Issuu

Dit is een commerciële uitgave van Contentway bij deze krant Campagne Manager: Isis Khaldi Managing Director: Saïd Laktami Graphic Design: Kiloe van Benthem Redactie: Eltjo Nieuwenhuis en Mecdelawit Ogbamichael Tekst: Hugo Schrameyer, Fred Pals en Jan Koning Gedistribueerd met: Het Financieele Dagblad 2026 Drukkerij: RODI Rotatiedruk. Partner content in deze campagne is tot stand gekomen in samenwerking met onze klanten. Dit zijn commerciële uitingen. Dit is een commerciële uitgave. De FD-redactie heeft geen betrokkenheid bij deze productie.

VASTGOED & ONTWIKKELING

EEN GEBOUW MOET GEWOON WERKEN SPAANSE DROOM WORDT STEEDS VAKER EEN INVESTERING VASTGOEDINVESTERING VRAAGT OM MEER DAN ALLEEN KAPITAAL

Uitgegeven door Contentway Benelux B.V. Keizersgracht 424 NL-1016 GC Amsterdam

Tel: +31 (0)20 241 7763 Web: contentway.nl Email: info@contentway.nl redactie@contentway.nl

september 2026

Aangeboden door Poelmann van den Broek

Aan de voorkant kun je juist snelheid creëren Vastgoed ontwikkelen vraagt steeds vaker om juridische keuzes voordat een project daadwerkelijk van start gaat. Stikstof, netcongestie, vergunningen en veranderende regelgeving kunnen grote gevolgen hebben voor haalbaarheid en planning. Wie juridische expertise pas inschakelt zodra zich een probleem voordoet, riskeert kostbare vertraging.

line van der Zwaag, advocaat vastgoed en projectontwikkeling bij Poelmann van den Broek, zegt: “Het liefst zitten wij aan tafel voordat commerciële keuzes helemaal in beton zijn gegoten. Dan kun je kijken of commerciële ambities aansluiten bij de juridische randvoorwaarden. Juist doordat ontwikkelen complexer wordt, kun je aan de voorkant snelheid creëren door dingen goed te regelen.”

Vooruitkijken

Zo voorkom je dat afspraken al definitief zijn voordat de consequenties duidelijk zijn. “Contracten die je sluit, moet je nakomen”, benadrukt Jeroen Brinkman, advocaat en salary partner huur. “Als je later ergens tegenaan loopt en het toch anders wilt, kan blijken dat een overeenkomst niet handig is geconstrueerd. Dan is het lastig daar nog iets aan te doen.” Rudi Minkhorst, advocaat en partner omgeving en ruimte: “Aan de voorkant kunnen we bepalen welke procedure het meest geschikt is en wijzen op mogelijke risico’s. Als je bijvoorbeeld te laat bedenkt dat ecologisch onderzoek nodig is en bepaalde dieren jaarrond gemonitord moeten worden, kan dat gigantische vertraging opleveren.” Bij projectontwikkeling komen verschillende rechtsgebieden samen. Van der Zwaag: “Daarom werken we multidisciplinair. Eén persoon bewaakt het overzicht en

schakelt op het juiste moment de specialist in die nodig is. Zo voorkom je dat juridische disciplines pas afzonderlijk worden geraadpleegd wanneer een keuze feitelijk al is gemaakt.” Die brede benadering speelt ook in het zorgvastgoed, waar juridische en praktische vraagstukken nauw met elkaar verweven zijn. Om kennis en ervaringen hierover te delen, organiseert Poelmann van den Broek op 28 oktober een zorgvastgoedevent bij Beeld & Geluid in Hilversum voor ontwikkelaars, beleggers, bouwers en zorgorganisaties. Aanmelden kan via de website van Poelmann van den Broek.

Duidelijke keuzes

Netcongestie is een duidelijk voorbeeld van nieuwe vraagstukken. Juuk Hulshof, advocaat en salary partner energie, omgeving en ruimte: “Vroeger kwam er water uit de kraan en stroom uit het stopcontact. Maar netcongestie is een keiharde knip: als je geen stroom hebt, heb je geen stroom. Door die schaarste ontstaan geschillen over onderwerpen die er vroeger nauwelijks waren. Het energierecht ontwikkelt zich daardoor snel. Gelukkig zie je door innovatie ook oplossingen ontstaan. Tegelijk blijft stikstof voor vertraging zorgen doordat jurisprudentie en vergunningverlening voortdurend in beweging zijn.” De grootste juridische winst blijft volgens Brinkman vaak onzichtbaar. “Onze belangrijkste toegevoegde waarde is

proactief optreden, zodat een ondernemer zich kan richten op ondernemen. Natuurlijk lossen we problemen op en procederen we als dat nodig is. Het liefst zorgen we ervoor dat het probleem nooit ontstaat.” Hulshof: “Onze kracht is dat we kijken waar een ontwikkelaar behoefte aan heeft. Je hebt niet alleen juridische analyses nodig. Je moet ook een keuze durven maken en zeggen: als ik jou was, zou ik dit doen. Punt.”

poelmannvandenbroek.nl

Aangeboden door ER Capital

Hoe structuur en strategie vastgoedrendement bepalen Vastgoedbeleggen draait allang niet meer alleen om de aankoop van een pand op een goede locatie. De manier waarop een transactie juridisch en fiscaal wordt gestructureerd, hoe financiering wordt georganiseerd en wat er daarna operationeel mee gebeurt, bepaalt in toenemende mate het uiteindelijke rendement. Toch opereren veel partijen in slechts één van deze disciplines. De vraag is wat er mogelijk wordt als die disciplines binnen één organisatie samenkomen. te plaatsen bij participanten. Daarna treden we op als vastgoedmanager en fondsbeheerder (via onze AIFMDvergunninghoudende dochtermaatschappij), en ontvangen we een winstdeling op die fondsen”, aldus Eelkman Rooda. Het resultaat: groei zonder dat de onderneming continu nieuw eigen vermogen hoeft in te zetten.

De structuur bepaalt de deal Sebo Eelkman Rooda en Marieke Eskens, CEO en oprichter & head of new business, ER Capital

R Capital, een beursgenoteerde Rotterdamse vastgoedonderneming, combineert drie kernactiviteiten: het beheer van de eigen portefeuille, vastgoedontwikkeling en het structureren en beheren van vastgoedfondsen. CEO en oprichter Sebo Eelkman Rooda en Marieke Eskens, head of new business, leggen uit hoe die combinatie waarde oplevert. “Als we fondsen in de markt zetten, krijgen we een structureringsfee. We secureren eerst de positie en spelen daarna het eigen vermogen weer vrij door het

Bij elke acquisitie is juridische analyse direct vanaf de eerste ontmoeting onderdeel van het proces. Eskens legt uit waarom: “Bij de eerste ontmoeting met een verkoper wordt legal betrokken. We vragen direct door naar de structuur waarin het pand zit en hoe het verkocht wordt.” Dat levert soms onverwachte mogelijkheden op. Een recente transactie in Nieuwegein illustreert dit. ER Capital kocht een besloten vennootschap met twee kantoorpanden. Om de financiering werkbaar te maken, zakten de twee panden vanuit de moeder-bv door naar twee afzonderlijke dochtervennootschappen. “Voor de bank werden het zo twee kredietnemers. Daardoor konden ze makkelijker financieren zonder tegen hun limieten aan te lopen”, legt Eelkman Rooda uit. De transactie van 16 miljoen euro werd gefinancierd met ongeveer 2 miljoen eigen vermogen, 3 tot 4 miljoen junior financiering en ruim 10 miljoen seniorfinanciering van een Luxemburgse bank.

Naast bv-structuren werkt het bedrijf ook met fondsen voor gemene rekening, commanditaire vennootschappen en clubdeals voor professionele beleggers. Welke structuur het meest geschikt is voor een investeerder om in te participeren, hangt af van de fiscale positie van de investeerder en de aard van de propositie.

Rendement als resultante van meerdere factoren

Ontwikkelingspotentieel wordt bij iedere analyse meegewogen, maar bepaalt nooit de aankoopprijs. “Het pand moet op zich al een goed rendement leveren en cashflowpositief zijn. Dan is het interessant om te kopen”, stelt Eelkman Rooda. Upside door herontwikkeling is welkom, maar mag geen voorwaarde zijn voor een sluitende businesscase.

Het pand moet op zich al een goed rendement leveren en cashflowpositief zijn Voor de komende jaren ligt de groeifocus op fondsmanagement en het verwerven van ontwikkelposities. “We zitten in een gigantisch grote markt. Onze organisatie heeft inmiddels 17 professionals, dus hebben we al het ‘gereedschap’ in huis om de komende jaren flink te groeien, voornamelijk op het gebied van fondsmanagement”, zegt Eelkman Rooda. Naarmate het fondsplatform groeit, neemt ook de liquiditeit van bestaande participaties toe, wat de propositie voor investeerders verder versterkt.

ercapital.nl

Aangeboden door Puurspanje

contentway.nl

Een tweede huis dat ook voor je werkt Een woning onder de Spaanse zon spreekt tot de verbeelding, maar steeds vaker speelt naast eigen gebruik ook rendement een rol. Wie beide wil combineren, moet verder kijken dan het uitzicht vanaf het terras. Locatie, verhuurvergunning, kosten en eigen gebruik bepalen uiteindelijk of het plaatje klopt.

Coert Peeters & Daphne van der Stegen, Puurspanje

“De combinatie is interessant omdat er in onze regio vrijwel overal locaties zijn waar je een verhuurlicentie verkrijgt”, zegt Daphne van der Stegen van Puurspanje, dat zich richt op vastgoed aan de Costa Blanca en Costa Cálida. “Daardoor kun je privégebruik combineren met het zakelijke. Je hebt een woning in Spanje, terwijl je met verhuur rendement kunt behalen. Verder zie je veel eigenaars werken vanuit hun Spaanse woning.”

Locatie bepaalt

De zoektocht begint met het doel van de aankoop. “Wie uitsluitend voor zichzelf koopt, kan op eigen gevoel afgaan. In de praktijk zien we dat iedereen graag op wandel- of fietsafstand van het strand, terrasjes en restaurants zit. Voor verhuur is die ligging minstens zo belangrijk. Je wilt dagelijkse voorzieningen, horeca, strand en mogelijkheden om te wandelen, fietsen en sporten. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor (klein)kinderen, vrienden en familie. Mensen van alle leeftijden moeten maximaal kunnen genieten en kunnen doen waar zij zich lekker bij voelen.” Een verleidelijk rendementspercentage mag daarbij nooit het vertrekpunt zijn. “Verwacht geen tien procent en blijf redelijk. In de eerste jaren kun je denken aan vier tot zes procent nettorendement, nadat alle kosten voor het bezit van de woning zijn afgetrokken. Daarna kun je doorgroeien. Een deel van je rendement zit in de kapitaalgroei, prijzen stijgen verder en verder en in de toekomst zal schaarste de waarde van de woning flink

doen stijgen. Ook wij kochten investeringspanden aan voor verhuur en kapitaalgroei.”

nadenken. “We krijgen mensen die vanwege box 3 hun vastgoedportefeuille in Nederland afbouwen of verkopen en vervolgens over de grens kijken. Een Spaanse woning kan meerdere functies krijgen: verhuurrendement, kapitaalgroei en daarnaast de mogelijkheid om er zelf gebruik van te maken.”

De verhuurlicentie is minstens zo belangrijk. “Puurspanje biedt hulp bij het verkrijgen van deze licentie in samenwerking met een Nederlandstalige advocaat die alle juridische begeleiding biedt. Verder zijn er speciale investeringsproducten met een gegarandeerde verhuurlicentie te koop.”

Je moet iemand ter plaatse hebben die de omgeving kent

Eigen gebruik

Het maximale rendement behalen én zelf van de woning genieten vraagt om keuzes. “Een gezin met jonge kinderen wil waarschijnlijk tijdens de schoolvakanties zelf komen. Mensen zonder schoolgaande kinderen zijn flexibeler. Een woning kan, doordat alle voorzieningen het hele jaar door beschikbaar zijn, het gehele jaar verhuurd worden, waarbij het hoogseizoen van juni tot en met september het gemakkelijkste is. Binnen die zestien weken kun je dus prima twee weken zelf komen.”

Een deel van je rendement zit in de kapitaalgroei Of je gaat elders op vakantie en je huurder betaalt mee aan jouw vakantie elders door je Spaanse woning te huren. Ook nieuwbouw of bestaande bouw maakt verschil. “Bij nieuwbouw heb je een langere levertijd, maar daar staat tegenover dat je een nieuwe woning met tien jaar bouwgarantie krijgt en normaal gesproken de eerste tien tot vijftien jaar weinig onderhoud hebt. Bij bestaande bouw geldt meer: what you see is what you get. Wat je na aankoop tegenkomt, is voor eigen rekening.”

