www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
Chuyên đề 2: “Nguồn dược liệu có tiềm năng khai thác
N
tinh dầu ở Việt Nam”
H
Ơ
I. Tiềm năng về khí hậu và thực vật có tinh dầu ở Việt Nam.
N
1. Tiềm năng về khí hậu ở Việt Nam
U Y
Tuy lãnh thổ Việt Nam nằm trọn trong vùng nhiệt đới nhưng khí hậuViệt
TP
.Q
Nam phân bố thành 3 vùng khí hậu riêng: - Miền Bắc và Bắc Trung Bộ: khí hậu cận nhiệt đới ẩm
ẠO
- Miền Trung và Nam Trung bộ: khí hậu nhiệt đới gió mùa
G
Đ
- Miền cực Nam Trung Bộ và Nam Bộ mang đặc điểm nhiệt đới xavan.
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
Đồng thời, do nằm ở rìa phía Đông Nam của phần châu Á lục địa, giáp với biển
H Ư
Đông (một phần của Thái Bình Dương), nên chịu ảnh hưởng trực tiếp của kiểu khí
TR ẦN
hậu gió mùa mậu dịch, thường thổi ở các vùng vĩ độ thấp. Như chúng ta đã biết, các loài thực vật có tinh dầu sinh trưởng và phát triển rất
B
thuận lợi ở những vùng khí hậu nhiệt đới ẩm, nắng nhiều, mưa nhiều. Do đó điều
A
10 00
kiện khí hậu tại Việt Nam rất phù hợp để phát triển các loài thực vật có tinh dầu.
Ó
2. Tiềm năng về thực vật có tinh dầu ở Việt Nam
Í-
H
Có thể thấy rằng, tiềm năng dược liệu khai thác tinh dầu của nước ta hết sức đa
-L
dạng và phong phú. Điều kiện tự nhiên ưu ái cho Việt nam một hệ sinh thái đa
ÁN
dạng nguồn dược liệu nói chung và nguồn dược liệu chứa tinh dầu nói riêng. Nhờ
TO
đó đã thu hút nhiều nhà khoa học thuộc các ngành hoá thực vật, nông dược học, tài
ÀN
nguyên, công nghệ sinh học tham gia nghiên cứu. Điều này được chứng minh bởi
Đ
nhiều loại tinh dầu đã được chiết xuất, tổng hợp từ dược liệu trong nước có chất
D
IỄ N
lượng cao, giá trị xuất khẩu lớn và sử dụng nhiều trong dược phẩm, mỹ phẩm. Lợi ích nhiều mặt thu được từ nguồn tài nguyên tinh dầu trong nước thực sự là lớn lao. Nằm tại một vị trí tự nhiên hiếm có, khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng và ẩm có nhiều nét độc đáo và đa dạng, Việt Nam được ưu đãi với hệ thống sinh thái phong phú, đa dạng về chủng loại các cây dược liệu với hơn 12 nghìn loài thực vật, trong
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
đó có gần 4 nghìn loài có công dụng làm thuốc được xếp vào loại quý hiếm trên thế giới như: Sâm ngọc linh, Sâm vũ diệp, Tam thất hoang, Bách hợp, Thông đỏ, Theo số liệu thống kê được từ năm 2001, số loài có chứa tinh dầu trong hệ thực vật
H
Ơ
nước ta gồm 657 loài thuộc 357 chi và 114 họ (chiếm 6,3% tổng số loài, 15,8%
N
Vàng đắng, Hoàng liên ô rô, Hoàng liên gai, Thanh thiên quỳ, Ba gạc Vĩnh Phú
U Y
N
tổng số chi, 37,8% tổng số họ). Do vậy Việt Nam có nguồn tài nguyên thực vật
.Q
chứa tinh dầu rất tiềm năng.
TP
Do đặc trưng khí hậu và thổ nhưỡng khác nhau, hệ thực vật ở Việt Nam phân
ẠO
bố rất phong phú và đa dạng. Trong đó các loài thực vật có tinh dầu phân bố tập trung theo vị trí địa lý như: Hồi (các tỉnh vùng núi phía Bắc như Lạng Sơn, Quảng
II.
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
Đ
Ninh, Cao Bằng, …), quế (Yên Bái,…)
Khái niệm, phương pháp chiết xuất, tác dụng của tinh dầu 1.1.
TR ẦN
1. Đại cương Khái niệm:
B
Tinh dầu là một hỗn hợp nhiều thành phần, thường có mùi thơm, không tan
10 00
trong nước, tan trong các dung môi hữu cơ, bay hơi được ở nhiệt độ thường
Ó
Phân loại theo cấu trúc hóa:
H
1.2.
A
và có thể điều chế từ thảo mộc bằng phương pháp cất kéo hơi nước.
Í-
- Các dẫn chất của monoterpen: Myrsen, Lymonen, α-pinen, ß-pinen,
-L
geraniol, linanol,…
ÁN
- Các dẫn chất của sesquiterpen: Zingiberen, Curcumen,…
TO
- Các dẫn chất có nhân thơm: Eugenol, P-cymen, Thymol,…
D
IỄ N
Đ
ÀN
- Các hợp chất có chứa nito và lưu huỳnh: Alicin, mythy isothiocyanat,.. 1.3.
Tính chất lý hóa:
- Thể chất: đa số là chất lỏng ở nhiệt độ thường, một số thành phần ở thể rắn: camphor, menthol, vanilin,.. - Màu sắc: đa số không màu hoặc vang nhạt - Mùi: đa số có mùi thơm dễ chịu, một số có mùi hắc khó chịu( tinh dầu giun) - Vị: cay, một số có vị ngọt( tinh dầu quế, hồi)
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
- Bay hơi được ở nhiệt độ thường - Độ tan : không tan hoặc ít tan trong nước, tan trong alcol và các dung môi hữu cơ khác.
N
- Độ sôi: phụ thuộc vào thành phần cấu tạo.
H
Ơ
- Năng suất quay cực cao, tả tuyền hoặc hữu tuyền.
U Y
N
- Rất dễ bị oxy hóa, sự oxy hóa thường xảy ra cùng với sự trùng hiệp hóa, tinh
.Q
dầu sẽ chuyển thành chất nhựa.
Đ
- Phương pháp cất kéo hơi nước
H Ư
N
G
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
- Phương pháp chiết xuất bằng dung môi - Phương pháp ướp
ẠO
Có 4 phương pháp được áp dụng để chiết xuất tinh dầu
TP
2. Phương pháp chiết xuất
TR ẦN
- Phương pháp ép 2.1 Phương pháp cất kéo hơi nước
B
2.1.1 Nguyên tắc
10 00
- Phương pháp này dựa trên sự thẩm thấu, hòa tan, khuếch tán và lôi cuốn theo hơi nước của những hợp chất hữu cơ trong tinh dầu chứa trong các mô khi tiếp
Ó
A
xúc với hơi nước ở nhiệt độ cao. Sự khuếch tán sẽ dễ dàng khi tế bào chứa tinh
H
dầu trương phồng do nguyên liệu tiếp xúc với hơi nước bão hòa trong một thời
-L
Í-
gian nhất định.
ÁN
- Phương pháp này áp dụng với nguyên liệu có hàm lượng tinh dầu lớn, tinh dầu
TO
chịu được nhiệt độ cao (vì thời gian chưng cất kéo dài); tinh dầu dễ bay hơi và
2.1.2 Quy trình chưng cất Sơ đồ quy trình:
D
IỄ N
Đ
ÀN
khó bị phân hủy.
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
Ó
A
10 00
B
TR ẦN
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
Đ
ẠO
TP
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
Í-
H
Trước khi sản xuất cần kiểm tra thật cẩn thận thiết bị chưng cất, chú ý xem
-L
nắp, vòi voi có kín không, phần ngưng tụ có bị tắc, rò rỉ không, sau đó tiến hành
ÁN
làm vệ sinh thiết bị.
TO
Ba công đoạn cơ bản của quá trình chưng cất tinh dầu (chưng cất gián đoạn)
ÀN
gồm: nạp liệu, chưng cất, tháo bả.
D
IỄ N
Đ
* Nạp liệu: Nguyên liệu từ kho bảo quản được nạp vào thiết bị, có thể làm ẩm nguyên liệu trước khi nạp vào thiết bị để thuận lợi cho quá trình chưng cất. Việc nạp liệu có thể thực hiện bằng thủ công hoặc cơ giới, có thể nạp trực tiếp vào thiết bị hoặc nạp gián tiếp qua một giỏ chứa rồi cho vào thiết bị bằng tời hoặc cẩu. Nguyên liệu nạp vào thiết bị không được chặt quá làm cho hơi khó phân phối đều
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
trong toàn bộ khối nguyên liệu và không được quá lỏng, quá xốp sẽ làm cho hơi dễ dàng theo những chỗ rỗng đi ra mà không tiếp xúc với toàn khối nguyên liệu. Đối với nguyên liệu lá, cỏ khi cho vào thiết bị có thể nén chặt, trước khi nén
Ơ H N
thiết bị với nắp, nên vặn chặt theo nguyên tắc đối nhau để nắp nắp khỏi chênh.
N
nên xổ tung để tránh hiện tượng rỗng cục bộ. Nạp liệu xong đóng chặt mặt bích nối
U Y
* Chưng cất: Khi bắt đầu chưng cất, mở van hơi cho hơi vào thiết bị, lúc đầu mở từ
.Q
từ để đuổi không khí trong thiết bị và làm cho hơi phân phối đều trong toàn bộ
TP
khối nguyên liệu. Ngoài ra, mở từ từ van hơi để nguyên liệu không bị cuốn theo
ẠO
hơi gây tắc ống dẫn hỗn hợp hơi.
Đ
Trong quá trình chưng cất, cần chú ý điều chỉnh nhiệt độ dịch ngưng sao cho
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
nằm trong khoảng 30-400C (bằng cách điều chỉnh tốc độ nước làm lạnh) vì nếu
H Ư
dịch ngưng quá nóng sẽ làm tăng độ hòa tan của tinh dầu vào nước và làm bay hơi
TR ẦN
tinh dầu. Để kiểm tra quá trình chưng cất kết thúc chưa người ta có thể dùng một tấm kính hứng một ít dịch ngưng, nếu thấy trên tấm kính còn váng dầu thì quá
B
chưng cất chưa kết thúc.
10 00
* Tháo bã: Tháo nắp thiết bị, tháo vỉ trên rồi dùng tời kéo giỏ chứa bã ra, kiểm tra
Ó
H
dầu) rồi cất mẻ khác.
A
và châm thêm nước nếu cần thiết (nước châm thường là nước sau khi phân ly tinh
Í-
Hỗn hợp tinh dầu và nước được cho vào thiết bị phân ly. Sau phân ly ta được
-L
tinh dầu thô và nước chưng. Tinh dầu thô được xử lý để được tinh dầu thành phẩm,
TO
ÁN
nước chưng cho ra bể tiếp tục phân ly để thu tinh dầu loại II.
ÀN
2.2 Phương pháp trích ly
D
IỄ N
Đ
- Phương pháp này dùng để tách tinh dầu trong các loại hoa (hàm lượng tinh dầu ít) như hoa hồng, hoa nhài…
- Có 2 phương pháp trích ly là trích ly bằng dung môi dễ bay hơi và trích ly bằng dung môi không bay hơi. 2.2.1 Trích ly bằng dung môi dễ bay hơi 2.2.1.1
Nguyên tắc
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
- Dựa vào hiện tượng thẩm thấu, khuếch tán và hòa tan của tinh dầu có trong mô cây đối với các dung môi hữu cơ. - Dung môi: Yếu tố quan trọng cho sự thành công cuả phương pháp này là
Ơ
N
phẩm chất và đặc tính của dung môi sử dụng. Do đó, dung môi sử dụng cần
N
H
phải đạt những yêu cầu sau:
U Y
+ Hòa tan hoàn toàn và nhanh chóng các cấu phần có mùi thơm trong
G N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
Đ
+ Không có tác dụng hóa học với tinh dầu + Không biến chất khi sử dụng lại nhiều lần
TP
ẠO
+ Hòa tan kém các hợp chất khác như: sáp, nhựa dầu,…
.Q
nguyên liệu.
H Ư
+ Hoàn toàn tinh khiết, không co mùi lạ, không độc, không ăn mòn thiết
+ Nhiệt độ sôi thấp
10 00
B
+ Giá thành thấp, dễ tìm kiếm
TR ẦN
bị,...
Dung môi sử dụng tùy vào nguyên liệu như: rượu etylic,aceton, dietyl ether,
H
Quy trình trích ly
Í-
2.2.1.2
Ó
A
ether dầu hỏa, hexan, cloroform,..
D
IỄ N
Đ
ÀN
TO
ÁN
-L
Sơ đồ quy trình:
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
-L
Í-
H
Ó
A
10 00
B
TR ẦN
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
Đ
ẠO
TP
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
ÁN
* Chuẩn bị :
TO
- Chọn dung môi phù hợp với nguyên liệu và phương pháp trích ly. Phương pháp
ÀN
trích ly có thể là tĩnh hay động, trong phương pháp trích ly tĩnh, nguyên liệu được
D
IỄ N
Đ
ngâm trong dung môi trong một thời gian nhất định (cả hai đều không chuyển động), phương pháp trích ly động thì dung môi hoặc nguyên liệu chuyển động hoặc cả hai cùng chuyển động. - Làm sạch dung môi - Xác định thời gian trích ly cần thiết phù hợp với từng loại nguyên liệu.
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
* Trích ly: - Nguyên liệu dùng cho trích ly phải ráo nước. Sau khi cho dung môi và nguyên liệu vào thiết bị trích ly, đem lọc ta sẽ được mitxen (mitxen là hỗn hợp gồm tinh
N
H
- Đem lắng và lọc mitxen để tách các tạp chất như các mảnh nguyên liệu, nếu
Ơ
N
dầu và dung môi).
U Y
nguyên liệu là hoa thì các tạp chất có thể là nhụy hoa, phấn hoa. Trong trường hợp
.Q
mitxen có nước cần phải tách nước, Sau đó, dùng hơi để cất thu hồi lại dung môi.
TP
- Dung môi từ bả trích ly và dung môi ở thiết bị cất thu hồi được đem đi tinh chế
ẠO
để sử dụng trở lại.
G
Đ
-Mitxen đã tách dung môi xong gọi là cancrêt, cancrêt là một hỗn hợp gồm tinh
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
dầu, sáp, nhưa thơm và một số tạp chất khác (axit hữu cơ) ở dạng sệt. Để tách sáp và tạp chất người ta hòa tan cancrêt bằng rượu êtilic sau đó đem làm lạnh ở -150C,
TR ẦN
sáp và tạp chất sẽ đông đặc lại, sau đó ta lọc để tách.
-Lúc này hỗn hợp chỉ còn lại rượu và tinh dầu, dùng phương pháp cất để tách rượu,
10 00
B
ta thu được tinh dầu tuyệt đối, rượu được đem tinh chế để dùng lại. Sáp là chất định hương có giá trị trong tinh dầu, nhưng khi có sáp trong tinh dầu, tinh dầu
Ó
A
thường bị đục dođó phải tiến hành tách sáp trong tinh dầu.
Í-
H
2.2.2 Trích ly bằng dung môi không bay hơi
-L
2.2.2.1 Nguyên tắc
ÀN
TO
dầu.
ÁN
- Dựa vào tính chất có thể hòa tan trong chất béo động vật, thực vật của tinh
- Dung môi được sử dụng là chất béo động vật hay thực vật như: mỡ lợn, mỡ
D
IỄ N
Đ
bò, mỡ cừu, vaselin, paraffin, dầu oliu,.. 2.2.2.2 Quy trình trích ly Sơ đồ quy trình:
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
Í-
H
Ó
A
10 00
B
TR ẦN
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
Đ
ẠO
TP
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
-L
-Nguyên liệu được cho vào các túi vải rồi nhúng vào dung môi, tùy thuộc vào các
ÁN
loại nguyên liệu mà thời gian ngâm có thể dài hoặc ngắn, thường thì khoảng 48
TO
giờ. Nhiệt độ ngâm nằm trong khoảng 60 ÷ 70C.
ÀN
-Sau thời gian qui định, các túi được vớt ra và thay thế các túi chứa nguyên liệu
D
IỄ N
Đ
mới vào, thường thì phải thay 25 lần mới có thể bảo hòa được tinh dầu trong dung môi. -Bả nguyên liệu sau khi vớt ra còn chứa nhiều dung môi cần phải thu hồi bằng phương pháp ép hoặc li tâm.
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
-Nếu dung dung môi là chất béo động vật ta được sáp thơm và dung môi là dầu thực vật ta được dầu thơm. Dầu thơm và sáp thơm có thể dùng trực tiếp trong công nghiệp mỹ phẩm như dùng làm son, dầu chải tóc....
Ơ
N
-Nếu không dùng trực tiếp dầu thơm và sáp thơm có thể lấy tinh dầu bằng cách
N
H
tách bằng rượu êtilic rồi sau đó cất tách rượu.
U Y
2.3 Phương pháp hấp thụ
.Q
- Phương pháp hấp phụ thường sử dụng để tách tinh dầu của các loại hoa,
TP
đặc biệt là các loại hoa có khả năng sinh thêm tinh dầu ở dạng khí sau khi thu hái
ẠO
khỏi cây như hoa nhài, hoa huệ...
Đ
- Các chất béo động vật và thực vật ngoài khả năng hòa tan tinh dầu còn có
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
khả năng hấp phụ tinh dầu lên bề mặt của nó, than và đất hoạt tính cũng có tính
H Ư
chất này.
H
-L
D
IỄ N
Đ
ÀN
TO
ÁN
* Sơ đồ:
Í-
2.3.1 Hấp phụ tĩnh
Ó
A
10 00
B
TR ẦN
- Có 2 phương pháp là hấp phụ tĩnh và hấp phụ động
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
ÀN
TO
ÁN
-L
Í-
H
Ó
A
10 00
B
TR ẦN
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
Đ
ẠO
TP
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
D
IỄ N
Đ
- Để hấp phụ người ta thường dùng các khay bằng gỗ (nếu hấp phụ bằng chất béo động vật) có kích thước 500 * 500 mm hoặc 600 * 900 mm, cao từ 50 ÷ 80 mm. Đáy của các khay có lắp kính, lớp chất béo có bề dày 3 ÷ 5 mm được đổ trên các mặt kính này. Để tăng bề mặt hấp phụ, người ta rạch những đường rãnh trên các lớp chất béo.
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
-Nguyên liệu sau khi thu hái được làm ráo, loại bỏ tạp chất rồi xếp vào các khay, sau đó các khay được chồng lên nhau nhưng không được cao quá đầu người để dễ
N
H
thật sạch lớp nguyên liệu cũ tránh tình trạng gây mốc trên bề mặt chất béo. Nếu lớp
Ơ
-Mỗi lượt thay lớp nguyên liệu mới cần lật ngược lớp chất béo lại, chú ý phải lấy
N
dàng thao tác. Thời gian hấp phụ khoảng 12 ÷ 72 giờ (tùy loại nguyên liệu).
U Y
hấp phụ đã bão hòa tinh dầu mà chưa có điều kiện đem đi chế biến ngay cần phải
TP
và rải một lớp parafin mỏng lên trên để tránh tiếp xúc với không khí.
.Q
bảo quản cẩn thận bằng cách đun cho nóng chảy rồi đổ vào các thùng tráng thiếc
ẠO
- Tách hỗn hợp tinh dầu và chất hấp phụ bằng rượu etylic hỗn hợp rượu và tinh
Đ
dầu tiến hành làm lạnh lọc và dùng phương pháp cất để tách rượu thu được tinh
G N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
dầu tinh chất.
H Ư
2.3.2 Hấp phụ động
TR ẦN
Để khắc phục các nhược điểm của hấp phụ tĩnh người ta dùng phương pháp hấp phụ động để chiết xuất tinh dầu. Chất hấp phụ thường dùng là than gỗ hay than
B
xương. Khi than đã bão hòa tinh dầu, có thể cho tác dụng với dung môi lỏng (ví dụ
D
IỄ N
Đ
ÀN
TO
ÁN
-L
Í-
H
Ó
A
10 00
rượu ethylic) để tách tinh dầu ra. Sơ đồ kỹ thuật như sau:
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
Tốc độ không khí trong tháp hấp phụ có thể thay đổi từ 1,5 ÷ 3 lít/phút.cm2 tiết diện tháp. Còn chiều cao của lớp than hoạt tính trong điều kiện như vậy là 20 ÷ 25 cm.
Ơ
N
2.4 Phương pháp cơ học
N
H
- Dùng để tách tinh dầu trong các loại vỏ quả như cam, chanh, quýt....Trong loại
U Y
nguyên liệu này, tinh dầu nằm trong những túi tế bào ở bề mặt ngoài. Khi dùng lực
.Q
cơ học tác dụng vào vỏ quả, tinh dầu sẽ thoát ra. hiệu. Người ta thường dùng các
TP
cách như sau:
ẠO
2.4.1 Vắt, bóp
G
Đ
Quả được cắt ra làm 2 ÷3 phần, dùng thìa để tách thịt quả để riêng rồi dùng
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
tay vắt bóp cho tinh dầu thoát ra ngoài. Tinh dầu thoát ra được thấm vào bông, khi bông đã bão hòa tinh dầu, vắt lại cho vào cốc, đem lọc, lắng, sấy thu được tinh dầu
TR ẦN
thành phẩm. Vỏ đã vắt xong đem chưng cất để thu hết tinh dầu. 2.4.2 Bào, nạo
10 00
B
Dùng nguyên quả rồi xát mặt ngoài của vỏ vào bề mặt nhám, tế bào vỏ quả sẽ vỡ ra, tinh dầu thoát ra ngoài, lớp gai của bàn xát phải vừa phải để tránh đâm
Ó
A
thủng ruột quả, nếu ruột quả bị thủng sẽ gây khó khăn vì tinh dầu sẽ bị lẫn nước
H
quả và lớp cùi bên trong bị nạo rách sẽ hút mất một ít tinh dầu gây tổn thất nhiều
-L
Í-
tinh dầu. Tinh dầu cam, chanh, quýt tách này bằng phương pháp này muốn sử dụng
ÁN
trong thực phẩm ta phải tách bớt tecpen, chủ yếu là limonen, vì nếu không tách thì
TO
limonen sẽ bị oxy hóa thành pinen có mùi nhựa thông.
Có thể ép nguyên quả bằng những máy ép đặc biệt, trong quá trình ép có dội
D
IỄ N
Đ
ÀN
2.4.3 Ép
nước. Sau khi ép ta được hỗn hợp gồm nước quả, tinh dầu, mô và thịt quả. Để tách tinh dầu ra, cần phải lọc để loại bớt tạp chất, sau đó dùng máy li tâm có tốc độ 15000 ÷20000 vòng/phút để tách tinh dầu. So sánh ưu- nhược điểm của các phương pháp
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
Ưu điểm
Phương pháp
Nhược điểm
- Quy trình kỹ thuật tương đối - Không có lợi đối với những nguyên liệu có hàm lượng tinh
- Thiết bị gọn, dễ chế tạo.
dầu thấ
N
đơn giản.
Ơ
Chưng cất
N
H
- Có thể nâng cao hàm lượng - Chất lượng tinh dầu có thể bị
- Không đòi hỏi vật liệu phụ và
sáp
trong
ẠO
nguyên
- Trong nước chưng luôn luôn có
- Thời gian tương đối nhanh.
một lượng tinh dầu tương đối
G
Đ
hấp thụ.
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
như các phương pháp trích ly, liệu
có
.Q
- Không lấy được các loại nhựa
TP
trong hỗn hợp hơi
U Y
hoặc tách riêng từng cấu tử ảnh hưởng
H Ư
- Có thể áp dụng với cấu tử có lớn. nhiệt độ sôi >1000C
TR ẦN
- Tinh dầu có nhiệt độ sôi cao thường cho hiệu suất rất kém.
10 00
B
-
-Sản phẩm thu được có mùi
yêu cầu cao về thiết bị
thơm tự nhiên.
- Thất thoát dung môi
H
Ó
A
Trích ly
Í-
-Hiệu suất cao
-L
- Quy trình tương đối phức tạp.
Đ
ÀN
TO
ÁN
Hấp thụ
D
IỄ N
Cơ học
-Cho hiệu suất cao đối với - Phương pháp thủ công sản những hoa sau khi thu háo phẩm thu được giá thành cao còn tạo tinh dầu -Tinh dầu giữ được mùi vị tự Sản phẩm bị lẫn nhiều tạp chất nhiên -Các thành phần ít bị biến đổi
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
3. Tác dụng của tinh dầu 3.1 Trong Y dược học. a. Một số tinh dầu được dùng làm thuốc:
Ơ
H
-Tác dụng kháng khuẩn và diệt vi khuẩn trên đường hô hấp như tinh dầu
N
-Tác dụng trên đường tiêu hoá: Kích thích tiêu hoá, lợi mật, thông mật.
U Y
N
bạch đàn, bạc hà. Tác dụng trên đường tiết niệu như tinh dầu hoa cây
.Q
Barosma betulina.
TP
-Một số có tác dụng trên thần kinh trung ương: tinh giàu anethol (đại hồi)
ẠO
-Một số có tác dụng diệt kí sinh trùng: giun( tinh dầu giun, santonin), trị sán (thymol), diệt kí sinh trùng sốt rét (artemisinin).
G
Đ
-Rất nhiều tinh dầu chống viêm, làm lành vết thương, sinh cơ,…khi sử dụng
N H Ư
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
ngoài da.
b. Một số dược liệu vừa sử dụng dạng tinh dầu vừa sử dụng dạng dược liệu như
TR ẦN
quế, hồi, đinh hương, tiểu hồi, bạc hà, hạt mùi, bạch đàn để dùng làm thuốc. c. Một số dược liệu chỉ sử dụng tinh dầu: long não, màng tang, dầu giun,…
B
d. Cũng có nhiều dược liệu chứa tinh dầu chỉ sử dụng dược liệu để làm thuốc
10 00
mà không sử dụng tinh dầu như đương qui, bạch truật, thương truật, phòng
A
phong,…
H
Ó
3.2 Ứng dụng trong các ngành kỹ nghệ khác
Í-
a. Kỹ nghệ thực phẩm:
-L
- Dùng làm gia vị: quế, hồi, đinh hương, hạt cải, mùi, thì là, thảo quả, hạt
ÁN
tiêu,…bảo quản thực phẩm và làm thực phẩm có mùi thơm, kích thích vị giác giúp
TO
ăn ngon miệng.
ÀN
- Dùng làm thơm bánh kẹo, các loại mứt, đồ đóng hộp,…: vanilin, menthol,
D
IỄ N
Đ
eucalyptol,… - Một số dùng để pha chế rượu: tinh dầu hồi, đinh hương,.. - Kỹ nghệ sản xuất nước chè: tinh dầu vỏ cam, chanh,… - Kỹ nghệ pha chế nước hoa, xà phòng, mỹ phẩm, các hương liệu khác: sử dụng chủ yếu là nguồn tinh dầu trong thiên nhiên, ngoài ra còn có những chất thơm tổng hợp hoặc bán tổng hợp. Xu hướng ngày càng sử dụng các hương liệu tự nhiên, đòi
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
hỏi phải đi sâu nghiên cứu phát hiện nguồn tài nguyên tinh dầu nhằm thoả mãn yêu
Ơ
N
cầu của lĩnh vực này.
H
III. Những dược liệu có tiêm năng khai thác tinh dầu ở việt nam
U Y
N
Do đặc trưng khí hậu và đặc trưng sinh thái khác nhau nên hệ thực vật ở Việt Nam phân bố
.Q
rất phong phú và đa dạng. Trong đó nguồn tài nguyên thực vật chứa tinh dầu rất tiềm năng.
TP
Mặc dù tồn tại trong thực vật với hàm lượng rất ít nhưng do được sử dụng rộng rãi trong
ẠO
công nghệ dược phẩm, mỹ phẩm, công nghệ sản xuất nước hoa… nên tinh dầu có giá trị
Đ
kinh tế khá lớn.
G
1. Quế
N H Ư
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
- Tên khoa học:Cinnamomum cassia Bl
- Đặc điểm thực vật: cây gỗ cao 10-20m. Lá mọc so le có cuống ngắn, dài nhọn hoặc
TR ẦN
hơi tù, có 3 gân hình cung. Hoa trắng, quả hạch hình trứng. - phân bố: chủ yếu ở Yên Bái, Quảng Ninh, Cao Bằng, Bắc Cạn, Thái Nguyên, Bắc
D
IỄ N
Đ
ÀN
TO
ÁN
-L
Í-
H
Ó
A
10 00
- Bộ phận dùng: vỏ cây, vỏ cành
B
Giang, Thanh Hóa- Nghệ An, Quảng Nam-Quảng Ngãi , Vũng Tàu, Khánh Hòa…
- Thành Phần: Hàm lượng tinh dầu trong vỏ quế khá cao(1-4%), còn trong lá và cành non thường thấp( 0,3-0,8%). Tinh dầu từ vỏ có màu vàng nâu nhạt, sánh, vị cay, thơm, ngọt, nóng, nặng hơn nước; với thành phần chính là (E)-cinnamaldehyd (7095%), ngoài ra còn khoảng hơn 100 hợp chất khác.
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
- Tác dụng: + Giảm lượng đường trong máu và điều trị bệnh tiểu đường typ 2. + Giảm cholesterol
N
+ Điều trị tiêu chảy
H
Ơ
+ Chữa cảm lạnh thông thường
U Y
N
+ Giảm đau viêm khớp
.Q
+ Điều trị đau răng
TP
+ Chữa đau đầu và chứng đau nửa đầu.
ẠO
Ngoài ra còn dùng làm gia vị.
Ó
A
10 00
B
TR ẦN
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
Đ
- Chế phẩm trên thị trường: tinh dầu vỏ quế
H
2. Đại hồi
-L
Í-
- Tên gọi :Hồi, Bát giác hồi hương, Đại hồi hương
ÁN
- Đặc điểm thực vật: Cây nhỡ,mọc thẳng, lá so le,nhẵn bóng;quả kép gồm 8 đại, xếp
TO
thành hình sao, lúc chín có màu nâu, hạt dẹt, màu vàng bóng.
ÀN
- Phân bố chủ yếu ở Lạng Sơn ngoài ra ở Cao Bằng, Quảng Ninh, Bắc Cạn.
D
IỄ N
Đ
- Bộ phận dùng: quả
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
TP
- Thành phần: quả chứa chủ yếu là tinh dầu (9 – l0%); thành phần chính của tinh dầu
H Ư
N
- Tác dụng:
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
Đ
G
safrol. Ngoài ra, còn có chất nhầy, tanin, chất dầu và đường
ẠO
là trans-anethol(85-90%),α-pinen, limonen,β-phellandren, a-terpineol, farnesol và
+ Tinh dầu hồi giúp tiêu hóa, lợi sữa, giảm đau, giảm co bóp nhu động ruột, dùng để
TR ẦN
chữa ỉa chảy, nôn mửa, ăn không tiêu, đầy bụng
B
+ Tác dụng chữa đau nhức, thấp khớp, bong gân
10 00
+ Tổng hợp các hoocmon oestrogen
A
-Ứng dụng: dùng làm gia vị và hương liệu cho rất nhiều sản phẩm trong kĩ nghệ thực
H
Ó
phẩm: kẹo mùi, kẹo gum, bánh kẹo, gelatin, puding, thịt và các sản phẩm của
Í-
thịt.Ngoài ra còn dùng trong kĩ nghệ sản xuất xà phòng, kem đánh răng, thuốc lá…
-L
- Chế phẩm thị trường:Tinh dầu đại hồi; cồn thuốc dùng ngoài acocina, cồn xoa bóp
D
IỄ N
Đ
ÀN
TO
ÁN
OPC; rượu Rheumatin…
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
TP
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
- Tên khác: Bạc hà nam – Nhân đơn thảo (TQ)
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
- Tên khoa học: Mentha arvensis L. Họ: Hoa môi (Lamiaceae)
Đ
ẠO
3. Bạc hà
H Ư
- Đặc điểm thực vật:
TR ẦN
Bạc hà là cấy thảo sống lâu năm,cao từ 10 – 70cm. Thân vuông có màu tía, mọc đứng hay bò; thân và lá đều có lông. Lá mọc đối, chéo chữ thập, mép có răng cưa, mặt trên và mặt dưới lá đều có lông che chở và lông tiết. Hoa tự hình xim co, mọc vòng ở kẽ
10 00
B
lá, cánh hoa hình môi màu tím hay hồng nhạt, đôi khi cómàu trắng. Toàn cây có mùi
A
thơm.
H
Ó
-Phân bố : Ở các tỉnh như Hưng Yên, Hà Nội và mọc hoang nhiều ở Sa Pa (Lào Cai),
-L
Í-
Tam Đảo (Vĩnh Phúc).
D
IỄ N
Đ
ÀN
TO
ÁN
- Bộ phận dùng: toàn thân bỏ rễ, lá
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
-
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
Thành phần hóa học
Thành phần chính trong Bạc hà là tinh dầu, trong đó hoạt chất chủ yếu là menthol và menthon, ngoài ra còn có camphen và limonen. Dược điển Việt Nam quy định tinh
Ơ H
Công dụng
N
-
N
dầu Bạc hà phải có chứa ít nhất là 68% menthol toàn phần và 3-9% menthol este hóa.
U Y
+ Trừ phong nhiệt, làm ra mồ hôi.
.Q
+ Chữa cảm mạo, sốt nóng, ngạt mũi, nhức đầu, đau họng, ho có đờm, đau răng.
TP
+ Dùng để làm thơm một số dạng thuốc uống, giúp tiêu hóa, chữa đau bụng đi ngoài.
ẠO
+ Có tác dụng sát khuẩn, giảm đau thần kinh, hạ sốt làm lỏng chất nhầy, giúp tiêu hóa,
Đ
kích thích tiết mật.
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
+ Dùng trong các bệnh về hô hấp (cúm, viêm họng…), rối loạn tiêu hóa.
H Ư
+ Bạc hà là nguyên liệu chính để chế tinh dầu và sản xuất menthol dùng trong ngành.
TR ẦN
- Chế phẩm trên thị trường: tinh dầu bạc hà, thuốc trị ho eugica, dầu gội clear, nước
TO
ÁN
-L
Í-
H
Ó
A
10 00
B
súc miệng, trà bạc hà,...
4. Gừng
D
IỄ N
Đ
ÀN
- Đặc điểm thực vật: cây thảo sống lâu năm, cao 0,6-1m, lá mọc so le không cuống,hình mác dài, có mùi thơm. Hoa màu vàng. Thân rễ mập, phồng lên thành củ.
- Phân bố: trồng khắp nơi ở Việt Nam. - Bộ phận dùng: toàn thân.
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
TP
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
- Thành phần hóa học: Gừng chứa tinh dầu(2-3%), nhựa dầu (4,2-6,5%), chất béo, chất
ẠO
cay…Tinh dầu gừng chủ yếu là hợp chất hydrocacbon sesquiterpenic:
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
- Công dụng:
H Ư
+ Gừng tươi dùng làm gia vị trong bữa ăn hàng ngày.
N
G
Đ
Zingiberen ( 35,6%), arcurcumen(17,7%).
TR ẦN
+ Gừng khô chế biến gia vị, dùng làm chất thơm trong kí nghệ thực phẩm và pha chế đồ uống.
B
+ Trong Y học cổ truyền, gừng được sử dụng để phát tán phong hàn, chữa cảm mạo do
10 00
lạnh, làm ấm dạ dày, đau bụng đi ngoài, hóa đờm, chỉ ho, khử khuẩn.
Đ
ÀN
TO
ÁN
-L
Í-
H
Ó
A
- Chế phẩm: trà gừng, tinh dầu gừng.
D
IỄ N
5. Cây Bạch đàn chanh - Đặc điểm thực vật: Cây gỗ to, lá có mùi thơm của sả, chanh, lá thon hẹp từ từ cong hình lưỡi liềm - Phân bố: Ở nước ta, Bạch đàn chanh thường được trồng ở miền núi và trung du Bắc bộ, các vùng thấp.
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
ẠO
TP
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
- Bộ phận chứa tinh dầu: lá
- Thành phần hóa học: Lá chứa 0,5-2% tinh dầu.
G
Đ
Trong đó, tinh dầu chứa:
N H Ư
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
+ Citronelal 60-65%. + Citronelol 15-20%.
TR ẦN
+ Alcol bậc I quy ra Geraniol 11,14%.
+ Geranial và các thành phần khác 2%.
10 00
+ Kháng nấm và vi khuẩn:
B
- Tác dụng của tinh dầu bạch đàn chanh:
A
• Làm giảm sự phát triển của nấm sợi.Do thành phần chính của tinh dầu bạch
Ó
đàn chanh là monoterpene citronelle có phổ hoạt tính rộng chống nấm, ức
Í-
H
chế sự phát triển và có tác dụng làm khô mạch rây của 6 loại nấm.
-L
• Làm hạn chế khả năng hô hấp của vi khuẩn.
ÁN
• Có thể dùng làm chất bảo quản gỗ, đồ da, vật dụng bằng gỗ.
TO
+ Xua đuổi muỗi, diệt côn trùng.
ÀN
+ Điều hòa kinh nguyệt ở phụ nữ kinh nguyệt không đều, và bế kinh ở phụ nữ sau
D
IỄ N
Đ
sinh.
+ Điều trị rụng tóc, kích thích mọc tóc. +Giảm đau nhức vùng xương khớp. + Có thể pha với nước tắm cho trẻ trị mẩn ngứa, rôm sẩy… +Trị mụn đầu đen hiệu quả, se khít lỗ chân lông, giúp da săn chắc, sáng mịn. +Thanh lọc bầu không khí, giúp giảm mệt mỏi, căng thẳng.
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
+ Có khả năng hỗ trợ điều trị các bệnh đường hô hấp như ho, hen suyễn, viêm phế quản….
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
Đ
ẠO
TP
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
- Chế phẩm: tinh dầu bạch đàn chanh.
H Ư
6. Sả chanh
TR ẦN
- Đặc điểm thực vật: cây thảo sống nhiều năm, thân rễ sinh nhiều chồi bên tạo thành 60cm gồm nhiều bông nhỏ.
10 00
- Phân bố: khắp nơi ở Việt Nam.
B
bụi xòe đều ra xung quanh, cây cao 1-2m, phiến lá thuôn dài, cụm hoa to dài đến
D
IỄ N
Đ
ÀN
TO
ÁN
-L
Í-
H
Ó
A
- Bộ phận dùng: thân lá.
Thành phần hóa học: hàm lượng tinh dầu 0,46-0,55%. Thành phần chính là citral. -Công dụng:
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
+ Citral là nguyên liệu để tổng hợp vitamin A, một lượng nhỏ dùng trong kỹ nghệ xà phòng, nước hoa, chất thơm cho thực phẩm. + Giải độc, hỗ trợ tiêu hóa, giảm đau, chống sốt, tốt cho da.
TR ẦN
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
Đ
ẠO
TP
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
- Chế phẩm: tinh dầu sả
7. Chanh
- Đặc điểm thực vật: cây nhỡ, lá mọc so le, mép có khía răng cưa, hoa trắng mọc riêng
10 00
B
lẻ thành chùm 2-3 hoa, quả hình cầu vỏ quả mỏng. - Phân bố: trồng khắp nơi trên Việt Nam.
D
IỄ N
Đ
ÀN
TO
ÁN
-L
Í-
H
Ó
A
- Bộ phận dùng: vỏ quả, lá.
- Thành phần hóa học: tinh dầu ( 0,5% trong vỏ quả) chủ yếu limonen(82%)… tinh dầu lá chanh chứa citral(30,7%)… - Công dụng:
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
+ Dùng làm đồ uống, thông tiểu tiện, giúp tiêu hóa, chữa bệnh Scorbut. + Giảm cảm, chữa ho. + Tinh dầu chanh làm thơm ơm thuốc, dùng trong kỹ nghệ pha chế đồ uống, bánh kẹo,
N
nước hoa, hương liệu.
H
Ơ
+ Tinh dầu lá chanh dùng trong kỹ nghệ sản xuất nước hoa.
10 00
B
TR ẦN
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
Đ
ẠO
TP
.Q
U Y
N
- Chế phẩm: tinh dầu vỏ chanh.
Í-
H
Ó
A
ệu có tiềm ti năng chứa tinh dầu: Bảng các dược liệu
ận Hàm lượng tinh dầu Tác dụng Bộ phận
TO
ÁN
-L
Tên
ÀN
1.Chanh,cam,
chứaa tinh chính dầu Vỏ quả
Limonen(90%)
quýt, bưởi
Làm thơm m thuốc,dùng trong kỹ
IỄ N
Đ
nghệ
pha
ch chế
ng,bánhkẹo,hương đồuống,bánhkẹ
D
liệu,sản xuất nước hoa 2.Sa nhân
Quả
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
Camphor(37,4-50,8%)
u cao xoa bóp Làm dầu
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
3.Thảo quả
Quả
Cineol (31-37%)
Dùng trong kĩ nghệ thực phẩm
4.Mùi
Hạt
Linalol(63,1-75,5%)
Làm chất thơm trong kĩ nghệ
N
thực phẩm, sản xuất thuốc,kĩ
Pinen(63-83%)
Làm thuốc tan sưng,trị ngộ độc
U Y
Nhựa thông
phosphat,là nguyên liệu bán
.Q
5.Thông
N
H
Ơ
nghệ hương liệu
TP
tổng
hợp
ẠO
camphor,terpin,terpineol,dùng
Thân rễ
Zingiberen
Làm chất thơm trong kĩ nghệ
Lá
Patchouli 32-38%
10 00
B
7.Hoắc hương
TR ẦN
17,7%
nhu tía
phẩm,đồ uống Dùng trong nha khoa và làm
A
Eugenol
lá
dầu cao xoa bóp
-L
ÁN
Vỏ quế
Cinnacassiol
Làm thuốc
Thân lá
Genariol,Citronellol
Làm dầu thơm
D
IỄ N
Đ
ÀN
10.Sả
chế nước hoa,kĩ nghệ thực
và hoa
TO
9.Quế
mang
Làm chất định hương trong pha
Í-
trắng,hương
Ó
nhu Cành
H
8.Hương
thực phẩm, đồ uống
H Ư
35,6%,Curcumen
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
6.Gừng
G
Đ
trong kĩ nghệ sơn, verni,sáp
IV.
Kết luận. Có thể thấy rằng, tiềm năng dược liệu khai thác tinh dầu của nước ta hết sức đa dạng và phong phú. Đã có nhiều loại tinh dầu được chiết xuất, tổng hợp từ dược liệu trong nước có chất lượng cao, giá trị xuất khẩu lớn
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial
www.twitter.com/daykemquynhon www.google.com/+DạyKèmQuyNhơn
www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com
và sử dụng nhiều trong dược phẩm, mỹ phẩm. Lợi ích nhiều mặt thu được từ nguồn tài nguyên tinh dầu trong nước thực sự là lớn lao. Vì vậy, cần có những nghiên cứu cụ thể về từng loại tinh dầu để đưa ra quy trình
D
IỄ N
Đ
ÀN
TO
ÁN
-L
Í-
H
Ó
A
10 00
B
TR ẦN
H Ư
N
www.daykemquynhon.ucoz.com Produced by Nguyen Thanh Tu
G
Đ
ẠO
TP
.Q
U Y
N
H
Ơ
N
chiết xuất cụ thể, từ đó phát triển hơn nữa các loại tinh dầu thiên nhiên.
Sưu tầm bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial