Issuu

ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MÔN TOÁN

vectorstock.com/30416001

Ths Nguyễn Thanh Tú eBook Collection DẠY KÈM QUY NHƠN EBOOK PHÁT TRIỂN NỘI DUNG

KINH NGHIỆM TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG THPT WORD VERSION | 2021 EDITION ORDER NOW / CHUYỂN GIAO QUA EMAIL TAILIEUCHUANTHAMKHAO@GMAIL.COM

Tài liệu chuẩn tham khảo Phát triển kênh bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đơn vị tài trợ / phát hành / chia sẻ học thuật : Nguyen Thanh Tu Group Hỗ trợ trực tuyến Fb www.facebook.com/DayKemQuyNhon Mobi/Zalo 0905779594

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT HUỲNH THÚC KHÁNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Tên đề tài: “KINH NGHIỆM TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG THPT”

Giáo viên: Nguyễn Thị Diệu Quỳnh Nguyễn Thị Liên Môn: Lĩnh vực:

Toán Toán

Điện thoại:

Năm học 2019 - 2020 1

PHẦN 1. ĐẶT VẤN ĐỀ I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong xu thế toàn cầu hóa, với sự phát triển như vũ bão của khoa học, công nghệ và sự bùng nổ thông tin, giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học. Mục tiêu dạy học chuyển từ chủ yếu trang bị kiến thức sang hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực người học. Nâng cao chất lượng đào tạo là một nhu cầu bức thiết của xã hội ngày nay, là sự sống còn có tác động mạnh mẽ đến chất lượng đào tạo nguồn lực cho sự phát triển xã hội. Trong rất nhiều các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo thì giải pháp đổi mới phương pháp dạy học được xem là khâu vô cùng quan trọng hiện nay nhằm phát triển cho người học hệ thống năng lực cần thiết để có thể tham gia hiệu quả vào thị trường lao động trong nước và quốc tế. Đồng thời để chuẩn bị cho quá trình đổi mới chương trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông và đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học là yêu cầu cấp thiết đặt ra cho ngành giáo dục nước nhà. Ngoài ra, dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể đưa “hoạt động trải nghiệm sáng tạo” là hoạt động bắt buộc, “được thực hiện xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12” trong nhà trường. Việc đưa hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào chương trình giáo dục phổ thông phù hợp với xu thế phát triển chung của xã hội, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT theo Nghị quyết 29 của BCH Trung ương Đảng khóa XI. Xác định được nhiệm vụ trên, giáo viên chúng tôi đã không ngừng trau dồi kiến thức, cập nhật thông tin, tự học, tự nghiên cứu, gia công sư phạm nhiều để tổ chức, chỉ đạo các hoạt động nhận thức của học sinh, lựa chọn nội dung đảm bảo tính vừa sức với học sinh, tổ chức học sinh hoạt động theo nhóm, chuẩn bị các phương tiện dạy học hỗ trợ cần thiết và tham gia thực hành giảng dạy đổi mới phương pháp dạy học Toán trong trường THPT nhằm: - Nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh. - Qua tìm tòi giải quyết vấn đề đặt ra, học sinh học được nhiều kĩ năng trong cuộc sống. - Giúp các em thấy được ứng dụng của môn Toán trong cuộc sống và đem lại niềm tin, hứng thú học tập và yêu thích học môn Toán. - Kích thích tính tò mò, tìm hiểu của học sinh từ đó học sinh chủ động thu nhận kiến thức môn Toán. - Tạo nên những con người mới tích cực, chủ động, sáng tạo trong tương lai đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội hiện đại. Từ những lí do trên, chúng tôi đã tiến hành chọn đề tài nghiên cứu: "Kinh nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo môn Toán ở trường THPT".

II. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU + Học sinh bậc trung học phổ thông. + Đề tài tập trung nghiên cứu, tìm hiểu và đề xuất giải pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa môn Toán THPT thông qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm nâng cao chất lượng dạy học, tạo ra niềm yêu thích học Toán đối với học sinh THPT. III. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU - Phương pháp thống kê, xử lí số liệu - Phương pháp phân tích - Phương pháp Test - Phương pháp khảo sát thực tiễn IV. CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI Phần I. Đặt vấn đề Phần II. Nội dung Phần III. Kết luận PHẦN 2. NỘI DUNG I. Cở sở lí luận, cơ sở thực tiễn của đề tài 1. Cơ sở lí luận của đề tài 1.1. Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo Có nhiều cách hiểu khác nhau về hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Phù hợp với mục tiêu của Chương trình mới, chúng tôi đã tìm hiểu và xin đưa ra định nghĩa như sau: Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường. Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một bộ phận của quá trình giáo dục, được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học. Thông qua các hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể và các hành động của học sinh, hoạt động trải nghiệm sáng tạo sẽ khai thác kinh nghiệm của mỗi cá nhân, tạo cơ hội cho các em vận dụng một cách tích cực những kiến thức đã học vào thực tế và đưa ra được những sáng kiến của mình, từ đó phát huy và nuôi dưỡng tính sáng tạo của mỗi cá nhân của học sinh. + Trong tên gọi "trải nghiệm sáng tạo" thì: “trải nghiệm” là phương thức giáo dục và “sáng tạo” là mục tiêu giáo dục. + Trong chương trình sách giáo khoa hiện hành, hoạt động trải nghiệm sáng tạo không gọi là môn học mà là hoạt động giáo dục. Các hoạt động giáo dục là hoạt động nhằm phát triển những phẩm chất nhân cách, kỹ năng sống hay là năng lực tâm lý xã hội giúp con người có thể thích nghi, thích ứng với xã hội, làm chủ bản 3

thân, biết sống tích cực và hạnh phúc... Đây là những mặt vô cùng quan trọng để tạo nên cuộc sống có ý nghĩa của mỗi cá nhân. 1.2. Vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo - Hoạt động trải nghiệm sáng tạo làm tăng tính hấp dẫn trong học tập. Hình thức dạy học trải nghiệm là hình thức giáo dục học sinh theo hình thức dạy học ngoài thực tế, trên các vật thật có vị trí, vai trò rất quan trọng, là cầu nối giữa hoạt động giảng dạy và học tập trên lớp với giáo dục học sinh ngoài lớp. - Phát huy được tính tích cực, tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh. Khai thác tiềm năng của học sinh bằng sự nỗ lực của chính bản thân mình. Học tập trải nghiệm chú trọng vào việc giúp học sinh khai thác những tiềm n ă ng sẵn có, định hình những thói quen, tính cách tốt ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường để tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển tiếp theo. Khuyến khích tối đa sự sáng tạo của học sinh. - Hoạt động trải nghiệm sáng tạo tạo điều kiện kết nối các kiến thức khoa học liên ngành. Nội dung học tập trải nghiệm rất phong phú và đa dạng mang tính tổng hợp kiến thức kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ và thể chất,…Chính nhờ đặc trưng này mà học tập trải nghiệm trở nên gần gũi, thiết thực với cuộc sống, giúp các em vận dụng vào trong cuộc sống một cách dễ dàng và thuận lợi hơn. - Hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp gắn kết giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường. Hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo có sức hút mạnh mẽ, có sự tham gia, phối hợp liên kết với lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, những tổ chức….Tùy thuộc nội dung, tính chất của từng hoạt động mà sự tham gia của các lực lượng có thể là trực tiếp hay gián tiếp. - Hoạt động trải nghiệm sáng tạo gắn kết giữa người dạy và người học. Dạy học bằng trải nghiệm đòi hỏi người dạy phải tuân theo phong cách người hỗ trợ, hướng dẫn để giúp người học thu được kiến thức từ những kinh nghiệm thực tế, đồng thời phải phù hợp với phong cách của người học nhằm phát huy tốt nhất khả năng và sự sáng tạo ở người học. - Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là mô hình học tập tiên tiến nhằm giúp học sinh hoàn thiện bản thân mình. Tạo ra sự tự tin cho học sinh trong học tập, hình thành năng lực học tập cho học sinh: lập kế hoạch, tổ chức làm việc nhóm, thu thập và xử lí thông tin, lập báo cáo, thuyết trình, đánh giá và tự đánh giá. Qua các giờ học đó, học sinh sẽ cảm thấy yêu thích môn học và hiểu kiến thức một cách sâu sắc hơn. Ngoài ra, học tập trải nghiệm là điều kiện học hỏi lẫn nhau, giúp học sinh phát huy tính tích cực tự học, sáng tạo, tính tự giác, giúp các em phát huy tốt các kỹ năng như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác. 4

1.3. Một số hình thức hoạt động trải nghiệm sáng tạo Hoạt động trải nghiệm sáng tạo có nội dung rất đa dạng và mang tính tích hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục và được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau. Mỗi một hình thức trên đều tiềm tàng trong nó những khả năng giáo dục nhất định .Sau đây, chúng tôi điểm qua một số hình thức trải nghiệm sáng tạo cụ thể: a) Hoạt động câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu,... dưới định hướng của những nhà giáo dục, nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa học sinh với thầy cô giáo, với những người lớn khác. Hoạt động này tạo cơ hội cho học sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các em quan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh. b) Hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ. Việc tổ chức hội thi/ cuộc thi cho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cách chủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; thu hút tài năng và sự sáng tạo của học sinh, phát triển khả năng hoạt động tích cực và tương tác của học sinh, góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức. c) Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn, những trò chơi trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo phù hợp nhiều khi có tác dụng rất tích cực. Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng chơi mà học, học mà chơi. d) Hoạt động tham quan, dã ngoại là hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với học sinh giúp các em có được những kinh nghiệm từ thực tế, từ các mô hình, cách làm hay và hiệu quả trong một lĩnh vực nào đó, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em; tăng cường cơ hội cho học sinh giao lưu, chia sẻ và thể hiện tốt khả năng vốn có của mình, là môi trường tốt để các em tự khẳng định mình, thể hiện tính tự quản, tính sáng tạo và biết đánh giá sự cố gắng, sự trưởng thành của bản thân. d) Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự tham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớn khác, giúp các em nâng cao khả năng tự tin và xây dựng các kĩ năng cần thiết như kĩ năng trình bày vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng phát hiện vấn đề... 5

e) Hoạt động giao lưu là hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cần thiết để cho học sinh được tiếp xúc và trao đổi thông tin với những nhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó. Qua đó, giúp các em có được những nhận thức, tình cảm, thái độ phù hợp, có được những lời khuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách. g) Sinh hoạt tập thể là hình thức truyền tải những bài học về đạo đức, luân lí, giá trị... đến với học sinh một cách nhẹ nhàng, hấp dẫn và giúp các em được vui chơi, thư giãn. Sinh hoạt tập thể được tổ chức dưới những hình thức hoạt động như: ca hát, nhảy múa, vui chơi, dân vũ, diễn kịch, múa hát sân trường, khiêu vũ... h) Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia. Phần trình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả. Mục đích của hoạt động này nhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để học sinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lí tình huống thực tế gặp phải trong bất kì nội dung nào của cuộc sống, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện nhiều kĩ năng trong cuộc sống. 1.4. Một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm a) Phương pháp làm việc nhóm Một trong những yếu tố thành công của một chương trình, dự án hoặc một tiết học chính là sự khơi nguồn, dẫn lối từ những sáng kiến, ý tưởng sáng tạo về phương pháp, cách thức tổ chức của người giáo viên trong chương trình đó. Làm việc theo nhóm là phương pháp tổ chức dạy học - giáo dục, trong đó giáo viên sắp xếp học sinh thành những nhóm theo hướng tạo ra sự tương tác trực tiếp giữa các thành viên, từ đó học sinh trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và cùng nhau phối hợp làm việc để hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm, khi tiến hành làm việc theo nhóm trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo, cần tiến hành theo các bước sau: Bước 1: Chuẩn bị cho hoạt động - Giáo viên hướng dẫn học sinh trao đổi, đề xuất vấn đề, xác định mục tiêu, nhiệm vụ, cách thực hiện và lập kế hoạch; tự lựa chọn nhóm theo từng nội dung; phân công nhóm trưởng và các vai trò khác cho từng thành viên; Bước 2: Thực hiện - Giáo viên quan sát, nắm bắt thông tin từ học sinh xem các nhóm có hiểu rõ nhiệm vụ không, có thể hiện kĩ năng làm việc theo nhóm đúng không. - Giúp đỡ những nhóm vận hành đúng hướng và duy trì mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực; 6

- Điều chỉnh hoạt động của nhóm khi thấy cần thiết... Bước 3: Đánh giá hoạt động - Lôi cuốn học sinh nhận xét, đánh giá về kết quả hoạt động của nhóm, mức độ tham gia của từng thành viên; - Đưa ra kết luận gồm kết quả hoạt động và mức độ thể hiện các kĩ năng. - Sau buổi báo cáo kết quả, các nhóm khác cùng tham gia đánh giá. b) Phương pháp giải quyết vấn đề Giải quyết vấn đề là một phương pháp giáo dục nhằm phát triển năng lực tư duy, sáng tạo, giải quyết vấn đề của học sinh. Các em được đặt trong tình huống có vấn đề, thông qua việc giải quyết vấn đề giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kĩ năng và phương pháp. Phương pháp trên được tiến hành theo các bước cụ thể như sau: Bước 1: Nhận biết vấn đề Bước 2: Tìm phương án giải quyết Bước 3: Quyết định phương án giải quyết c) Phương pháp tích hợp liên môn Hình thức dạy học tích cực, mang lại nhiều kết quả, phát huy tính chủ động sáng tạo hiệu quả đối với người học, phù hợp lứa tuổi và có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh. Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc. d) Phương pháp dạy học dự án Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu. Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện. Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án. e) Phương pháp dạy học theo định hướng giáo dục STEM STEM là một cách tổ chức chương trình giảng dạy thực tế trong đó có tích hợp: Science - khoa học, Technology – công nghệ, Engineering – kĩ thuật và Math – toán học. Đối với học sinh phổ thông, việc theo học các môn học STEM còn có ảnh hưởng tích cực tới khả năng lựa chọn nghề nghiệp tương lai. Khi được học nhiều dạng kiến thức trong một thể tích hợp, học sinh sẽ chủ động thích thú với việc học tập thay vì thái độ e ngại hoặc tránh né một lĩnh vực nào đó, từ đó sẽ khuyến khích người học có định hướng tốt hơn khi chọn chuyên ngành cho các bậc học cao hơn và sự chắc chắn cho cả sự nghiệp về sau. 7

e) Phương pháp dạy học theo định hướng giáo dục STEAM STEAM được tạo thành từ thuật ngữ “STEM” và “Nghệ thuật – Art”. Chủ trương của nền giáo dục hiện đại đánh giá cao tầm quan trọng của Nghệ thuật trong việc thúc đẩy sự đổi mới và sáng tạo. Ủy ban Nghệ thuật và Nhân văn Mỹ đã ban hành một bản báo cáo tại Hội nghị Đối tác giáo dục nghệ thuật (AEP) nêu rõ “khi học sinh được tham gia vào các bộ môn nghệ thuật, thành tích học tập của các em có thể tăng gấp bốn lần, điểm số GPA/SAT cũng cao hơn, và các em còn có thể cải thiện chỉ số IQ về không gian-thời gian của mình lên đến 56%. Trình độ Toán học của học sinh phổ thông được nâng lên một cách đáng kể và trở nên tự tin và trình bày quan điểm của mình tốt hơn nhiều so với trước kia” 2. Cơ sở thực tiễn của đề tài 2.1. Thực trạng trải nghiệm của học sinh Để có tìm hiểu vần đề này, chúng tôi đã tiến hành khảo sát tìm hiểu về phía học sinh. Chúng tôi đã phát phiếu khảo sát cho 400 học sinh của trường để các em phát biểu những ý kiến, nguyện vọng của mình khi học môn Toán. Nội dung khảo sát như sau: Phiếu khảo sát Họ và tên học sinh............................................................................................ Lớp.................................................................................................................. Hãy trả lời câu hỏi dưới đây bằng cách đánh dấu x vào ô trống trong bảng có câu trả lời phù hợp với em Nội dung

Có

Không/ chưa

(1) Em có yêu thích học môn Toán không? (2) Em có thấy rằng môn Toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong cuộc sống không? (3) Em có mong muốn tìm hiểu những ứng dụng của môn Toán trong cuộc sống xung quanh chúng ta không? (4) Em đã tham gia vào hoạt động trải nghiệm sáng tạo của môn Toán lần nào chưa?(Ví dụ: Cuộc thi, câu lạc bộ, sân khấu diễn đàn… ) (5) Em đã bao giờ áp dụng kiến thức Toán học để tạo ra một sản phẩm nào chưa? (6) Em có muốn tham gia vào hoạt động trải nghiệm sáng tạo của môn Toán không? Kết quả thu được như sau: 8

(1) Có 268 400

(2)

Không Có 132 400

67% 33%

231 400

(3)

Không Có 169 400

58% 42%

(4)

Không Rồi

364 400

36 400

91%

(5)

(6)

Chưa Rồi Chưa Có

106 400

294 400

9 400

391 400

372 400

Không 9 400

27% 73% 2% 98% 93% 7%

2.2. Thực trạng giảng dạy của giáo viên Qua tìm hiểu các giáo viên đang giảng dạy môn Toán tại trường và một số trường bạn trên địa bàn tỉnh Nghệ An, chúng tôi thấy rằng, đã có nhiều sự thay đổi đáng kể trong việc áp dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học tích cực, kể cả tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn Toán ở trường THPT. Nhưng để nâng cao hiệu quả trong dạy học bằng việc tổ chức hoạt động trải nghiệm để cho học sinh có điều kiện được thực tế trải nghiệm sáng tạo thì chưa tổ chức một cách bài bản do nhiều nguyên nhân như: + Do chưa có tài liệu chính thức về hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho môn Toán THPT. + Do phải xây dựng kế hoạch phức tạp, mất nhiều thời gian, công sức và kiều kiện cơ sở vật chất của nhà trường chưa đáp ứng được. II. GIẢI PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG THPT 1. Xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo Việc xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo là việc quan trọng quyết định tới một phần sự thành công của hoạt động. Để có hoạt động trải nghiệm sáng tạo bám sát mục tiêu giáo dục, liên hệ tốt với thực tế, rèn luyện được cho học sinh những kĩ năng cần thiết, làm cho học sinh thực sự thích thú và có tính khả thi, chúng tôi tiến hành thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo các bước như sau: Bước 1: Đặt tên cho hoạt động Đặt tên cho hoạt động là một việc làm cần thiết vì tên hoạt động nói lên được chủ đề, mục tiêu, nội dung, hình thức của hoạt động. Việc đặt tên cho hoạt động cần phải đảm bảo các yêu cầu sau: - Rõ ràng, chính xác, ngắn gọn - Phản ánh được chủ đề và nội dung hoạt động - Tạo được ấn tượng ban đầu cho học sinh những người tham gia. Bước 2: Xác định mục tiêu của hoạt động Mục tiêu của hoạt động là dự kiến trước kết quả của hoạt động. Các mục tiêu hoạt động cần phải được xác định rõ ràng, cụ thể và phù hợp; phản ánh được các 9

mức độ cao thấp của yêu cầu đạt được về tri thức, kĩ năng, thái độ và định hướng giá trị. Khi xác định mục tiêu, cần phải trả lời các câu hỏi sau: - Hoạt động có thể hình thành cho học sinh những kiến thức ở mức độ nào? - Những kĩ năng nào có thể hình thành ở học sinh và các mức độ của nó đạt được sau khi tham gia hoạt động? - Những thái độ, giá trị nào có thể được hình thành hay thay đổi ở học sinh sau hoạt động? Bước 3: Xác định nội dung, sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo và hình thức của hoạt động Căn cứ vào chủ đề, các mục tiêu đã xác định, các điều kiện hoàn cảnh cụ thể của từng lớp, của nhà trường và khả năng của học sinh để xác định nội dung phù hợp cho hoạt động, cần liệt kê đầy đủ các nội dung của hoạt động phải thực hiện, từ đó lựa chọn hình thức hoạt động tương ứng. Có thể trong một hoạt động nhưng có nhiều hình thức khác nhau được thực hiện đan xen hoặc trong đó có một hình thức nào đó là trung tâm, còn hình thức khác là phụ trợ. Bước 4: Chuẩn bị hoạt động Trong bước này, cả giáo viên và học sinh cùng tham gia công tác chuẩn bị. Để chuẩn bị tốt cho hoạt động, giáo viên cần làm tốt những công việc sau đây: - Nắm vững các nội dung và hình thức hoạt động đã được xác định và dự kiến tiến trình hoạt động. - Dự kiến những phương tiện, điều kiện cần thiết để hoạt động có thể được thực hiện một cách có hiệu quả như: tài liệu cần thiết , phương tiện âm thanh, đạo cụ, phục trang, máy tính, máy chiếu, các loại bảng, phòng, bàn ghế và phương tiện phục vụ khác… - Dự kiến phân công nhiệm vụ cho các tổ, nhóm hay cá nhân và thời gian hoàn thành công tác chuẩn bị - Dự kiến thời gian, địa điểm tổ chức hoạt động, những lực lượng mời tham gia hoạt động. - Dự kiến những hoạt động của giáo viên và học sinh với sự tương tác tích cực trong quá trình tổ chức hoạt động. Bước 5: Lập kế hoạch - Lập kế hoạch để thực hiện hệ thống mục tiêu tức là tìm nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài liệu) và thời gian, không gian... cần cho việc hoàn thành các mục tiêu. - Chi phí về tất cả các mặt được xác định. - Tính cân đối giữa kế hoạch đòi hỏi giáo viên phải tìm ra đủ các nguồn lực và điều kiện để thực hiện sau mỗi mục tiêu. 10

Bước 6: Thiết kế chi tiết hoạt động trên bản giấy Trong bước này, cần phải xác định: - Có bao nhiêu việc cần phải thực hiện? Nội dung của mỗi việc đó ra sao? - Tiến trình và thời gian thực hiện các việc đó như thế nào? - Các công việc cụ thể cho tổ, nhóm, các cá nhân Để các lực lượng tham gia có thể phối hợp tốt, nên thiết kế chi tiết hoạt động trên các cột. Bước 7: Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động - Rà soát, kiểm tra lại nội dung và trình tự của các việc, thời gian thực hiện cho từng việc, xem xét tính hợp lí, khả năng thực hiện và kết quả cần đạt được. - Nếu phát hiện những sai sót hoặc bất hợp lí ở khâu nào, bước nào, nội dung nào hay việc nào thì kịp thời điều chỉnh. Cuối cùng, hoàn thiện bản thiết kế chương trình hoạt động và cụ thể hóa chương trình đó bằng văn bản. Đó là giáo án tổ chức hoạt động. Ví dụ minh họa: Thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo: Vận dụng kiến thức môn Toán THPT để tìm hiểu những ứng dụng trong nghệ thuật và tạo ra các sản phẩm nghệ thuật. Bước 1: Đặt tên cho hoạt động: Chuyên đề ngoại khóa: “TOÁN HỌC VÀ NGHỆ THUẬT” Bước 2: Xác định mục tiêu của hoạt động a) Về kiến thức: Giúp học sinh: - Giúp học sinh hiểu được ứng dụng của môn Toán THPT vào nghệ thuật. - Sử dụng nhiều kiến thức đã được học trong nhiều môn học để tham gia vào hoạt động cộng đồng. - Sáng tạo được những sản phẩm sáng tạo liên quan đến chủ đề, kiến thức môn Toán đã được học. b) Về kĩ năng - Các kĩ năng khác thông qua chương trình ngoại khóa: Kĩ năng tìm kiếm, thu thập thông tin; Kĩ năng xử lí thông tin; Kĩ năng tổng hợp thông tin; Kĩ năng trình bày báo cáo; kĩ năng đánh giá; Kĩ năng vận dụng các kiến thức vào thực tiễn để làm những việc có ý nghĩa với bản thân, gia đình và cộng đồng… - Tổ chức buổi báo cáo có sự tham dự của các thầy cô giáo trong nhà trường và tất cả các học sinh khối 12 của trường. c) Về thái độ

- Giáo dục thái độ thông qua chương trình ngoại khóa: Hình thành ý thức tự giác, tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, trải nghiệm sáng tạo; Hình thành ý thức say mê tìm tòi, nghiên cứu khoa học. d) Phẩm chất, năng lực - Phát huy tính độc lập sáng tạo trong học tập. - Góp phần hình thành các năng lực cho học sinh: năng lực tự học, năng lực tự giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin, năng lực sử dụng ngôn ngữ… ; các năng lực chuyên biệt của môn Toán. Bước 3: Xác định nội dung, sản phẩm trải nghiệm sáng tạo của học sinh và hình thức của hoạt động - Nội dung: + Nội dung 1: Trả lời nhanh các câu hỏi về mối liên hệ giữa Toán học và các hình thức nghệ thuật. Sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo: Trả lời nhanh các câu hỏi. + Nội dung 2: Giới thiệu mối liên hệ giữa kiến thức chương 1 – Hình học 12 và nghệ thuật đèn lồng. Sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo: Bài thuyết trình Powerpoint. + Nội dung 3: Sáng tạo ra các sản phẩm đèn lồng để trang trí. Sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo: Các kiểu đèn lồng bằng giấy màu. + Nội dung 4: Giới thiệu mối liên hệ giữa phép biến hình và nghệ thuật gấp giấy Origami. Sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo: Bài thuyết trình Powerpoint và các sản phẩm gấp giấy Origami. + Nội dung 5: Nêu hiểu biết về tỉ lệ vàng trong nghệ thuật. Sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo: Bài thuyết trình Powerpoint. + Nội dung 6: Nêu hiểu biết về Toán học trong âm nhạc. Sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo: Bài thuyết trình Powerpoint + Nội dung 7: Nêu hiểu biết về phép biến hình trong hội họa. Sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo: Bài thuyết trình Powerpoint + Nội dung 8: Biểu diễn vở kịch: “ Hai ma khoa học Newton và Lepnit gặp nhau” - Hình thức hoạt động: Hình thức trung tâm là Cuộc thi với sự so tài của 3 đội thi; các hình thức phụ trợ cho Cuộc thi là: giao lưu, sân khấu hóa, văn nghệ.

Bước 4: Chuẩn bị hoạt động Lĩnh vực cần chuẩn bị

Chuẩn Chuẩn bị của bị của giáo học viên sinh

Các mục cần chuẩn bị

Dự kiến Tiến trình: 3 giai đoạn tiến trình - Khởi động cuộc thi hoạt động - Triển khai thực hiện trải nghiệm sáng tạo

Ghi chú

- Tổ chức thi Dự kiến phương tiện, điều kiện cần thiết để hoạt động

- Tư liệu, học liệu x

- Phương tiện hoạt động: Máy tính, máy quay, máy chiếu, máy ảnh

- Đồ dùng: âm thanh, bộ câu hỏi định hướng học tập; phiếu đánh giá các phần thi; các sản phẩm trải nghiệm sáng tạo của học sinh.

- Phòng, maket, bảng, nước uống, hoa, quà tặng, giấy mời

- Kinh phí đầu tư

-Phụ trách chung: Tổ trưởng chuyên môn Toán

- Phụ trách xây dựng các kế hoạch, nội dung kịch bản chương trình, đạo diễn chương trình.

- Phụ trách người dẫn chương trình.

- Phụ trách lập đội thi, phân công nhiệm vụ và hỗ trợ các đội thi trong quá trình trải nghiệm và sáng tạo.

+ Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tài liệu tham khảo và những nội dung liên quan + Tài liệu từ nguồn http://www.google.com.vn

internet:

http://www.youtube.com

Dự kiến phân công nhiệm vụ cho các nhóm, cá nhân và thời gian hoàn thành công tác

x x

chuẩn bị

- Phụ trách duyệt và huy động các nguồn kinh phí.

- Phụ trách cơ sở vật chất, thiết bị tổ chức và các mặt hậu cần của cuộc thi.

- Phụ trách truyền thông tất cả các hoạt động về cuộc thi trong nhà trường và cộng đồng: quay phim, chụp ảnh, biên tập, viết bài, đăng bài lên phương tiện thông tin phù hợp. - Ban giám khảo, thư kí - Phụ trách nề nếp học sinh Dự kiến thời gian, địa điểm tổ chức hoạt động, những lực lượng mời tham gia hoạt động Dự kiến những hoạt động của giáo viên và học sinh với sự tương tác tích cực trong quá trình tổ chức

- Thời gian phát động (ngày đầu 15/2), thời gian chuẩn bị điều kiện để tổ chức từ (15/2 đến 19/3), thời gian thi (20/3) - Địa điểm tổ chức: Hội trường nhà trường. - Thành phần: Ban giám hiệu, Chủ tịch Công đoàn, BCH Đoàn trường, học sinh khối 11, 12, thầy Doug Sauders và đối tượng khác quan tâm đến hoạt động này.

x x x

x x

- Hướng dẫn học sinh xác định mục tiêu và các nội dung của hoạt động trải nghiệm sáng tạo.

- Hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoach thực hiện các nội dung của cuộc thi

- Điều tra khảo sát nhu cầu của học sinh, thành lập các đội thi và cộng tác viên.

- Hướng dẫn học sinh trải nghiệm và sáng tạo các sản phẩm trải nghiệm sáng tạo tham gia cuộc thi. - Hướng dẫn học sinh trình bày các phần thi - Hướng dẫn học sinh đánh giá, rút kinh nghiệm.

Bước 5: Lập kế hoạch SỞ GD&ĐT…………

TRƯỜNG THPT……….

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc .........., ngày

tháng

năm 20…

KẾ HOẠCH HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO “Vận dụng kiến thức môn Toán THPT để tìm hiểu những ứng dụng trong nghệ thuật và tạo ra các sản phẩm nghệ thuật” Căn cứ vào các văn bản chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ năm học 20... -20... của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo……; Căn cứ vào kế hoạch năm học 20...-20... và yêu cầu phát triển, thực tiễn của bộ môn; Tôi/nhóm/tổ……. xây dựng Kế hoạch... (tên của hoạt động) như sau: 1. Mục đích, yêu cầu (nói rõ mục đích, yêu cầu của hoạt động) 2. Thành phần, thời gian, địa điểm - Thành phần gồm: + Trưởng phụ trách + Học sinh lớp/khối + Số lượng tham gia + Cơ quan phối hợp/ người phối hợp - Thời gian (có thể dự kiến) - Địa điểm 3. Hình thức tổ chức và nội dung chương trình cụ thể 4. Phân công nhiệm vụ 5. Kinh phí: Nguồn kinh phí ở đâu, dự toán kinh phí cụ thể, cơ sở vật chất khác 6. Cam kết: Thực hiện đúng kế hoạch, đảm bảo an toàn, tiết kiệm, hiệu quả, có tính giáo dục cao. Tôi/nhóm/tổ... xin trân trọng báo cáo và đề nghị Ban giám hiệu nhà trường phê duyệt Kế hoạch. ... trân trọng cảm ơn! BGH nhà trường duyệt (Kí tên, đóng dấu)

Tổ trưởng chuyên môn (Kí, ghi rõ họ tên)

Người lập kế hoạch (Kí, ghi rõ họ tên)

Bước 6: Thiết kế chi tiết hoạt động Nội dung, tiến trình

Người Thời chịu gian, Lực lượng trách thời tham gia nhiệm hạn chính

Phương tiện, chi phí

Giáo viên nhóm Hoạt Toán, học - Máy tính, máy in động 1: sinh khối Khởi Nhóm - Phương tiện truyền 3 ngày 11, 12, động Toán thông thầy Doug cuộc - Kinh phí nhà trường Sauders thi (Người Úc)

Hoạt động 2: 21 ngày Triển khai

Giáo viên nhóm Toán, lực lượng tài

Trưởng các tiểu ban đã được

Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tài liệu tham khảo và những nội dung liên quan

Địa điểm, hình thức

Yêu cầu cần đạt (hoặc SP)

Nhiệm vụ của HS

- Lập được kế hoạch chi tiết hoạt động - Nhận văn bản - Trình duyệt được kế phát động hoạch với Ban Giám - Điền phiếu hiệu khảo sát nhu Phòng chuyên môn nhà trường

- Văn bản phát động cuộc thi đến học sinh - Lập được các đội thi, đội cộng tác viên - Hướng dẫn được học sinh xác định mục đích, nội dung, nhiệm vụ và cách lập kế hoạch nhóm.

Tại trường, ở nhà, các địa

Hỗ trợ của GV

Hướng dẫn HS điền phiếu, lập đội thi, đội cộng tác viên

- Hướng dẫn HS xác định mục đích cầu và nội dung của - Thảo luận xác hoạt động định mục đích Chuyển giao và nội dung của nhiệm vụ cho HS, cuộc thi, tiếp hướng dẫn HS lập nhận nhiệm vụ kế hoạch nhóm của giáo viên - Cung cấp HS giao nguồn tài nguyên tham khảo

- GV xây dựng được - Lập kế hoạch kịch bản chi tiết thực hiện chương trình thi nhiệm vụ cuộc thi - HS lập được kế

- Hỗ trợ giải đáp thắc mắc, khó khăn của HS trong quá trình 16

thực hiện cuộc thi (trải nghiệm và sáng tạo sản phẩm)

nguyên con người thuộc các tổ chức ngoài nhà trường

phân công nhiệm vụ

hoạch thực hiện; xây + Tài liệu từ nguồn điểm khác để dựng và hoàn thiện internet: học sinh được các sản phẩm http://www.google. tìm dự thi theo kế hoạch com.vn; kiếm và đã lập: màn chào http://www.youtube. xử lí hỏi; bài thuyết trình; com thông luyện gói câu hỏi tin, xây kiến thức kĩ năng; - Phương tiện hoạt động dựng và các sản phẩm nghệ + Máy tính, máy quay, hoàn thuật. máy chiếu, máy ảnh thiện -Đồ dùng: Phiếu học sản tập, sổ theo dõi nhiệm phẩm vụ dự thi

- Tiến hành thực hiện kế hoạch đã xây dựng (thu thập và xử lí thông tin; tông hợp thông tin; lên ý tưởng sáng tạo và hoàn thiện sản phẩm)

thực hiện sản phẩm trải nghiệm sáng tạo - Kiểm tra sản phẩm trải nghiệm sán tạo trước khi báo cáo trong buổi thi

- Kinh phí nhà trường. Ban giám hiệu; Đoàn trường; Hoạt giáo viên động 3: nhóm Tổ chức thi và 1 buổi Toán, người tổng nước kết, trao ngoài. giải - Học sinh khối 11,12

- Máy tính, máy quay, máy in, máy chiếu, máy Trưởng ảnh các tiểu - Đồ dùng: phục trang, ban đã phiếu đánh giá các phần phân thi; sản phẩm của học công sinh, bản thứ tự chương nhiệm trình cuộc thi... vụ - Phòng, maket, bảng, nước uống, hoa, quà tặng, giấy mời

- Hội trường nhà trường

- Học sinh thực hiện - Học sinh tham gia các phần thi tốt các phần thi của đội mình, - Bản đánh giá, tổng trò chơi danh kết, trao giải cho khán giả - Bản rút kinh - Học sinh tham nghiệm sau hoạt gia các tiết mục động văn nghệ - Hồ sơ thanh quyết - Đánh giá, rút toán kinh phí với nhà kinh nghiệm trường sau hoạt động

Giáo viên hỗ trợ hướng dẫn học sinh thực hiện các phần thi, trò chơi dành cho khán giả, đánh giá kết quả các phần thi, tổng kết, trao giải, rút kinh nghiệm

Bước 7: Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động (Tổng kết đánh giá sau chương trình) 2. Tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo 2.1. Hướng dẫn học sinh xác định mục đích và nội dung trải nghiệm sáng tạo

Ở công đoạn này, giáo viên nên bắt đầu bằng việc tạo ra một tình huống xuất phát chứa đựng một vấn đề hoặc đặt một nhiệm vụ cần giải quyết, trong đó liên hệ với hoàn cảnh thực tiễn xã hội và đời sống. Từ đó giáo viên hướng dẫn học sinh xác định mục đích của hoạt động trải nghiệm sáng tạo và tư vấn, gợi ý cho các em thảo luận về ý tưởng cụ thể của hoạt động, xây dựng kịch bản hoạt động hoặc giáo viên có thể giới thiệu một số hướng để học sinh lựa chọn và cụ thể hóa. Ví dụ minh họa: Hoạt động trải nghiệm sáng tạo Toán học và nghệ thuật, dưới hình thức là Cuộc thi, chúng tôi đã hướng dẫn học sinh xác định mục đích và nội dung của hoạt động theo các bước như sau:

- Trước hết, giáo viên cho học sinh xem hình ảnh về một số hình ảnh trong thực tế hình dạng các khối đa diện đều, một số sản phẩm gấp giấy Origami và cuối cùng là một video nói chuyện giữa một bạn học sinh của trường chúng tôi với một người nước ngoài về văn hóa đèn lồng trên thế giới với kiến thức phổ thông liên quan. (Video này đã được chúng tôi tải lên youtube.com theo địa chỉ: https://www.youtube.com/watch?v=IsQbBnjz2kk&feature=youtu.be )

- Sau đó, giáo viên nêu câu hỏi: + Qua các hình ảnh và video trên, các em có thấy tìm được mối liên giữa Toán học và kiến trúc, nghệ thuật không? + Các em có thể tạo ra một số sản phẩm tương tự bằng các vật liệu có sẵn trong trường không? (như giấy, giấy màu, bìa cứng, ống hút, lọ nhựa hoặc các vật dùng đã sử dụng khác…) Học sinh nêu ý kiến, giáo viên chốt lại mục đích khi tham gia hoạt động trải nghiệm sáng tạo Toán học và nghệ thuật: * Khắc sâu, mở rộng và nâng cao hiểu biết kiến thức Toán học ở trường THPT. * Từ việc học các kiến thức Toán học, chúng ta có thể vận dụng, sáng tạo các sản phẩm ứng dụng trong thực tế. * Có niềm yêu thích học bộ môn Toán, hình thành nghề nghiệp trong tương lai. * Từ việc sử dụng các vật dụng đã qua sử dụng như ống hút, giấy, vở hộp…, hình thành ý thức bảo vệ môi trường sống. * Có những hoạt động thiết thực để bảo tồn, phát huy văn hóa người Việt, giới thiệu quảng bá hình ảnh học sinh trường Huỳnh Thúc Kháng cũng như văn hóa Việt Nam ra thế giới… - Bước tiếp theo: giáo viên căn cứ vào bản thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo để hướng dẫn học sinh xác định nội dung và nhiệm vụ cần phải thực hiện: * Đối với các đội thi Tham gia phần chào hỏi: Mỗi đội thi phải giới thiệu được các thành viên đội mình và ý nghĩa đội thi mang tên. Tham gia phần thi trả lời nhanh: các câu hỏi về kiến thức Toán học và nghệ thuật. Tham gia phần thi tài năng: + Đội…: Cử 1 thành viên trình bày về lịch sử đèn lồng, ứng dụng kiến thức Toán THPT vào làm đèn lồng để trang trí hoặc vui chơi trong các lễ hội. Các thành viên khác sẽ thực hiện tạo ra các đèn lồng từ giấy màu, ống hút đã qua sử dụng. 19

+ Đội…: Cử 1 thành viên trình bày về lịch sử gấp giấy Origami, ứng dụng kiến thức Toán THPT để sáng tạo các sản phẩm gấp giấy Origami. Các thành viên khác sẽ thực hiện tọa ra các sản phẩm gấp giấy Origami từ giấy. + Đội…: Thực hiện một tiểu phẩm liên quan việc tìm ra phép tính tích phân của 2 nhà Toán học Neuton và Lepnit. Tham gia hiểu biết: + Đội…: Nêu những hiểu biết về tỉ lệ vàng trong nghệ thuật. + Đội…: Nêu những hiểu biết về phép biến hình trong hội họa + Đội…: Nêu những hiểu biết về Toán học trong âm nhạc Sau đó, giáo viên tiến hành cho các đội thi bắt thăm tên gọi và nội dung thi trong các phần thi. * Đối với đội cộng tác viên: 3 đội cộng tác viên hỗ trợ các đội thi theo các nhiệm vụ được phân công. * Đội hình khán giả: Tham dự cuộc thi và giao lưu với khách mời và khách mời người nước ngoài, trả lời câu hỏi trong phần trò chơi dành cho khán giả. 2.2. Hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch trải nghiệm sáng tạo

Do tính chất của các hình thức hoạt động sáng tạo gắn liền với thực tiễn đời sống, gắn nhà trường và xã hội và yêu cầu học sinh giải quyết những nhiệm vụ học tập phức hợp nên phương pháp tối ưu vẫn là dạy học theo nhóm. Khi các học sinh có cùng nguyện vọng, sở thích và khả năng đã được lập thành nhóm, giáo viên giao nhiệm vụ cho từng nhóm và hướng dẫn nhóm học sinh lập kế hoạch trải nghiệm sáng tạo. Cơ sở để các nhóm lập kế hoạch đó là dựa vào phiếu định hướng học tập và giáo dục dành cho nhóm mà giáo viên cung cấp. Trong việc xây dựng kế hoạch cần xác định: mục tiêu, công việc cần làm, thời gian dự kiến, sản phẩm dự kiến, dự kiến vật liệu- kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm. Đây là bước quan trọng, tất cả các thành viên trong nhóm cùng tham gia xây dựng và xác định. Sau khi lập được kế hoạch, các nhóm xin ý kiến bổ sung của giáo viên, học sinh chỉnh sửa hoàn thiện kế hoạch (nếu cần). (Xem phụ lục 2: phiếu khảo sát nhu cầu học sinh, sổ theo dõi hoạt động nhóm, phiếu định hướng học tập) Ví dụ minh họa: Với hoạt động trải nghiệm sáng tạo Toán học và Nghệ thuật, giáo viên đã hướng dẫn đội thi mang tên Pythagoras (Pitago) lập kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo như sau:

- Nội dung tìm hiểu: + Giới thiệu thành viên và ý nghĩa đội thi mang tên. + Trả lời nhanh các câu hỏi kiến thức liên quan giữa Toán học và các môn nghệ thuật. + Tìm hiểu về lịch sử đèn lồng. 20

+ Tìm hiểu về ứng dụng kiến thức Toán THPT vào làm đèn lồng để trang trí hoặc vui chơi trong các lễ hội. + Thực hiện tạo ra các đèn lồng từ giấy màu, ống hút đã qua sử dụng. + Tìm hiểu về Tỉ lệ vàng, các ứng dụng tỉ lệ vàng trong kiến trúc, thiết kế vật dụng hằng ngày, mối liên hệ giữa tỉ lệ vàng và tự nhiên, con người. - Mục tiêu cần hướng tới của sản phẩm hoạt động trải nghiệm sáng tạo: thể hiện được sự hiểu biết sâu rộng về kiến thức Toán học và những ứng dụng kì diệu của nó trong tự nhiên và đời sống con người. Từ đó khơi gợi niềm yêu thích môn Toán, thấy được sự lí thú của Toán học trong cuộc sống, có những định hướng nghề nghiệp nhất định từ những trải nghiệm thú vị trong nhà trường và thêm yêu cuộc sống muôn màu, biết bảo vệ cuộc sống cộng đồng, bảo về môi trường… - Công việc cần làm: Thu thập tài liệu về các môn nghệ thuật: kiến trúc, hội họa, âm nhạc… theo phiếu định hướng học tập; xử lí - tổng hợp thông tin làm bài thuyết trình trình chiếu bằng powerpoint; xử lí và tổng hợp thông tin để viết kịch bản tiểu phẩm về phép tính tích phân của hai nhà Toán học Neuton và Lepnit; lên ý tưởng các sản phẩm về đèn lồng bằng giấy và các vật liệu đã qua sử dụng; lên ý tưởng các sản phẩm về xếp hình Origami. - Sản phẩm dự kiến: + Màn giới thiệu, chào hỏi + Bài thuyết trình về lịch sử đèn lồng, ứng dụng kiến thức Toán THPT vào làm đèn lồng để trang trí hoặc vui chơi trong các lễ hội + Bài thuyết trình về lịch sử gấp giấy Origami, ứng dụng kiến thức Toán THPT để sáng tạo các sản phẩm gấp giấy Origami + Bài thuyết trình: những hiểu biết về tỉ lệ vàng trong nghệ thuật. + Bài thuyết trình: Nêu những hiểu biết về phép biến hình trong hội họa + Bài thuyết trình: Nêu những hiểu biết về Toán học trong âm nhạc + Tiểu phẩm: hai ma khoa học gặp nhau ở thế giới bên kia. + Các sản phẩm về đèn lồng, gấp giấy Origami. - Thời gian dự kiến thực hiện và hoàn thành: trong vòng 4 tuần kể từ khi nhận nhiệm vụ đến khi kết thúc cuộc thi. - Dự kiến vật liệu và kinh phí: máy tính cá nhân có nối mạng của thành viên trong nhóm; máy ảnh; máy quay; phần mềm làm phim; băng đĩa nhạc; phục trang; sách giáo khoa và các nguồn tài nguyên tham khảo;... Kinh phí mua học liệu: kinh phí phê duyệt của nhà trường.

- Phương pháp tiến hành: thực hiện theo nhiệm vụ cá nhân được phân công và làm việc chung cả nhóm… - Phân công nhiệm vụ trong nhóm theo các tiêu chí sau: Tên thành viên Nhiệm vụ

Phương tiện

Thời hạn hoàn Sản phẩm dự thành kiến

2.3. Hướng dẫn học sinh thực hiện kế hoạch trải nghiệm sáng tạo

Khi các nhóm đã hoàn thiện kế hoạch trải nghiệm sáng tạo, giáo viên hướng dẫn học sinh các kĩ năng trải nghiệm sáng tạo để tạo ra được sản phẩm cuối cùng: tìm kiếm và thu thập dữ liệu; xử lí thông tin; tổng hợp thông tin; xây dựng sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo. - Kĩ năng tìm kiếm và thu thập thông tin: giáo viên hướng dẫn học sinh có thể thu thập thông tin bằng cách: + Tìm thông tin qua sách, báo, tạp chí, internet. Khi tìm qua các kênh này cần sử dụng phiếu ghi dữ liệu (nội dung, nguồn) + Quan sát trải nghiệm thực tế, điều tra hoặc phỏng vấn: Trước khi điều tra, phỏng vấn cần thiết kế các câu hỏi. Có thể phỏng vấn trên đường phố, học sinh trong trường, các giáo viên trong trường, cha mẹ học sinh, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, các bộ nhân viên quản lí... - Kĩ năng xử lí thông tin: Sau khi đã thu thập được các dữ liệu cần tiến hành xử lí dữ liệu. Xử lí dữ liệu bằng cách cần phân tích để thu được thông tin có giá trị, tin cậy và có ý nghĩa. Các kết luận rút ra sau khi phân tích đầy đủ các dữ liệu là minh chứng cho các phát hiện của hoạt động trải nghiệm sáng tạo - Kĩ năng tổng hợp thông tin: Sau khi tìm kiếm, thu thập và xử lí thông tin, các thành viên trong nhóm ngồi lại với nhau để tổng hợp. Các dữ liệu thô cần được tổng hợp lại để chỉ đưa vào báo cáo các kết luận có liên quan và đã được phân tích. Khi tổng hợp cần chú ý: chỉ liệt kê các ý chính, tóm tắt thông tin ngắn gọn. - Xây dựng ý tưởng và thiết kế hoàn thiện sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo: Từ các dữ liệu thô được nhóm thảo luận và thống nhất, các thành viên nhóm cùng chung tay tập hợp, kết nối thành một sản phẩm dự án hoàn thiện. Ví dụ minh họa: Giáo viên hướng dẫn đội thi Pythagoras (Pitago) thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo để làm sản phẩm: Ứng dụng kiến thức Toán THPT vào làm đèn lồng để trang trí hoặc vui chơi trong các lễ hội.

- Tìm kiếm và thu thập thông tin + Trước hết, giáo viên hướng dẫn thành viên trong đội xác định những thông tin cần tìm kiếm (dựa trên phiếu định hướng học tập): Lịch sử đèn lồng trong và ngoài 22

nước; các thể loại đèn lồng; Xuất xứ của các loại đèn lồng; cách thiết kế 1 đèn lồng; dựa vào bản thiết kế để chỉ ra được mối liên hệ giữa kiến thức Toán học và cấu tạo một đèn lồng. + Giáo viên hướng dẫn các thành viên trong đội tìm kiếm, thu thập các thông tin đó qua các kênh: báo và tạp chí (báo in hoặc báo mạng), kênh truyền hình, kênh youtube... - Xử lí thông tin: Sau khi thu thập được dữ liệu, các thành viên trong đội dùng kĩ năng phân tích để tự chọn lấy những thông tin tiêu biểu, tin cậy và có ý nghĩa phục vụ cho việc viết bài thuyết trình. - Tổng hợp thông tin: Các thành viên trong đội thi họp để thảo luận, tổng hợp ngắn gọn những thông tin tiêu biểu mà mỗi thành viên vừa tìm kiếm, thu thập - xử lí để đưa vào sản phẩm. Giáo viên có thể bổ sung ý kiến cho bản tổng hợp thông tin của nhóm để điều chỉnh (nếu cần). - Xây dựng sản phẩm: dựa vào những thông tin tổng hợp và năng lực tổng hợp, xâu chuỗi vấn đề để làm nổi bật vấn đề đang bàn bạc, thuyết phục được người nghe. 2.4. Hướng dẫn học sinh trình bày báo cáo sản phẩm hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Sau khi hướng dẫn học sinh thực hiện việc trải nghiệm và sáng tạo để xây dựng được sản phẩm học tập, giáo viên hướng dẫn học sinh kĩ năng trình bày sản phẩm. Đây là một nhiệm vụ quan trọng trong dạy học trải nghiệm sáng tạo. Và giai đoạn được học sinh mong chờ nhất vì các em được thể hiện sự hiểu biết, khả năng, năng khiếu của mình trước tập thể, được tự hào về sản phẩm học tập mình tạo ra, được làm chủ toàn bộ sân chơi học tập. Chúng tôi đề xuất cách trình bày sản phẩm cần đạt yêu cầu như sau: a) Yêu cầu về cấu trúc của một bài báo cáo sản phẩm hoạt động trải nghiệm sáng tạo, gồm có các phần: - Phần 1: Giới thiệu tên, thành viên nhóm, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo của nhóm. Phần này các nhóm có thể chọn hình thức giới thiệu bằng video clip, bài trình chiếu Powerpoint, hoặc giới thiệu trực tiếp trong buổi báo cáo. - Phần 2: Trình bày sản phẩm theo hình thức đã giao. b) Tiến hành báo cáo: - Nhóm báo cáo chuẩn bị sẵn sàng về cả nội dung, hình thức, sắp xếp vị trí cho các nhóm còn lại một cách hợp lý và phù hợp với ý tưởng đã đưa ra. - Nhóm có màn khởi động: giới thiệu về nhóm mình (tên sản, mục tiêu dự án, thành viên nhóm, các hoạt động tìm hiểu của nhóm, bài học kinh nghiệm sau khi thực hiện dự án). Phần này các nhóm có thể giới thiệu bằng video clip (hoặc bài trình chiếu Powerpoint hoặc giới thiệu trực tiếp trong buổi báo cáo 23

- Nhóm tiến hành trình bày sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo: một trong các hình thức sau: Poster; Webside; máy móc; mô hình thí nghiệm; bài trình chiếu đa phương tiện, phần mềm máy tính;... - Sau khi trình bày xong bài báo cáo, đại diện nhóm giải đáp thắc mắc (nếu có) từ các nhóm theo dõi, nghe nhận xét sơ bộ từ các nhóm theo dõi. Ví dụ minh họa: Giáo viên đã hướng dẫn đội thi Pitago trình bày báo cáo trong cuộc thi TOÁN HỌC VÀ NGHỆ THUẬT.

1. Đội Pitago giới thiệu về đội thi (chính là phần thi Màn chào hỏi – xem phụ lục sản phẩm học sinh) - Nội dung giới thiệu: + Ý nghĩa đội thi mang tên + Giới thiệu thành viên nhóm + Mục tiêu tham gia cuộc thi 2. Đội Pitago tham gia phần thi trả lời câu hỏi (theo thứ tự chỉ dẫn của người dẫn chương trình). 3. Đội Pitago tham gia phần thi tài năng (theo thứ tự chỉ dẫn của người dẫn chương trình): Đại diện đội thi thuyết trình bằng bài trình chiếu Powerpoint và 4 thành viên khác tham gia làm đèn lồng (trong thời gian đại diện đội đang thuyết trình) 4. Đội Pitago tham gia phần thi hiểu biết (theo thứ tự chỉ dẫn của người dẫn chương trình): Đại điện đội thi thuyết trình bằng bài trình chiếu Powerpoint. 2.5. Hướng dẫn học sinh đánh giá hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Sau khi trình bày báo cáo, bước cuối cùng được dành cho việc đánh giá, rút kinh nghiệm. Học sinh sẽ tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau và nhìn lại quá trình thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Cụ thể bước này gồm 2 phần như sau: a) Giáo viên hướng dẫn học sinh đánh giá - Cá nhân học sinh tự đánh giá quá trình thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo. - Các thành viên trong nhóm đánh giá lẫn nhau quá trình thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo. - Các nhóm đánh giá lẫn nhau kết quả hoạt động trải nghiệm sáng tạo. - Giáo viên đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm sáng tạo. (xem phụ lục 2: các phiếu đánh giá hoạt động trải nghiệm sáng tạo) Ví dụ minh họa: Hoạt động trải nghiệm sáng tạo TOÁN HỌC VÀ NGHỆ THUẬT được tổ chức dưới hình thức. Cuộc thi tranh tài giữa các đội chơi, vì vậy 24

phần đánh giá chủ yếu từ Ban giám khảo (gồm đại diện giáo viên nhóm Toán) để tổng kết và trao giải. Điểm mỗi phần thi của các đội chơi chính là điểm trung bình cộng của các thành viên trong Ban giám khảo. Tổng điểm 3 phần thi của mỗi đội chính là điểm tổng kết theo thứ tự để trao giải. Ngoài ra còn có kênh đánh giá từ khán giả dành cho đội thi được yêu thích nhất. b) Giáo viên tổ chức cho các nhóm tự rút kinh nghiệm sau khi thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo (kiến thức học được; kĩ năng học được; thái độ tích cực xây dựng được; hài lòng với kết quả sản phẩm trải nghiệm sáng tạo không; khó khăn gặp phải khi thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo; cách giải quyết khó khăn; quan hệ các thành viên trong nhóm; năng lực sáng tạo cá nhân được phát triển qua giai đoạn nào; ích lợi của học trải nghiệm sáng tạo; nguyên nhân ảnh hưởng đến hưng thú học theo trải nghiệm sáng tạo; mức độ hướng thú với hoạt động trải nghiệm sáng tạo). • Trên đây là những giải pháp mà chúng tôi đã thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường THPT. Các giải pháp được vận dụng một cách linh hoạt và hợp lí trong suốt tiến trình dạy học trải nghiệm sáng tạo, giúp chúng tôi thực hiện mục tiêu giáo dục thành công, có chất lượng, để lại những ấn tượng rất tốt đẹp trong đồng nghiệp, học sinh và phụ huynh nhà trường.

Trong 2 năm học 2017-2018, 2018-1019, chúng tôi đã thực hiện được 2 chương trình chuyên đề ngoại khóa, tổ chức ở quy mô cấp trường, được ban giám hiệu, tổ chuyên môn trường THPT Huỳnh Thúc Kháng đánh giá cao về cả chất lượng và quy mô. Đồng thời, học sinh các lớp đã tham gia và ủng hộ tích cực, tạo niềm tin cho những người tổ chức chúng tôi vào việc tổ chức trải nghiệm sáng tạo cho các em học sinh ngoài các giờ học chính khóa. TT

NĂM HỌC

TÊN CHƯƠNG TRÌNH

2017-2018

TOÁN HỌC VÀ ĐỜI SỐNG

2018-1019

TOÁN HỌC THUẬT

VÀ

HÌNH THỨC

ĐƯỜNG OLYMPIA

LÊN

ĐỈNH

NGHỆ DẠY HỌC DỰ ÁN

III. Giáo án minh họa 1. Giáo án hoạt động trải nghiệm sáng tạo: “TOÁN HỌC VÀ NGHỆ THUẬT” Phần 1: Giáo án in 1. Mục tiêu:

a) Về kiến thức: 25

- Học sinh được củng cố phần lí thuyết đã được học trong sách giáo khoa môn Toán bậc THPT. - Thông qua việc thực hiện công việc của nhóm, học sinh được tìm hiểu và nắm chắc được kiến thức đã được học đồng thời hiểu được ứng dụng Toán học trong cuộc sống. - Sử dụng nhiều kiến thức, kĩ năng đã được học trong nhiều môn học để tham gia vào hoạt động cộng đồng. - Tổ chức buổi báo cáo có sự tham dự của các thầy cô giáo trong nhà trường và tất cả các học sinh của trường. b) Về kĩ năng - Các kĩ năng khác thông qua học chương trình ngoại khóa: Kĩ năng tìm kiếm, thu thập thông tin; Kĩ năng xử lí thông tin; Kĩ năng tổng hợp thông tin; Kĩ năng trình bày báo cáo; kĩ năng đánh giá; Kĩ năng làm việc nhóm; Kĩ năng vận dụng các kiến thức vào thực tiễn để làm những việc có ý nghĩa với bản thân, gia đình và cộng đồng… c) Về thái độ - Liên hệ với nhiều vấn đề thực tế với Toán học. - Giáo dục thái độ thông qua chương trình ngoại khóa: Hình thành ý thức tự giác, tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, trải nghiệm sáng tạo; Hình thành ý thức say mê tìm tòi, nghiên cứu khoa học. d) Định hướng phát triển năng lực - Có cơ hội phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn. - Có cơ hội phát triển năng lực mô hình hóa toán học thông qua chuyển vấn đề thực tiễn thành vấn đề toán học liên quan. - Có cơ hội phát triển năng lực giao tiếp Toán học thông qua hoạt động nhóm, tương tác với giáo viên. e) Định hướng phát triển phẩm chất - Phát triển sự nhạy bén, linh hoạt trong tư duy. - Rèn luyện tính chính xác, kiên trì. Phẩm chất, năng lực - Phát huy tính độc lập sáng tạo trong học tập. - Góp phần hình thành phẩm chất và phát triển nhân cách học sinh: sống có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước; có lòng nhân ái, khoan dung; trung thực, tự trọng; thực hiện nghĩa vụ đạo đức, tôn trọng, chấp hành kỉ luật, pháp luật… 26

- Góp phần hình thành các năng lực cho học sinh: năng lực tự học, năng lực tự giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin, năng lực sử dụng ngôn ngữ… - Mục tiêu đó được hiện thực hóa qua các sản phẩm hoạt động trải nghiệm sáng tạo: + Màn giới thiệu, chào hỏi + Bài thuyết trình về lịch sử đèn lồng, ứng dụng kiến thức Toán THPT vào làm đèn lồng để trang trí hoặc vui chơi trong các lễ hội + Bài thuyết trình về lịch sử gấp giấy Origami, ứng dụng kiến thức Toán THPT để sáng tạo các sản phẩm gấp giấy Origami + Bài thuyết trình: những hiểu biết về tỉ lệ vàng trong nghệ thuật. + Bài thuyết trình: Nêu những hiểu biết về phép biến hình trong hội họa + Bài thuyết trình: Nêu những hiểu biết về Toán học trong âm nhạc + Tiểu phẩm: hai ma khoa học gặp nhau ở thế giới bên kia. + Các sản phẩm về đèn lồng, gấp giấy Origami. 2. Thời gian thực hiện: 4 tuần 3. Chuẩn bị thiết bị dạy học, tư liệu, học liệu của giáo viên và học sinh Chuẩn bị của thầy

Chuẩn bị của trò

- Máy tính

- Máy quay

Thiết bị, tư liệu, học liệu

Công nghệ - Máy in - phần cứng - Máy chiếu

- Máy ảnh

- Phần mềm Microsoft Word

- Phần mềm Microsoft ewerpoint, Công nghệ - phần mềm - Phần mềm Sway ; - Các phần mềm làm phim, làm sách ảnh, phần mềm hỗ trợ hợp tác nhóm...

Hội trường

- Phòng ốc, bàn ghế, maket, bảng, nước uống, hoa, quà tặng, giấy mời

Chuẩn bị của thầy

Chuẩn bị của trò

- Âm thanh, nhạc cụ, đạo cụ, phục trang, ánh sáng, băng đĩa hình, băng đĩa nhạc;

- Các loại phiếu học tập

Thiết bị, tư liệu, học liệu

Đồ dùng

- Các sản phẩm trải nghiệm sáng tạo của học sinh. - www.wipikedia Bách khoa toàn thư VN

x x

- http://www.google.com.vn

- http://www.youtube.com

- http://www.mp3.zing.vn

- Web wikispaces.com

- Thông báo với nhà trường và các tổ chức liên quan về hoạt động này

- http://www.bachkim.vn Nguồn internet

Khác

4. Đối tượng, hình thức, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá - Đối tượng giáo dục: học sinh lớp 11, lớp 12. - Hình thức trải nghiệm sáng tạo: Cuộc thi (hình thức trung tâm); văn nghệ, giao lưu (các hình thức phụ trợ).

- Phương pháp dạy học dạy học trải nghệm sáng tạo: phương pháp dạy học dự án (phương pháp chính). Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp khác: quan sátđàm thoại, giải quyết vấn đề…. - Đánh giá sản phẩm các phần thi 5. Tiến trình hoạt động trải nghiệm sáng tạo Hoạt động 1: KHỞI ĐỘNG CUỘC THI 1. Mục tiêu

- Giáo viên xây dựng được bản kế hoạch chi tiết hoạt động trải nghiệm sáng tạo, trình duyệt kế hoạch với Ban Giám hiệu nhà trường. - Giáo viên xây dựng văn bản phát động cuộc thi đến học sinh và các tổ chức liên quan. - Giáo viên thành lập được các đội thi, đội cộng tác viên hỗ trợ các đội thi.

- Giáo viên hướng dẫn được học sinh xác định mục tiêu, nội dung các phần thi, 28

nhiệm vụ của đội thi, lập kế hoach hoạt động của đội thi. 2.Thời gian: trong vòng 3 ngày HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

- Bước 1: Xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo và trình duyệt. - Bước 2: Xây dựng văn bản phát động - Nhận văn bản phát động cuộc thi cuộc thi đến học sinh - Bước 3: Phát phiếu thăm dò sở thíchkhả năng nhóm. GV phát trước 3 ngày để - HS điền vào phiếu. HS nghiên cứu và điền. - Bước 4: Giáo viên công bố kết quả - HS nghe kết quả thành lập đội thi và đội cộng tác viên hỗ trợ đội thi. - Nghe giáo viên giới thiệu chủ đề; - Bước 5: Giáo viên khởi động hoạt động đề xuất ý kiến, thảo luận xác định trải nghiệm sáng tạo bằng việc cho học mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ học sinh xem hình ảnh và video nói chuyện tập của các đôi thi. với người nước ngoài ; cùng học sinh - Các nhóm nhận nhiệm vụ, nghiên thảo luận để xác định mục đích và nội dung của hoạt động trải nghiệm sáng tạo cứu phiếu học tập định hướng và nhiệm vụ của từng đội thi - Các nhóm bàn bạc thống nhất bầu nhóm trưởng, thư kí Hoạt động 2: THỰC HIỆN HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO 1. Mục tiêu

- Giáo viên xây dựng được kịch bản tiến trình thi - Học sinh lập được kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo của đội mình; thực hiện kế hoạch đó để tạo ra sản phẩm học tập tham gia thi. - Rèn luyện được kĩ năng làm việc nhóm cũng như năng lực chuyên biệt của cá nhân. Góp phần hình thành các kĩ năng: kĩ năng thu thập, xử lí các thông tin, tư liệu; kĩ năng phỏng vấn, điều tra thực tế; kĩ năng phân tích, đánh giá; kĩ năng giải quyết tình huống thực tiễn; kĩ năng viết báo cáo và trình bày vấn đề…và một số kĩ năng sống khác. 2. Thời gian: 21 ngày HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

- Bước 1: Giáo viên xây dựng kịch bản chương trình cuộc thi 29

- Bước 2: Hỗ trợ, giải đáp những khó khăn của học sinh trong việc lập kế hoạch nhóm và thực hiện kế hoạch trải nghiệm sáng tạo của nhóm

- Học sinh lập kế hoạch nhóm

- Học sinh thực hiện kế hoạch nhóm xây dựng và hoàn thiện sản phẩm học tập trải nghiệm sáng tạo tham gia thi.

- Bước 3: Kiểm tra sản phẩm học tập - Học sinh điều chỉnh, bổ sung (nếu của các nhóm trước khi dự thi cần) Hoạt động 3:

TỔ CHỨC THI VÀ TỔNG KẾT, TRAO GIẢI

1. Mục tiêu

- Giáo viên chuẩn bị chu đáo các điều kiện để tổ chức thi, hướng dẫn học sinh thực hiện các phần thi, đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo. - Học sinh thực hiện tốt các phần thi của mình và các hoạt động trò chơi, giao lưu, văn nghệ; biết đánh giá và rút kinh nghiệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo. - Hình thành được kĩ năng: thuyết trình, lắng nghe, thảo luận, nêu vấn đề, thương thuyết, đánh giá… và các kĩ năng chuyên biệt. - Bồi dưỡng tình yêu và niềm đam mê Toán học, củng cố niềm tin sáng tạo khoa học, tình yêu nghệ thuật. 2. Thời gian: 120 phút 3. Thành phần tham dự:

- Ban giám hiệu; Ban chấp hành công đoàn, ban chấp hành Đoàn trường, giáo viên bộ môn Toán, thầy giáo Doug Sauders (Người Úc) và các giáo viên khác quan tâm đến hoạt động này. - Học sinh khối 11, khối 12 và các học sinh khác quan tâm đến hoạt động này - Phụ huynh học sinh quan tâm đến hoạt động này của nhà trường. 4. Nhiệm vụ của học sinh

- Tham gia các phần thi theo kịch bản chương trình và thứ tự bốc thăm. - Tham gia trò chơi, văn nghệ, giao lưu - Lĩnh hội được nội dung và ý nghĩa của cuộc thi - Đánh giá được khả năng và kết quả của các đội thi - Tham gia dẫn chương trình cùng giáo viên. 5. Nhiệm vụ của giáo viên

- Dẫn dắt vấn đề, tổ chức học sinh tham gia các phần thi, đánh giá. - Quan sát, đánh giá các sản phẩm của học sinh. 30

- Tổng kết, trao giải, rút kinh nghiệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo. 6. Tiến trình cuộc thi HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

NỘI DUNG

(1 GV và 1 HS dẫn chương trình)

1. Khai mạc cuộc thi

- Học sinh biểu diến văn nghệ

- Văn nghệ: 2 tiết mục đến từ đội văn nghệ Đoàn trường

- GV dẫn chương trình

- Tuyên bố lí do, giới thiệu đại biểu, giới thiệu thành viên ban giám khảo và thư kí, giới thiệu nội dung chương trình. 2. Các phần thi

- GV dẫn chương trình giới thiệu chung + Phần thi trả lời nhanh về cuộc thi: gồm 4 phần thi + Phần thi tài năng + Vui cùng khán giả + Phần thi hiểu biết - Các đội thi về vị trí của đội mình

Giới thiệu

- Các đội thi thực hiện phần thi của - Nội dung: Đội chơi giới thiệu thành đội mình phần tham gia, ý nghĩa đội chơi mang tên

- Thời gian: 3- 5 phút 2.1. Phần thi câu hỏi nhanh Luật thi: Các đội chơi cùng dùng bảng tham gia trả lời 8 câu hỏi. Thời gian suy nghĩ cho mỗi câu là 60 giây. Điểm cho mỗi câu đúng là 10 điểm. BGK theo dõi và đánh giá cho điểm

- Nội dung : Thi trả lời câu hỏi về mối liên quan giữa Toán học và nghệ thuật

- Dẫn chương trình công bố kết quả - Hình thức: trả lời nhanh các câu hỏi của các đội thi 2.2. Phần thi tài năng Luật thi - Dẫn chương trình giới thiệu luật thi phần Ở phần thi Tài năng, các đội chơi sẽ 2: thể hiện khả năng sáng tạo trong toán học, sự khéo léo, hoặc khả năng diễn xuất của đội mình. 31

Thời gian dành cho mỗi đội, tối đa là 10 phút. Điểm tối đa cho mỗi đội chơi là 100 điểm. - Nội dung: + Đội…: Cử 1 thành viên trình bày về lịch sử đèn lồng, ứng dụng kiến thức Toán THPT vào làm đèn lồng để trang trí hoặc vui chơi trong các lễ hội. Các thành viên khác sẽ thực hiện tạo ra các đèn lồng từ giấy màu, ống hút đã qua sử dụng.

- BGK theo dõi và đánh giá cho điểm

+ Đội…: Thực hiện một tiểu phẩm liên - Dẫn chương trình công bố kết quả quan việc tìm ra phép tính tích phân của các đội thi của 2 nhà Toán học Neuton và Lepnit.

2.3. Phần vui cùng khán giả: - Các đội chơi đọc một bài thơ gửi tặng khán giả, có tựa đề: Tình yêu Toán học

(Một đại diện đến từ đội chơi đọc thơ) - Hình thức: Dẫn chương trình nêu câu hỏi, khán giả trả lời - HS dẫn chương trình giới thiệu luật thi

- Nếu trả lời đúng sẽ được một phần quà từ ban tổ chức. 2.4. Phần thi hiểu biết:

Luật thi: Các đội chơi đã bắt thăm và chuẩn bị nội dung. Đại diện các đội tham gia thuyết trình trong thời gian 5 32

phút. Điểm tối đa là 100 điểm. - Nội dung : Đội…: “Nêu những hiểu biết về Tỉ lệ vàng trong nghệ thuật”? Đội…: “Nêu những hiểu biết về phép biến hình trong hội họa”? Đội…: “Nêu những hiểu biết về Toán học trong âm nhạc”? -Hình thức: Thuyết trình 3. Tổng kết và trao giải: - Văn nghệ: 1 tiết mục đến từ đội văn - HS biểu diễn văn nghệ; Ban giám nghệ Đoàn trường. khảo và thư kí tổng kết điểm; Học sinh * Công bố kết quả phần thi thuyết trình (là khán giả) bình chọn đội thi ấn Các đội trình bày phần thi tượng nhất theo phiếu bình chọn(đã + Ban giám khảo nhận xét và thông phát từ đầu buổi) báo kết quả từng phần thi. - HS dẫn chương trình công bố kết quả + Ban giám khảo thông báo tổng điểm Đại diện ban tổ chức trao giải và quyết định trao giải cho các đội - Ban tổ chức rút kinh nghiệm sau chơi. cuộc thi - Công bố kết quả chung cuộc; trao giải Nhất, Nhì, Ba và các giải phụ, chụp ảnh lưu niệm - Rút kinh nghiệm về cuộc thi (tiến hành sau buổi thi)

Phầần 2: Giáo án trình chiếu Powerpoint

III.2. Hoạt động trải nghiệm sáng tạo: “TOÁN HỌC VÀ ĐỜI SỐNG” GIÁO ÁN 1. Mục tiêu a) Về kiến thức: Giúp học sinh: - Vận dụng được nhiều kiến thức môn Toán THPT để giải quyết vấn đề thực tế. - Sử dụng nhiều kiến thức đã được học trong nhiều môn học để tham gia giải quyết các vấn đề thực tế liên quan. b) Về kĩ năng - Rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng giải quyết vấn đề,… - Rèn luyện các kĩ năng khác thông qua chương trình ngoại khóa: Kĩ năng xử lí thông tin; Kĩ năng tổng hợp thông tin; Kĩ năng trình bày báo cáo; kĩ năng đánh giá; Kĩ năng vận dụng các kiến thức vào thực tiễn để làm những việc có ý nghĩa với bản thân, gia đình và cộng đồng… - Tổ chức buổi báo cáo, tham gia trải nghiệm có sự tham dự của các thầy cô giáo trong nhà trường và tất cả các học sinh tại trường. c) Về thái độ - Học sinh thể hiện sự hứng thú đối với môn Toán và mối liên hệ giữa Toán học và đời sống. - Giáo dục thái độ thông qua chương trình ngoại khóa: Hình thành ý thức tự giác, tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, trải nghiệm sáng tạo; Hình thành ý thức say mê tìm tòi, nghiên cứu khoa học. d) Định hướng phát triển năng lực - Học sinh có cơ hội phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tế. - Có cơ hội phát triển năng lực mô hình hóa toán học thông qua việc chuyển vấn đề thực tiễn thành vấn đề toán học. - Có cơ hội phát triển năng lực giao tiếp thông qua hoạt động nhóm, giao tiếp với mọi người trong buổi ngoại khóa. - Góp phần hình thành các năng lực cho học sinh: năng lực tự học, năng lực tự giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin, năng lực sử dụng ngôn ngữ… ; các năng lực chuyên biệt của môn Toán. e) Định hướng phát triển phẩm chất - Nhạy bén, linh hoạt trong tư duy. - Góp phần hình thành phát triển nhân cách học sinh: sống có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước. 2. Thời gian thực hiện: 3 tuần 46

3. Chuẩn bị 3.1. Giáo viên: - Chia nhóm và phân công nhóm trưởng. - Kế hoạch cụ thể cho chủ đề, hệ thống câu hỏi. - Bài soạn powerpoint. 3.2. Học sinh: - Thực hiện các dạng bài tập. - Phân công công việc cụ thể từng thành viên trong nhóm. - Chuẩn bị các thiết bị như máy tính xách tay, MTBT, tư liệu, học liệu cần thiết. Thời gian thực hiện: Từ 1 đến 3 tuần 4. Đối tượng, hình thức, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá - Đối tượng giáo dục: học sinh 3 khối - Hình thức trải nghiệm sáng tạo: Cuộc thi (hình thức trung tâm); văn nghệ, giao lưu (các hình thức phụ trợ). 5. Giáo án trình chiếu: ( Xem phụ lục 3)

PHẦN 3. KẾT LUẬN I. Những đóng góp của đề tài 1. Tính mới của đề tài Đề tài đã đưa ra được những giải pháp trải nghiệm sáng tạo môn toán ở trường THPT mang tính mới mẻ, sáng tạo. Các giải pháp đưa ra được triển khai, kiểm nghiệm trong các năm học trước đã mang lại sự phấn khởi, hứng thú cho giáo viên và học sinh. Đề tài giúp cho học sinh biết cách vận dụng kiến thức môn Toán đã được học ở trường THPT vào thực tế, giải quyết được những vấn đề xung quanh một cách rõ ràng, hiệu quả. Qua trải nghiệm sáng tạo, học sinh hình thành được phẩm chất, năng lực cần thiết, mang tính hướng nghiệp cho nhiều học sinh. Đề tài đáp ứng được quan điểm, yêu cầu, tình hình đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo yêu cầu phát triển năng lực của Bộ giáo dục và đào tạo. Vận dụng đề tài vào thực tiễn dạy học sẽ mang lại hiệu quả cao hơn trên cơ sở những tài liệu cũ, cách làm cũ. 2. Tính khoa học Đề tài đảm bảo tính chính xác khoa học bộ môn, quan điểm tư tưởng. Các phương pháp nghiên cứu phù hợp với đối tượng, cấu trúc logic, hợp lí, chặt chẽ, đúng qui định. Nội dung của đề tài được trình bày, lí giải vấn đề một cách mạch lạc. Các luận cứ khoa học có cơ sở vững chắc, khách quan, các số liệu được thống kê chính xác, trình bày có hệ thống. Phương pháp xử lí, khai thác tài liệu được tiến hành đúng qui chuẩn của một công trình khoa học. Đề tài được lập luận chặt chẽ, thấu đáo, có tính thuyết phục cao. 3. Tính hiệu quả Đề tài được trình bày rõ ràng, dễ áp dụng. Trong năm qua tôi và các đồng nghiệp đã thể nghiệm phương pháp này đối với quy mô toàn trường, trong các lớp học và thấy được hiệu quả dạy học được nâng lên rõ rệt. Những lợi ích của việc dạy học theo hình thức này là rất lớn đối với cả người học, người dạy và nhà trường. Về phía người học: Tăng sự tự tin và cải thiện đáng kể thái độ học tập, tạo cơ hội cho học sinh thể hiện những điểm mạnh của bản thân và phát triển những kĩ năng tư duy bậc cao, những kĩ năng thế kỉ XXI quan trọng và cần thiết cho công việc và cuộc sống của học sinh trong tương lai. Về phía người dạy: Tổ chức được các chuyên đề dạy học theo hình thức trải nghiệm sáng tạo đã tạo điều kiện cho giáo viên nâng cao tính chuyên nghiệp và hợp tác giữa các đồng nghiệp cũng như cơ hội để xây dựng mối quan hệ tốt với học sinh. Giáo viên cảm thấy yêu nghề hơn khi xây dựng được những chương trình ngoại khóa mang tính hiệu quả cao và làm cho học sinh của mình thích thú, đam mê hơn với bộ môn Toán. Thúc đẩy phong trào mỗi giáo viên là tấm gương tự học, tự sáng tạo trong hội đồng sư phạm nhà trường. 48

Đề tài có tính gợi mở hướng tiếp cận nhiều nội dung Toán học THPT nhằm phát huy khả năng sáng tạo của học sinh, tạo cơ hội hướng nghiệp ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Chúng tôi đang tiếp tục tìm hiểu và phát triển nhiều chủ đề khác mang tính ứng dụng cao trên cơ sở nền tảng là kiến thức môn toán, đồng thời tích hợp liên môn với các môn học khác. Ví dụ: Năm học 2019-2020, chúng tôi tiếp tục triển khai một chuyên đề ngoại khóa mang tên: Toán học và lịch sử phát triển Toán học, hình thức: rung chuông vàng, với nhiều câu hỏi Toán học rất lí thú. II. Một số kiến nghị, đề xuất 1. Với các cấp quản lí giáo dục Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo môn Toán là một hướng đi đúng và cần thiết. Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp này chỉ mang lại kết quả cao, bền vững khi các cấp quản lí giáo dục đặc biệt quan tâm từ khâu soạn sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, trang bị hệ thống cơ sở vật chất đầy đủ, đồng bộ như máy chiếu, máy tính, máy quay phim, máy ảnh, phòng báo cáo dự án … phục vụ cho hoạt động dạy – học theo hình thức trải nghiệm sáng tạo. 2. Với giáo viên Để tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo môn Toán hiệu quả, giáo viên cần xác định tư tưởng, tâm thế đúng cho bản thân và học sinh: tầm quan trọng của việc dạy học theo hình thức trải nghiệm sáng tạo. Giáo viên cần có sáng kiến mang tính khả thi, thiết kế được nội dung, hình thức, các hoạt động phong phú, đa dạng, phát huy tối đa khả năng của người học. Đặc biệt, giáo viên cần không ngừng học tập, nâng cao kinh nghiệm tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện các nhiệm vụ hoạt động giáo dục. Ngoài ra, một yếu tố tạo nên sự thành công khi dạy học theo hình thức trải nghiệm đó là sự tương tác, kết hợp với các giáo viên bộ môn khác, ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động dạy học. Trên đây là nội dung đề tài sáng kiến kinh nghiệm của bản thân. Những gì chúng tôi trình bày trong đề tài là sự nghiên cứu tìm tòi và vận dụng vào thực tiễn trong một thời gian dài và thực sự đã mang lại những hiệu quả rất thiết thực góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học môn Toán. Tuy nhiên, để tài sẽ còn những chỗ chưa thật sự thỏa đáng. Tôi rất mong muốn nhận được những góp ý từ các bạn đồng nghiệp, Hội đồng khoa học các cấp và bạn bè chia sẻ, bổ sung để đề tài có thể hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 3 năm 2020

PHỤ LỤC 1 Kịch bản dẫn chương trình trải nghiệm sáng tạo: TOÁN HỌC VÀ NGHỆ THUẬT Dẫn chương trình: Cô Nguyễn Thị Diệu Quỳnh – GV Toán Em Trần Văn An – HS lớp 12A1 – năm học 2018-2019 1. Tiết mục văn nghệ: Mở đầu chương trình ngoại khóa hôm nay, chúng ta cùng thưởng thức một số tiết mục văn nghệ do đội văn nghệ Đoàn trường trình bày. Tiết mục đầu tiên: Bài hát “Ngồi lại bên nhau” do bạn Phương Anh trình bày. Tiếp theo chúng ta cùng lắng nghe bài hát “Shape of you” do bạn Huyền Trân trình bày. Xin mời quý vị đại biểu và các em cùng lắng nghe. 2. Tuyên bố lí do, giới thiệu đại biểu, nội dung chương trình: An: Xin chào quý vị và các bạn, mình là Đức An, bên cạnh mình đây là cô Diệu Quỳnh, cô trò chúng mình rất hân hạnh được đồng hành cùng các bạn trong chương trình ngày hôm nay. Cô: Kính thưa quý vị đại biểu, thưa các thầy cô giáo cùng các em học sinh thân mến Đến dự buổi ngoại khóa hôm nay, xin trân trọng giới thiệu, thầy giáo: Cao Thanh Bảo, bí thư chi bộ, hiệu trưởng nhà trường. Trân trọng giới thiệu các thầy cô giáo trong ban giám hiệu, công đoàn nhà trường và các thầy cô giáo trong tổ Toán Tin, các thầy cô giáo trong nhà trường cùng toàn thể các bạn học sinh có mặt trong hội trường.(Vỗ tay) An: Hòa chung trong không khí đón xuân mới, lập thành tích chào mừng 88 năm ngày thành lập Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh và cùng hưởng ứng phong trào thi đua hướng tới 100 năm ngày thành lập trường Quốc học Vinh, Huỳnh Thúc Kháng. Hôm nay, Thầy và trò tổ Toán Tin trường THPT Huỳnh Thúc Kháng chúng tôi, tiến hành tổ chức một chương trình ngoại khóa, nhằm mục đích tạo sân chơi lành mạnh, bổ ích cho các bạn học sinh giao lưu học hỏi, trao đổi kiến thức bộ môn toán, giúp các bạn say mê hứng thú học tập và tìm hiểu kiến thức toán học, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn toán trong nhà trường. Cô: Trong chúng ta, chắc rằng ai cũng yêu nghệ thuật, thích thưởng thức cái đẹp. Nhưng không ít người sợ học toán, coi toán học là môn học khô khan. Có thể các 50

em sẽ rất ngạc nhiên rằng Toán học và nghệ thuật có rất nhiều điểm tương đồng với nhau, hỗ trợ cho nhau. Bởi vì Cả hai đều hướng tới cái đẹp. Như nhà triết gia Hi lạp Proclus(thế kỉ thứ 5) đã từng nói: Ở đâu có con số, ở đó có cái đẹp. Để thành công trong toán học hay trong nghệ thuật đều cần có khả năng trừu tượng, suy nghĩ táo bạo cũng như cảm hứng và sự say mê. An: Trên thế giới đã có rất nhiều nhà toán học đồng thời là nghệ sĩ. Như nhà toán học Pitago, ông nổi tiếng với nhiều định lí toán học nhưng cũng là ông tổ của lí thuyết âm nhạc hiện nay. Đờ-san-gớt khám phá ra môn hình học xạ ảnh từ việc nghiên cứu phương pháp phối cảnh tuyến tính trong hội họa. Sofia cô-va-lep-sờkai-a, nữ toán học đầu tiên trên thế giới, cũng là tác giả của nhiều tác phẩm văn học đặc sắc, và rất nhiều các nhà toán học khác. Vì vậy, ngày hôm nay, tổ Toán Tin trường THPT Huỳnh Thúc Kháng chúng tôi, tiến hành tổ chức một chương trình ngoại khóa, mang tên: TOÁN HỌC VÀ NGHỆ THUẬT. Cô: Chương trình ngoại khoá hôm nay gồm có 4 phần: Phần 1: Trả lời nhanh Phần 2: Phần thi tài năng Phần 3: Vui cùng khán giả Phần 4: Phần thi hiểu biết Và cuối cùng là phần Tổng kết và trao giải. Giới thiệu Ban giám khảo Cô: Để tạo sự công bằng cho các đội chơi không thể thiếu đươc những vị giám khảo công minh, những người cầm cân nảy mực. Xin trân trọng giới thiệu thành viên BGK: + Cô Nguyễn Thị Kim Duyên – Trưởng Ban giám khảo. + Thầy Nguyễn Xuân An + Cô Võ Thị Minh Hạnh An: Em xin giới thiệu Ban thư kí, gồm có: + Cô Nguyễn Thị Hồng Nhung + Cô Bùi Thu Hà Xin kính mời BGK và thư kí bắt đầu nhiệm vụ. 3. Màn chào hỏi Cô: Đến với buổi ngoại khóa có sự tranh tài đua sức của 3 đội chơi Đội 1 mang tên Niutơn Đội 2 mang tên Pitago 51

Đội 3 mang tên Đề các An: Sau đây là phần giới thiệu đến từ các đội chơi. Xin mời phần giới thiệu đội Neuton. Cô: Tiếp theo sẽ là phần giới thiệu của đội Pitago. An: Vâng, cảm ơn phần giới thiệu của đội Pitago và cuối cùng là đội chơi đang rất được chờ đón, Đội Đề các. Cô :Vừa rồi chính là những lời giới thiệu rất ngắn gọn và đầy đủ đến từ cả 3 đội chơi. Xin mời các đội chơi vào vị trí. Mọi người đã sẵn sàng đến với những phần thi thú vị hấp dẫn ngày hôm nay chưa ạ? Phần thi 1: Khởi động An: Và bây giờ chúng ta bước vào phần thi đầu tiên: Phần thi KHỞI ĐỘNG. (Nhạc) Luật chơi của phần này như sau: Các đội chơi cùng dùng bảng tham gia trả lời 8 câu hỏi. Thời gian suy nghĩ cho mỗi câu là 60 giây. Điểm cho mỗi câu đúng là 10 điểm. Các đội chơi đã nắm vững luật chơi chưa ạ? Vậy thì bây giờ, Chúng ta cùng bắt đầu Câu hỏi thứ nhất. (An đọc câu hỏi; cô đọc câu trả lời) An: Câu hỏi thứ nhất:.... …→ - Thời gian 60 giây: Bắt đầu…… Hết thời gian - Xin mời câu trả lời của các đội. Đội … chọn …, đội… chọn…. Cô: (Trong chúng ta ở đây, có lẽ ai cũng ít nhất một lần nhìn thấy biểu tượng này hoặc đang sử dụng sản phẩm có quả táo khuyết, nhưng chắc rằng không phải ai cũng có thể giải thích được vì sao biểu tưởng này trông rất đơn giản nhưng lại có sức thuyết phục lớn như thế. Một trong những lí do đó là: các nhà thiết kế đã vận dụng tốt tỉ lệ vàng xuất hiện trong dãy Fibonacci mang đến tính cân bằng cho thiết kế logo, và tạo nên cảm giác hài hòa về thị giác của người xem). Đáp án đúng là đáp án C. 52

-Chúc mừng các đội…. đã ghi được 10đ đầu tiên. An: Đây là đèn trung thu do các bạn học sinh trong đội tình nguyện của trường HTK làm để tổ chức trung thu cho các em nhỏ trường Hermann gmeiner Vinh trong dịp trung thu vừa qua. Và câu 2 có nội dung như sau:... …→ Thời gian 60s: Bắt đầu…… Hết thời gian - Xin mời câu trả lời của các đội. Đội … chọn …, đội… chọn…. Cô: Chúng ta đã được học trong hình học: Chỉ tồn tại 5 hình đa diện đều, trong đó chỉ có hình 12 mặt đều có mỗi mặt là hình ngũ giác đều. Đáp án đúng là B. Xin chúc mừng các đội... đã hoàn thành câu hỏi thứ 2 An: Câu 3:... - Thời gian 60s: Bắt đầu…… Hết thời gian - Xin mời câu trả lời của các đội. Đội … chọn …, đội… chọn…. Cô:

Chắc chắn rằng cô gái trong câu ca dao này là một người am hiểu về toán, cô đã đưa ra một lời từ hôn khéo léo với chàng 53

trai đang đeo đuổi mình. An: Câu 5:... - Thời gian 60s: Bắt đầu…… Hết thời gian - Xin mời câu trả lời của các đội. Đội … chọn …, đội… chọn…. Cô: Đại danh họa người Ý Leonardo da Vinci được công nhận là một thiên tài toàn năng của thế giới. Đến nay, sau 500 năm kể từ ngày bức tranh nàng mona lisa xuất hiện, Các nhà khoa học vẫn đang tìm kiếm và nghiên cứu kĩ thuật vẽ tranh của ông. Và một trong những bí mật của bức tranh này là: người xem luôn có cảm giác nhân vật đang hướng mắt về phía mình, cho dù họ đứng ở vị trí nào. Các nhà khoa học đã giải thích vấn đề này như sau: Ông là một người rất am hiểu về toán học, ông thường sử dụng các kiến thức toán học vào để vẽ tranh của mình, Ông đã đặt con mắt trái của nhân vật vào đúng trục đối xứng của bức tranh để tạo ra cảm giác trên. Đáp án đúng chính là đáp án C. Xin chúc mừng đội... An: Câu 5 - Thời gian 60s: Bắt đầu…… Hết thời gian - Xin mời câu trả lời của các đội. Đội … chọn …, đội… chọn….

Cô:Tiếp theo là một câu hỏi trong âm nhạc: (Trong âm nhạc, các nốt nhạc được phân loại theo tần số của chúng: tần số cao hơn ứng với âm thanh cao hơn. Cứ mỗi khi tần số tăng lên gấp đôi hay giảm xuống một nửa thì nốt nhạc vẫn được gọi tên như cũ. Người ta nói rằng 2 nốt này có tần số cách nhau một quãng tám.

Và Câu 7 có nội dung như sau... - Thời gian 60s: Bắt đầu…… Hết thời gian - Xin mời câu trả lời của các đội. Đội … chọn …, đội… chọn…. An: Câu 7:… - Thời gian 60s: Bắt đầu…… Hết thời gian - Xin mời câu trả lời của các đội.

An: Đội … chọn …, đội… chọn….

An: Trước khi đến với câu hỏi tiếp theo mời các bạn cùng xem một video rất thú vị do 1 bạn học sinh chúng mình thực hiện nhé.

Cô: Đến tham dự buổi ngoại khóa hôm nay còn có một một vị khách mời rất đặc biệt. Vị khách mời của chúng ta ngày hôm nay là 1 thầy giáo đến từ sứ sở sương mù. Vâng xin mời thầy Đốclowtss. Mr Đốc-lowtss, please go to the stage! Could you introdute yourself? Do you have a question, now? trả lời đáp án đúng: đáp án B Congrate team…

Thanks for giving this question. chúc mừng đội….đã có thêm 10 điểm.

Cô: Em hãy cho biết vì sao phương án B là phương án đúng của câu hỏi này.

Dịch:(Trong

ảo thuật, các nhà ảo thuật đã 56

sử dụng các biện pháp nào để tạo ra 1 tiết mục trình diễn. A. Dùng các phép ma thuật của các thầy phù thủy B. Dùng các hiện tượng toán học, vật lý và các môn khoa học khác kết hợp với sự khéo léo và nghệ thuật đánh lạc hướng của người biểu diễn C. Dùng các vật dụng có phép thuật riêng để trình diễn D. Cả 3 đáp án trên đều đúng) An: Vậy là các đội chơi đã hoàn thành phần thi đầu tiên của ngày hôm nay. Xin cảm ơn các đội chơi. Mọi nguời thấy 3 đội chơi ngày hôm nay thế nào ạ, rất nhanh và chính xác đúng ko ạ? Cô: Trên đây là số điểm các đội chơi đạt đuợc ở phần thi khởi động. Xin chúc mừng đội 1 đã đạt được … Đội Neuton

Đội Pitago

Đội đề các

PHẦN THI: TÀI NĂNG An: Quý vị và các bạn thân mến, tiếp theo đây là phần thi rất thú vị. Phần thi mang tên: TÀI NĂNG) Cô: Ở phần thi Tài năng, các đội chơi sẽ thể hiện khả năng sáng tạo trong toán học, sự khéo léo, hoặc khả năng diễn xuất của đội mình. Thời gian dành cho mỗi đội, tối đa là 10 phút. Điểm tối đa cho mỗi đội chơi là 100 điểm. An : Sau đây là phần thi của đội 1, với tiết mục kịch ngắn: Cuộc gặp gỡ của hai ma khoa học. Cô : Cảm ơn tiết mục rất hấp dẫn đội 1. tiếp sau đây là phần thi tài năng của đội 2 An: Vừa rồi là phần thi rất hấp dẫn của đội 2 phải không quý vị khán giả? Chắc hẳn đội 3 đang rất nòng lòng phải không ạ, xin mời đội 3 với phần thi tài năng của mình. Cô: Và sau đây xin mời ban giám khảo đưa ra những nhận xét của mình về phần trình bày của 3 đội, xin mời ban giám khảo.

Cô: Trước khi chờ đợi ban giám khảo công bố kết quả, chúng ta có vài phút thư giãn và cùng chờ đón món quà rất đặc biệt từ các đội chơi ngày hôm nay. An: Các thành viên của các đội chơi là những bạn yêu học toán, đến từ các lớp khối A và A1, nhưng tâm hồn thơ ca trong mỗi bạn rất phong phú và đậm chất thơ và chất toán. Bây giờ xin mời quý vị và các bạn cùng thưởng thức một bài thơ đến từ đội Neuton gửi tặng khán giả. Xin một tràng vỗ tay... Đại diện đội chơi đọc thơ: Nghiệm của đời anh Lối vào tim em như một đường hàm số Uốn vòng vèo như đồ thị hàm sin Anh tìm vào tọa độ trái tim Mở khoảng nghiệm có tình em trong đó Ôi mắt em phương trình để ngỏ Rèm mi mịn màng một góc anpha Mái tóc em dài như định lí Bunhia Và môi em đường tròn hàm số cos Xin em đừng bảo anh là ngốc Sinh nhật em anh tặng trái cầu xoay Và đêm Noel hình chóp cụt trên tay Anh giận em cả con tim thổc thức Mãi em ơi phương trình không mẫu mực Em là nghiệm duy nhất của đời anh An: Bạn có nghĩ rằng làm thơ như thế này khó hay không? Bạn:… An: Cho mình hỏi một câu hỏi riêng tư nhé. Bạn đã tìm thấy nghiệm của đời mình chưa? Bạn:… An: Bạn có nghĩ rằng dân học khối A hay A1 như chúng mình cũng có thể làm thơ hay không kém gì các bạn ở khối C hay D không? Bạn:… An: Mình thì nghĩ là có thể chứ, không những thế mà còn hay hơn là khác, vì dân học tự nhiên như chúng mình thường tư duy mọi thứ rõ ràng, nhìn mọi vật đều trực quan và đa chiều. Vì thế nếu làm thơ thì chắc chắn thơ của chúng mình không thể không hay được mà có khi còn rất lạ và độc nữa chứ. Cảm ơn bạn.

An: (Giao lưu với khán giả): Mình xin phép được xuống phía dưới để gần hơn với các bạn khán giả. Hỏi bạn nam: Chào bạn, bạn đến từ lớp nào? Trong các đội chơi, bạn ủng hộ cho đội chơi nào,… Hỏi bạn nữ: Bạn thấy yêu mến bạn nào nhất trong 3 đội chơi ngày hôm nay? Nếu như được dùng tên một bài hát để gửi gắm đến bạn đó, bạn sẽ dùng tên bài hát nào, bạn có thể hát được một câu nào đó hay không?... PHẦN III: PHẦN THI DÀNH CHO KHÁN GIẢ An :Và bây giờ sẽ là phần thi rất thú vị đang chờ đợi các bạn khán giả, chúng ta hãy cùng đến phần thi Vui cùng khán giả. Sẽ có các câu hỏi dành cho bạn khán giả nào nhanh nhất, nếu trả lời đúng các bạn sẽ có những món quà rất đặc biệt từ chương trình. Cô: Câu hỏi thứ nhất...,

xin mời bạn ở….

An: Bạn có biết câu chuyện nào gắn liền với tên tuổi của ông hay không? TL: cân voi, lấy bưởi từ hố sâu,… Cô: Khi nhắc đến Trạng Lường, chúng ta sẽ nhớ ngay đến câu chuyện cân voi rất nổi tiếng của ông. Đó chính là phép tính tích phân của người Việt, mà sau này đến thế kỉ 17 Niuton-lepnit đã công bố. Ông cũng là người Việt đầu tiên phát minh ra bàn tính cho người Việt sử dụng trong giao thương. Sinh thời, ông để lại cuốn Đại thành toán pháp rất nổi tiếng và hữu ích. - Ông là vị trạng toàn năng. Ông vừa giỏi toán, vừa giỏi văn chương âm nhạc. Ông chính là Lương Thế Vinh. Xin chúc mừng em đã nhận được món 59

quà từ chương trình. Câu 2: Ở dòng 1, Dùng phép quay 90độ, tâm quay là tâm hình vuông, ô vuông đầu tiên (quay sang phải 90độ), rồi chồng lên hình 2, ta được hình 3 Ở dòng 2, quay hình 1sang phải 90độ, quay hình 2 sang trái 90 độ, rồi chồng lên nhau, được hình 3 Quy luật này cũng được áp dụng cho dòng 1. Suy ra quy luật chung cho các dòng, Suy ra đáp án đúng là D Câu 3: Giả sử con mã ở vị trí A, ta sẽ chỉ ra được rằng nó sẽ đến được vị trí B cạnh A như trên hình. Ta có thể dùng hệ tọa độ vuông góc, giả sử A(0;0) đến được B(0;1) bằng 3 nước đi A(0;0) đến (1;2) đến (2;0) đến (0;1). Trên bàn cờ luôn có 4 ô liền nhau như thế, để tạo ra 1 hệ trục như trên. Cứ như thế con mã có thể đi được đến vị trí bất kì của bàn cờ. An: Chắc hẳn các bạn đang rất hào hứng phải không ạ? Chương trình còn rất nhiều câu hỏi dành cho khán giả ở phần tiếp theo. Và bây giờ các đội chơi sẽ bước vào phần thi HIỂU BIẾT. PHẦN IV: PHẦN THI HIỂU BIẾT Cô: Ngay sau đây là phần trình bày của đội chơi, các đội chơi sẽ giới thiệu cho chúng ta về những điều thú vị của tóan học với cuộc sống xung quanh chúng ta. Ở phần này, các đội chơi đã bắt thăm và chuẩn bị các câu hỏi cho đội mình. Câu hỏi của đội Pitago là: “Nêu những hiểu biết về Tỉ lệ vàng trong nghệ thuật”? Câu hỏi của đội Niuton là: “Nêu những hiểu biết về phép biến hình trong hội họa”? 60

Câu hỏi của đội Đề các là: “Nêu những hiểu biết về Toán học trong âm nhạc”? An: Trong phần chơi này, các đội sẽ thuyết trình và các câu hỏi của người thuyết trình sẽ được đưa ra cho khán giả trả lời, có rất nhiều phần quà hấp dẫn đang chờ đợi các em ở phía trước. Mời quý thầy cô cùng các em hsinh lắng nghe phần trình bày của đội Niuton Cô: Cảm ơn phần trình bày của đội Niuton, tiếp sau đây sẽ là phần trình bày của đội Pitago. (vỗ tay) Cô: Cảm ơn phần trình bày của đội Pitago, tiếp sau đây sẽ là phần trình bày của đội Đề các. (vỗ tay) Cô: Vừa rồi chính là phần thi cuối cùng của chuơng trình ngày hôm nay. Chúng ta hãy cùng chờ đợi kết quả từ những vị giám khảo công tâm và chính xác. Xin kính mời ban giám khảo hội ý. PHẦN V: TRAO GIẢI An : Sau quãng thời gian làm việc khó khăn đầy băn khoăn, các vị bgk của chúng ta đã có kết quả cuối cùng. VÀ đây là phần hồi hộp nhất của chương trình ngày hôm nay. Cô: Đầu tiên là đội Tài năng nhất trong ngày hôm nay, Xin chúc mừng đội..... An :Tiếp theo là đội Hiểu biết xuất sắc nhất của chúng ta, đội... Xin mời đại diện 2 đội ... lên sân khấu để nhận giải. Kính mời cô Lê Thị Hồng lâm lên trao giải cho đội tài năng nhất và hùng biện xuất sắc nhất.Xin kính mời cô. -nhạc Cô: Và sau đây xin mời 3 đội chơi cùng lên sân khấu để nghe nhận giải An :Bây giờ là đội Đạt giải phong cách của ngày hôm nay, đội... với số điểm .... Cô :Và Đội giải nhì của ngày hôm nay, đội...với số điểm ... An : Xin một tràng pháo tay nhiệt liệt cho đội về nhất hôm nay, mời đội ... Cô: Và bây giờ kính mời thầy giáo Cao Thanh Bảo hiệu trưởng nhà trường lên trao giải cho cả 3 đội. Xin kính mời thầy An: ( Phỏng vấn đội về nhất): Cảm xúc của bạn như thế nào khi là nguời chiến thắng trong cuộc chơi ngày hôm nay? KẾT THÚC: AN: Vậy là chúng ta đã đi hết 120phút của chuơng trình ngày hôm nay. Một lần nữa em xin cảm ơn các thầy cô, các bạn học sinh đã cổ vũ hết mình. Xin gặp lại mọi nguời ở những buổi ngoại khóa lần sau. Xin chào và hẹn gặp lại. 61

Danh sách 3 đội chơi học sinh tham gia TT

ĐỘI PITAGO

ĐỘI NEUTON

ĐỘI ĐỀCAC

Nguyễn Lương Phúc (Nhóm Lê Văn Hưng (Nhóm Trưởng) trưởng)

Nguyễn Trà My (Nhóm

Nguyễn Hữu Vinh

Trần Tuấn Hiệp

Lê Châu Giang

Phan Quý Đức

Lê Gia Bảo

Nguyễn Thị Thu

Phạm Ngọc Mai

Thái Kim Ngọc

Nguyễn Anh Tài

Hồ Quang Đạo

Võ Thanh Hằng

Nguyễn Hữu Vinh

trưởng)

PHỤ LỤC 2: Các bài thuyết trình bằng powerpointtrong chương trình: “ TOÁN HỌC VÀ NGHỆ THUẬT” 1. Bài thuyết trình của đội Pitago trong phần thi TÀI NĂNG: MC: Đèn lồng lần đầu tiên được nhắc đến bởi nhà thơ Hi Lạp Theopompus và Empedocles của Agrigento. Đèn lồng được người Hy Lạp cổ đại dùng để xem bói. Đèn lồng là một dụng cụ phát sáng cầm tay hoặc đặt cố định có giá đỡ hoặc giá treo dùng để chiếu sáng một không gian rộng. Đèn lồng có thể được dùng để báo hiệu, truyền tin bằng tín hiệu giống như đuốc hoặc làm nguồn sáng cho các hoạt động ngoài trời như cắm trại. Những cái có độ sáng yếu thường được dùng để trang trí. Đèn lồng giấy là một loại đèn quen thuộc đối với các nền văn hóa Á Đông. Chúng có nhiều hình dạng và kích thước khác nhau, cũng như những cách thức chế tạo khác nhau. Đèn lồng loại đơn giản nhất là được làm bằng giấy và gắn cây nến bên trong, còn phức tạp hơn thì có khung tre xếp được hoặc khung kim loại, có giấy dán căng bao phía ngoài.....Theo thời gian, một số loại đèn lồng giấy truyền thống có xu hướng được thay bằng nhiều loại chất liệu vải khác nhau. + Rene Descarter (nhà toán học, triết học, nhà khoa học người Pháp) và L. Euler (nhà toán học, vật lí học, thiên văn, nhà lí luận, và cũng là một kĩ sư người Thụy Sĩ) đã độc lập công bố hai kết quả tương đương nhau: Chỉ có 5 khối đa diện đều sau: Khối tứ diện đều, khối lập phương, khối bát diện đều, khối mười hai mặt đều, khối hai mươi mặt đều (SGK). Hiện nay, trong bảo tàng khoa học của nước Đức, có trưng bày tượng 5 hình khối đa diện đều. Các hình đa diện là đối tượng nghiên cứu của toán học, đồng thời xuất hiện nhiều trong tự nhiên và là đối tượng của nghệ thuật.

+ Từ những hiểu biết về kiến thức toán học (khối đa diện), nhóm chúng em đã thiết kế rất nhiều loại đèn lồng. Ví dụ: dựa vào khối mười hai mặt đều đã được học chúng em có thể thiết kế được rất nhiều loại đèn lồng rất sinh động và độc đáo. Bước 1: Dùng giấy màu, cắt 20 hình tròn bằng nhau (đường kính 10cm) Bước 2: Mỗi hình tròn, gấp nếp 1 tam giác đều nội tiếp hình tròn đó (dùng kiến thức dựng hình ở lớp 9) Bước 3: Dính các mép ngoài của hình tròn (giữa cạnh của tam giác và cung tròn) lại với nhau sao cho phần mép nằm phía trong của khối. Bước 4:(Hoàn thiện) có thể lắp thêm đèn led vào và dùng thêm dây và que nhỏ để cầm đèn. 63

Như vậy là ta đã được một đèn lồng xinh xắn dùng để trang trí, vui chơi… • Các bước sáng tạo để tạo ra các loại đèn khác từ loại đèn trên: - Ở bước 1, ta có thể thay đổi màu sắc giấy màu, hoặc dùng nhiều màu giấy để làm 1 đèn. - Ở bước 1, ta có thể trang trí lên các mặt của hình tròn bằng các họa tiết sinh động khác nhau bằng cách đục các hình như: hình ngôi sao, hình trái tim, hình tròn, hình hoa, lá… để ánh sáng của đèn lọt qua rất đẹp mắt. - Ở bước 3: thay vì để các mép ngoài của hình tròn được gấp vào trong của khối, thì ta sẽ đưa các mép đó ra ngoài khối sẽ tạo nên sự sinh động của đèn lồng. - Có thể dùng kiến thức tạo robot để làm đèn thắp sáng, đèn có thể có ánh sáng 1 màu hoặc nhiều màu thay đổi, thời gian thay đổi mỗi màu được tính toán để phù hợp với màu sắc của giấy màu… - Ở bước 1, ta có thể thay đổi nguyên vật liệu là giấy màu thành tấm plastic nhiều màu hoặc ống hút hoặc que kem… - Ở bước 1, ta có thể thay đổi kích thước các hình tròn để tạo ra các kích cỡ khác nhau của đèn. • Các bước có thể làm tương tự như trên đối với 4 khối đa diện còn lại sẽ tạo ra được rất nhiều hình dáng đèn lồng đẹp mắt.

+ Từ những năm 200 trước công nguyên, nhà toán học Ácimet đã chứng minh được rằng có 13 loại hình đa diện gần đều. + Hoặc là các hình đa diện lõm đều (hình các ngôi sao), được các nghệ sĩ xếp hình tạo ra từ các nguyên lý toán học(được trưng bày tại bảo tàng khoa học, luân đôn, Anh) Từ những hiểu biết từ toán học, mà chúng ta đã được học, thì chúng tôi đã tạo ra các loại đèn lồng, vô cùng đặc sắc và dễ thương để trưng bày và sinh hoạt tập thể rất thú vị.

Hình ảnh trình chiếu u powerpoint của c đội Pitago

Bài thuyết trình của đội Đề Các trong phần thi TÀI NĂNG:

MC: Bạn đã bao giờ xếp giấy hay chưa, một chiếc máy bay để phóng vào không trung, một con thuyền để thả trong nước hay một con chim hạc? Xếp hình nhật bản Origami là một từ gốc nhật bản, có nghĩa là gập giấy, tức là trò chơi gập từ những tờ giấy, thành những hình dạng đẹp mắt. Người ta đã phát triển origami thành cả một nghệ thuật, với cả những định lí toán học trong đó, cho phép gập được rất nhiều thứ hình khác nhau. + Các nguyên tắc trong xếp hình: - Origami được tạo ra từ những đường nét gấp, mà không cần cắt dán. Chúng ta thấy: bản gấp được sử dụng tối đa các phép đối xứng trục, đối xứng tâm để tạo nên các hình. - Số nếp gấp cao và số nếp gấp sâu luôn cách nhau là 2. - Khi đánh số các góc theo vòng tròn tại một điểm gấp thì tất cả các góc chẵn, sẽ nằm về một nửa mặt phẳng ( sau khi gấp), tất cả các góc lẻ sẽ sẽ nằm về một nửa mặt phẳng còn lại. Dựa vào các nguyên tắc của xếp hình origami, người chơi có thể tạo ra được nhiều hình khác nhau, tự người chơi có thể phát triển được các hình xếp đơn giản đến phức tạp. Ví dụ: Lúc đầu, chúng ta có thể xếp được con cá chép đơn giản, sau đó người chơi dựa vào các nguyên tắc trên và tính đối xứng trục của sản phẩm có thể phát triển thêm và xếp được con cá chép với nhiều cái vảy, tăng thêm độ tinh xảo cho sản phẩm. Để thực hiện sáng tạo một mô hình, người xếp hình sẽ thực hiện các công đoạn sau: + Xác định hình thật của vật cần thực hiện + Mô phỏng hình cây lên giấy vẽ + Thiết lập các bước gấp giấy cơ sở + Dùng các bước gấp cơ bản để hoàn thiện hơn cho sản phẩm.

Ứng dụng của Origami vào cuộc sống Origami không chỉ mang lại những hiệu ứng hình ảnh, mà còn rất hữu ích trong thế giới thực. Thật đáng ngạc nhiên, origami và những cấu trúc mà chúng ta đã phát triển trong origami thực ra có những ứng dụng trong y dược, trong khoa học, không gian, trong cơ thể con người, điện tử gia dụng và nhiều thứ nữa. (Robert Lang là nghệ sĩ origami có thể coi là nổi tiếng nhất thế giới hiện nay)

Ví dụ 1: Kĩ sư người nhật, Koryo, ông nghiên cứu một kiểu gấp giấy và nhận thấy một tấm vật liệu lớn có thể xếp thành một hình cực nhỏ gọn và có cấu trúc đóng mở thật đơn giản và ông đã dùng nó để thiết kế tấm pin mặt trời trong vệ tinh kính thiên văn Nhật Bản năm 1995. Ví dụ 2: Những kĩ sư thuộc phòng thí nghiệm quốc gia Mĩ co ý tưởng về một kính viễn vọng rất lớn, dùng để thăm dò vật thể quay quanh trái đất, ống kính rộng 100m, Làm thế nào để đưa được vào trong không gian, phải đưa nó vào một tên lửa, mà tên lửa thì nhỏ nên bằng cách nào đó phải thu gọn tấm kính khổng lồ này lại.Và nhiều giải pháp được đưa ra, như chia nhỏ tấm kính đó lại, sau đó ra ngoài không gian để lắp ghép, hoặc cứ thế sử dụng một tên lửa cỡ lớn để đưa lên...Nhưng cuối cùng, họ tìm hiểu origami, và với sự cộng tác của các nghệ sĩ origami, họ tìm ra giải pháp tốt hơn hết. Gấp lại thành một hình trụ rất nhỏ gọn và tiện lợi. Ví dụ 3: Một thanh nẹp cho tim được phát triển bởi Zhong You, đại học oxford, nó giữ cho một động mạnh bị tắc được mở ra, nhưng nó phải được thu nhỏ hơn nhiều so trước khi được tung ra để đi qua những mạch máu, và Zhong You đã sử dụng một mô hình origami để làm điều đó. Và trên đây là phần thuyết trình của nhóm 3. Xin chân thành cảm ơn quý vị đại biểu, các thầy cô giáo và các bạn đã lắng nghe.

Hình ảnh trình chiếu powerpoint củ ủa đội Đề Các

Bài thuyết trình của đội Pitago trong phần thi HIỂU BIẾT: “ Nêu những hiểu biết về Toán học trong Hội họa” MC: Các nhà nghiên cứu đã phân chia hội họa thành 4 loại sau: 1. 2. 3. 4.

Vẽ trang trí Vẽ tranh đề tài Vẽ theo mẫu (chép tranh, vẽ tĩnh vật) Thường thức nghệ thuật

Vẽ trang trí: Theo cách hiểu thông thường, trang trí là nghệ thuật làm đẹp. Nó giúp cho cuộc sống xã hội thêm phong phú và con người hoàn thiện hơn. Ý thích làm đẹp, mong muốn cái đẹp luôn tồn tại trong mỗi con người dù người đó là ai và sống trong hoàn cảnh nào. Trong cuộc sống hằng ngày, rất nhiều đồ vật mà ta thường sử dụng như bát, đĩa, ấm, chén, chai, lọ, quần, áo, bàn, ghế, giường, tủ...Tất cả đều có những hoa văn họa tiết trang trí nhằm làm cho vật đó đẹp thêm, hấp dẫn và có giá trị thẩm mỹ hơn. Đó chính là nét nổi bật của nghệ thuật trang trí. Trong thực tế, chúng ta gặp nhiều các thể loại trang trí, các hình trang trí đó được sắp xếp trong nhiều loại hình dáng khác nhau: vuông, tròn, dài, tam giác, ovan... Nhưng xét cho cùng, tất cả các hình đó đều nằm trong 3 dạng hình cơ bản: hình vuông, hình tròn, hình chữ nhật. Những hình khác chẳng qua chỉ là một biến thể của một trong ba hình trên hoặc được cắt đi một hoặc hai phần... Các hình thức được sử dụng trong trang trí: 1) Hình thức nhắc lại: Là hình thức sử dụng một họa tiết, hay một nhóm họa tiết vẽ lặp lại nhiều lần trong một khoảng cách đều đặn, tạo nên một nhịp điệu hoặc đối xứng nhau tạo nên sự thẳng bằng. 2) Hình thức xen kẽ: Là hình thức sử dụng nhiều họa tiết khác nhau xen kẽ lẫn nhau để làm phong phú các họa tiết tạo ra sự vui mắt, đẹp hơn và đỡ đơn điệu. 3) Hình thức đối xứng (đăng đối): Là sử dụng các họa tiết, các mảng màu giống nhau, bằng nhau, như nhau về đậm nhạt, về màu. Đối xứng nhau qua một trục hay nhiều trục hay đối xứng qua tâm. 4) Hình thức biến dị: Cách sắp xếp này có ý nghĩa phá thế gò bó đơn điệu của đường nét, hình thể trang trí.Trong đó bố cục tự do hơn,đường nét, hình mảng, họa tiết được thay đổi rõ rệt, đột ngột mà vẫn hài hòa mềm mại, tránh được sự nhàm chán, đơn điệu hay cứng nhắc, khuôn khổ. Mối liên hệ giữa toán học và thể loại vẽ tranh trang trí: Mỹ thuật

Toán

Hình thức nhắc lại và hình thức xen kẽ Sử dụng phép tịnh tiến hoặc phép đối với trang trí đường diềm. quay để thực hiện công việc này. 74

Hình thức nhắc lại và hình thức xen kẽ Sử dụng phép quay đối với trang trí hình vuông, hình tròn (có thể sử dụng phép đối xứng trục hoặc đối xứng tâm) Hình thức đối xứng(đăng đối)

Sử dụng phép đối xứng trục, đối xứng tâm.

Hình thức biến dị

Sử dụng liên tục các phép dời hình như phép đối xứng tâm, phép đối xứng trục, phép quay)

Trong quá trình thực hiện các tác phẩm trang trí, người họa sỹ sẽ vẽ từng phần của bức trang trí, sau đó sử dụng các phép dời hình như tịnh tiến, đối xứng tâm, đối xứng trục…để hoàn thành bức vẽ hoàn chỉnh. Vẽ theo mẫu: Các bước vẽ theo mẫu: (đã học ở mỹ thuật lớp 9) -

Phác khung hình chung toàn bộ mẫu vật, tìm tỉ lệ bộ phận giữa các vật mẫu. Phác khung hình riêng từng mẫu vật vẽ phác nét chính bằng nét thẳng Vẽ chi tiết chỉnh sửa hình Vẽ đậm nhạt

Trong bước 1, người vẽ tranh theo mẫu thường dùng một que đo (là đoạn bút chì, que tre nhỏ, thẳng...) để tìm tỉ lệ giữa các bộ phận của vật mẫu (như trên tranh vẽ). Như vậy bạn đó đã sử dụng một phép đồng dạng trong toán học đó là phép vị tự để đo tỉ lệ thật của vật cần vẽ, sau đó bạn đó vẽ vào tranh của mình, tức là bạn đó tiếp tục sử dụng một phép đồng dạng để thể hiện bức tranh của mình. Trong bước 3 và 4, người học vẽ tiếp tục sử dụng một kiến thức toán học, đó là: “Theo hình học cơ bản, khái niệm đường tròn là một đa giác n-cạnh”. Nếu n càng lớn, thì đường tròn vẽ được càng có độ mịn.Vì thế, khi thực hiện bước 3, vẽ phác, người vẽ chỉ cần vẽ bằng các nét thẳng. Sau đó, sang bước 4, người vẽ bằng các nét thẳng ngắn hơn. Như vậy ta thấy, Toán học đã có mặt trong các bước vẽ của người họa sĩ. Thường thức nghệ thuật: Tại sao có một bức tranh nào đó, được trưng bày giữa nhiều tranh khác lại hấp dẫn người xem ngay từ cái nhìn đầu tiên? Và tại sao có những hình ảnh cứ mãi mãi khắc sâu trong trí nhớ của ta, trong khi biết bao nhiêu hình ảnh khác rơi vào những thùng rác của sự quên lãng? Có rất nhiều loại bố cục, trong đó chúng tôi đề cập đến một loại bố cục có chứa đựng phép biến hình chúng ta đã học, đó là bố cục đối xứng: Chủ đề 75

chính sẽ thường được tập trung nhiều nhất trên trục dọc của hình ảnh, trong khi các yếu tố phụ sẽ được phân chia ít nhiều đối xứng ở cả hai bên. Phương pháp bố cục này thường được thấy ở thời Trung cổ, khi mà chủ đề tôn giáo là nguồn cảm hứng chính của nghệ sĩ. Người ta không thể vẽ ra một Chúa trời mà không ở vị trí “chễm chệ” ở giữa bức tranh (trung tâm vũ trụ) giữa các thánh phụ tá, được xếp đối xứng ở cả hai bên. Chúng ta thấy nó trong hội họa hay tranh truyện, điện ảnh, nhiếp ảnh nghệ thuật hay quảng cáo … mỗi khi mà nhân vật (hay đồ vật) phải khẳng định sự hiện diện của mình với sự trang trọng và tạo ra sự tôn trọng: vua, ngôi sao điện ảnh, chủ thể quảng cáo mà mọi ánh mắt sẽ phải dồn vào đó. Ví dụ 1: Bức tranh “bữa tiệc cuối cùng” là bức họa vô cùng nổi tiếng của danh họa Leonardo da Vinci. Bức tranh của Da Vinci mô tả lại bữa tối cuối cùng của Jesus và 12 vị tông đồ. Ngài được đặt giữa bức tranh, là tâm điểm trong tranh, thu hút từ mọi góc nhìn thông qua bố cục điêu luyện của người họa sĩ. Bản thân Chúa Jesus lộ rõ sự bình thản và nét thoáng buồn, như biết trước tội lỗi của Judas, cũng như những gì mình sắp phải trải qua. Những tia sáng chiếu vào gương mặt Jesus làm ánh lên vẻ điềm tĩnh, hiền từ và cương nghị. Sự tương phản này được cho là biểu đạt được sự căm thù của tác giả đối với gian ác, cũng như sự ngưỡng vọng đối với chính nghĩa. (Câu chuyện kể lại: Judas - một trong số các môn đồ của Chúa Jesus – đã tố giác với nhà cầm quyền La Mã để bán đứng người thầy của mình đổi lấy 30 thỏi bạc. Ở bữa ăn tối cuối cùng, Chúa đã nói với các tông đồ của mình: "Trong các người có kẻ muốn bán rẻ ta". Mười hai môn đồ ngồi trong bàn ăn, mỗi người có một vẻ mặt khác nhau: ba người thì thầm với nhau, ba người tỏ vẻ giận dữ trong đó có một người đập mạnh tay xuống bàn, một người lộ vẻ nghi ngờ, một người tỏ ra ngạc nhiên, một người ngồi ngay ngắn tỏ lòng trung thành, hai người nữa lộ vẻ xúc động. Chỉ có một môn đồ mặt tái nhợt, lưng hơi ngả về sau, tay nắm chặt túi tiền - đó chính là Judas. Sau lưng Judas là một khoảng tối, còn sau lưng chúa 76

Jesus là hình ảnh cửa sổ đầy ánh sáng Mỗi người trong tranh biểu hiện thái độ khác nhau với lời nói của Jesus, kẻ ngạc nhiên, người kinh hãi...) Bức tranh còn được ngăn đôi theo trục ngang, phân chia giữa cảnh tịnh và cảnh động, giữa khung cảnh ngôi nhà màu xám buồn và chúa cùng các tông đồ trong giờ phút cuối cùng. Ví dụ 2: Nghệ thuật mang đậm màu sắc toán học.

Ảo ảnh thị giác là một kĩ thuật được sử dụng phổ biến trong thiết kế và hội họa. Trong đó nếu không quan sát kỹ, người xem dễ dàng bị đánh lừa bởi những hình ảnh "trông vậy mà không phải như vậy". Ứng dụng điều này, nghệ sĩ đồ họa người Hà Lan Maurits Cornelis Escher đã tạo nên những bức tranh ảo giác đầy thú vị khiến người xem "không biết đường nào mà lần". Các bức tranh chứa đựng sự hiểu biết sâu sắc về toán học, đặc biệt là phép biến hình trong toán học. Họa sĩ đã sử dụng các phép toán như phép quay, phép tịnh tiến, phép đối xứng.. trong kĩ thuật lát mặt phẳng tuần hoàn. Tạo nên nhưng bức tranh đánh lừa thị giác, hình tượng hóa phi thường các nguyên lí và ý tưởng toán học. Bức 1(Tác phẩm ngày và đêm) Để minh họa những mơ hồ trong nhận thức về chiều (khái niệm giúp phân biệt rõ ràng điểm, đường thẳng, mặt phẳng và không gian), Escher đã vẽ bức tranh này, một bức tranh luôn đánh lừa người xem khi nó minh họa một cảnh ba chiều. Bức tranh mô tả một cánh đồng phẳng dạng bàn cờ nằm bên dưới hình ảnh ẩn dụ của hai đàn ngỗng. Những con ngỗng đen bay về phía ngôi làng được chiếu sáng, trái lại, những con ngỗng trắng bay về phía ngôi làng trong cảnh đêm. Hai ngôi làng giống như những hình ảnh trong gương của nhau. Ông là một họa sỹ có năng lực đặc biệt về sự tưởng tượng toán học. Trong suốt cuộc đời mình, Escher đã thực hiện hơn 150 bức vẽ màu cực kỳ tài tình với những sinh thể lấp đầy mặt phẳng bằng các bản sao của chúng, minh họa một cách phong phú nhiều dạng đối xứng khác nhau. Và trên đây là phần thuyết trình của nhóm 1. Xin chân thành cảm ơn quý vị đại biểu, các thầy cô giáo và các bạn đã lắng nghe.

3. d

Bài thuyết trình củaa đội đ Neuton trong phần thi HIỂU BIẾT: T: “ Nêu những hiểu u biết về Toán học trong Âm nhạc” MC: Trướcc khi tìm hi hiểu về Toán học trong âm nhạc, mờii các bbạn nghe một đoạn nhạcc và hãy cho biết bi tên bài hát và ca sĩ thể hiệnn bài hát sau? (Nhạc)

Các bạn biếtt không, Toán học đi vào đâu trong Âm nhạc? c? Người Ng ta quan sát thấy rằng khi một tần sốố được đ nhân với 2, kết quả vẫn cùng một ột nốt. nố Ví dụ, A (440 Hz) nhân vớii 2 = 880 Hz cũ cũng vẫn là A, nhưng ở một octave (quãng ãng tám ) cao hơn. h Nếu mục tiêu là để hạạ thấp thấ xuống một quãng tám, chỉ cầnn chia cho 2. Chúng ta có thể kết luận như sau, một ột nốt n và nốt tương ứng của nó có một mối ối quan hệ h với ½. Trước khi tiếp tục, hãy ãy tr trở về quá khứ đến Hy Lạp cổ đại. i. Trong thời th gian đó, có một người đàn àn ông tên là Pythagoras đã thực hiện những ng khám phá thực th sự quan trọng đối vớii Toán hhọc (và Âm nhạc). Điều màà chúng tôi đã cho thấy về quãng tám, ông phát hiện ện ra vi việc “chơi” với một sợi dây đượcc kéo căng. c Hãy tưởng tượng một sợi dây được ợc kéo ccăng buộc chặt ở hai đầu. u. Khi chúng ta chạm ch vào sợi dây, nó rung lên(nhìn hình vẽ v bên dưới):

Pythagoras quyết định nh chia sợi s dây này thành hai phần và chạm vào ào từng t phần một lần nữa. Âm thanh được ợc tạo tạ ra giống nhau, nhưng chói hơn (bởi ởi vì v nó giống như một nốt nhạc cao hơn một ột qu quãng tám):

Pythagoras không dừng ng ở đó. Ông quyết định trải nghiệm nó sẽẽ như nh thế nào nếu sợi dây được chia thành ành 3 ph phần:

Ông nhận thấy mộtt âm thanh mới m xuất hiện. Khác với kết quảả lần trước, tr lần này, nó không phải là một nốt ốt ttương tự một quãng tám ở trên mà là mộột nốt khác, gợi ý là sẽ nhận được mộtt cái ttên mới. Âm thanh mới này, bên cạnh ạnh sự khác biệt, kết hợp tốt với âm thanh đượ ợc tạo ra trước đó, tạo ra sự hài hòa dễễ chịu ch cho đôi tai. Bởi vì những ng phép chia nnày cho thấy ở đây có mối quan hệ Toán học h 1/2 và 2/3 (bộ não củaa chúng ta thích các mối m quan hệ logic được xác định rõõ ràng). ràng) Cứ như vậy, ông tiếpp tục làm l các phép chia và kết hợp p các âm thanh theo các nguyên lý toán học để tạo tạ ra các cung bậcc trong thang âm, sau đó, đ ông khuyến khích việc tạoo ra các nhạc cụ c có thể chơii trên thang âm này. Ví dụ d về quãng tam cung (tritone), thu được ợc trong m mối quan hệ tỉ lệ 32/45, một mối ối quan hệ h tỉ lệ phức tạp và thiếuu chính xác, yế yếu tố làm cho bộ não củaa chúng ta xem xét âm thanh này n không ổn định và gây căng ăng th thẳng. Theo chiều hướng đó, các nốt ốt nhạc nh đã dần nhận được những cái tên ên mà chúng ta bi biết như ngày nay. 81

Nhiều dân tộc và các nền văn hóa khác nhau đã tạo ra các thang âm của riêng họ. Một ví dụ là người Trung Quốc, bắt đầu với ý tưởng của Pythagoras (sử dụng dây). Bây giờ chúng ta có thể thấy rõ rằng những con số này không đến một cách tình cờ. Mục tiêu ngay từ đầu đã chia thang âm thành 12 phần giống hệt nhau, theo cách mà nốt cuối cùng trở lại là nốt đầu tiên. Thang 12 âm Bình quân luật (Equal temprate scale) xuất hiện, còn được gọi là Chromatic. Có rất nhiều giải thích Toán học khác cho nhiều câu hỏi về Âm nhạc, nhưng để trình bày ở đây sẽ cần phải nói đến các chủ đề nâng cao trong Toán học, giống như Fourier series, Riemann Zeta Function…v.v. Trong âm nhạc, các nốt nhạc được phân loại theo tần số của chúng: tần số cao hơn ứng với âm thanh cao hơn. Cứ mỗi khi tần số tăng lên gấp đôi hay giảm xuống một nửa thì nốt nhạc vẫn được gọi tên như cũ. Người ta nói rằng 2 nốt này có tần số cách nhau một quãng tám. Khoảng cách giữa nốt có tần số f và 2f được gọi là một quãng tám. Người ta chia mỗi quãng tám thành 12 nốt, các nốt có tần số lập thành một cấp số nhân. Nốt đầu tiên có tần số là U1= f, thì nốt cách một quãng tám với nó có tần số U13= 2f= U1.q12 ↔ 2f = f. q . Ta có q= √2. Khi đó, ta có dãy số: f, √2f, √2 f, √2 f, √2 f, …, √2 f, 2f. Chắc chắn các bạn đều biết đến dãy số Fibonaci, dãy số này có thể giải thích được rất nhiều hiện tượng tự nhiên, đặc biệt là nó thể hiện rất hay trong qui luật của âm nhạc. Mục tiêu của chúng ta ở đây là để thấy Âm nhạc hoạt động như thế nào và cách hiểu được các mối quan hệ logic trong bộ não của chúng ta, chúng tạo ra sự bình yên hay căng thẳng. Chỉ cần nghĩ rằng Âm nhạc không đến từ đâu cả. Âm nhạc là kết quả của việc tổ chức số học. Việc giải thích tất cả những điều này được thực hiện bởi bộ não tuyệt vời và bí ẩn của chúng ta. Nếu bạn là một nhạc sĩ, thì bạn cũng là nhà toán học, bởi vì những cảm xúc thích thú mà bạn cảm thấy trong khi nghe nhạc ẩn chứa những phép toán cao siêu. Bộ não của bạn thích tính toán, nó là một cỗ máy tính! Bạn càng luyện tập, nghiên cứu và biết nhiều hơn về Âm nhạc, càng có nhiều khả năng được phát triển. Có lẽ bạn sẽ bắt đầu cảm thấy thích thú khi nghe những bài hát cũ mà trước đó không mang lại cảm giác tuyệt vời cho bạn. + Mozar, một nhà soạn nhạc thiên tài. Hồi nhỏ ông rất thích số học, ông thường ghi hết những thứ ông nghĩ ra lên sàn, tường… tất cả những gì có thể, đến nỗi ông không còn để ý rằng mình đã ghi lên hết trên tường nhà và sàn nhà của nhà bên cạnh và phải hứng chịu những trận đòn đau. Chính số học đã hỗ trợ cho ông trong quá trình soạn nhạc, trong tác phẩm của ông cũng thấy rõ điều đó: Ví dụ, đoạn thứ nhất trong tác phẩm Requiem của Mozart, phần thứ nhất có 38 nhịp phách, phần thứ hai có 62 nhịp phách, tỉ lệ của hai phần này cũng tương đương 0,618. Hơn nữa, trong dãy số này, tỉ lệ giữa số trước và số sau về cơ bản cũng phù hợp với con số 0,61 8, dãy số Fibonaci có quan hệ mật thiết với tỉ lệ 82

vàng. Tỉ lệ vàng còn được thể hiện trong các bản nhạc của ông khi ông sử dụng độ dài ngân các nốt nhạc trong nhiều bản nhạc bằng các số trong dãy số Fibonaci, tạo ra sự thích thú, hào hứng cho người nghe. + Ludwig van Beethoven sinh ngày 17/12/1770 mất ngày 26/3/1827, là một nhà soạn nhạc cổ điển người Đức. Beethoven là một nhà soạn nhạc có tầm ảnh hưởng lớn đối với nền âm nhạc lãng mạn thế giới bởi tác động sâu sắc đến rất nhiều nhà soạn nhạc, nhạc sĩ, khán giả về sau. Năm 5 tuổi Beethoven bị chứng viêm tai giữa nhưng bố mẹ không hề biết đến và không được điều trị đúng cách. Đây có thể là lý do mà sau này Beethoven bị điếc. Khi danh vọng của Beethoven đang đi lên vào cuối thập niên năm 1970 thì chẳng may ông lại bị mất dần khả năng thính giác. Beethoven bị điếc hoàn toàn đến cuối đời nhưng ông vẫn chơi âm nhạc bằng niềm đam mê và nhiệt huyết của mình. Nhưng chính vào thời gian này, các tác phẩm tuyệt hảo để đời của ông như Bản Giao hưởng Số 9, Bản Lễ ca trang trọng, những sonata cuối cùng: Liên tấu cho đàn piano và Tứ tấu lần lượt ra đời. Các nhà khoa học giải thích rằng, dù bị điếc, không thể nghe được những bản nhạc của mình viết ra nhưng ông lại có thể cảm nhận được âm nhạc bằng các cấu trúc số học, ông có khả năng chuyển hóa cao độ của âm thanh bằng những con số để cảm nhận được bản nhạc của mình đang viết ra. + Johann Sebastian Bach (21/3/1685 - 28/7/1750) là nhà soạn nhạc, nghệ sĩ organ, vĩ cầm, đại hồ cầm. Âm nhạc của ông được đánh giá vừa có nội dung sâu sắc, vừa chứa đựng những nét đẹp nghệ thuật và khẳng định được chuyên môn. Nhờ kỹ năng điêu luyện trong cấu tạo đối âm, hòa âm, tiết tấu, cùng khả năng điều tiết nhịp điệu, hình thái, và bố cục âm nhạc nước ngoài, nhất là từ Ý và Pháp, Bach đã góp phần làm giàu nền âm nhạc Đức. Ông cũng là một minh chứng cho nhà soạn nhạc có nhiều hiểu biết về toán học và ứng dụng Toán vào bản nhạc của mình. Ông đã dùng hiểu biết về dải Mobius trong Toán học, chỉ với một dòng nhạc, ông đã dùng kĩ thuật đối xứng và tiến trình của dải Mobius để làm nên một bản nhạc hay.(Trình chiếu trên màn chiếu). Và trên đây là nội dung của đội chúng tôi về những hiểu biết của Toán học trong âm nhạc. Xin cảm ơn quý thầy cô và các bạn đã theo dõi.

Bài trình chiếu của độii Neuton trong ph phần thi HIỂU BIẾT:

Bài thuyết trình của đội Đề Các trong phần thi HIỂU BIẾT: “ Nêu những hiểu biết về Tỉ số vàng trong nghệ thuật” MC: Trước hết mời các bạn tham gia vào một câu hỏi vui (Trình chiếu) Mời các bạn quan sát một số hình ảnh trong tự nhiên, các bạn thấy có điểm gì chung không? MC: Vũ trụ có tính hỗn loạn và không ổn định, nhưng nó cũng là thế giới vật chất có mức độ tổ chức cao, đồng thời bị ràng buộc bằng những quy luật toán học. Một trong những biểu hiện của những quy luật cơ bản này là thông qua tỷ lệ vàng.Và những hình ảnh chúng ta đang thấy là đường xoắn ốc Fibonacci. Tỷ lệ vàng thường được biểu diễn bởi chữ cái ϕ (phi) trong tiếng Hy Lạp. Nó gắn liền trực tiếp với dãy số Fibonacci (dãy số bắt đầu với số 0 và số 1, số phía sau bằng tổng của 2 số liền trước nó: 0 + 1= 1, 1+1= 2, 1+2= 3, 2+3=5, 3+5=8, ...) Nếu số trước chia cho số sau trong dãy Fibonacci (1:1 = 1; 2:1 = 2; 3:2 = 1,5; 5:3=1,666; 8/5 = 1,6; 13/8=1,625...) thì kết quả thu được sẽ tiến gần đến số vô tỉ 1,6180339887.... Con số này chính là tỷ lệ vàng. Trong nghệ thuật tỉ lệ vàng thể hiện rõ ràng trong “ hình chữ nhật vàng” đó là một hình chữ nhật có tỷ số giữa cạnh dài và cạnh ngắn là tỷ số vàng. Qua nhiều thế kỷ, cái đẹp tuyệt đối của nghệ thuật và trí thông minh con người (ngoại trừ một số xu hướng đương đại) chưa bao giờ chệch quá xa khỏi tỷ lệ này. “Hai phát hiện vĩ đại nhất của hình học, một là định lý Pythagore, và hai là tỷ lệ vàng – một thứ có thể so sánh là quý như vàng, còn thứ kia có giá trị như một viên ngọc quý” (Kepler). Nhà nghiên cứu Adolf Zeising (1854) đưa ra mối liên quan giữa tỉ lệ vàng và Nghệ thuật. Ông tin chắc rằng mọi vật thể sống đều tuân theo một qui luật tự nhiên về thẩm mỹ, mà cơ bản ở đây là tuân theo Tỉ lệ vàng. Ông đã tìm kiếm và nhận thấy rằng tỉ lệ vàng có ở khắp mọi nơi. Nghiên cứu của ông đã gây tiếng vang lớn trong dư luận. Tỷ lệ vàng khi được áp dụng trong nghệ thuật đều mang đến cho con người 1 cảm giác đẹp hài hòa và dễ chịu một cách khó giải thích. Do đó, nó được giảng trong các môn học như nghệ thuật, kiến trúc, mỹ thuật, trang trí, hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh, vv… như là một quy luật, tương hợp kỳ lạ với óc thẩm mỹ tự nhiên của con người. Trong một cuộc nghiên cứu nổi tiếng do Gustav Fechner tiến hành năm 1876, trong đó người ta được yêu cầu chọn một hình chữ nhật ưng ý nhất trong số một bộ các hình chữ nhật có kích thước từ một vuông đến gấp đôi. Kết quả là kích thước hình chữ nhật càng gần với hình chữ nhật vàng thì số người lựa chọn càng tăng lên. Ông còn nghiên cứu xa thêm bằng cách đo đạc tỉ lệ của các cửa sổ và cửa ra vào của các ngôi nhà, và phát hiện phần lớn chúng xấp xỉ tỉ lệ vàng. Điều đó cho thấy óc thẩm mỹ đã đưa nhân loại đến gần tỉ lệ vàng mà bản thân họ cũng không biết. + Ф và các công trình kiến trúc: Tỉ lệ vàng đã được áp dụng trong các kích thước kiến trúc của các công trình nổi tiếng như đền Parthenon Hi Lạp, các kim tự 86

tháp Giza và thậm chí của cả tòa nhà trụ sở Liên hợp quốc tại New York. Một số kiến trúc Việt Nam cũng thể hiện tỉ lệ này. “Thước tầm” thời xưa của Việt Nam với những số đo xuất phát từ các kích thước của con người cũng tuân thủ quy luật của Tỷ Lệ Vàng. Tỉ lệ giữa “khoảng nằm” và “khoảng đứng” luôn là một số ≈ Ф, mặc dù con số ấy có sai khác đôi chút giữa các phường thợ khác nhau. Tháp CN tại Toronto, Canada là tòa tháp cao nhất thế giới, cũng được thiết kế theo tỉ lệ vàng. Tỉ số giữa tổng chiều cao tháp so với độ cao của đài quan sát là 553,33m : 342m = 1,618 = Ф. Một công cụ

hay được dùng trong nghiên cứu và ứng dụng Tỉ lệ vàng là chiếc compa Tỉ lệ vàng. + Tỉ lệ vàng trong các thiết kế: Apple vận dụng tỷ lệ vàng trong các thiết kế của mình, ngay cả trang Twitter cũng vận dụng nó, các mẫu logo của các công ty hàng đầu thế giới cũng áp dụng tỉ lệ vàng. Tờ báo mà bạn đang đọc, màn hình vi tính, thẻ tín dụng, toà nhà cao ốc, cánh hoa, lá cây – tất cả mọi thứ đều được tạo lập dựa trên một nguyên tắc, một tỷ lệ, một giá trị cân đối. Dường như Tạo hóa đang tiết lộ với chúng ta về bí mật của bản thiết kế mà Ngài đưa vào trong mỗi phần tử của vũ trụ. + Tỉ lệ vàng đối với vẻ đẹp con người: Vẻ đẹp của cơ thể con người cũng có liên quan tới số Ф. Thương của phép chia chiều cao từ đầu tới chân với khoảng cách từ rốn tới chân ≈ 1.618, thể hiện sự hài hoà cân đối của cơ thể. Chúng ta cũng có thể tìm ra kết quả tương tự trong tỷ lệ của chiều dài cái đầu với khoảng cách từ mắt tới cằm; hay tỷ lệ của khoảng cách từ mũi tới cằm trên khoảng cách từ môi tới cằm. Những tỷ lệ của gương mặt càng tiến gần tới tỷ lệ này thì gương mặt càng hài hoà cân đối. Thậm chí sở thích của chúng ta dường như cũng đã được định sẵn. Tỉ lệ các cạnh của hình chữ nhật càng gần Ф thì càng bắt mắt. Hình chữ nhật có chiều dài / chiều rộng = Ф được gọi là hình chữ nhật vàng. Cả loài người vẫn không thể giải thích được tại sao

vô số những thực thể hữu cơ lẫn vô cơ tìm thấy trong tự nhiên lặp đi lặp lại tỷ lệ đặc biệt trên. + Ф và Quy tắc phần ba trong nhiếp ảnh: Hằng số Ф chi phối hầu như mọi thiết kế của tự nhiên nói chung và các sinh thể nói riêng, tạo ra vẻ đẹp hài hòa. Tỉ lệ vàng là một khuôn mẫu đã đi vào sách vở và vẫn được giảng dạy cho đến ngày nay, do đó việc người ta áp dụng nó trong nhiếp ảnh là một điều dễ hiểu. Trong nhiếp ảnh, người ta thường nói đến quy tắc phần ba: 1+0,618+1. Các nhiếp ảnh gia giàu kinh nghiệm đều biết Tỉ lệ vàng trong việc sắp xếp bố cục, và sử dụng chúng nhuần nhuyễn một cách gần như tự động, không phải suy nghĩ. Khi càng đặt nhiều đường “Phi” trùng với các đường nét chính của chủ thể, thì tính hấp dẫn càng cao hơn Và trên đây là nội dung của đội chúng tôi về những hiểu biết của Toán học trong nghệ thuật. Xin cảm ơn quý thầy cô và các bạn đã theo dõi.

Bài trình chiếu của đội Đề Các trong ph phần thi HIỂU BIẾT

Một số hình ảnh trong các cuộc thi

Phụ lục 3: Giáo án trình chiếếu chương trình: “TOÁN HỌC VÀ ĐỜ ỜI SỐNG”

100

101

102

Dòng 1: (Gồm 9 chữ cái) Dãy số mà từ số hạng thức 3, mỗi số hạng ng bbằng tổng của hai số hạng đứng trướcc nó có tên ggọi là gì? Dòng 2: (Gồm 4 chữ cái) Giá trị lớn nhất(nhỏ nhất) của biểu thứcc F= ax+ by ((x, y) là tọa độ của cá điểm m thu thuộc miền đa giác A1A2A3A4A5) đạt được đư tại một trong các … của miền đa giác? Dòng 1: (Gồm 9 chữ cái) Dãy số mà từ số hạng thức 3, mỗi số hạng ng bằng b tổng của hai số hạng đứng trướcc nó có tên ggọi là gì? Dòng 2: (Gồm 4 chữ cái) Giá trị lớn nhất(nhỏ nhất) của biểu thức F= ax+ by ((x, y) là tọa độ của cá điểm m thuộc thu miền đa giác A1A2A3A4A5) đạt đượcc tại t một trong các … của miền đa giác?

103

DĂ˛ng 3: (Gáť“m 10 cháťŻ cĂĄi) NgĆ°áť?i Viáť‡t Nam Ä‘áş§u tiĂŞn Ä‘Ć°áťŁc nháşn n gi giáşŁi thĆ°áť&#x;ng Fields? DĂ˛ng 4: (Gáť“m 11 cháťŻ cĂĄi) Láťąc "# tĂĄc Ä‘áť™ng lĂŞn máť™t váşt táşĄi Ä‘iáťƒm m O lĂ m cho váşt v di chuyáťƒn máť™t quĂŁng Ä‘Ć°áť?ng ng OOâ€™ cáť§a c láťąc cĂł giĂĄ tráť‹ báşąng â€Ś cáť§a "# vĂ &&&&&&&# $$% ? DĂ˛ng 5: (Gáť“m 8 cháťŻ cĂĄi) Ä?Ă˘y lĂ máť™t tĂnh cháşĽt mĂ cĂĄc hĂ m sáť‘ lĆ°áťŁng ng giĂĄc = , = , = ! ! , = Ä‘áť u cĂł? DĂ˛ng 6: (Gáť“m 10 cháťŻ cĂĄi) Kim táťą thĂĄp Ai Cáşp cĂł hĂŹnh dĂĄng lĂ máť™ áť™t hĂŹnh gĂŹ? DĂ˛ng 7: (Gáť“m 7 cháťŻ cĂĄi) Ä?áť“ tháť‹ hĂ m sáť‘ â€Ś trĂŞn khoáşŁng ng (a; b) lĂ máť™t m â€œÄ‘Ć°áť?ng liáť nâ€? trĂŞn khoáşŁng Ä‘Ăł?

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

NHÓM 1 Lộc

NHÓM 2 (Nhóm Nguyễn Hà Trưởng)

Trang

NHÓM 3

Trần Văn trưởng)

(Nhóm Lê Bá Quang (Nhóm trư trưởng)

Nguyễn Thị Huyền

Lê Hải Hoàng Hà

Thái Hà Anh

Mai Thị Kiều Oanh

Mai Thị Tuyết An

Nguy Thị Thu Nguyễn

Hoàng Bá Tài

Lê Thế Hoàng

Nguy Hoa Mai Nguyễn

Nguyễn Hoàng Thái

Trương Công Tài

Vũ ũ Công Khang

116

TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Nguyễn Thị Liên (chủ biên), Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông, NXB Giáo dục Việt Nam. 2. Phạm Đức Quang, Lê Anh Vinh (đồng chủ biên), Thiết kế và tổ chứcdạy học tích hợp môn Toán phổ thông, NXB Giáo dục 2010. 3. Ts. Nguyễn Thanh Nga (chủ biên), Thiết kế và tổ chức dạy học chủ đề STEM cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông, NXB Đại học sư phạm TP Hồ Chí Minh 2018. 4. Trần Bá Hoành (chủ biên), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa, NXB Đại học Sư phạm. 5. Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường, Lí luận dạy học hiện đại, NXB Đại học Sư phạm.

117