Ter plaatse

Van der Stegen merkt dat Nederlandse vastgoedeigenaren nadrukkelijker over Spanje

De afstand maakt lokale kennis essentieel. Puurspanje begeleidt daarom het traject vanaf selectie en bezichtiging tot juridische afhandeling, inrichting en aftersales. Bij nieuwbouw ontvangen klanten tijdens de bouw foto- en videoreportages. “Na de aankoop hoeft iemand in principe alleen nog terug te komen om een volmacht voor een Nederlandstalige advocaat te tekenen en meubels uit te zoeken. Zaken als verzekeringen, internet, de plaatsing van de meubelen, een auto kopen of invoeren verzorgt Puurspanje.” Het team van Puurspanje bestaat uit Coert, Daphne, Sabrina en Rob. Twintig jaar ervaring in de regio speelt daarbij een belangrijke rol. Van der Stegen heeft in die periode de vastgoedcrisis, corona en verschillende economische onzekerheden voorbij zien komen. “Iedere keer vraag je je af wat er gaat gebeuren en hoe mensen reageren. Onze ervaring is dat mensen uiteindelijk toch hun eigen koers varen. Je moet iemand ter plaatse hebben die er al jarenlang woont en werkt, de omgeving kent en weet wat er speelt. Zo iemand moet een kantoor ter plaatse hebben en er na aankoop en oplevering voor je zijn. Uiteindelijk moet je bij zo’n grote beslissing ook een goed onderbuikgevoel hebben.

Vind niet alleen je woning in Spanje Vind je tweede leven! puurspanje.nl

Een gebouw moet gewoon werken VOORWOORD

Architectuur wordt technocratischer. Klimaatdoelen, datastromen en de roep om aanpasbaarheid dwingen de sector tot een andere manier van ontwerpen, waarin feiten net zo zwaar wegen als vorm. Niet alleen het uiterlijk van een gebouw telt, maar vooral hoe het zich over decennia gedraagt. Blijft het aanpasbaar, verbruikt het weinig grondstoffen en draagt het bij aan de gezondheid van de mensen die er wonen of werken? De gerenommeerde Nederlandse architect Ben van Berkel vertelt waarom prestaties en esthetiek steeds meer samenkomen.

Feiten sturen het ontwerp

“Ik noem het zelf Form Follows Facts. Waar vroeger de esthetische ervaring leidend was, verschuift de aandacht nu naar levensduur, aanpasbaarheid en transformatie. Dat betekent niet dat schoonheid verdwijnt, maar eerder dat visuele kwaliteit en functionele prestatie ongeveer gelijk opgaan. Sinds mijn bureau onder de naam UNS van architectenbureau naar multidisciplinair ontwerpen adviesnetwerk groeide, werk ik minder vanuit een vast schetsontwerp en meer vanuit gezamenlijk onderzoek met opdrachtgevers naar wat een locatie werkelijk vraagt.” “Niet elk bestaand gebouw leent zich daarbij technisch of economisch voor hergebruik, maar waar het kan, is renovatie vaak de verstandigste route. Een transformatieproject in Eindhoven liet zien dat een gebouw waar niemand meer iets mee wilde, op alle fronten opnieuw kan werken. Tegelijk blijft nieuwbouw nodig,

zeker met het woningtekort. Verdichting en compacte, modulaire typologieën kunnen daarbij helpen, mits ze ruimte laten voor variatie: elf modulaire elementen die telkens anders worden gespiegeld, leveren een wijk op die niet uniform aanvoelt en toch tegen vergelijkbare kosten wordt gebouwd.”

Optimalisatie en culturele waarde hoeven elkaar niet uit te sluiten AI blijft een instrument

“Kunstmatige intelligentie versnelt het ontwerpproces misschien in de beginfase, omdat er binnen een half uur meerdere varianten op tafel liggen. Maar elke variant moet nog altijd worden getoetst

op bouwbaarheid en economische haalbaarheid – en dat vraagt om ervaring en kennis van de context die een model niet heeft. Data maken prestaties en gebruik beter inzichtelijk, maar bepalen niet de culturele of ruimtelijke betekenis van een gebouw. Zolang data ondersteunend blijven aan ontwerpintenties in plaats van die te vervangen, hoeven optimalisatie en culturele waarde elkaar niet uit te sluiten.” “Complexiteit vraagt bovendien om meer specialisme, niet om meer generalisten aan tafel. Een kleiner team van deskundigen dat echt keuzes maakt, werkt doorgaans beter dan twintig man die over alles meepraten. Datzelfde geldt voor duurzaamheidscertificaten; nuttig als vertrekpunt, maar de werkelijke opgave zijn prestaties over de volledige levenscyclus, gekoppeld aan gezondheid, luchtkwaliteit en licht.” “Nederland loopt voorop in de ontwikkeling van onder andere

stationsgebieden en volwaardige stedelijke knooppunten, maar mist een samenhangende langetermijnvisie rondom de opeenstapeling van ruimtelijke opgaven. Andere landen laten zien hoe een langetermijnplanning de sociale kwaliteit, betaalbaarheid en dichtheid samen kan organiseren. Eén principe zou ik willen meegeven aan iedereen die een gebouw gaat ontwerpen. Het moet technisch, ruimtelijk én economisch werken, zodat het aanpasbaar blijft en langer meegaat. Dan komen mensen terug.”

Ben van Berkel, Gerenommeerde Nederlandse architect

Tekst: Fred Pals Foto: Els Zweerink

Aangeboden door B+O Architectuur en Stedenbouw

Architectuur moet niet gaan over aantallen De druk om snel veel woningen te bouwen is groot. Juist daardoor dreigt een wezenlijke stedenbouwkundige vraag naar de achtergrond te verdwijnen: wat kan de context verdragen? Wie uitsluitend vanuit aantallen en dichtheden redeneert, loopt het risico woonwijken te maken die overal hadden kunnen staan. “Toen we 27 jaar geleden met ons bureau begonnen, namen we de plek altijd als uitgangspunt”, vertelt Arnoud Olie van B+O Architectuur en Stedenbouw. “We waren veel actief in Drenthe, waar landschap en historie bepalend zijn voor de ruimtelijke structuur. Je analyseert hoe een plek is ontstaan en welke kwaliteiten nog aanwezig zijn. Vervolgens kijk je wat je kunt toevoegen. Niet om het verleden te herhalen, maar om voort te bouwen op de identiteit van de plek.” Volgens Olie is die benadering juist nu belangrijk. “We moeten veel woningen bouwen. Maar snelheid en aantallen mogen niet het enige vertrekpunt zijn. Iedere regio, ieder dorp en iedere stad heeft een eigen karakter. De stedenbouwkundige opgave is om programma, schaal, landschap, openbare ruimte en bebouwing met elkaar in balans te brengen.”

Dat hoeft volgens hem niet te betekenen dat ontwikkelingen jaren langer duren. “Een goede analyse van de plek hoeft niet ingewikkeld te zijn. Als je weet welke structuren en kwaliteiten bepalend zijn, kun je ook gestandaardiseerde woningbouw goed inpassen. Standaardisatie en ruimtelijke kwaliteit hoeven elkaar niet uit te sluiten.”

Verhalen bewaren

Bij gebiedsontwikkeling betekent dit ook kritisch kijken naar wat al aanwezig is. “Met gebouwen verdwijnen vaak ook verhalen. Een gebouw maakt onderdeel uit van het geheugen van een plek. Als architect en stedenbouwkundige moet je beseffen dat iedere ingreep nieuwe geschiedenis maakt.” Een voorbeeld is De Oude Tempel in Soesterberg, waar een bestaande villa het vertrekpunt vormt voor nieuwe woonvolumes. De villa krijgt een nieuwe maatschappelijke betekenis, met ruimte voor zelfstandig wonen, ontmoeting en zorg. Ook het landschap wordt onderdeel van de ontwikkeling, waarbij historische structuren worden versterkt en ruimte wordt gemaakt voor biodiversiteit Een tweede voorbeeld is de voormalige tuinbouwschool in het UNESCO-koloniegebied van de Maatschappij van Weldadigheid in Frederiksoord. Door het gebouw een nieuwe functie als hotel te geven, blijft de geschiedenis van deze bijzondere plek beleefbaar voor nieuwe generaties.

Voor Olie reikt de rol van de architect daarom verder dan het ontwerpen van gebouwen. “Wij tekenen geen huizen. We maken leefomgevingen. Dat vraagt om luisteren, belangen verbinden en begrijpen wat ruimtelijke keuzes op langere termijn betekenen.” “De vraag is daarom niet alleen hoeveel woningen ergens kunnen worden gebouwd, maar vooral welke plek we daar willen maken. Als geschiedenis, landschap en mensen het uitgangspunt vormen, ontstaat meer dan woningbouw alleen: een leefomgeving waarin verleden, heden en toekomst met elkaar verbonden zijn.”

benoarchitects.com

contentway.nl

Aangeboden door RAX Finance

De aanpak van RAX Finance in een volwassen private debt-markt

De Nederlandse vastgoedmarkt wordt al jaren niet meer uitsluitend gefinancierd door banken – strengere kapitaaleisen na de financiële crisis maakten bancaire kredietverlening selectiever. In de ruimte die daardoor ontstond, groeiden alternatieve financiers gestaag. Wat begon als een niche waarin vermogende particulieren leningen verstrekten aan vastgoedinvesteerders in hun netwerk, is uitgegroeid tot een markt met tientallen specialisten, van crowdfundingplatforms tot internationale private credit-fondsen.

AX Finance werd in 2019 opgericht. Directeur en medeoprichter Nechemja de Bruijn, partner en portefeuillemanager Martijn Louwerse en senior accountmanager Yannick Lammerts bekijken vanuit het bedrijf de markt van twee kanten: ze verstrekken leningen aan professionele vastgoedondernemers én structureren die leningen als belegging voor investeerders. “In het begin hadden wij vooral concurrentie van vermogende particulieren die zelf liquide waren en een snelle financiering konden verstrekken”, zegt Louwerse. “Nu zie je ieder jaar steeds professioneler georganiseerde partijen. Daardoor is het speelveld aanzienlijk veranderd.”

Snelle besluitvorming

Sinds 2020 heeft RAX Finance ruim 1 miljard euro gefinancierd via 175 leningen, zonder ooit één afboeking te hebben gehad. De huidige portefeuille, verdeeld over meerdere vehikels, bedraagt ongeveer 400 miljoen euro, met individuele leningen van 1 tot 50 miljoen euro. Volgens De Bruijn komt dat succes niet alleen door snelle besluitvorming, maar ook door uitgebreide vastgoedkennis. “Dankzij onze vastgoedexpertise kunnen wij vrijwel alle posities financieren, ook transacties die voor banken niet passend zijn. En wanneer we wél met banken concurreren, zit ons voordeel vooral in snelheid.”

Flexibel financieren

Een bank financiert het liefst objecten binnen vaste kaders die cashflow genereren. Vastgoed in ontwikkeling, een leegstaand pand of een aankoop met een strakke deadline valt daar doorgaans buiten. RAX Finance richt

zich juist op die situaties, waaronder beleggings-, bouw, projecten overbruggingsfinancieringen waarbij het toekomstige businessplan en de onderliggende zekerheden leidend zijn – niet de historische cijfers. Lammerts geeft een voorbeeld: “We hebben onlangs een haventerrein aan de Maas gefinancierd voor een partij die dat aankocht met de bedoeling het te verhuren. Op het moment van aankoop was er nog geen huurkasstroom, dus kon de bank niet financieren. Wij overbruggen de periode totdat het verhuurd is en de investering bancair gefinancierd kan worden.” Louwerse benadrukt dat pragmatisch financieren niet hetzelfde is als risico nemen. “Als financier heb je alleen downside-risico en geen upsidepotentie. Wanneer we twijfelen, verstrekken we liever geen lening dan dat we doorgaan omdat we nou eenmaal geld op de plank hebben liggen.”

Investeren mogelijk vanaf EUR 500.000 Transparant beleggingsproduct

Via gestructureerde leningvehikels kunnen professionele en institutionele investeerders vanaf 500.000 euro participeren in de leningsportefeuille van RAX Finance. Het vierde vehikel, RAX RED (Real Estate Debt) IV, startte begin 2026 en heeft momenteel een portefeuille van circa 200 miljoen euro. Voor leningen groter dan 30 miljoen euro werkt RAX Finance af en toe ook samen met institutionele partijen. Het verwachte rendement bedraagt meestal minimaal 7 procent per jaar. Investeerders beleggen pro rata mee in alle leningen binnen het vehikel, wat directe spreiding en een consistent rendement biedt.

Ander segment

“We zien vastgoedbeleggingen niet als onze directe concurrentie”, aldus De Bruijn. “Onze investering bevindt zich in een ander segment, tussen liquide spaargeld/ staatsobligaties en equity. Het biedt meer rendement dan sparen, maar met minder risico dan een equitypositie. Onze investeerders waarderen juist de voorspelbaarheid,

zeker met maandelijkse uitbetaling.” De looptijden liggen doorgaans tussen drie en vijf jaar. “Niemand stapt hier in voor één maand,” zegt De Bruijn, “maar tegelijkertijd wil je wel de verwachte exit weten.” Het afgelopen jaar lanceerde RAX Finance ook kortlopende investeringsproducten die op incidentele basis worden uitgegeven.

Ons voordeel zit vooral in snelheid Geen concessies aan kwaliteit

De opkomst van private debt in vastgoed weerspiegelt duidelijk een bredere verschuiving: waar banken zich terugtrokken, ontstond ruimte voor gespecialiseerde kredietverstrekkers die snelheid combineren met diepgaande vastgoedkennis. Private debt heeft zich daarmee ontwikkeld tot een volwassen onderdeel van de vastgoedfinancieringsmarkt. Maar private debt trekt ook minder zorgvuldige partijen aan. De Nederlandsche Bank wees eerder op risico’s als te hoge leverage, waarderingsoptimisme en beperkte transparantie. Louwerse en Lammerts herkennen die risico’s, maar positioneren RAX Finance als enigszins conservatieve speler: “Groei is geen doel op zich. We kiezen liever voor een beheersbare portefeuille en een goede nachtrust dan voor maximale groei met bijbehorende risico’s.” RAX Finance is er voor investeerders en vastgoedondernemers die financiering zoeken buiten de bancaire kaders. Snelheid, vastgoedkennis en een eigen beslissingsmandaat vormen daarbij de kern. “Wat we beloven, maken we waar”, zegt Louwerse. “Snel, betrouwbaar en zorgvuldig.”

JdB groep – Partner Content

Grond krijgt nieuwe waarde in een klimaatbestendige leefomgeving De bodem speelt een grotere rol bij de inrichting van steden en infrastructuur. Grond is daarbij niet alleen materiaal dat wordt afgegraven en verplaatst, maar kan opnieuw worden toegepast, opgewaardeerd en ingezet voor vergroening. Tegelijk groeit de druk om ook transport en uitvoering duurzamer te maken.

ij JdB groep vormt die benadering al decennialang de kern van het familiebedrijf. De onderneming ontstond tachtig jaar geleden uit handel en logistiek rond zand, klei en grondstromen. Later kwamen projecten in grond-, wegen waterbouw erbij, maar het uitgangspunt bleef: vrijkomende materialen zo hoogwaardig mogelijk opnieuw gebruiken. Roeland den Breejen, derde generatie binnen het familiebedrijf, ziet daarin continuïteit. “Tegenwoordig noemen we dat circulariteit, maar die gedachte zat er vroeger al in. We kijken hoe we de waarde van vrijkomende grondstoffen kunnen behouden. Soms kan materiaal rechtstreeks naar een ander project, soms moet het eerst

worden opgewaardeerd. Uiteindelijk willen we voorkomen dat bruikbare grond als afval eindigt.” Een belangrijk onderdeel daarvan is logistiek. Bij werkzaamheden aan de A9 bij Amstelveen wist JdB volgens Den Breejen ongeveer tachtig procent van het benodigde zand uit de directe omgeving te betrekken. De beoogde aanvoerstraal van dertig kilometer werd daardoor teruggebracht tot circa negentien kilometer. Minder transportbewegingen betekenen ook minder uitstoot.

Vergroening

Klimaatadaptatie krijgt een grotere plaats in het werk. Voor stedelijke vergroening ontwikkelt en levert het bedrijf bodempro-

ducten die bomen langdurig voeden en tegelijk ruimte laten voor wortelgroei onder wegen en verharding. “Een boom neerzetten is niet genoeg. De bodem moet voldoende organische stof bevatten en ruimte bieden voor wortels. Zeker in steden vraagt dat om producten die groei ondersteunen zonder dat de infrastructuur eronder lijdt.” Dezelfde kennis wordt ingezet bij waterbeheer. Zo werkte JdB mee aan een piekberging bij de Kaag, waar ruimte is gemaakt om tijdelijk ongeveer één miljoen kubieke meter water op te vangen. Zulke projecten laten volgens Den Breejen zien dat vertrouwde grond- en dijkkennis wordt toegepast op nieuwe klimaatvraagstukken. Die koppeling tussen leefomgeving en verduurzaming komt ook terug op het eigen laadplein in Hoofddorp, dat werd geopend door de burgemeester van Haarlemmermeer. Het plein telt zestien laadplekken voor elektrische vrachtwagens

en is daarmee een concrete investering in elektrisch transport. Het is in de eerste plaats bedoeld voor verduurzaming van het eigen wagenpark, maar relaties kunnen er ook laden. Dat gebeurt in een gebied met netcongestie. Door pieken en dalen in de stroomvraag slim te benutten en zonnepanelen en batterijen in te zetten, kan de beschikbare capaciteit efficiënter worden verdeeld. Den Breejen ziet het laadplein als een volgende stap. “Elektrische vrachtwagens zijn technisch inmiddels geschikt voor het zware transport dat wij uitvoeren, maar de investering moet natuurlijk ook bedrijfseconomisch lonend zijn. De aanschafprijs ligt nog aanzienlijk hoger dan bij diesel, maar de kosten voor energie en onderhoud zijn juist lager. Ook de Nederlandse vrachtwagenheffing, die relatief ongunstig is voor dieselvrachtwagens, speelt mee. Daardoor wordt de total cost of ownership van elektrisch vervoer steeds aantrekkelijker.”

jdbgroep.nl

Aangeboden door EuroZaken

Vastgoedfinanciering in beweging: kansen buiten de bank Vastgoedontwikkelaars die een project willen financieren, stoten steeds vaker op grenzen die niets met de kwaliteit van hun plannen te maken hebben. Bancaire kaders worden smaller, doorlooptijden blijven lang en geografische restricties sluiten gezonde projecten bij voorbaat uit. Ondertussen groeit de vraag naar flexibel kapitaal voor grondposities, transformaties en gefaseerde ontwikkelingen. naar het zelf verstrekken van financieringen en richt zich tegenwoordig uitsluitend op vastgoed.

Onderscheidend met snelheid & dealzekerheid

Tim Gudde, Commercieel directeur, EuroZaken

im Gudde, commercieel directeur van EuroZaken, herkent die verschuiving. “Banken hebben door regelgeving en interne processen minder ruimte voor maatwerk. Daardoor ontstaan financieringsvraagstukken waarvoor een gespecialiseerde non-bancaire partij beter geschikt is. Het gaat lang niet altijd om de kwaliteit van het project, maar vaak om de structuur of timing van de financieringsvraag.” EuroZaken verstrekt zakelijke vastgoedfinancieringen vanaf vijf miljoen euro en richt zich op projecten die vanwege timing, structuur of risicoprofiel buiten de bancaire kaders vallen. Gudde is er al ruim achttien jaar werkzaam en aandeelhouder sinds 2014. Het bedrijf begon in 2000 als onafhankelijk adviseur, groeide door

Waar een bank veelal langer nodig heeft voor een financieringsbeslissing, werkt EuroZaken in vier tot zes weken. In uitzonderlijke gevallen kan het sneller. Gudde beschrijft een recente casus waarbij een ontwikkelaar binnen twee weken een financiering van substantiële omvang nodig had voor een grondaankoop met gesplitste doorlevering. “Dat is kansloos bij een bank. Niet alleen qua timing, ook de looptijd. Wij verstrekken soms financieringen van zes maanden die dagelijks boetevrij kunnen worden afgelost.”

Dealzekerheid begint met snelle besluitvorming Die snelheid is mogelijk doordat het bedrijf kapitaal aantrekt bij een netwerk van ruim 300 ondernemers en voormalige ondernemers. Elke financiering is deal-by-deal opgezet, zonder fonds. Investeerders kiezen per project of ze deelnemen, met een minimale inleg van 250.000 euro. “Door die korte lijnen kunnen we niet alleen snel schakelen, maar ook vroeg duidelijkheid geven over de

haalbaarheid van een financiering. Dat geeft ontwikkelaars dealzekerheid.”

Van schuld naar kapitaal

Gudde beoordeelt financieringsaanvragen op vier criteria: het trackrecord van de ondernemer, de financiële positie, de dekking via een eerste hypotheek waarbij maximaal 70 procent van de waarde wordt gefinancierd, en de exitstrategie. “Er zijn genoeg ontwikkelaars die per ongeluk op een stuk grond gevallen zijn, maar geen kasstroom hebben. Dat pakken wij niet op.” Wanneer een ontwikkelaar onvoldoende eigen vermogen kan inbrengen, is een financiering alleen niet altijd de oplossing. EuroZaken ontwikkelt daarom ook een equitytak voor risicodragend kapitaal, waarvoor een AFMvergunning in aanvraag is. “Als je voor een project dertig procent eigen vermogen nodig hebt en zelf maar de helft daarvan kunt inbrengen, zorgen wij voor de andere helft. De overige zeventig procent kan dan met vreemd vermogen worden gefinancierd. Uiteindelijk moet de rekensom gewoon kloppen.” Gudde verwacht dat de non-bancaire vastgoedfinancieringsmarkt de komende jaren verder volwassen wordt en opschuift naar een model dat in Amerika gangbaar is. Bankfinanciering, private debt en equity worden vaker gecombineerd binnen één project. “Je gaat zo de kant van Amerika op. En dat gaat alleen maar harder.”

eurozaken.nl

contentway.nl

Aangeboden door El Fike

Box 3 geeft impuls aan Spaans vastgoed

De Nederlandse belasting op vermogen speelt een steeds grotere rol bij de belangstelling voor vastgoed aan de Costa del Sol. Vooral vermogende particulieren en ondernemers kijken naar alternatieven voor beleggingen in Nederland. Málaga en omliggende kustplaatsen profiteren daarvan, terwijl strengere regels voor vakantieverhuur de vraag binnen de regio opnieuw verdelen.

Geert Oerlemans, Makelaar, El Fike

eert Oerlemans, makelaar bij El Fike in Málaga, zag die omslag eind 2022 en begin 2023 ontstaan. Nederlandse kopers vroegen vaker hoe zij vermogen anders konden structureren. Voor hen speelde box 3 daarbij een belangrijke rol. Een Spaanse tweede woning moet wel in de Nederlandse aangifte worden opgenomen, maar door het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje kan dubbele belasting voorkomen worden. Daardoor kan buitenlands vastgoed fiscaal anders uitpakken dan een tweede woning of beleggingspand in Nederland. Dat verschil is voor beleggers relevant, omdat de belastingdruk op Nederlands vermogen investeringsbeslissingen beïnvloedt. Het gaat niet om een vrijstelling van aangifte: de Spaanse woning wordt in box 3 vermeld. Vervolgens kan voor het buitenlandse onroerend goed aftrek ter voorkoming van dubbele belasting gelden. “Vanaf eind 2022 merkten we dat box 3 veel vaker onderwerp van gesprek werd bij Nederlandse kopers. Mensen die in Nederland vastgoed of ander vermogen hadden, gingen nadrukkelijker naar alternatieven kijken. Spanje kwam daardoor bij een nieuwe groep beleggers op de radar. Málaga, Marbella en Estepona waren daarbij aanvankelijk de belangrijkste gebieden.”

Bedrijvigheid

Die fiscale prikkel staat niet op zichzelf. Málaga heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld van luchthavenstad voor toeristen aan de Costa del Sol tot een economische bestemming met internationale bedrijvigheid. Technologiebedrijven vestigen zich er en de stad trekt buitenlandse bewoners en investeerders. Dat geeft kopers volgens Oerlemans vertrouwen in de vastgoedmarkt. Voor beleggers draait de rekensom vervolgens om

huurinkomsten en mogelijke waardestijging. Oerlemans schat dat woningen in delen van de Costa del Sol tussen 2020 en 2025 met 50 tot 60 procent in waarde zijn gestegen. Tegelijk blijft direct rendement uit verhuur belangrijk. Zijn kantoor maakt daarom berekeningen op basis van onder meer bezettingsgraad, huurstromen en woningtype. “De fiscale kant kan aanleiding zijn om naar Spanje te kijken, maar uiteindelijk moet het vastgoed zelf ook kloppen. Beleggers willen weten wat een woning jaarlijks kan opleveren en hoe reëel verdere waardestijging is. Daarom kijken we per object naar verhuurmogelijkheden en naar de markt op die specifieke locatie.” De toestroom van Nederlandse box 3-beleggers leidde er ook toe dat El Fike een beheerbedrijf opzette. Daarmee verzorgt het kantoor naast de aan- en verkoop ook het volledige beheer voor eigenaren. El Fike is daarmee een fullservicekantoor voor beleggers. Ook veranderden de spelregels. In Málaga-stad is de uitgifte van nieuwe vergunningen voor toeristische verhuur voor de komende drie jaar opgeschort, terwijl de gemeente werkt aan verdere regulering. Voor beleggers die volledig op vakantieverhuur mikken, zoekt Oerlemans daarom vooral naar bestaande woningen die al over zo’n vergunning beschikken. Andere kopers wijken uit naar plaatsen rondom Málaga, waaronder Marbella, Fuengirola en Mijas. Daar spelen eigen gebruik en verhuur vaker naast elkaar een rol. Ook het aanbod loopt uiteen. In Málaga-Oost zijn twaalf luxe appartementen vanaf 2,25 miljoen euro

beschikbaar. Tussen Mijas en Fuengirola is een eerste fase met 71 woningen vanaf 360.000 euro in verkoop, met fitness en wellness. Een project in Marbella omvat 139 luxe woningen vanaf 650.000 euro op loopafstand van het strand. El Fike kan meer informatie over deze projecten geven.

Samen investeren

Oerlemans ziet daarnaast groepen ondernemers gezamenlijk investeren. Zij brachten eerder kapitaal onder in Nederlands vastgoed en zoeken nu samen naar appartementen in Spanje. Andere kopers zijn ondernemers die hun bedrijf hebben verkocht, gezinnen die gezamenlijk een tweede woning kopen of Nederlanders die deels vanuit Spanje werken. Daarmee is de markt breder geworden dan de traditionele vakantiewoning. “Een aankoop in Spanje kent andere kosten en juridische stappen. Een advocaat controleert onder meer eigendom, eventuele schulden en status van de woning. De notaris verlijdt vervolgens de koopakte, waarna de eigendom bij het Registro de la Propiedad wordt ingeschreven.” Volgens Oerlemans liggen de bijkomende kosten bij bestaande bouw rond 10 procent en bij nieuwbouw rond 14 procent, mede door btw en andere belastingen. “Wie vanuit box 3 naar Spanje kijkt, moet niet alleen naar het fiscale voordeel kijken. Aankoopkosten, regelgeving en verhuurbaarheid bepalen uiteindelijk mede het rendement. Ook de juridische controle verloopt anders dan in Nederland. Een goede vergelijking begint daarom bij het totale financiële plaatje.” Dat box 3 een aanjager is, betekent volgens Oerlemans niet dat iedere koper uitsluitend fiscaal gedreven handelt. De woning moet passen bij het gewenste gebruik en de gekozen regio. Wel heeft de Nederlandse vermogensdiscussie de oriëntatie op buitenlands vastgoed versneld. Zolang de vraag aan de Costa del Sol groot blijft en beleggers alternatieven zoeken voor beleggen in Nederland, verwacht hij dat de belangstelling stevig blijft.

HOUSES IN ANDALUCIA

www.elfike.com - www.takecaremalaga.com

Hoe Nederland eindelijk meer woningen gaat bouwen

het gebied van stedenbouw, mobiliteit en andere disciplines kan vertragingen later in het traject voorkomen.

O P LO S S I N G E N

Nederland bouwt te weinig. Niet omdat de wil ontbreekt, maar omdat het systeem vastloopt. Vergunningsprocedures duren jaren, netcongestie blokkeert aansluitingen en investeerders haken af zodra het rendement niet meer opweegt tegen het risico. De kloof tussen woningbouwambitie en daadwerkelijke productie groeit, terwijl het tekort oploopt. Die lange doorlooptijden maken projecten kwetsbaar. Rentes veranderen, bouwkosten stijgen, politieke kaders verschuiven. Terwijl een plan nog door de trage vergunningenmolen draait, kan de haalbaarheid al zijn verdampt.

Regeldruk ondermijnt haalbaarheid

Fahid Minhas, Directeur, NEPROM

ahid Minhas, directeur van NEPROM, de brancheorganisatie van professionele projecten gebiedsontwikkelaars, ziet het dagelijks. “Van initiatief tot realisatie zit er zomaar zeven tot tien jaar tussen. En de marktomstandigheden van zeven jaar geleden zijn totaal anders dan nu.”

Een ander knelpunt zijn de gedetailleerde programmeringseisen vanuit de Rijksoverheid. Steden als Amsterdam, Utrecht en Eindhoven doen daar nog eens een schepje bovenop: welk aandeel sociale huur, welke prijssegmenten, welke duurzaamheidsnormen. “Als je in ieder project heel veel goedkope woningen wilt bouwen, heb je daar miljarden steun voor nodig”, zegt Minhas. Geld dat noch de overheid, noch marktpartijen hebben. Boven op die eisen komt netcongestie. Netbewust bouwen kost per woning

al snel tienduizend tot vijftienduizend euro extra, zonder garantie op een aansluiting. “Ontwikkelaars zijn geen liefdadigheidsinstellingen. Er moet ook voldoende geld zijn om te investeren in innovatie. Als je maar een paar procent rendement mag maken en vervolgens vijftienduizend euro extra moet investeren, begrijp ik dat partijen afhaken.” Stikstof speelt een beperktere rol dan vaak gedacht. “Zo’n 70% van de woningbouwopgave is binnenstedelijk, waar stikstof minder problematisch is. Voor verschillende projecten in de nabijheid van Natura 2000-gebieden en de benodigde infrastructuur rondom die nieuwe stedelijke wijken blijft het echter een reëel obstakel.”

Samenwerking als sleutel

De oplossing ligt volgens Minhas in betere samenwerking, en dan vooral publiek-private samenwerking. “Publiek kan niet zonder privaat en privaat kan niet zonder publiek.” Succesvolle projecten kenmerken zich door stabiele teams, parallelle planprocessen en open dialoog. Vroeg samenwerken met bouwers, adviseurs en gemeentelijke experts op

Gemeenten kunnen vergunningsprocedures drastisch verkorten. Minhas wijst op digitalisering en standaardisering als concrete versnellers. NEPROM ontwikkelde daarvoor MiniBIM: een gedeelde digitale taal voor alle partners in het bouwproces, van architect tot aannemer tot belegger. “Digitalisering en AI kunnen ook bij het planproces én het beoordelen van vergunningen veel meer worden ingezet.” Zijn boodschap aan de politiek en de markt is: stop met polariseren. “Ontwikkelaars steken enorm veel geld in gebiedsontwikkelingen, in het openbaar gebied, in klimaatadaptatie, in duurzaamheid en leefbaarheid. Kom eens kijken in de keuken van zo’n ontwikkelaar en zie hoeveel risico er dagelijks op je afkomt.” “Als we regelgeving en processen slimmer inrichten, kunnen over drie jaar de eerste palen de grond in voor projecten die over vijf jaar klaar zijn. Dan is opschalen naar honderdduizend woningen per jaar haalbaar. Niet als droom, maar als resultaat.”

Tekst: Fred Pals

Aangeboden door collaborAll

Samen bouwen aan snellere woningbouw De woningbouwopgave vraagt om snelheid, terwijl juist bij gemeenten de capaciteit beperkt is. Aan data is geen gebrek. De uitdaging zit in het verbinden en gebruiken ervan. Wanneer ontwikkelaars en gemeenten vanuit dezelfde actuele informatie werken, kunnen processen veel meer parallel worden uitgevoerd. Standaarden als miniBIM en miniGIM creëren een gemeenschappelijke taal. Informatie zit daardoor niet vast aan één applicatie of leverancier en kan zonder vertaalslag tussen partijen stromen. Zo ontstaat de taal voor het uitwisselen van informatie die gedurende het hele proces actueel kan blijven.”

Peter Kleinjan, CEO, collaborAll

lke stap in de planvorming is een kans om tijd te winnen, stelt Peter Kleinjan van collaborAll. “Van locatiekeuze naar ontwerp naar omgevingsplan: laat je de informatie meebewegen en de gemeente al tijdens de planvorming digitaal meetoetsen, dan versnelt het hele voortraject. Bij de vergunning valt voor ontwikkelaar én gemeente de meeste tijd te pakken.”

Gemeenschappelijke taal

Volgens Kleinjan zit de uitdaging niet in het verzamelen van data, maar in het verbinden en verbonden houden. “Ontwikkelaar en gemeente hebben ieder hun eigen data-eilanden en precies daartussen loopt het spaak.

Dat maakt andere manieren van werken mogelijk. “Zolang je sequentieel werkt, stapelen doorlooptijden zich op. Vertaling van visie naar plan en vervolgens naar realisatie vergt veel iteraties tussen alle stakeholders. Werken beide partijen vanuit één gedeelde, actuele bron, dan kan de gemeente tijdens het ontwerp al meelezen en toetsen. Ontwerp, toetsing, vergunningverlening en participatie lopen dan naast elkaar.”

Eerder zekerheid

Die werkwijze levert aan beide kanten winst op. “De ontwikkelaar krijgt eerder zekerheid, verlaagt de ontwikkelkosten en versnelt de realisatie. De gemeente houdt grip en voorkomt dat er aan het einde een plan ligt dat niet binnen de kaders past. Digitale toetsing tegen het omgevingsplan neemt bovendien handmatig controlewerk weg. Daardoor kan schaarse capaciteit worden ingezet waar die daadwerkelijk nodig is. Iedereen kijkt naar dezelfde informatie en wijzigingen werken direct door.” collaborAll biedt de gedeelde datafundering waarmee de informatie-uitwisseling tussen stakeholders gedurende de verschillende ontwikkelfasen wordt geregisseerd. Volgens

Kleinjan kan het gebruik van uitwisselbare data, gekoppeld aan bestaande en nieuwe open standaarden, de hele sector uiteindelijk vooruithelpen. De versnellers bestaan al: parallel plannen, parametrisch ontwerpen en versnelde vergunningverlening. Ze worden alleen nog te vaak per project ingezet. collaborAll maakt deze aanpak breed beschikbaar. “Data-integratie wordt basisinfrastructuur. Wanneer standaarden en afspraken breed worden gedragen, hoeven we niet telkens opnieuw te bepalen wie welke informatie aan wie levert. Dan kunnen ontwikkelaars en gemeenten zich richten op de vraag waar het uiteindelijk om draait: hoe bouwen we samen sneller?”

Wilt u parallel plannen, parametrisch ontwerpen en digitale toetsing tot standaard maken in al uw projecten? collaborAll helpt u die versnelling waar te maken. Neem contact op en we denken graag met u mee.

Actief lid van DMI-ecosysteem.nl Initiatiefnemer van: waarkanhetwel.nl urbansymphony.net collaborall.net info@collaborall.net

contentway.nl

Aangeboden door Homestudios

Sneller verkopen begint bij een betere koperservaring De verkoop van nieuwbouwkoopwoningen daalde in het eerste kwartaal van 2026 met 19,1 procent ten opzichte van een jaar eerder. Tegelijkertijd ligt de gemiddelde verkoopprijs boven de 520.000 euro. In die context is kopersbegeleiding een belangrijke factor geworden die het verschil kan maken tussen een project dat vlot verkoopt en een dat blijft liggen. Homestudios ondersteunt ontwikkelaars en bouwers met kopersbegeleiding en verkoopstimulerende maatregelen zoals modelwoningen, nieuwe plattegronden en verkoopmanifestaties.

Ard Siekerman, Directeur, Homestudios

raditioneel werd de koper van een nieuwbouwwoning voor elke keuze naar een andere partij of locatie gestuurd. Tegels hier, keuken daar. Dat leidde tot een lange klantreis met veel momenten waarop de beleving achterbleef bij de verwachting. Ard Siekerman, directeur van Homestudios, omschrijft het zo: “Je hebt in een lange klantreis veel momenten van de waarheid, van oriënteren tot opleveren. En op veel van die belangrijke momenten onderpresteerden we als industrie.” Homestudios, in 2018 opgericht als one-stopshopconcept voor kopers van nieuwbouwwoningen, heeft die versnippering opgeheven. “We combineren een experience center met een digitaal platform. We zorgen dat je het hele huis kunt inrichten als je dat wilt. We koppelen daar een digitaal platform aan waar je je keuzes invoert.” Van ruwbouwopties tot vloeren, gordijnen, maatwerkkasten, keukens en sanitair: alles wordt in één klantreis aangeboden. “Kopers van een nieuwbouwwoning zijn onder één dak klaar. Dat was het idee. Dat doen we nu bijna tien jaar en je ziet dat de klantwaardering op die momenten van de waarheid sterk is gestegen.” Het experience center van Homestudios ligt langs de A2 in Utrecht en beslaat 5.000 vierkante meter, met elf ingerichte inspiratiewoningen. Kopers worden er stap voor stap langs alle keuzes geleid, van keukens en badkamers tot vloeren en deurbeslag. “Onze slogan ‘Ontdek je huis. Maak je thuis. Voel je thuis.’ is voelbaar in elke fase van de klantreis. “Het gaat erom dat al die afzonderlijke keuzes voor de koper één geheel vormen”, aldus Siekerman.

Betere werkvoorbereiding

Voor ontwikkelaars en bouwers is het verhaal niet alleen klantgericht, het is ook financieel onderbouwd. Siekerman benoemt drie concrete voordelen. De

gedetailleerde informatie voorkomt interpretatiefouten en daarmee vermindert het herstelwerk. “De aannemer kan zich concentreren op zijn werk. De werkvoorbereiding is makkelijker, het meerwerk is goed gedefinieerd en de procesgang klopt. Dat zijn belangrijke voordelen.” Homestudios besteedt veel aandacht aan het afwerkingsniveau van de woningen, wat een investering met zich meebrengt. Volgens Siekerman betaalt dat zich uit doordat de woning voor de consument aantrekkelijker wordt. En dan de meerwerkopties: “We zijn in Nederland de grootste keukenshowroom voor Bruynzeel en SieMatic geworden. Kopers die vroeger hun gordijnen en vloeren elders kochten, doen dat nu via Homestudios. Dan word je volledig ontzorgd. In een paar dagen kun je het bij ons allemaal regelen”, aldus Siekerman. Homestudios werkt inmiddels met ruim 25 opdrachtgevers, waaronder BAM, AM, De Vries en Verburg, Janssen de Jong en Ballast Nedam Development.

Digitalisering en de menselijke maat

De vraag is hoe deze werkwijze schaalbaar blijft naarmate de woningproductie versnelt. Siekerman ziet digitalisering als een hefboom. Voor onderdelen als deuren, schakelaars en wandcontactdozen streeft Homestudios ernaar te werken met configuratietools waarmee kopers thuis hun keuzes definitief kunnen maken. “mijndeur.nl laat je deuren kiezen, inclusief beslag. Dat kun je prima digitaliseren.” Voor de badkamer en de keuken blijft het fysieke bezoek aan het experience center belangrijk. “Je moet het ook voelen en ruiken. Als je goed voorbereid binnenkomt, weet je welke stijl je wilt. Dan krijg je advies van een specialist. En thuis configureer je verder. Dat scheelt veel tijd.” De combinatie van inspiratie op locatie en digitale afronding

thuis is de kern van het model, zowel voor de koper als voor de procesefficiëntie aan de kant van de opdrachtgever.

Een blik op de komende vijf jaar

Siekerman schetst vier ontwikkelingslijnen: verdere groei in het aantal opdrachtgevers en kopers, uitbreiding naar volledig woonklare opleveringsconcepten, meer digitale zelfstandigheid voor de koper en voorbereiding op de industrialisering van de woningbouw. Die laatste ontwikkeling vindt hij de meest fundamentele uitdaging. “Prefab-elementen liggen soms een jaar van tevoren klaar. Dan moet je zorgen dat je binnen die kaders toch de klantwensen goed kunt invullen.” Tegelijk erkent hij dat schaalgroei gepaard gaat met continuïteitsrisico’s. Projecten die later dan verwacht in verkoop gaan of trager verkopen, leggen druk op een organisatie die ook flexibel moet blijven. “Dat is een grote uitdaging: hoe stemmen we die groeiagenda in de Nederlandse bouw goed af met toeleveranciers en dienstverleners?” De kern van de kopersbegeleiding blijft desondanks onveranderd: een tevreden koper leidt tot additionele omzet, minder faalkosten en een sterkere positie voor de ontwikkelaar. “Als de klant maar tevreden is. En als hij tevreden is, ben je een trusted partner. Dan volgt de rest vanzelf.”

homestudios.nl

Elke vastgoedbeheerder wordt energiemanager EXPERT

Vastgoed werd decennialang beheerd vanuit één centrale vraag: hoe houd je een gebouw in stand tegen aanvaardbare kosten? Die vraag volstaat niet meer. Netcongestie, stijgende energieprijzen, strengere duurzaamheidseisen en veranderende huurderswensen dwingen eigenaren, beheerders en facilitair managers tot een andere aanpak. aanpak en andere systemen. Traditioneel vastgoedbeheer sluit daar niet meer vanzelfsprekend op aan.”

Edwin Koers, Expert elektrificatie en energietransitie

“Wie dat niet tijdig inziet, ziet de waarde van zijn vastgoed dalen”, stelt Edwin Koers, expert op het gebied van elektrificatie en energietransitie bij Unica. “Traditioneel onderhoud gaat over het in stand houden van een gebouw in de best mogelijke conditie. Maar het nieuwe landschap vraagt een andere

De verschuiving begint met data. Gebouwbeheersystemen worden al jaren ingezet om klimaatinstallaties te optimaliseren, maar hun potentieel reikt verder. Wanneer zo’n systeem slim gekoppeld wordt aan een energiemanagementsysteem, gedraagt een gebouw zich als een soort batterij die pieken opvangt en energie spreidt. “Als je van je gebouw een batterij maakt met slim energiemanagement, dan kost dat veel minder dan het kopen van een fysieke batterij”, aldus Koers.

Voorspellend sturen

Voorspellend sturen is daarbij de volgende stap. Door agenda-informatie, bezettingsdata, laadgedrag van elektrische

voertuigen en actuele weersvoorspellingen te combineren, ontstaat een besturingsmodel dat een dag vooruit kijkt. “Via de agenda weet je hoeveel mensen er morgen in je pand zijn. Je weet hoeveel auto’s er komen die opgeladen moeten worden. Je weet hoeveel zonnestroom je opwekt. Als je dat allemaal combineert, kom je uit op een nieuw besturingsmodel voor de volgende dag.”

Slim energiemanagement kan van je gebouw een soort batterij maken Dat dit geen toekomstmuziek is, blijkt uit de praktijk. “Bij een brandweerpost van de Veiligheidsregio Utrecht werd een plan uitgewerkt om het gebouw volledig gasloos te maken, zonder uitbreiding van de bestaande netaansluiting. Door het gebouwbeheersysteem intelligent te koppelen aan het energiemanagementsysteem, is het pand

nu voor 98 procent los van gas. Dit lukte binnen het beschikbare budget, terwijl de brandweer operationeel kon blijven.” Het voorbeeld laat zien dat de omslag vooral vraagt om een ander vertrekpunt: niet het gebouw als vaststaand gegeven, maar als onderdeel van een groter energiesysteem.

Organisatorische obstakels

Een van de grootste obstakels is niet technisch, maar organisatorisch. Eigenaren en huurders opereren langs gescheiden lijnen, en oplossingen worden ingekocht zonder samenhang. “We kopen heel vaak de oplossingen los van elkaar in. Maar een batterij die niet communiceert met het gebouwbeheersysteem, presteert nooit optimaal.” Koers adviseert vastgoedeigenaren daarom naast een onderhoudsplan ook een capaciteitsplan voor energie op te stellen, zodat tekorten tijdig in beeld komen. “Zonder goed energiemanagement daalt de vastgoedwaarde. Elke vastgoedbeheerder wordt dus ook energiemanager, of hij dat nu wil of niet.” Die verschuiving raakt de hele sector. De rol van technische dienstverleners verandert mee: van uitvoerende partij naar meedenkende partner in een energielandschap dat permanent verandert. Voor vastgoedbeheerders betekent dit dat energie een factor is die direct meebepaalt of een gebouw zijn waarde behoudt. Tekst: Fred Pals

Aangeboden door Enerzien

Beschikbare netcapaciteit bepaalt steeds vaker wat gebouwd kan worden Een aansluiting op het elektriciteitsnet was jarenlang vanzelfsprekend bij vastgoedontwikkeling. Netcongestie verandert dat fundamenteel. Beschikbare capaciteit bepaalt steeds vaker óf, wanneer en hoe een ontwikkeling gerealiseerd kan worden. Daarmee wordt energie een bepalende factor in de ontwikkeling. centrum met een gasaansluiting heeft straks meer elektriciteit nodig. Daar komen elektrisch laden, verduurzaming en huurderwissels bovenop. Een bestaande aansluiting wordt dan een strategisch assetvraagstuk. Wie niet weet hoeveel capaciteit beschikbaar is, loopt risico op vertraging of verhuurproblemen.”

Rens Smal & Rick Peters, Founder & Technisch Lead en Co-founder & Consultancy Lead, Enerzien

“Netcongestie is een bedreiging, maar flexibiliteit biedt juist kansen”, zegt Rick Peters, co-founder & consultancy lead van Enerzien. Als onafhankelijk architect van slimme energiesystemen adviseert Enerzien over bestaande vastgoedportefeuilles, assets en gebiedsontwikkelingen. “We beginnen niet bij een batterij, EMS of contractvorm, maar bij wat klanten willen realiseren. We bekijken het hele energiesysteem: technisch, financieel, contractueel en juridisch. Daarnaast maken we energie bestuurbaar en onderdeel van hun strategie en businesscase.” Bij bestaand vastgoed draait het volgens Rens Smal, founder & technisch lead, om wat er al staat. “Een logistiek

Bestaand vastgoed vraagt een andere aanpak dan nieuw vastgoed

Bij nieuwe vastgoedontwikkelingen moet energie eerder worden meegenomen. Peters: “Vroeger werden plannen gemaakt, vergunningen geregeld en projecten verkocht. Uiteindelijk kwam er een netaansluiting. Nu moet je vooraf weten welke capaciteit beschikbaar is en hoe je de ontwikkeling daarop organiseert. Een vermogensbudget wordt net zo belangrijk als grond, planning en financiering.” Beurskwartier Utrecht laat zien hoeveel mogelijkheden er ondanks netcongestie zijn. Smal: “Er wordt vaak gezegd: er is netcongestie, dus er kan niets. Heel vaak kan er juist wél iets. Je kunt bestaande aansluitingen of overcapaciteit in de omgeving benutten of werken met nieuwe contractvormen. De vraag is welke route past bij de ontwikkeling en de businesscase.” Bij zowel bestaand als nieuw vastgoed wordt flexibiliteit steeds belangrijker. Peters: “Netbeheerders verschuiven

van vaste naar flexibele capaciteit. Op bepaalde momenten kun je minder afnemen, terwijl op andere momenten wel ruimte is. Met bijvoorbeeld energiemanagement, slim laden, batterijen en nieuwe contractvormen kun je daarop sturen. Flexibiliteit wordt daarmee niet alleen een antwoord op netcongestie, maar ook een strategische variabele voor vastgoed.”

Voorsprong door energie eerder mee te nemen

Volgens Peters zit de markt nog in de acceptatiefase. “Veel vastgoedpartijen weten dát netcongestie speelt, maar onderschatten de invloed op fasering, verhuurbaarheid en assetwaarde. Wie energie vroeg meeneemt, houdt regie en voorkomt dat netcapaciteit later de planning of businesscase bepaalt.” Vastgoedontwikkelaars hoeven volgens Smal geen energiespecialisten te worden. “Specialistische kennis moet eerder worden betrokken. Juist daar ligt de meerwaarde van een onafhankelijk adviseur: niet vanuit één oplossing denken, maar vanuit het gehele energiesysteem. Welke technische, financiële, contractuele en juridische keuzes maken de ontwikkeling mogelijk? Wie dat goed organiseert, kan straks bouwen terwijl een concurrent wacht op capaciteit. Dan heb je een enorm voordeel.”

enerzien.nl

Aangeboden door ArcelorMittal

contentway.nl

Slimmer staal met een lagere CO2- voetafdruk

De wereld heeft meer staal nodig. Tegelijkertijd heeft een duurzame wereld behoefte aan laag emissie-staal. Voor ArcelorMittal betekent dit dat we innovatieve processen inzetten om schoner en sterker staal te produceren, waarbij minder energie wordt verbruikt en aanzienlijk minder CO₂ wordt uitgestoten. XCarb® is het merk waaronder we al onze staalproducten met verminderde en lage CO₂-uitstoot samenbrengen. Ook bredere duurzaamheidsinitiatieven en innovatieve technologieën voor decarbonisatie vallen hieronder. Zo bundelen we onze inspanningen om aantoonbare vooruitgang te boeken op weg naar netto nul staal. Door geavanceerde staaloplossingen met een lage CO₂-uitstoot te combineren met geoptimaliseerde ontwerpprincipes, maken we via Steligence® ook hoogwaardige gebouwen en infrastructuur projecten mogelijk met een aanzienlijk kleinere CO₂-voetafdruk gedurende hun gehele levenscyclus. De Steligence®aanpak bevordert vroegtijdige samenwerking tussen architecten, ingenieurs, projectontwikkelaars en aannemers, waardoor een naadloze coördinatie wordt gewaarborgd, van concept tot bouw, exploitatie en het einde van de levensduur. Steligence® is een uniforme methodologie die een nieuwe invulling geeft aan de manier waarop structuren worden ontworpen, gerealiseerd en hergebruikt, gebruik makend van de volledige productportfolio van ArcelorMittal.

Staalproducten met het XCarb® recycled and renewably produced-label worden gemaakt van staalschroot in een elektro-oven (EAF) die draait op 100% hernieuwbare energie. Hierdoor heeft staal van dit merk een extreem lage CO₂-voetafdruk, die ver onder het industriegemiddelde ligt.

Waarom XCarb® recycled and renewably produced staal? Door XCarb®-producten aan te schaffen, wordt de CO₂-voetafdruk van uw eigen producten en eigen constructies kleiner. Daarnaast verlaagt u de scope 3-emissies van uw bedrijf én levert ook u een belangrijke bijdrage aan de decarbonisatie van de staalindustrie. Bovendien komt u door het gebruik van duurzaam geproduceerd staal eerder in aanmerking voor subsidieprogramma’s. Om de totale CO₂-voetafdruk van hun producten te berekenen, kunnen klanten van ArcelorMittal Staalhandel gebruikmaken van de cijfers die in de EPD’s (Environmental Product Declarations) worden vermeld. Deze cijfers zijn onafhankelijk geverifieerd door een externe partij en opgenomen in de Nationale Milieudatabase.

kunnen vergelijken wat betreft hun milieueffecten. EPD’s zijn gebaseerd op een levenscyclusanalyse (Life Cycle Assessment) en worden opgesteld volgens internationale normen, waaronder ISO 14025.

Wat is het voordeel van een nationale EPD?

Een nationale EPD kan rechtstreeks worden gebruikt voor de milieuberekening van een bouwproject, zonder dat voor het staalproduct een aanvullende LCA hoeft te worden uitgevoerd. ArcelorMittal Staalhandel Rotterdam Eemhavenweg 70, 3089 KH Rotterdam 010-4870911 rotterdam@arcelormittal.com ArcelorMittal Staalhandel Deventer Noorwegenstraat 13, 7418 BC Deventer 0570-639100 deventer@arcelormittal.com

Wat is een EPD?

Een EPD (Environmental Product Declaration) is een onafhankelijk gecontroleerde milieuverklaring die gekwantificeerde milieu-informatie uit de levenscyclus van een product bevat. Het doel is om producten met elkaar te

De nationale EPD is te vinden op onze website https://distribution.arcelormittal.com/nl-NL/ library/41

ArcelorMittal Staalhandel is uw betrouwbare partner voor projecten waarin laag emissie staal (XCarb®recycled and renewably produced-staal) gevraagd wordt. Met onze kennis van de staalmarkt, logistieke slagkracht, toegang tot grote voorraden binnen de Benelux en walsmogelijkheden vanuit de fabrieken van ArcelorMittal zorgen wij dat de gebruikelijke staalkwaliteiten op het juiste moment beschikbaar zijn voor uw project. Wij zijn daarom bij uitstek uw partner voor uw dagelijkse behoefte aan constructiestaal. Dankzij onze landelijke dekking vanuit de vestigingen in Rotterdam en Deventer kunnen wij u snel en flexibel bedienen, zowel voor projectmatige leveringen als voor reguliere afnames. Onze dienstverlening gaat verder dan alleen het leveren van staal. Vanuit onze vestigingen kunnen wij verschillende bewerkingen verzorgen, waaronder zagen, boren, togen en conserveren. Heeft u een groter project waarbij balken uit walsing worden besteld en de specificaties complexe bewerkingen vereisen? Dan kunnen wij deze balken rechtstreeks vanuit het walswerk laten bewerken bij het verlengstuk van onze fabriek: Steligence® Fabrication Center. Hierdoor kunnen bewerkingen vroegtijdig in de keten worden uitgevoerd en ontvangt u een product dat zo veel mogelijk aansluit op uw uiteindelijke toepassing. ArcelorMittal Staalhandel, uw betrouwbare partner voor uw dagelijkse staalbehoefte én complexe en grootschalige projecten.

Van Kouterik Finance – Partner Content

Vastgoed financieren wordt een kwestie van kapitaalregie

Hogere rentes, strengere bancaire eisen en veranderende regelgeving hebben de vastgoedfinancieringsmarkt ingrijpend veranderd. Voor vastgoedbeleggers is het complexer geworden om nieuwe aankopen en ontwikkelingen te financieren. Tegelijkertijd hebben veel beleggers jarenlang vermogen opgebouwd in bestaand vastgoed. Die twee ontwikkelingen creëren een nieuwe dynamiek in de markt.

hebben om nieuwe projecten te realiseren. Die twee werelden komen steeds vaker bij elkaar”, aldus Bram de Jong van Van Kouterik Finance.

Bram de Jong, Van Kouterik Finance

“Je ziet aan de ene kant beleggers die, na jaren waarde te hebben opgebouwd, besluiten om een deel van hun vastgoed te verkopen. Aan de andere kant zien we vastgoedondernemers die kapitaal nodig

Waar vastgoedbeleggers jarenlang vooral inzetten op aankopen, verhuren en aanhouden, kiezen sommigen er nu bewust voor om op strategische momenten winst te nemen. Dat is volgens De Jong geen terugtrekkende beweging uit de markt. “Verkoop is steeds vaker onderdeel van een groeistrategie. Je haalt vermogen uit een minder interessant object en zet dat opnieuw in waar meer waarde gecreëerd kan worden.” Herfinanciering biedt daarbij een alternatief. Wie een portefeuille met flinke overwaarde bezit, kan die overwaarde

gedeeltelijk vrijmaken zonder te verkopen. De keuze tussen beide routes hangt af van de kwaliteit van het onderpand, de financieringsruimte en het rendement van de volgende investering. Tegelijkertijd waarschuwt De Jong voor overmatige leverage. “Groei is interessant, maar je moet voorkomen dat een portefeuille afhankelijk wordt van steeds hogere waarderingen om aan de financieringsverplichtingen te voldoen.”

Bancair blijft relevant, maar niet altijd voldoende

Banken spelen nog steeds een centrale rol in vastgoedfinanciering, maar zijn selectiever geworden. Niet elk goed object leidt automatisch tot een financiering. Banken kijken scherper naar leverage, kasstromen, verduurzaming en de financiële positie van de ondernemer. Bij transformaties, herontwikkelingen of snelle transacties biedt de bancaire route vaak minder ruimte. Daar ziet De Jong een groeiende rol voor non-bancaire financiers

en private investeerders. “Waar een bank zegt: dit past niet binnen ons beleid, kan een private financier zeggen: als het onderpand, de ondernemer en de exit goed zijn, kunnen we hier iets mee.” De financieringsmix wordt complexer. Bancaire leningen, non-bancaire financiering en privaat vermogen worden vaker gecombineerd. “We kijken niet uitsluitend naar de hoogte van de rente, maar ook naar de totale kapitaalstructuur die past bij de strategie van de ondernemer. De vastgoedondernemer van de komende jaren moet steeds meer als een CFO naar zijn portefeuille kijken. Welk vermogen zit waar, wat is de optimale financieringsstructuur en welk kapitaal past bij welke fase?”

Financiering als strategisch instrument

De Jong verwacht dat de verschuiving naar een gemengde financieringsmarkt structureel is. Niet omdat banken terrein verliezen, maar omdat vastgoedvraagstukken diverser worden en standaard bancaire producten niet altijd aansluiten. “De kunst wordt om voor iedere financieringsvraag de juiste kapitaalstructuur te vinden. Vastgoedondernemers moeten weten hoe ze het totale kapitaal zo efficiënt mogelijk organiseren.”

vankouterikfinance.nl

Aangeboden door Studio Vi

Technologie moet zich aanpassen aan mensen, niet andersom Vastgoedorganisaties beschikken over steeds meer digitale middelen. ERP, CRM, losse applicaties en inmiddels ook zelfgebouwde AI-agents moeten het werk makkelijker maken. Toch kan juist die hoeveelheid technologie een nieuw probleem veroorzaken: processen raken versnipperd, kennis verdwijnt uit beeld en medewerkers creëren hun eigen routes om het werk gedaan te krijgen.

idar Daniëls van Studio Vi zegt: “Je krijgt allemaal olifantenpaadjes. Afdelingen gebruiken verschillende tooling en informatie zit verspreid over systemen, Excel-lijsten, rapportages en vooral in de hoofden van mensen. Daardoor wordt ook de overdracht tussen afdelingen steeds lastiger.” Vertrekt een ervaren medewerker, dan verdwijnt vaak meer uit de organisatie dan vooraf wordt gedacht. “Binnen vastgoed zijn goede mensen ontzettend gewild. Tegelijkertijd speelt vergrijzing. Kennis loopt daardoor letterlijk de organisatie uit. Pas wanneer mensen vertrekken, ontdek je soms hoeveel kennis in hun manier van werken zat opgeslagen.”

Organisatiebrein

Studio Vi ontwikkelt daarom modulaire intelligentiesystemen die aansluiten op bestaande processen. Het uitgangspunt is niet om de volledige operatie te vervangen. “Wij willen naar een verbonden operatie waarin kennis die binnen iedere afdeling wordt opgedaan, onderdeel wordt van het intellectuele kapitaal. Eigenlijk werk je daarmee aan het brein van de organisatie.” Dat brein noemt Studio Vi de intelligentie-infrastructuur. “Technologie moet zich aanpassen aan de systemen die

al draaien en aan de mensen die ermee werken, niet andersom. Er is al genoeg software. Een oplossing moet het werk volledig uit handen nemen of één-op-één aansluiten op bestaande processen. Anders voegt die weinig toe.” Die benadering bepaalt ook waar AI zinvol is. “AI is geen doel op zich. Je kijkt waar medewerkers veel tijd kwijt zijn aan handmatig of repetitief werk en waar extra inzicht helpt. Tegelijkertijd moet er een businesscase zijn, bijvoorbeeld door kortere doorlooptijden, hogere kwaliteit of betere marges.”

Kennis behouden

Juist binnen vastgoed ziet Daniëls veel waarde in het vastleggen van ervaring. “Een ervaren medewerker kijkt naar een acquisitievoorstel en maakt bijna automatisch een berekening op basis van bouwkosten, sloopkosten en verkoop- of verhuurprijzen. Dat fingerspitzengefühl bouw je jarenlang op.” Door die kennis onderdeel te maken van de organisatie kunnen ook minder ervaren collega’s ervan profiteren. “Iedereen is ergens goed in. Wanneer je die kennis borgt, til je de hele organisatie mee. Hetzelfde geldt voor een internationale vastgoedpartij. Soms blijkt tijdens een gesprek met een huurder pas dat deze partij elders binnen de organisatie ook klant is, met vergelijkbare behoeften.

Vidar Daniëls, Co-founder & CEO, Studio Vi

Die informatie wil je organisatiebreed kunnen benutten. Zo voorkom je dat waardevolle kansen ongemerkt binnen de organisatie blijven liggen.” Daarbij blijft eigenaarschap essentieel. “Wij plaatsen de intelligentie-infrastructuur in de eigen dataomgeving van de klant. Je wilt profiteren van technologie, maar wel regisseur blijven van je eigen data, processen en succesformule. Technologie moet versterken wat een organisatie goed doet, niet voorschrijven hoe zij moet werken.”

studiovi.com

Aangeboden door Sol Vastgoed

De Spaanse droom wordt steeds vaker een investering Een tweede woning onder de Spaanse zon spreekt al decennialang tot de verbeelding. De motieven om aan de Costa del Sol te kopen veranderen echter. Een jongere doelgroep meldt zich, internationale belangstelling neemt toe en naast levensstijl spelen rendement en fiscaliteit een steeds grotere rol. Tegelijk vraagt kopen over de grens om kennis van een markt die anders werkt dan de Nederlandse. steeds meer dertigers, veertigers en jonge gezinnen die hier een tweede woning kopen of emigreren.”

Vroeg instappen

Wouter van der Zanden & Michael Termoshuizen, Eigenaren, Sol Vastgoed

“We zien drie duidelijke groepen: mensen die definitief emigreren, mensen die een tweede woning zoeken en investeerders die rendement zoeken”, vertelt Michael Termoshuizen van Sol Vastgoed. “Vooral die laatste groep groeit sterk. Door de discussie rond box 3 kijken Nederlanders kritischer naar hun vermogen. Andalusië is dan interessant. Tot aan 3 miljoen euro aan vermogen per persoon betaal je geen vermogensbelasting en bij verhuur wordt 19 procent over de netto huurinkomsten geheven. Voor veel klanten is dat de aanleiding om van ‘misschien’ naar ‘nu’ te gaan.” Termoshuizen is gecertificeerd makelaar en taxateur en begeleidt klanten vanuit Nederland. Wouter van der Zanden woont in Estepona en kent de lokale markt en projecten. Sol Vastgoed richt zich voornamelijk op nieuwbouw aan de Costa del Sol. “Nieuwbouw biedt garanties en sluit aan bij de huidige wensen”, zegt Van der Zanden. “Projecten worden steeds vaker als resorts ontwikkeld, met zwembaden, gyms, spa’s en coworkingruimtes. Door remote werken zien we bovendien

Nieuwbouw biedt volgens Termoshuizen ook investeringsmogelijkheden. “Bij off-plan nieuwbouw kun je vaak al instappen voordat een project publiek beschikbaar is. Je kunt dan vaak nog de beste woning kiezen en ziet soms al waardestijging voordat de bouw begint. Een klant kocht vorig jaar voor 395.000 euro een woning waarvan de bouw nog moet starten. Die is inmiddels op 512.000 euro getaxeerd.” Bestaande bouw valt daarmee niet af. “Soms wil iemand direct ergens in of snel kunnen verhuren. In zulke gevallen begeleiden we ook bestaande bouw. Het gaat erom wat bij het doel van de klant past.” De toenemende bouwactiviteit aan de kust ziet Van der Zanden niet direct als reden voor zorg. “Het aanbod groeit, maar de vraag komt steeds weer uit andere hoeken. Nederlandse investeerders kijken naar alternatieven, mensen uit het Midden-Oosten zoeken andere markten en ook steeds meer Amerikanen komen naar de Costa del Sol.” Niet ieder project is daarmee automatisch interessant. Termoshuizen: “Wij kijken naar locatie, prijs, bouwkwaliteit, groeipotentie en bijvoorbeeld de mogelijkheid om een verhuurlicentie te krijgen. Klopt het plaatje niet, dan adviseren we om niet te kopen.”

Verder dan Marbella

Marbella blijft een bekende bestemming, maar de markt verbreedt zich. Van der Zanden: “Mijas Costa en vooral Estepona ontwikkelen zich sterk. Ze bieden qua kwaliteit, voorzieningen en ligging vaak hetzelfde niveau

contentway.nl

als Marbella, maar zijn nog relatief betaalbaar. Inmiddels gebeurt ook in plaatsen als Casares en Manilva veel.” Vooruitkijken is daarbij belangrijk. “Er zijn plekken waar nu nog weinig is, maar waarvan we weten dat ze over drie tot vijf jaar volledig getransformeerd worden. Daar kun je nu tegen een lagere prijs instappen. Voor investeerders kan dat interessant zijn.”

Aanspreekpunt in Nederland en Spanje

Die lokale marktkennis combineert Sol Vastgoed met voorbereiding in Nederland. “Klanten vinden het prettig om eerst in het Nederlands te sparren”, zegt Termoshuizen. “We brengen samen in kaart wat iemand precies zoekt, wat het budget is en hoe het traject in Spanje eruitziet. Financiering is daarbij een onderdeel: een Spaanse hypotheek is niet vanzelfsprekend en wordt anders beoordeeld dan in Nederland. Willen klanten daarvan gebruikmaken, dan brengen we die mogelijkheden vooraf in kaart.”

Een aankoop in Spanje werkt anders dan in Nederland Daarna neemt Van der Zanden de lokale begeleiding voor zijn rekening. “Veel van de beste deals staan niet online, en websites kunnen verouderde prijzen of beschikbaarheid tonen. Via onze contacten ter plaatse weten we vaak al wat er speelt voordat het openbaar is”, zegt Van der Zanden. “Vervolgens begeleiden we het traject van woningselectie en bezichtigingen tot juridische afhandeling.” Die juridische kant verdient volgens hen extra aandacht. Termoshuizen: “Een aankoop in Spanje werkt anders dan in Nederland. Zorg dat je een goede advocaat hebt en vooraf precies weet hoe je kunt financieren en welke kosten erbij komen.” Toch is al die zakelijke voorbereiding volgens Van der Zanden niet het hele verhaal. “Mensen onderschatten soms hoe emotioneel zo’n traject is. Het gaat niet alleen om rendement, maar ook om een nieuw hoofdstuk. Daarom willen we klanten echt kennen: hun budget en wensen, maar ook hun twijfels.”

Vooraf informatie delen is voor Sol Vastgoed een belangrijk aspect. ¨We hebben een zeer uitgebreid Youtube kanaal waar je onder andere regio analyses, expertinterviews en klantcases kunt vinden. Dit helpt klanten vooraf al een beeld en een gevoel te krijgen¨. Bekijk het Youtube kanaal via de QR code. solvastgoed.nl

Investeren in vastgoed vraagt om meer dan alleen kapitaal INVESTEREN

Een bedrijfspand, woning of winkelruimte: veel Nederlanders hebben door de jaren heen zelf vastgoed aangekocht. Maar de markt is complexer en veranderlijker geworden. Ontwikkelingen op het gebied van regelgeving, verduurzaming, financiering en gebruikersmarkten volgen elkaar snel op en vragen om steeds meer specialistische kennis. Wie rechtstreeks in vastgoed investeert, moet die ontwikkelingen niet alleen volgen, maar er ook actief op kunnen inspelen. Voor ondernemers en particuliere beleggers betekent dit dat vastgoedbezit steeds minder een passieve investering is. marktontwikkeling, maar vooral door actieve waardecreatie, bijvoorbeeld via verduurzaming, herontwikkeling, het oplossen van leegstand of een herpositionering van een gebouw.

Maarten Matze, Directeur vastgoed, NLInvesteert

uist bij projecten waaraan nog waarde moet worden toegevoegd, spelen kennis, uitvoering en structurering een grote rol. Die benadering staat ook centraal bij het NLI Vastgoed Participatiefonds, dat als equity-partner investeert in Nederlandse vastgoedprojecten. Het fonds richt zich op value-addprojecten binnen residentieel en commercieel vastgoed. Daarbij moet waarde niet ontstaan door

Maarten Matze, directeur vastgoed bij NLInvesteert en eerder CIO bij PingProperties, benadrukt dat vastgoed niet als één markt kan worden gezien. “Wij hebben de ervaring en kennis om te beseffen dat niet elke vastgoedsector in hetzelfde punt van de cyclus zit.” Verschillen zitten volgens hem onder meer in regelgeving, financiering, netwerk en andere economische drijvers.

Sectorspecifieke partners

Daarom werkt het fonds samen met professionele vastgoedpartners met specifieke kennis van een marktsegment of type project. Matze: “We hoeven niet in elke sector de beste manager te zijn, maar het is wél onze missie om met de beste partners te

werken.” Ook de selectie van projecten speelt een belangrijke rol. Jesse Deen, die sinds het begin bij het fonds betrokken is en eerder werkte op onder andere de capital markets-afdeling van Cushman & Wakefield, ziet veel investeringsmogelijkheden voorbijkomen. “We spreken met ongeveer dertig partners in de markt, die tientallen kansen per maand aandragen. Daaruit selecteren we op het plan, het team en de kapitaalstructuur.” Spreiding over projecten en vastgoedsectoren beperkt risico’s. Maar de kwaliteit van het project en de mogelijkheden om daadwerkelijk waarde toe te voegen zijn leidend.

te oefenen op het resultaat. “Als je volledig verhuurd vastgoed koopt, koop je het risico op leegstand waar je wel volledig voor betaalt. Als je een gebouw koopt waar je nog iets aan moet doen, betaal je niet voor de leegstand en ben je veel minder afhankelijk van hoe de kapitaalmarkt een sector waardeert.” Tegelijkertijd is de financiering van dergelijke projecten complexer geworden. Banken zijn terughoudender en vastgoed is in de regel kapitaalintensief. Volgens Deen ontstaat daardoor meer behoefte aan aanvullend eigen vermogen. “Professionele vastgoedpartijen zien voldoende kansen, maar hebben voor de uitvoering van projecten regelmatig aanvullend kapitaal nodig.” Het NLI Vastgoed Participatiefonds biedt hiermee een unieke positionering in de vastgoed- en investeringsmarkt voor private investeerders.

Meer invloed op waardecreatie

De keuze voor value-addvastgoed betekent dat het fonds bewust projecten selecteert waar actief verbeteringen kunnen worden gerealiseerd. Dat brengt andere risico’s met zich mee dan volledig verhuurd vastgoed, maar biedt volgens Matze ook meer mogelijkheden om zelf invloed uit

Jesse Deen, Investment director, NLInvesteert Tekst: Fred Pals

De Financiële Raadgevers – Partner Content

Een succesvolle vastgoedportefeuille is nog geen familievermogen Vastgoedondernemers bouwen hun vermogen vaak op door steeds opnieuw te investeren. Naarmate dat vermogen groeit, verandert de opgave. Naast rendement en groei komt een andere vraag centraal te staan: wat moet het vermogen uiteindelijk voor de ondernemer en zijn familie betekenen? je nog lopen? Hoeveel liquiditeit wil je beschikbaar hebben? En wat wil je uiteindelijk aan de volgende generatie nalaten? Vastgoed is dan niet langer alleen een onderneming of belegging, maar onderdeel van het totale familievermogen.”

Andere strategie Ivo Beernink, CEO, De Financiële Raadgevers

“Dat moment komt vaak eerder dan ondernemers denken”, zegt Ivo Beernink van De Financiële Raadgevers. “Hoeveel vermogen is genoeg? Hoeveel inkomen moet het opleveren? Hoeveel risico wil

financieleraadgevers.nl

Dat vraagt volgens Beernink om een andere manier van denken. “De strategie waarmee iemand vermogen heeft opgebouwd, hoeft niet dezelfde strategie te zijn waarmee je dat vermogen vervolgens behoudt. Vermogen opbouwen vraagt vaak om focus, ondernemerschap, financiering en de bereidheid risico te nemen. Als er eenmaal substantieel familievermogen is ontstaan, worden spreiding, liquiditeit, fiscaliteit, continuïteit en overdracht steeds belangrijker.”

Vastgoed kan een belangrijke pijler blijven. Het risico ontstaat wanneer vrijwel het gehele vermogen in stenen zit. “Bij overlijden kan erfbelasting verschuldigd zijn, terwijl er onvoldoende liquide middelen zijn. Je wilt als familie eigenlijk nooit gedwongen worden om vastgoed te verkopen. Zeker niet na een overlijden.” Spreiding gaat niet alleen over risico en rendement, maar ook over beschikbaarheid. “Door huurinkomsten, verkoopopbrengsten of andere cashflows gedeeltelijk buiten vastgoed te beleggen, kan geleidelijk een liquide portefeuille ontstaan. Het beste moment om liquiditeit te organiseren is wanneer je haar nog niet nodig hebt.”

Hoeveel is genoeg?

Een valkuil is dat iedere beschikbare euro automatisch naar een volgend pand of project gaat. “Dat kan jarenlang uitstekend werken, maar uiteindelijk kan daardoor een enorme concentratie ontstaan. Iemand kan op papier tien miljoen euro waard zijn

en tegelijkertijd relatief weinig financiële vrijheid hebben. Daarom moet groei geen automatisme worden. Vermogensplanning begint wat ons betreft niet met de vraag hoeveel rendement je kunt maken, maar met de vraag waarvoor het vermogen bedoeld is.” Die vraag speelt ook bij overdracht. Niet ieder kind wil vastgoedondernemer worden en kinderen kunnen verschillende ambities hebben. “Vooraf moet daarom worden nagedacht over wat binnen de familie blijft, hoeveel liquiditeit nodig is en hoe het vermogen wordt verdeeld. Een goede vermogensoverdracht gaat niet alleen over zo min mogelijk belasting betalen. Het gaat er vooral om dat de volgende generatie iets ontvangt waarmee zij ook daadwerkelijk verder kan.” Vermogensplanning draait om meer dan rendement. “Dat betekent voldoende inkomen om prettig te leven, voldoende liquiditeit om niet gedwongen te hoeven handelen, een passende spreiding van risico’s en een plan voor de volgende generatie. Uiteindelijk moet vermogen vrijheid creëren: de vrijheid om minder te werken, kansen te benutten, kinderen te helpen en keuzes te maken zonder dat geld iedere beslissing dicteert.”

contentway.nl

Aangeboden door Koop in Spanje

Nederlandse belegger kijkt vaker naar nieuwbouw in Spanje De belangstelling van Nederlanders voor een tweede woning in Spanje is ongekend hoog. Naast eigen gebruik speelt de woning ook vaker een rol als belegging. De belastingdruk in box 3 en strengere regels voor verhuurd vastgoed maken beleggen in Nederlands vastgoed minder aantrekkelijk. Vooral nieuwbouw aan de Costa Blanca trekt kopers, die waardeontwikkeling zoeken én zelf van hun woning willen genieten.

artijn Wienbelt van Koop in Spanje, makelaar gespecialiseerd in nieuwbouw aan de Costa Blanca Noord, ziet dat fiscale veranderingen in Nederland die beweging versterken. “We spreken steeds vaker mensen die vastgoed in Nederland verkopen en het vermogen in Spanje willen investeren. Zij kijken niet alleen naar verhuur, maar vooral naar de waardestijging op termijn. Een goede locatie is daarbij belangrijker dan een zo hoog mogelijk direct rendement. Tegelijk willen kopers er zelf gebruik van kunnen maken.” De Costa Blanca Noord onderscheidt zich volgens Wienbelt door klimaat, landschap en authenticiteit. De temperaturen zijn er in de zomer gematigder dan aan de Costa del Sol. Bergen lopen er door tot dicht aan zee, waardoor je adembenemende zeezichten hebt. Nieuwbouw biedt voordelen: woningen voldoen aan moderne eisen voor duurzaamheid en comfort. Dat aanbod is niet onbeperkt. Vooral nieuwbouw op een sterke locatie met vrij zeezicht wordt schaars. Collega Marleen van der Velden van Koop in Spanje ziet dat terug bij Villa Alba in Altea, waar onlangs twee woningen aan Nederlandse kopers zijn verkocht. “Goede locaties worden aan de Costa Blanca Noord steeds schaarser. Je ziet prachtige nieuwe woningen, maar ook de directe omgeving

moet kloppen. Voor kopers in het hogere segment zijn ligging en zeezicht daarom vaak doorslaggevend.”

Daarnaast merken ze op de Second Home Beurs dat de klantvragen veranderen. Op deze beurs oriënteren bezoekers zich op de aankoop van een tweede woning in binnen- en buitenland. De vragen gaan steeds vaker over investeren, fiscale gevolgen en waardevastheid. Koop in Spanje is 18 tot en met 20 september aanwezig op de Second Home Beurs in Den Bosch.

Werkwijze

Bij aankoop vraagt Spanje om een andere werkwijze dan Nederland. Kopers doen er goed aan een makelaar met veel kennis en ervaring in Spaans vastgoed in te schakelen. Bij aankoop van een woning in Spanje komen boven op de koopsom belastingen en bijkomende kosten. Reken bij nieuwbouw op ongeveer 13,5 procent. Hierin zitten ook de kosten van een Spaanse advocaat die je helpt bij de juridische aspecten van de aankoop.

Bij een goede locatie moet ook de directe omgeving kloppen “Een Spaanse woning moet je in Nederland wel opnemen in de belastingaangifte, maar over de waarde daarvan betaal je hier in beginsel geen box-3-heffing. Juist door de hogere belastingdruk en strengere regels rond verhuur in Nederland zien we dat beleggers vaker naar Spanje kijken”, stellen Wienbelt en Van der Velden.

Martijn Wienbelt & Marleen van der Velden, Makelaar & aankoopbegeleider, Koop in Spanje

koopinspanje.nl

Aangeboden door TONZON

Netcongestie aanpakken door energiebesparing Vloerisolatie vormt voor isolatiemateriaalfabrikant TONZON al decennialang de basis voor een aanpak waarin energiebesparing, comfort en een gezond binnenklimaat samenkomen. Die expertise wordt nu doorgetrokken naar toepassingen tegen hittestress en andere vormen van warmteverlies. Tegelijk groeit de aandacht voor de zakelijke markt en voor toepassingsmogelijkheden buiten Nederland. weinig materiaal. Juist die combinatie maakt onze propositie meer en meer interessant voor professionele partijen.”

Binne Visser, Algemeen directeur, TONZON

oor TONZON betekent dat een koers waarin de zakelijke markt steeds belangrijker wordt, naast de particuliere markt die het bedrijf sinds 1980 bedient. Het bedrijf ziet sterk groeiende belangstelling van architecten, woningcorporaties, aannemers en andere professionele partijen. Algemeen directeur Binne Visser wijst daarbij op de groeiende vraag naar oplossingen die een hoge isolatiewaarde combineren met een lage MKI en beperkt materiaalgebruik. “Met onze Thermoskussens realiseren we een Rc-waarde van 5 of hoger. Daarbij gebruiken we vooral stilstaande lucht en dus extreem

De Thermoskussen-vloerisolatie blijft de basis voor verdere groei, waarbij TONZON zich richt op het isoleren van zoveel mogelijk woningen en andere gebouwen. De Thermoskussens zorgen onder meer voor warmtestralingsreflectie, waardoor warmte in de vloer wordt vastgehouden. Dat is volgens Visser zeer relevant bij vloerverwarming, omdat bij traditionele isolatie nog steeds warmte naar beneden verloren gaat. “Het feit dat we geen lucht transporteren, maar gebruikmaken van de aanwezige lucht op locatie beperkt bovendien het transportvolume. De hoeveelheid isolatiemateriaal voor een gemiddelde woning kan gemakkelijk per fiets worden vervoerd.”

Hittestress

Naast vloerisolatie ontwikkelt TONZON toepassingen boven de vloer. Radiatorfolie, lamellen en rolgordijnen zijn bedoeld om warmtestraling te beïnvloeden. Ook folie voor leidingen, boilers en ketels valt binnen die lijn. Vooral deze producten moeten de eerste stap vormen in de internationalisering. “In Zuid-Europa ligt een duidelijke kans bij hittestress, terwijl dezelfde reflectietechniek in koudere perioden juist helpt om warmte binnen te houden. Die toepassingen zijn eenvoudig te vervoeren en lokaal toe

te passen. Daardoor lenen ze zich goed voor internationale groei.” Die stap naar buiten Nederland vraagt volgens Visser wel om een andere marktbenadering. Kruipruimtes zijn sterk verbonden met de Nederlandse bouwtraditie en komen elders minder vaak voor. België is voor die markt wel relatief toegankelijk, terwijl in andere landen vooral producten boven de vloer kansen bieden.

Warmte die je niet verliest, hoef je ook niet opnieuw op te wekken Energiekosten

Achter al deze producten ligt een bredere visie op energiegebruik. Visser ziet bij discussies rond netcongestie veel aandacht voor het vergroten van de beschikbare capaciteit, terwijl energiebesparing volgens hem minstens zo belangrijk is. “We willen huishoudens helpen om structureel minder energie nodig te hebben, onder én boven de vloer. Dat begint met goed isoleren en met het beperken van onnodig warmteverlies. Zo verlaag je energiekosten en ontlast je uiteindelijk ook het energiesysteem. Dat uitgangspunt willen we in Nederland en daarbuiten verder uitbouwen.”

website

Aangeboden door Wrapid

Wrapid legt fundament voor industriële productie van de wrap met een bodem

Na jaren van intensieve productontwikkeling en machinebouw breekt voor Wrapid een nieuwe fase aan. De startup, die een wrap met een bodem ontwikkelde, is een joint venture aangegaan met een strategische productiepartner en verwacht de eerste commerciële productie nog in het najaar van 2026 te realiseren. Sinds 1 september is er ook een nieuwe investeringsronde live bij Bondex.

en wrap of tortilla lijkt een eenvoudig product. Totdat hij royaal wordt gevuld. Sauzen lekken eruit, ingrediënten vallen uit de wrap en voor foodservicebedrijven levert dat ook beperkingen op bij het efficiënt en gestandaardiseerd bereiden van to-gomaaltijden. En daar zag Wrapid een kans. De in het hart van de Foodvalley gevestigde onderneming ontwikkelde een wrap met een bodem, waardoor het product rechtop kan worden gevuld en gegeten. Een ogenschijnlijk eenvoudige aanpassing die in de praktijk jaren aan producten machineontwikkeling vergde. “De afgelopen jaren draaiden vooral om de vraag of we het product en het productieproces technisch konden realiseren”, zegt algemeen directeur Maurice Vollebregt. “Nu verschuift de focus naar industriële productie, distributie en verdere schaalvergroting en internationalisering. Voor ons begint daarmee de fase waarin al het werk van de afgelopen jaren zich in de praktijk moet gaan bewijzen.”

Joint venture Wrapid Operations B.V. opgericht

Een belangrijke stap werd deze zomer gezet met het aangaan van een formele samenwerking met bakkerijondernemer Karel de Jong, die uit een bekende

bakkersfamilie in het midden van het land komt. Wrapid B.V. en De Jongs bedrijf Bake and Pack Company B.V. richtten gezamenlijk Wrapid Operations B.V. op. De Jong brengt brede ervaring mee uit de industriële bakkerijsector. Zo bouwde hij onder meer De Specialiteitenbakkerij uit tot een productiebedrijf dat tot wel 100.000 appeltaarten per week produceerde. Die ervaring met grootschalige voedselproductie, procesinrichting en commerciële groei is een belangrijke reden waarom Wrapid hem als strategische productiepartner aan zich heeft verbonden. Daarbij is bewust gekozen voor een structuur waarin Wrapid B.V. eigenaar blijft van het merk, de technologie en de intellectuele eigendomsrechten, terwijl Wrapid Operations via een licentie het recht krijgt om Wrapidproducten te (laten) produceren en distribueren. Die structuur biedt op termijn ook mogelijkheden voor internationale groei via lokale productiepartners en licentiemodellen, zonder dat Wrapid daarvoor overal zelf productielocaties hoeft op te zetten.

Start van de commerciële productie

Op de productielocatie van De Jong in Remmerden (Rhenen) wordt momenteel hard gewerkt aan de inrichting van de productielijn. Centraal daarin staat de specifiek voor Wrapid ontwikkelde productiemachine, gebouwd door Rens Bakery Solutions. Daaromheen worden aanvullende bakkerijmachines en -faciliteiten geplaatst, zoals industriële deegkneders, een kleinbroodstraat, een metaaldetector en koel- en vriesmogelijkheden. Karel de Jong: “We starten met 600 Wrapids per uur en kunnen vervolgens gecontroleerd doorgroeien naar

2.000 stuks per uur. De capaciteit van de locatie is 4.000 stuks per uur. Met deze aantallen kan gestart worden met zowel een nationale als een eerste internationale uitrol. Dat vooruitzicht, in combinatie met een uniek, juridisch beschermd product, maakt onze joint venture nu al mooi.” Naast een volkorenvariant zijn er Wrapids ontwikkeld met onder meer spinazie, biet en pompoen. Daarmee speelt het bedrijf ook in op de behoefte aan bewustere en onderscheidende voedingsconcepten. De eerste commerciële productie wordt nog in het vierde kwartaal van 2026 verwacht. De aanvankelijke marktintroductie richt zich vooral op convenience food en foodservice.

Nieuwe investeringsronde bij Bondex

In het Wrapid-ecosysteem is inmiddels meer dan € 1,5 miljoen geïnvesteerd. Sinds 1 september is via Bondex, onderdeel van de mkb-beurs Nxchange, een nieuwe equity-fundingronde live. De laatste 897 van 3.000 certificaten worden aangeboden voor € 1.250 per stuk. Daarmee bedraagt de omvang van de ronde ruim € 1,1 miljoen. De nieuwe prijs ligt 25% boven de € 1.000 uit de vorige ronde en correspondeert met een ondernemingswaardering van € 12,5 miljoen. Vollebregt: “Voor ons is het al vanaf het begin een doelstelling om waarde te blijven creëren voor de beleggers die ons hun vertrouwen geven. We begonnen ooit op € 750 per certificaat en gingen, via € 875 en € 1.000, naar de huidige € 1.250. Iedere stap weerspiegelde een volgende fase in de ontwikkeling van de onderneming. Wie ook mede-eigenaar wil worden, kan zich aanmelden via onze website bij Bondex.” www.wrapid.eu