấp hoặc nguy cấp

H Ư

nhưng đang đứng trước một nguy cơ lớn sẽ bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên trong

TR ẦN

một tương lai tương đối gần, được xác định bởi một tiêu chuẩn bất kỳ nào dưới đây (A-E).

A. Suy giảm quần thể dưới bất kỳ dạng nào dưới đây:

10 00

1. Suy giảm ít nhất 20%, theo quan sát, ước tính, suy đoán hoặc phỏng đoán

trong 10 năm cuối hoặc 3 thế hệ cuối (lấy khoảng thời gian nào dài nhất) dựa trên

Í-

(a). Quan sát trực tiếp.

(và xác định được) một trong những điểm dưới đây:

-L

(b). Chỉ số về sự phong phú thích hợp đối với taxon đó.

ÁN

(c). Sự suy giảm nơi cư trú, khu phân bố và/hay chất lượng nơi sinh cư.

(d). Mức độ khai thác hiện tại hoặc khả năng.

ÀN

(e). Tác động của các taxon di nhập, lai tạo, dịch bệnh, chất ô nhiễm, vật cạnh

IỄ N

tranh hoặc ký sinh. 2. Suy giảm ít nhất 20%, theo dự đoán hoặc phỏng đoán, sẽ xảy ra trong 10 năm tới hoặc 3 thế hệ tới (lấy khoảng thời gian nào dài nhất), dựa trên (và xác định

được) một trong các điểm (b), (c), (d) hoặc (e) trên đây.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

11 B. Khu phân bố ước tính dưới 20.000km2, hoặc nơi cư trú ước tính dưới 2000km2, ngoài ra còn chỉ ra được ít nhất 2 trong các điểm dưới đây:

2. Suy giảm liên tục, theo quan sát, suy đoán hoặc dự đoán, của một

1. Bị chia cắt nghiêm trọng hoặc chỉ tồn tại ở không quá 10 điểm.

trong các yếu tố sau:

U Y

(a). Khu phân bố.

(b). Nơi cư trú.

ẠO

(c). Khu phân bố, nơi cư trú và/hoặc chất lượng nơi sinh cư.

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

(d). Số địa điểm tìm thấy hoặc số tiểu quần thể.

(e). Số lượng cá thể trưởng thành.

H Ư

3. Dao động cực lớn của một yếu tố bất kỳ nào dưới đây:

TR ẦN

(a). Khu phân bố. (b). Nơi cư trú.

(c). Số địa điểm hoặc số tiểu quần thể.

10 00

(d). Số lượng cá thể trưởng thành.

Một nguy cơ rất lớn sẽ bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên trong một tương lai

gần, được xác định bởi một tiêu chuẩn bất kỳ nào dưới đây (A-E).

Í-

A. Suy giảm quần thể dưới bất kỳ dạng nào dưới đây:

-L

1. Suy giảm ít nhất 50%, theo quan sát, ước tính, suy đoán hoặc phỏng đoán

ÁN

trong 10 năm cuối hoặc 3 thế hệ cuối (lấy khoảng thời gian nào dài nhất) dựa

trên (và xác định được) một trong những điểm dưới đây:

ÀN

(a). Quan sát trực tiếp.

IỄ N

(b). Chỉ số về sự phong phú thích hợp đối với taxon đó. (c). Sự suy giảm nơi cư trú, khu phân bố và/hay chất lượng nơi sinh cư. (d). Mức độ khai thác hiện tại hoặc khả năng. (e). Tác động của các taxon di nhập, lai tạo, dịch bệnh, chất ô nhiễm, vật cạnh tranh hoặc ký sinh.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

12 2. Suy giảm ít nhất 50%, theo dự đoán hoặc phỏng đoán, sẽ xảy ra trong 10 năm tới hoặc 3 thế hệ tới (lấy khoảng thời gian nào dài nhất), dựa trên (và xác

định được) một trong những điểm (b), (c), (d) hoặc (e) trên đây.

H N

1. Bị chia cắt nghiêm trọng hoặc chỉ tồn tại ở không quá 5 điểm.

U Y

500km2, ngoài ra còn chỉ ra được ít nhất 2 trong các điểm dưới đây:

B. Khu phân bố ước tính dưới 5000km2, hoặc nơi cư trú ước tính dưới

2. Suy giảm liên tục, theo quan sát, suy đoán hoặc dự đoán, của một trong các

ẠO

yếu tố sau:

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

(a). Khu phân bố.

(b). Nơi cư trú.

H Ư

C. Quần thể ước tính dưới 10.000 cá thể trưởng thành và một trong các

TR ẦN

điểm dưới đây:

1. Suy giảm liên tục, ước tính ít nhất 10% trong 10 năm cuối hoặc 3 thế hệ cuối (lấy khoảng thời gian nào dài nhất) hoặc:

10 00

2. Suy giảm liên tục, theo quan sát, dự đoán hoặc suy đoán về số lượng cá thể trưởng thành và cấu trúc quần thể dưới một trong các dạng sau:

(a). Bị chia cắt nghiêm trọng (nghĩa là không một tiểu quần thể nào ước tính

Í-

trên 1000 cá thể trưởng thành).

-L

(b). Tất cả các cá thể chỉ ở trong một tiểu quần thể duy nhất.

ÁN

D. Quần thể rất nhỏ hoặc thu hẹp lại dưới một trong các dạng sau:

1. Quần thể ước tính chỉ dưới 1000 cá thể trưởng thành.

ÀN

2. Đặc trưng bởi sự thu hẹp nơi cư trú (điển hình là dưới 100km2) hoặc số địa

IỄ N

điểm tìm thấy (điển hình là dưới 5). Taxon loại này sẽ dễ bị tác động bởi những hoạt động của con người (hoặc

các biến cố mà tác động được tăng cường bởi các hoạt động con người) có thể có phản ứng rất nhanh trong một tương lai không lường trước được và do vậy, có thể sẽ trở thành rất nguy cấp, nguy cấp hoặc ngay cả tuyệt chủng trong một

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

13 thời gian rất ngắn. E. Phân tích định lượng cho thấy xác suất bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên

ít nhất là 10% trong 100 năm.

6. LR - ít nguy cấp - Lower risk

Một taxon được coi là ít nguy cấp khi không đáp ứng một tiêu chuẩn nào

U Y

của các thứ hạng rất nguy cấp, nguy cấp hoặc sẽ nguy cấp. Thứ hạng này có

ẠO

6. 1. Phụ thuộc bảo tồn (cd) - Conservation dependent

thể phân thành 3 thứ hạng phụ

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

Bao gồm các taxon hiện là đối tượng của một chương trình bảo tồn liên tục,

riêng biệt cho taxon đó hoặc nơi ở của nó; nếu chương trình này ngừng lại, sẽ

H Ư

dẫn tới taxon này bị chuyển sang một trong các thứ hạng trên trong khoảng

TR ẦN

thời gian 5 năm. 6. 2. Sắp bị đe doạ (nt) - Near threatened

Bao gồm các taxon không được coi là phụ thuộc bảo tồn nhưng lại rất gần với

10 00

sẽ nguy cấp.

6. 3. Ít lo ngại (lc) - Least concern

Bao gồm các taxon không được coi là phụ thuộc bảo tồn hoặc sắp bị đe doạ.

Í-

7. DD - Thiếu dẫn liệu - Data deficient

-L

Một taxon được coi là thiếu dẫn liệu khi chưa đủ thông tin để có thể

ÁN

đánh giá trực tiếp hoặc gián tiếp về nguy cơ tuyệt chủng, căn cứ trên sự phân

bố và tình trạng quần thể. Một taxon trong thứ hạng này có thể đã được

ÀN

nghiên cứu kỹ, đã được biết nhiều về sinh học, song vẫn thiếu các dẫn liệu

IỄ N

thích hợp về sự phân bố và độ phong phú. Như vậy, taxon loại này không

thuộc một thứ hạng bị đe dọa nào, cũng không tương ứng với thứ hạng LR (ít nguy cấp). 8. NE - Không đánh giá - Not evaluated

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

14 Một taxon được coi là không đánh giá khi chưa được đối chiếu với các tiêu chuẩn phân hạng.

Một số dược liệu có nguy cơ bị đe dọa và nguy cơ tuyệt chủng ở Việt Nam

3. Những dược liệu có nguy cơ bị đe dọa và nguy cơ tuyệt chủng ở Việt Nam [3]

U Y

Tên khoa học

Hoàng đàn

Cupressus torulosa

Bách Đài Loan

Taiwania cryptomerioides

Bách vàng

Xanthocyparis vietnamensis

Thông Pà cò

Thông đỏ nam

ẠO

H Ư

TR ẦN 10 00

Pinus kwangtungensis Taxus wallichiana (T. baccata

wallichiana)

Thông nước (Thuỷ tùng)

Hoàng liên gai (Hoàng mù)

Hoàng mộc (Nghêu hoa)

Hoàng liên Trung Quốc

Coptis chinensis

Hoàng liên chân gà

Coptis quinquesecta

Tê giác một sừng

Rhinoceros sondaicus

Hươu xạ

Moschus berezovskii

Glyptostrobus pensilis

Đ IỄ N

ÁN

-L

Í-

Tên Việt Nam

ÀN

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

(Nghị định số 32/2006/NĐ-CP)

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

Berberis julianae Berberis wallichiana

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

15 14

Naemorhedus (Capricornis)

Sơn dương

Sao la

Pseudoryx nghetinhensis

Rùa hộp ba vạch

Cuora trifasciata

Đỉnh tùng (Phỉ ba mũi)

Cephalotaxus mannii

Bách xanh (Tùng hương)

Calocedrus macrolepis

Bách xanh đá

Calocedrus rupestris

Pơ mu

Fokienia hodginsii

Thông Đà Lạt (Thông 5 Đà Lạt)

Pinus dalatensis

Thông lá dẹt

Thông đỏ bắc (Thanh tùng)

Sa mộc dầu

Sâm vũ diệp (Vũ diệp tam thất)

Tam thất hoang

Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam) Panax vietnamensis

H N U Y .Q TP

ẠO

H Ư

TR ẦN

Cunninghamia konishii

IỄ N

29 30

Panax bipinnatifidum Panax stipuleanatus

ÁN

-L

Í-

10 00

Taxus chinensis

Các loài Tế tân

Asarum spp.

Đẳng sâm (Sâm leo)

Codonopsis javanica

Cẩm lai (Cẩm lai bà rịa)

Dalbergia oliveri

ÀN

Pinus krempfii

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

sumatraensis

(D. bariensis, D. mammosa)

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

Gù hương (Quế balansa)

Cinnamomum balansae

Vù hương (Xá xị)

Cinnamomum parthenoxylon

Vàng đắng

Coscinium fenestratum

Hoàng đằng (Nam hoàng liên)

Fibraurea tinctoria (F. chloroleuca)

Các loài Bình vôi

Stephania spp.

Thổ hoàng liên

Thalictrum foliolosum

Bách hợp

Lilium brownii

Thạch hộc (Hoàng phi hạc)

Dendrobium nobile

Cheo cheo lớn

Tragulus napu

Tê tê Java

Tê tê vàng

Rắn hổ mang

Mang lớn

Mang Trường Sơn

Hổ mang chúa

Ophiophagus hannah

Kỳ đà vân

Varanus bengalensis (V. nebulosa)

Kỳ đà hoa

Varanus salvator

Trăn cộc

Python curtus

U Y .Q TP

ẠO

G N

H Ư

TR ẦN B 10 00 A

Manis pentadactyla Naja naja

ÁN

-L

Í-

IỄ N

Manis javanica

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

ÀN

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

Megamuntiacus vuquangensis Muntiacus truongsonensis

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

17 Trăn gấm

Python reticulatus

Rắn ráo trâu

Ptyas mucosus

Rắn cạp nia nam

Bungarus candidus

Rắn cạp nia bắc

Bungarus multicinctus

Rắn cạp nong

Bungarus fasciatus

Rắn hổ mang

Naja naja

Rùa đầu to

Platysternum megacephalum

Rùa đất lớn

Heosemys grandis

Rùa răng (Càng đước)

Hieremys annandalii

Rùa trung bộ

Rùa núi vàng

Rùa núi viền

Bào ngư chin lỗ

Tu hài

N U Y .Q TP

ẠO

G N

H Ư

TR ẦN

Indotestudo elongata Manouria impressa

-L

Í-

10 00

Mauremys annamensis

Haliotis diversicolor Lutraia rhynchaena

ÁN

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

IỄ N

ÀN

II. Thực trạng về khai thác thuốc từ dược liệu quý ở Việt Nam đến nguy cơ tuyệt chủng Việt Nam có điều kiện tự nhiên, khí hậu thuận lợi nên có nguồn tài nguyên

dược liệu rất phong phú và đa dạng. Qua các số liệu điều tra đã thống kê được trên 5000 loài thực vật được dùng làm thuốc.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

[1]

Theo số liệu thống kê của Viện Dược

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

18 Liệu- Bộ Y tế nhu cầu dược liệu từ 50.000-60.000 tấn/ năm, công tác phát triển dược liệu đã và đang được Đảng, Nhà nước quan tâm. Nhiều địa phương đã đầu tư các

vùng trồng dược liệu bền vững, góp phần tăng thu nhập cho người dân và đáp ứng

nhu cầu nguyên liệu đảm bảo chất lượng. Tuy nhiên, trước nhu cầu về dược liệu, do

sự tác động của người thu mua, nhận thức và ý thức của người dân, công tác quản lý

U Y

chưa đáp ứng nhu cầu...nên việc khai thác tài nguyên dược liệu thường diễn ra bừa bãi,

không chú ý đến khả năng tái sinh của các loài. Với nhu cầu sử dụng các loài dược

ẠO

bảo vệ tái sinh, cộng với nhiều nguyên nhân khác đã làm cho nguồn tài nguyên dược

liệu Việt Nam bị giảm sút nghiêm trọng, nhiều loài đang đứng trước nguy cơ bị tuyệt

H Ư

chủng. Bên cạnh đó, do nhu cầu phát triển xã hội, việc chuyển đổi mục đích sử dụng

TR ẦN

đất làm các công trình, nhất là thủy điện, thủy lợi, nạn đốt phá rừng, khai thác rừng bừa bãi. Do vậy đã làm nguồn tài nguyên dược liệu của Việt Nam suy giảm nghiêm trọng. Có nhiều loài đang đứng trước nguy cơ bị tuyệt chủng. Theo đánh giá, hiện

10 00

Việt Nam có tới 144 loài cây dược liệu có tên trong Sách đỏ Việt Nam (2007). [10]

Những năm qua chúng ta đã đạt được nhiều thành công trong công tác phát

triển, bảo tồn, khai thác sử dụng dược liệu chăm sóc bảo vệ sức khoẻ, tuy nhiên còn

Í-

nhiều bất cập trong nghiên cứu, quản lý khai thác và phát triển dược liệu.

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

liệu làm thuốc ngày càng tăng, do khai thác liên tục trong nhiều năm không chú ý tới

ÁN

Lợi ích nhiều mặt thu được từ nguồn tài nguyên cây thuốc Việt Nam thực sự là

lớn lao. Song thực trạng hiện nay do con người đang gây ra là 1 thảm họa, nạn phá

ÀN

rừng tràn lan, khai thác dược liệu bừa bãi, chưa có kế hoạch tái sinh phát triển, nhiều

loài cây thuốc mọc tự nhiên cho nhiều loại dược liệu quý trong rừng bị phá hủy đã và

IỄ N

đang làm cho vốn quý đa dạng sinh học cây thuốc ngày càng bị cạn kiệt. [4]

Theo Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, mặc dù có tiềm năng, thế mạnh về dược liệu nhưng số lượng loài cây dược liệu có khả năng khai thác tự nhiên còn rất ít (trên cả nước hiện chỉ còn khoảng 206 loài cây dược liệu có giá trị có thể khai thác tự

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

19 nhiên), nhiều loài cây dược liệu quý hiếm trong nước đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt. Thậm chí, nhiều cây thuốc đã được đưa vào sách đỏ vì có nguy cơ bị tuyệt chủng.

Thật nghịch lý khi chúng ta đang sở hữu một “kho vàng” có giá trị rất cao về y học và

kinh tế nhưng hàng năm Việt Nam phải nhập khẩu một lượng lớn dược liệu từ nước

ngoài, chủ yếu là từ Trung Quốc.

U Y

Thạc sĩ Phạm Tiến Thịnh, chi cục kiểm lâm tỉnh Yên Bái là người tiên phong

nghiên cứu nguồn gen cây thuốc Việt Nam tâm sự. “ Nguồn tài nguyên cây thuốc của

ẠO

quý hiếm đưa về nước hay bị khai thác trao bán cho các nước khác để kiếm lời. Tình

trạng chảy máu tài nguyên dược liệu cực kỳ trầm trọng đối với các dược liệu hoang

H Ư

dại ở các tỉnh biên giới”. [5]

TR ẦN

Do khai thác tài nguyên kéo dài cộng với nhiều nguyên nhân tác động khác, nguồn cây thuốc tự nhiên nói chung đều đã bị suy giảm, nhất là các cây thuốc có giá

trị sử dụng phổ biến. Trước kia 1 số dược liệu có thể khai thác hàng chục ngàn

10 00

tấn/năm như: ba kích, đảng sâm, hoàng tinh....thì thực tế hiện nay các cây thuốc này

đã được đưa vào sách đỏ vì có nguy cơ bị tuyệt chủng. Nghiêm trọng hơn là đối với 1

số cây thuốc vốn được coi là quý ở Việt Nam do bị tìm kiếm không ngừng hoặc vô

Í-

tình bị tàn phá hiện đang đứng trước nguy cơ bị cạn kiệt ở các mức độ khác nhau như:

-L

hoàng liên đặc trưng của dãy Hoàng liên sơn nay chỉ tìm thấy dạng dấu tích. [4]

ÁN

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

nước ta bị 1 số nhà khoa học và công ty nước ngoài lợi dụng khai thác các nguồn gen

Ví dụ về nạn khai thác dược liệu trái phép ở rừng Quốc gia Pù Mát tỉnh Nghệ

ÀN

An. [6]

Năm 2004, Viện Dược liệu, Bộ Y tế cùng Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Y tế

IỄ N

Nghệ An đã điều tra khảo sát 50% số xã thuộc miền tây Nghệ An cho thấy: Nghệ An có tới 962 loài cây thuốc, trong đó nhiều loài có giá trị cao như sâm Puxailaleng, Đẳng sâm, Bảy lá một hoa, Lan Kim tuyến, Sa nhân, Hà thủ ô trắng, Nấm Linh chi đỏ, Giảo cổ lam, Đông trùng hạ thảo… Nghệ An còn có 31 loài cây thuốc thuộc diện

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

20 quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng cần bảo tồn theo sách đỏ Việt Nam. Đây là địa phương có tiềm năng lớn để phát triển công nghiệp dược phẩm, gắn với trồng, sản

xuất nguồn nguyên liệu dược.

Tuy nhiên, thời gian qua, vấn đề phát triển công nghiệp dược và dược liệu trên

U Y

địa bàn chưa được quan tâm đúng mức. Nguồn cây thuốc ở Nghệ An đã và đang bị

suy giảm nhiều, hầu hết các loại cây thuốc có giá trị sử dụng và kinh tế cao đang mất

dần khả năng khai thác lớn do sự khai thác thiếu chú ý bảo vệ tái sinh và do nạn phá

ẠO

khi dược liệu trên địa bàn tỉnh bị tư nhân thu mua nhiều chở sang biên giới... Hiện

việc trồng, phát triển cây dược liệu vẫn đang ở quy mô nhỏ, tự phát.

H Ư

Thời gian gần đây, tại các huyện miền núi Nghệ An, người dân “ vô tư” vào

TR ẦN

rừng tìm khai thác các loại cây dược liệu như cu li, cây ba gạc, cây huyết đằng, củ ba mươi mang về bán cho các thương lái ở địa phương để bán cho đầu mối thu gom xuất

10 00

đi nước ngoài. Những ngày vừa qua, tại các huyện: Anh Sơn, Con Cuông, Tương Dương, Quỳ Hợp, Quỳ Châu, Quế Phong xuất hiện nhiều thương lái thu gom dược

liệu. Hàng trăm người dân đổ xô vào rừng, tận diệt loài cây quý khiến Vườn quốc gia

Pù Mát, khu dự trữ sinh quyển có vành đai xanh lớn nhất Đông - Nam Á bị đe dọa

Í-

nghiêm trọng.

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

rừng làm rẫy. Doanh nghiệp dược chưa chú trọng phát triển lĩnh vực đông dược, trong

ÁN

Có thời điểm các điểm thu gom cây chua ke (một loại cây chứa dược liệu lại có

khả năng che chắn, chống xói mòn, sạt lở đất) hoạt động nhộn nhịp ngày đêm, với

ÀN

hàng chục tấn lá chua ke được thu mua mỗi ngày. Một số vùng trọng điểm như: thôn

Tiến Thành, xã Chi Khê, huyện Con Cuông; bản Lũng, xã Tam Thái, huyện Tương

IỄ N

Dương; bản Hốc, xã Diên Lãm, huyện Quỳ Châu. Theo người dân, một kg lá chua ke

khô, thương lái mua với giá bảy đến tám nghìn đồng, nếu lá tươi sẽ có giá khoảng hai nghìn đồng. Năm 2014, tại huyện Anh Sơn, chỉ tính riêng một điểm tại xã Đỉnh Sơn, mỗi ngày lượng cây chè cỏ đã được thu mua khoảng 20 tấn cây tươi, với giá 800 đồng/kg.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

21 Tại xã Châu Quang, huyện Quỳ Hợp, các loại cây dược liệu này được thương lái thu mua, đem phơi ven đường và các bãi đất trống. Một người làm thuê cho

thương lái ở đây cho biết, cứ vài ba ngày, người chủ thu mua dược liệu lại chất đầy xe

tải đem sang nước ngoài bán. Theo anh Vi Văn H, trú tại huyện Tương Dương,

chuyên khai thác cây dược liệu từ rừng về bán, cho biết, trước đây, các khu rừng này

U Y

có nhiều cây cu li. Thấy nhiều người đến mua, dân bản kéo nhau vào rừng chặt, cho

nên bây giờ, đi cả ngày cũng chỉ chặt được khoảng 20 kg.

ẠO

xô vào vườn quốc gia khai thác dược liệu bắt đầu từ khoảng ba năm trở lại đây. Ban

đầu, bà con khai thác ở vùng đệm, chủ yếu trên nương rẫy. Khi nguồn dược liệu cạn

H Ư

dần, không ít người tràn sang khu vực bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn quốc gia Pù Mát

TR ẦN

để săn tìm. Nhiều loại cây dược liệu, chủ yếu là dây máu chó, hoằng đằng, quả bo bo, củ thiên niên kiện, hạt sa nhân… trước đây mọc khắp nơi, chẳng ai để ý; nay trước sự

khai thác ồ ạt của người dân, những loại cây này đang có nguy cơ bị xóa sổ. Hạt kiểm

10 00

lâm huyện Con Cuông xác nhận việc người dân khai thác các loại cây dược liệu trên

địa bàn để bán lại cho thương lái. Dù biết đây là hiểm họa khó lường, ảnh hưởng

không nhỏ đến môi trường sinh thái, nhưng, muốn xử lý nạn khai thác lâm sản phụ có thể xử lý...

Í-

đang diễn ra tràn lan ở các huyện miền núi như hiện nay phải chờ quy định ra đời mới

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

Một cán bộ lâm nghiệp ở Con Cuông cho biết, tình trạng người dân bản địa đổ

ÁN

Vào tháng 7-2015, tỉnh Nghệ An tổ chức hội thảo khoa học “Phát triển cây

dược liệu thành cây chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội ở Nghệ An”. Tại hội

ÀN

thảo, các nhà khoa học, quản lý, đại diện các doanh nghiệp đã tập trung thảo luận

IỄ N

đánh giá thực trạng trồng và phát triển dược liệu, đồng thời đề xuất xây dựng quy

hoạch và chiến lược phát triển dược liệu của tỉnh Nghệ An đến năm 2020 và định hướng đến 2030; thảo luận về công tác quy hoạch các vùng trọng điểm bảo tồn, phát triển nguyên liệu cây dược liệu; thúc đẩy xã hội hóa trong công tác bảo tồn và phát triển cây dược liệu. Công tác kết nối các doanh nghiệp trong và ngoài nước cùng với

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

22 tỉnh xây dựng vùng nguyên liệu và đầu tư nhà máy chế biến dược phẩm cũng được hội thảo đề cập, từ đó đề xuất các chính sách khuyến khích, thu hút doanh nghiệp đầu

tư phát triển vùng trồng nguyên liệu tại Nghệ An.

Trước mắt, các ngành, các cấp cần sớm có biện pháp ngăn chặn cây dược liệu

U Y

mọc tự nhiên quý hiếm trong rừng đang ồ ạt “chạy” sang nước ngoài.

“Phát triển công nghiệp dược phẩm gắn liền với trồng, sản xuất cây dược liệu là

định hướng lớn, cần tập trung đẩy mạnh của Nghệ An trong thời gian tới. Cây dược

ẠO

An sẽ giao cho các sở, ban, ngành và đơn vị liên quan xây dựng chiến lược phát triển

H Ư

cây dược liệu”.

Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An

TR ẦN

HUỲNH THANH ĐIỀN

“Thương lái nước ngoài mua dược liệu thô với giá rẻ nhưng sau khi chế biến, họ nhập

10 00

lại Việt Nam với giá cắt cổ. Trong khi đó, chất lượng dược liệu mua từ nước ngoài lại

không được cam kết, bảo đảm một cách chắc chắn an toàn cho sức khỏe người sử

dụng vì chúng ta không trực tiếp kiểm tra, giám sát quá trình khai thác, sơ, chế biến”.

Í-

TRƯƠNG VĂN HIỀN

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

liệu chính là cây chiến lược để giúp miền tây Nghệ An thoát nghèo. UBND tỉnh Nghệ

ÁN

Tổng Giám đốc Tổng Công ty CP vật tư nông nghiệp Nghệ An

“Do khai thác liên tục nhiều năm, thiếu chú ý bảo vệ tái sinh, cộng với nạn phá rừng

ÀN

làm nương rẫy nên nhiều loài cây thuốc quý có trữ lượng lớn bị suy giảm nghiêm

trọng. Vì vậy, Nghệ An cần xây dựng một kế hoạch lâu dài để khai thác và sử dụng

IỄ N

bền vững nguồn tài nguyên cây thuốc”. Vào đầu thế kỷ này, Việt Nam có khoảng 60% diện tích được rừng che phủ, giờ

đây giảm xuống còn 20%. Trong đó chỉ có 3% hoặc ít hơn rừng nhiệt đới là chưa bị xâm phạm. [4]

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

23 Việc sử dụng nguồn nguyên liệu dược liệu hiện nay có rất nhiều vấn đề báo động. Theo ước tính, nguyên liệu làm thuốc có nguồn gốc thảo mộc được sử dụng hàng năm

tại cộng đồng, tại các cơ sở y tế, phòng khám đông y, sản xuất và kinh doanh...khoảng

50000 tấn/năm thì 15% nguyên liệu do thu hái và khai thác tự nhiên, và còn lại do

nhập khẩu chủ yếu từ Trung Quốc, Đài Loan, Ấn Độ.[1] Thực trạng của nguyên liệu

U Y

này hiện nay:

• Đối với nguyên liệu tự nhiên, mọc hoang dại, vấn đề khai thác quá mức, không

ẠO

có sự kiểm soát của các cấp các ngành đã làm cho không phát triển và bảo tồn

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

bền vững được.

• Đối với nguồn nguyên liệu được trồng trọt tại các khu vực, làng nghề truyền

H Ư

thống như: Thanh Trì, Ninh Hiệp (Gia Lâm), Nghĩa Trai (Hưng Yên), Lạc Yên

TR ẦN

(Yên Bái), Trà My (Quảng Nam), núi Mẫu Sơn (Lạng Sơn), Sa Pa (Lào Cai), Sìn Hồ (Lai Châu), Đà Lạt do không có kế hoạch điều tiết nên việc trồng trọt

10 00

biến thiên tăng, giảm thất thường theo cơ chế thị trường, có khi đột biến về giá cả tăng gấp 2, 3 chục lần vì trồng ít mà nhu cầu sử dụng và xuất khẩu tăng dẫn

đến việc tư nhân làm hàng giả để chạy theo lợi nhuận, dẫn đến chất lượng dược

liệu giảm và không an toàn cho người sử dụng, hay có khi bị mất mối nhập

Í-

khẩu nguyên liệu (Ví dụ như quế, sả) thì người dân lại phá đi 1 diện tích lớn

-L

cây thuốc đã được trồng lâu đời vì ế không ai mua.

ÁN

• Đối với dược liệu nhập từ Trung Quốc hay còn gọi là thuốc bắc thì khi nhập

các vị thuốc bắc qua biên giới, Nhà nước chỉ coi là 1 loại hàng hóa bình thường

IỄ N

ÀN

như đồ gia dụng chứ không tính đến đó là 1 sản phẩm đặc biệt, đó là thuốc ảnh hưởng đến tính mệnh của con người. Theo đánh giá của các kiểm nghiệm dược liệu thì trên thị trường thuốc đông dược (nguyên liệu thô) hiện nay có rất nhiều

vị dược liệu chỉ lalà hàng trung phẩm hay thứ phẩm của Trung Quốc được bán sang Việt Nam và do thiếu nguyên liệu nên rất nhiều dược liệu bị dùng thay thế bởi các nguyên liệu rẻ tiền hơn, kém chất lượng hơn ví dụ như vị Hoài sơn,

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

24 dược liệu là rễ của cây củ mài nhưng hiện nay trên thị trường chỉ có củ cọc, củ mỡ được bán dưới tên hoài sơn. Hay vị thuốc Đan sâm, nếu mua ở phố Lãn

Ông các thời kỳ khác nhau thì nguyên liệu hoàn toàn khác nhau, có những đợt

nguyên liệu được nhuộm màu đỏ để có màu nâu đỏ tự nhiên của vị đan sâm,

nhưng khi dùng nước rửa thì màu đỏ này thôi ra và dược liệu không có vỏ màu

U Y

đỏ nữa. [4]

Những loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng bởi nạn săn bắt trái phép ở nước ta do

ẠO

Sừng tê giác theo phương pháp dân gian cho rằng nó có vị đắng, tính hàn có tác dụng

thanh nhiệt, giải độc, lương huyết, an thần và chữa các bệnh như sốt cao, hôn mê nói

H Ư

nhảm, co giật, sốt phát ban. Theo như truyền miệng thì sừng tê giác có tác dụng chữa

TR ẦN

ung thư, bồi bồ cơ thể khỏe mạnh, chữa yếu sinh lý, cường dương cho nam giới. Vẩy tê tê, mật gấu, cao khỉ…Tình trạng săn bắt, giết hại và buôn bán động vật hoang

dã tuy không mới nhưng chưa bao giờ là cũ, và ngày càng nhức nhối hơn khi những

10 00

hành vi trái pháp luật, trái đạo đức này có dấu hiệu gia tăng trở lại, bởi các đối tượng

buôn lậu đang kiếm được lợi nhuận “khủng” từ việc buôn bán này.

Sự nhẫn tâm và những thủ đoạn tinh vi của những đối tượng săn bắt đã gây ra hậu quả

Í-

nghiêm trọng cho các loài động vật rừng, trong số đó có không ít những loài động vật

-L

quý hiếm có trong sách đỏ quốc gia và quốc tế như: tê giác, hổ, voi, khỉ, gấu…

ÁN

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

có những quan niệm sai lầm về công dụng chữa bệnh của chúng như:

Từ rừng núi biên cương cho đến các khu bảo tồn quốc gia, tình trạng săn bắt

ÀN

động vật hoang dã đã lên đến mức báo động, nơi nào động vật hoang dã cũng bị săn

đuổi. Chạy theo lợi nhuận trước mắt, những đối tượng săn bắt động vật hoang dã đã

IỄ N

không quan tâm đến quy định của pháp luật, cũng như hệ sinh thái tự nhiên đang dần

biến mất. Đáng chú ý, ngay tại thủ đô Hà Nội, việc buôn bán động vật hoang dã cũng diễn ra công khai. [7]

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

25 Không những thế, cùng với nạn khai thác rừng trái phép và đốt rừng làm nương rẫy cũng để lại những hậu quả vô cùng nghiêm trọng đến các loài động vật. Nhiều loài

Các phương pháp bảo tồn nguồn dược liệu ở Việt Nam

III.

động vật bị mất đi do không có nơi cư trú.

U Y

Để ngăn ngừa sự suy thoái đa dạng sinh học, Việt Nam đã tiến hành công tác bảo

tồn đa dạng sinh học khá sớm. Hai phương pháp bảo tồn phổ biến được áp dụng ở

ẠO Đ

hay chuyển vị (Exsitu conservation).

H Ư

1. Bảo tồn nội vi (Insitu)

* Khái niệm: Bảo tồn nguyên vị hay bảo tồn tại chỗ, bảo tồn nội vi, bảo tồn in-

TR ẦN

situ là biện pháp bảo vệ tại chỗ tất cả các HST, các nơi sinh cư và các loài trong môi trường tự nhiên của chúng. Có thể nói đây là biện pháp hữu hiệu nhất bảo tồn tính

10 00

ĐDSH.

Bảo tồn nội vi bao gồm các phương pháp và công cụ nhằm mục đích bảo vệ các

loài, các chủng và các sinh cảnh, các hệ sinh thái trong điều kiện tự nhiên.

-L

Í-

* Phương pháp thực hiện: Tuỳ theo đối tượng bảo tồn để áp dụng các hình thức quản lý thích hợp. Thông thường bảo tồn nguyên vị được thực hiện bằng cách thành

ÁN

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

Việt Nam là: Bảo tồn nội vi hay nguyên vị (Insitu conservation) và bảo tồn ngoại vi

lập các khu bảo tồn và đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp.

IỄ N

ÀN

Bảo tồn nội vi là hình thức bảo tồn chủ yếu ở Việt Nam trong thời gian vừa qua. * Thành tựu đã đạt được:

Kết quả của phương pháp bảo tồn này thể hiện rõ rệt nhất là đã xây dựng và đưa

vào hoạt động một hệ thống rừng đặc dụng.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

26 Việt Nam là một trong những nước sớm quan tâm đến vấn đề bảo tồn tài nguyên đa dạng sinh học.

- Ngày 7 tháng 7 năm 1962, Vườn quốc gia Cúc Phương là KBT đầu tiên được

thành lập ở miền Bắc. Thời gian đầu gọi là khu “rừng cấm” Cúc Phương, đây là khu

U Y

bảo tồn thiên nhiên đối với hệ động thực vật trên núi đá vôi nằm tiếp giáp ở vùng sinh

thái đồng bằng Bắc bộ và Tây Bắc.

- Ở miền Nam, năm 1965, Phạm Hoàng Hộ và Phùng Trung Ngân đã đề nghị và

ẠO

Châu Đốc, Bảo Lộc, Rừng cấm săn bắn Đức Xuyên (Buôn Ma Thuột), đảo Hoang

Loan và Mũi Dinh. Vùng núi cao có 3 khu: Chư Yang Sin (2405m), Đỉnh Lang Bian

H Ư

(2183m) và Bạch Mã-Hải Vân (1450m). Theo số liệu của IUCN (1974) miền Nam bảo vệ thiên nhiên ở Việt Nam- 1994).

TR ẦN

Việt Nam có 7 khu bảo tồn với diện tích 753.050 ha (Cao Văn Sung- Hệ thống các khu

10 00

Sau ngày thống nhất đất nước hệ thống các KBT được dần dần mở rộng, bổ sung và hoàn thiện cả về quy mô diện tích, và hệ thống quản lý bảo vệ. Hệ thống các KBT

của Việt Nam hiện nay có 211 khu, bao gồm:

Í-

- Các KBT rừng (Khu rừng đặc dụng) thuộc Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn đang quản lý 128 KBT ( đã được Chính phủ công nhận).

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

được chính phủ Sài Gòn quyết định thành lập 10 khu bảo vệ vùng thấp: Côn Đảo,

ÁN

- Các khu bảo tồn biển do Bộ Thủy sản đề xuất 15 KBT.

- Khu bảo tồn đất ngập nước do Bộ Tài nguyên và môi trường đề xuất 68 KBT.

ÀN

Các KBT đất ngập nước và trên biển hiện mới chỉ mới đề xuất, nhưng chưa có

IỄ N

quyết định phê duyệt chính thức.

Bảng 5. Phân loại hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam. [8]

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

27 Số lượng

Diện tích (ha)

Vườn Quốc gia

1.041.956

Khu Bảo tồn thiên nhiên

1.184.372

IIa

Khu dự trữ thiên nhiên

1.100.892

IIb

Khu bảo tồn loài/sinh cảnh

83.480

III

Khu Bảo vệ cảnh quan

173.764

Tổng cộng (Khu bảo tồn)

128

Ơ H N U Y

ẠO

Đ G N

TR ẦN

H Ư

2.400.092

Trong 128 KBT rừng hiện nay có 30 Vườn quốc gia (VQG), 48 Khu dữ trữ thiên nhiên, 12 khu bảo tồn loài và sinh cảnh, 38 khu bảo vệ cảnh quan, với tổng diện tích

10 00

2.400.092 ha, chiếm gần 7,24% diện tích tự nhiên trên đất liền của cả nước. Một số khu rừng nghiên cứu tại các Viện, Trung tâm, các trường học cũng đã được thống kê

vào trong hệ thống rừng đặc dụng, theo Luật bảo vệ và phát triển rừng sửa đổi năm

Í-

2004.

Hê thống các khu rừng đặc dụng hiện có phân bố rộng khắp trên các vùng sinh

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

T.T Loại

ÁN

thái toàn quốc. Tuy nhiên hệ thống các khu rừng đặc dụng hiện nay có đặc điểm là

phần lớn các khu rừng đặc dụng đều có diện tích nhỏ, phân bố phân tán. Trong số 128

ÀN

KBT có 14 khu có diện tích nhỏ hơn 1000 ha, chiếm 10,9%. Các khu có diện tích nhỏ

hơn 10.000 ha là 52 khu, chiếm 40,6% các khu bảo tồn, bao gồm VQG 4 khu, 9 khu

IỄ N

dữ trữ thiên nhiên, 9 khu bảo vệ loài, 30 khu bảo vệ cảnh quan. Chỉ có 12 khu có diện tích từ 50.000 ha trở lên. Nhiều khu bảo tồn còn bao chiếm nhiều diện tích đất nông

nghiệp, đất thổ cư, ranh giới một số khu bảo tồn trên thực địa chưa rõ ràng, còn có

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

28 tranh chấp, tính liên kết các khu yếu, chưa hình thành được các hành lang liên kết các KBT nhỏ, có nhiều đặc điểm giống nhau v.v.

Trong nông nghiệp và lâm nghiệp, bảo tồn nguyên vị được hiểu là việc bảo tồn

các giống loài cây trồng nông nghiệp và cây rừng được trồng tại đồng ruộng hay rừng

U Y

trồng. Ngoài các KBT, các hình thức bảo tồn dưới đây cũng đã được công nhận ở Việt

Nam.

- 5 khu Dự trữ sinh quyển quốc gia được UNESCO công nhận: Khu Cần giờ (Tp.

ẠO

Hải Phòng), khu ven biển Đồng bằng Sông Hồng (Nam Định và Thái Bình) và khu

H Ư

Dự trữ sinh quyển Kiên Giang.

Phong Nha- Kẻ Bàng (Quảng Bình);

TR ẦN

- 2 khu di sản thiên nhiên thế giới: Khu Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) và Khu

10 00

- 4 khu di sản thiên nhiên của Asean: 4 VQG: Ba bể (Bắc Cạn), Hoàng Liên (Lào Cai), Chư Mom Rây ( Kon Tum) và Kon Ka Kinh ( Gia Lai)

- 2 khu Ramsar: Vườn quốc gia Xuân Thủy, (tỉnh Nam Định) và VQG Cát Tiên.

Í-

* Một số vấn đề tồn tại trong bảo tồn nội vi hiện nay - Hệ thống các KBT có nhiều KBT có diện tích nhỏ, tính liên kết yếu nên hạn

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

Hồ Chí Minh), Khu Cát Tiên (Đồng Nai, Lâm Đồng và Bình Phước), Khu Cát Bà (Tp.

ÁN

chế đến các hoạt động bảo tồn trên phạm vi khu vực rộng.

- Ranh giới các KBT phần lớn chưa được phân định rõ ràng trên thực địa, các - Nguồn ngân sách cho bảo tồn còn hạn chế, chủ yếu dựa vào nguồn ngân sách

IỄ N

ÀN

hoạt động xâm lấn, vi phạm trong các KBT còn xẩy ra.

Nhà nước, các khu bảo tồn thuộc địa phương quản lý có nguồn ngân sách rất hạn chế

cho các hoạt động bảo tồn, chưa có chính sách cụ thể để xã hội hóa công tác bảo tồn. - Một số chính sách về KBT còn thiếu, như chính sách đầu tư, quản lý vùng đệm v.v.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

29 - Hệ thống phân hạng của Việt Nam đã được quy định trong Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 và đã áp dụng trên thực tế. Tuy nhiên phân loại các khu rừng đặc

dụng của Việt Nam so với hệ thống phân hạng của IUCN, 1994 có một số điểm chưa

phù hợp: Hệ thống phân hạng của Việt Nam lẫn lộn giữa hạng và phân hạng: Khu bảo

tồn loài/sinh cảnh là một hạng (category) trong hệ thống phân hạng 6 hạng của IUCN

U Y

có mục tiêu quản lý khác nhau, không thể xếp vào phân hạng (Sub- category) của khu

bảo tồn thiên nhiên được.

ẠO

cho VQG là quan trọng hơn về mặt bảo tồn. Do vậy trong một thời gian dài, vì thấy

VQG được quan tâm và đầu tư nhiều hơn nên các tỉnh và thành phố đều muốn chuyển

H Ư

các khu bảo tồn của mình thành VQG. Nên trên thực tế nhiều VQG chưa đáp ứng

TR ẦN

được các mục tiêu về bảo tồn v.v.

- Do hệ thống phân chia và quan niệm có sự sai khác nên trong chính sách quản lý hiện nay chủ yếu vẫn là bảo vệ nghiêm ngặt, chưa gắn kết được quan điểm hiện đại

10 00

về bảo tồn là vừa bảo tồn, vừa phát triển.

2. Bảo tồn ngoại vi (Ex- situ)

* Khái niệm: Bảo tồn ngoại vi hay bảo tồn chuyển chỗ, bảo tồn chuyển vị, bảo

Í-

tồn ex-situ là một trong những biện pháp quan trọng và có hiệu quả trong bảo tồn và phát triển ĐDSH. Biện pháp bảo tồn ngoại vi là chuyển dời và bảo tồn các loài hoặc

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

- Chúng ta còn lẫn lộn trong việc sắp xếp các VQG và khu bảo tồn thiên nhiên,

ÁN

các nguyên liệu sinh học của chúng trong môi trường mới không phải là nơi cư trú tự

ÀN

nhiên vốn có của chúng.

Bảo tồn ngoại vi bao gồm các vườn thực vật (VTV), vườn động vật, các bể nuôi

IỄ N

thuỷ hải sản, các bộ sưu tập vi sinh vật, các bảo tàng, các ngân hàng hạt giống, bộ sưu

tập các chất mầm, mô cấy... Các biện pháp gồm di dời các loài cây, con và các vi sinh vật ra khỏi môi trường sống thiên nhiên của chúng.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

30 * Mục đích: Để nhân giống, lưu giữ, nhân nuôi vô tính hay cứu hộ trong trường hợp:

- Nơi sinh sống bị suy thoái hay huỷ hoại không thể lưu giữ lâu hơn các loài nói

trên.

U Y

- Dùng để làm vật liệu cho nghiên cứu, thực nghiệm và phát triển sản phẩm mới,

để nâng cao kiến thức cho cộng đồng.

ẠO

Tuy công tác bảo tồn ngoại vi còn tương đối mới ở Việt Nam, nhưng trong

H Ư

những năm qua, công tác này đã đạt được một số thành tựu nhất định.

TR ẦN

- Bước đầu hình thành mạng lưới các VTV, vườn sưu tập, các lâm phần bảo tồn nguồn gen cây rừng, các vườn động vật trên toàn quốc và dần đi vào hoạt động ổn

định hơn. Trong thực tế, hệ thống bảo tồn ngoại vi đã hỗ trợ tương đối hiệu quả cho

10 00

công tác nghiên cứu, học tập về bảo tồn đa dạng sinh học. Nhiều đề tài nghiên cứu thành công ở nhiều khía cạnh trong công tác bảo tồn ngoại vi ở các VTV và vườn

động vật.

Í-

- Các VTV, lâm phần bảo tồn nguồn gen cây rừng, vườn cây thuốc và vườn động vật đã sưu tập được số lượng loài và cá thể tương đối lớn. Trong số đó, nhiều loài cây

-L

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

* Thành tựu đã đạt được:

ÁN

rừng bản địa đã được nghiên cứu và đưa vào gây trồng thành công; nhiều loài động

vật hoang dã đã gây nuôi sinh sản trong điều kiện nhân tạo. Đặc biệt là các vườn cây

ÀN

thuốc chuyên đề hoặc các vườn cây thuốc trong các VTV đã đóng góp đáng kể trong

công tác nghiên cứu dược liệu và gây trồng phát triển cây thuốc nam cung cấp nguyên

IỄ N

liệu cho ngành dược. - Bảo tồn ngoại vi đã đóng góp đáng kể cho bảo tồn nội vi đối với các loài thực

vật đã và đang bị diệt chủng ngoài tự nhiên. Một số loài thực vật hoang dã đã bị tiêu diệt trong tự nhiên đã được gây nuôi thành công như Sưa, Lim xanh…

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

31 - Bước đầu xây dựng được ngân hàng giống bảo tồn nguồn gen của các loài thực vật, dự trữ lâu dài, hổ trợ cho công nghệ sinh học và phát triển nông lâm nghiệp v.v.

* Các hình thức bảo tồn ngoại vi chủ yếu hiện nay:

- Các khu rừng thực nghiệm

U Y

Trong hệ thống phân loại mới rừng thực nghiệm, nghiên cứu khoa học được xếp

thành một hạng nằm trong hệ thống quản lý các KBT. Kết quả rà soát quy hoạch 3

loại rừng năm 2006 đã xác định có 17 khu rừng thực nghiệm với diện tích 8.516 ha.

ẠO

cây rừng và các lâm phần bảo tồn nguồn gen cây rừng, Một số khu thực nghiệm điển

hình như: Vườn cây gỗ Trảng Bom (huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai): có 155 loài,

H Ư

thuộc 55 họ và 17 loài tre nứa, Thảo cầm viên Sài gòn với hơn 100 loài cây. Vườn cây

TR ẦN

gỗ của Trạm thí nghiệm Lâm sinh Lang Hanh (huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng), Vườn cây gỗ Mang Lin (thành phố Đà Lat), Vườn Bách Thảo Hà Nội v.v.

10 00

- Vườn cây thuốc:

Theo số liệu điều tra của Viện Dược liệu năm 2000, Việt Nam có tới 3.800 cây

thuốc thuộc khoảng 270 họ thực vật (Lã Đình Mỡi, 2001). Các loài cây thuốc phân bổ

khắp trên các vùng sinh thái ở Việt Nam. Trong số đó, phần lớn các cây thuốc là mọc

-L

Í-

tự nhiên và khoảng 20% đã được gieo trồng. Từ năm 1988, công tác bảo tồn nguồn gen cây thuốc đã được triển khai. Tuy vậy, trong số 848 loài cây thuốc được xác định

ÁN

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

Các khu rừng thực nghiệm bao gồm các vườn cây gỗ, vườn thực vật, vườn sưu tập

cần bảo tồn mới chỉ có 120 loài, dưới loài được bảo tồn trong các vùng và các cơ sở nghiên cứu. Hiện nay có rất nhiều vườn cây thuốc đã được thành lập, ngoài ra còn có

ÀN

hệ thống các vườn cây thuốc của các hộ gia đình làm nghề thuốc nam và thuốc bắc.

IỄ N

Dưới đây là một số vườn cây thuốc hiện có: + Viện Dược liệu có trạm cây thuốc Sa Pa, sưu tập được 63 loài đang bảo quản

các cây thuốc ở độ cao 1.500 m. + Trạm cây thuốc Tam Đảo bảo quản 175 loài, ở độ cao 900m. + Trạm cây thuốc Văn Điển (Hà Nội) - 294 loài.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

32 + Vườn trường Đại học Dược Hà Nội - 134 loài. + Vườn Học Viện Quân Y - 95 loài.

+ Trung tâm giống cây thuộc Đà Lạt sưu tầm 88 loài và bảo quản ở độ cao

1500m.

+ Trung tâm Sâm Việt Nam bảo quản 6 loài. Ngoài ra, còn thu hạt một số cây

U Y

thuốc để bảo quản ngắn hạn và trung hạn trong điều kiện nhiệt độ thấp.

- Ngân hàng giống

ẠO

nghiên cứu. Hiện nay, ngành nông nghiệp Việt Nam có 4 cơ quan có kho bảo quản

lạnh: Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông

H Ư

nghiệp miền Nam, Trường Đại học Cần Thơ và Viện Cây lương thực và Thực phẩm.

TR ẦN

Các kho lạnh đều quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, mới đạt yêu cầu bảo quản ngắn hạn và trung hạn, chưa có kho đạt tiêu chuẩn bảo quản dài hạn.

Đến nay, ngân hàng gen cây trồng quốc gia đang bảo quản tại kho hơn 14.300 giống

10 00

của 115 loài, gồm 3 ngân hàng gen: [9]

+ Ngân hàng gen hạt giống: 12.500 giống của 83 loài cây có hạt.

+ Ngân hàng gen đồng ruộng: 1.720 giống của 32 loài cây sinh sản vô tính.

-L

Í-

+ Ngân hàng gen in vitro: bảo quản 102 giống khoai môn- sọ. Tại 19 cơ quan mạng lưới của hệ thống bảo tồn quỹ gen cây trồng đang bảo tồn

ÁN

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

Việc lưu trữ nguồn giống cây trồng, vật nuôi mới được thực hiện ở một số cơ sở

5000 giống của 50 loài cây trồng và 3.340 kiểu gen (Genotype), 200 tiêu bản hạt của cây cao su. Đang xây dựng tập đoàn 300 kiểu gen, tư liệu hoá 2.000 kiểu gen cây cao

IỄ N

ÀN

su.

* Tồn tại đối với công tác bảo tồn ngoại vi ở Việt Nam

Qua quá trình thực hiện công tác bảo tồn ngoại vi ở Việt Nam đã bộc lộ một số

tồn tại đồng thời cũng là các thách thức, có thể nhóm thành các nhóm sau:

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

33 - Công tác sưu tập chưa chú ý tới các loài quý hiếm, các loài lâm sản ngoài gỗ, số lượng loài trong các vườn sưu tập còn ít, chưa có VTV nào vượt quá số lượng 500

loài (không kể các loài thực vật tự nhiên có sẵn trong quá trình quy hoạch).

U Y

bảo tồn ngoại vi làm việc tại các VTV, vườn động vật và các trạm cứu hộ.

- Việc đào tạo cán bộ bảo tồn ngoại vi rất hạn chế, nhất là cán bộ chuyên sâu về

- Vấn đề bảo tồn ex-situ chưa được quan tâm đúng mức trong các chủ trương

chính sách về bảo tồn thiên nhiên. Cho đến nay mới chỉ có một số văn bản như: Quyết

ẠO

và giống cây lâm nghiệp có nói đến VTV; Quyết định 86/2006/QĐ-TTg của Thủ

tướng Chính phủ về việc quy hoạch tổng thể hệ thống bảo tàng tự nhiên Việt Nam đến

H Ư

năm 2020. Chưa có các văn bản hướng dẫn cụ thể để thực hiện các hoạt động bảo tồn

TR ẦN

ngoại vi.

- Cho tới nay, việc đầu tư phát triển các VTV, vườn cây gỗ, lâm phần bảo tồn

10 00

nguồn gen cây rừng, vườn động vật và các trạm cứu hộ chưa được thực sự chú ý. Chưa có chính sách để thu hút đầu tư từ các nguồn khác như các tổ chức kinh tế xã

-L

Í-

hội, cá nhân, cộng đồng v.v…

IỄ N

ÀN

ÁN

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

định 225/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về giống cây trồng, giống vật nuôi

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

Kết luận Tóm lại nguồn tài nguyên động - thực vật làm thuốc ở Việt Nam là đặc biệt

phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, sự phong phú này cũng chỉ có giới hạn. Chúng chỉ

có thể thực sự trở thành tiềm năng lâu dài, nếu biết giữ gìn và khai thác một cách hợp

U Y

lý. Và khi nào nghịch lí “xuất đi dược liệu tốt- nhập về dược liệu kém” chưa chấm dứt

thì sức khỏe của người dân và nên Y học cổ truyền còn bị đe dọa. Hơn nữa, đây lại là

nhóm tài nguyên tái tạo được. Vì thế, việc đẩy mạnh nuôi trồng và bảo vệ dược liệu là

ẠO

IỄ N

ÀN

ÁN

-L

Í-

10 00

TR ẦN

H Ư

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

con đường phát triển tất yếu trong tương lai.

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

35 Tài liệu tham khảo 1. http://www.vienduoclieu.org/

2. http://www.vncreatures.net/red1.php

3. Nghị định 32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 của Chính phủ về quản lý thực vật

U Y

rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm.

4. Thực trạng nghiên cứu phát triển dược liệu của Việt Nam và trên thế giới

ẠO N

5. Chảy máu dược liệu quý. moitruong.net.vn

H Ư

6. http://www.nhandan.org.vn- Ngăn chặn nạn khai thác cây dược liệu trái phép ở

TR ẦN

Nghệ An- Bài và ảnh: SƠN TỬ PHƯỚC.

7. Theo chuyển động 24h kênh VTV.vn – Nhức nhối nạn săn bắt động vật hoang dã

10 00

trái phép

8. Số liệu thống kê đến 10/2006- Cục Kiểm lâm và Viện Điều tra quy hoạch rừng.

Í-

9. Thống kê của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam (2005)

-L

10. Giải pháp bảo tồn nguồn dược liệu-http://csdl.vinachemia.gov.vn

IỄ N

ÀN

ÁN

www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu MailBox : nguyenthanhtuteacher@hotmail.com

123.doc.org

Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial