4-IN-1 WORKSHOP
KOPLOPERS
MANAGED SWITCHES
LET’S ENCRYPT
ZONNECELLEN
Betaalbare managed gigabit-
Maak je eigen site extra veilig met een
Buurt verzorgt de eigen
ethernetswitches
officieel certificaat
stroomvoorziening
SEPTEMBER 2017
TEST
VOOROP IN TECH
DOSSIER VPN
DOSSIER VPN WWW.PCMWEB.NL
VPN OP ELK APPARAAT IN JE NETWERK VPN-PROVIDERS OPENVPN VPN NAAR JE EIGEN THUISNETWERK VERBERG JE LOCATIE VOOR APPS PLUS
10 bijzondere besturingssystemen. Krachtige printers. Browser-fingerprinting: hoe je echt overal gevolgd wordt.
PCM09_001-001_Cover_def.indd 1
PCM
Nummer 09 2017
september
€ 6,50
PC
BP
31-07-17 12:34
EEN ABONNEMENT DAT PRECIES BIJ JOUW WENSEN PAST!
215x300_werfspread.indd 2
31-07-17 15:47
BIJ PCM KUN JE NU ZÉLF BEPALEN HOE JIJ JE ABONNEMENT WILT HEBBEN. BETAAL JE LIEVER IN ÉÉN KEER VOOR HET HELE JAAR, PER HALFJAAR OF DOE JE DIT LIEVER MAANDELIJKS? WE HEBBEN 3 ABONNEMENTSVORMEN. KIES ZELF DE VOOR JOU IDEALE VARIANT.
1
EEN JAAR
2
EEN HALFJAAR
3
IEDERE MAAND
12 EDITIES VAN PCM VOOR MAAR € 50 (€ 6,04 PER EDITIE)
72,
6 EDITIES VAN PCM VOOR MAAR € 50
37,
(€ 6,25 PER EDITIE)
EEN EDITIE VA N PCM VOOR MAAR € 50 (MAANDELIJKS OPZEGBAAR)
6,
MEEST FLEXIBE LE KEUZE
GA NAAR WWW.PCMWEB.NL/ABONNEREN
215x300_werfspread.indd 3
31-07-17 15:47
LINUX ZOMERGIDS ZO WORD JE EEN EXPERT!
SLECHTS
€ 9,95 HAAL ’M IN DE WINKEL
OF BESTEL OP RESHIFTSTORE.NL/LINUXZOMERGIDS 0617_Linux Zomergids_PCM.indd 19
31-07-17 14:48
VOORWOORD
VPN SINDS EEN KLEIN JAAR GA IK NOOIT MEER ZONDER VPN ONLINE. TENMINSTE, OP DE APPARATEN DIE IK ZELF BEHEER. MIJN WERK-PC IS ZODANIG DICHTGETIMMERD DAT IK ER NIET EENS EEN DRIVER VOOR MIJN TOETSENBORD OF MUIS OP KAN INSTALLEREN. DUS DAAROP DOE IK LANG NIET ALLES WAT IK WEL OP MIJN EIGEN LAPTOP EN MOBIEL DOE. IK VIND EEN VPN-DIENST ONONTBEERLIJK. HET IS VOOR MIJ NET ZO BELANGRIJK ALS EEN GOED BEVEILIGINGSPAKKET. HEB IK IETS TE VERBERGEN? BLIJKBAAR. IK KAN ME NIET VOORSTELLEN DAT MIJN ONLINE GEDRAG HEEL SPANNEND IS, ALLEEN HET GAAT NIEMAND WAT AAN. IK VIND HET OOK NIET NODIG OM TEGEN BEKENDEN OF ONBEKENDEN ELKE DAG TE VERTELLEN WAT IK HEB GEDAAN, MET WIE IK HEB GESPROKEN EN WAAR IK BEN GEWEEST. DUS WAAROM ZOU IK DAT ONLINE WEL NORMAAL VINDEN?
Die houding is vaak heel verhel-
moet ik mijn vpn-verbinding
derend om de zin, onzin of zelfs
tijdelijk uitze en. Dat vind ik
het gevaar van online regulering
niet zo erg en ik kan het netwerk-
en bemoeienis door overheden
technisch nog wel begrijpen ook.
en bedrijven te bepalen. ‘Online’
Na installatie werkt de boel wel
is vaak onzichtbaar en dan ga je
weer met vpn. Websites die het
sneller mee in bepaalde redene-
niet doen vind ik vervelender.
ringen, want je hebt er toch geen
Vaak ligt het aan de cookies die
last van. Als je dezelfde maatre-
ik zoveel mogelijk blokkeer, maar
gelen in je fysieke omgeving mee
ook als alle cookies van iedereen
zou maken, zou je het waanzin
welkom zijn werkt het soms
vinden. Daarom: iedereen aan
niet. Weeronline is bij mij notoir
de vpn!
vpn-incompatible. Even vpn uit,
Toch moet je dan wel soms een
cookie laten ze en en dan weer
hobbeltje willen overwinnen. Ik
vpn aan lost dat ook op, maar ik
zit nu bij Freedome van F-Secure.
vind het irritant en onnodig. Het
Af en toe moet je de verbinding
hoort er helaas bij, ik vind mijn
een zetje geven (uit- en aanze en)
privacy dat kleine beetje onge-
als je van wifi-netwerk wisselt
mak meer dan waard. Net als de
maar verder draait het vlekke-
gordijnen die ik dichtdoe als het
loos. Alleen werken sommige
’s avonds donker wordt. Wat ik in
websites, diensten of hardware
mijn eigen ruimte doe, of het nu
niet altijd mee. Ook niet met an-
in mijn huis of op mijn computer
dere vpn-aanbieders. Bij het in-
of mobiel is, is en blij privé.
Jeroen de Jager Hoofdredacteur PCM
stalleren van slimme schakelaars of andere netwerkapparatuur
Veel (veilig) leesplezier!
Jeroen de Jager is hardware-lie ebber en gadgetfreak. Wil graag het nieuwste van het nieuwste als eerste in handen houden. Hee meestal een duidelijke mening en gee die (on)gevraagd. Weet van veel onderwerpen een beetje en van sommige wat meer. Vreemde eigenschap: is qua so waregebruik extreem behoudend.
NR. 09 - SEPTEMBER 2017
PCM09_Voorwoord (JP).indd 5
WWW.PCMWEB.NL
5
31-07-17 12:35
INHOUD
DOSSIER VPN
29 VANUIT HUIS WIL JE VEILIGE VERBINDINGEN MET WEBDIENSTEN EN VANAF ANDERE PLEKKEN WIL JE VEILIGE VERBINDINGEN MET JE THUISNETWERK. EEN VPN IS DAARBIJ ESSENTIEEL EN IN DIT DOSSIER BELICHTEN WE ALLE ASPECTEN VAN DEZE ONMISBARE NETWERKUITBREIDING.
30 DE STAAT VAN … VPN Vpn’s zijn onderhand noodzaak geworden, om onbespied te kunnen browsen en een veilige verbinding met je thuisnetwerk te kunnen maken.
33
46
OPENVPN OP ELK APPARAAT Een vpn op je smartphone, je pc of zelfs op
MASTERCLASS VPN NAAR JE THUISNETWERK
je router? Het kan met OpenVPN. Zo ben je
Een vpn is ook handig om overal veilig
verzekerd van een veilige verbinding vanaf
toegang te krijgen tot jouw thuisnetwerk. In
elk toestel in je netwerk!
deze workshop tonen we je hoe je jouw eigen vpn-server opzet met een Raspberry Pi.
40
52 DE STANDAARD: OPENVPN
OVERZICHT VPN-PROVIDERS
OpenVPN is opensource-so ware die met be-
Er zijn nogal wat bedrijven die een vpn-server
hulp van vpn-technieken een veilige connec-
beschikbaar stellen. Uiteraard kies je er niet
tie tussen verschillende apparaten opzet. Het
zomaar eentje, daarom bespreken we de tien
werkt vaak ook probleemloos in complexere
interessantste vpn-providers.
netwerkomgevingen.
6
PCM09_006-007_Inhoud (JP).indd 6
01-08-17 11:32
INHOUD
102 DUURTEST RASPBERRY PI 3
Alleskunner met uithoudingsvermogen? Hoe presteert de Raspberry Pi 3 nadat hij
22
meer dan een jaar voor allerlei doeleinden is gebruikt?
10 X TECH
Bijzondere besturingssystemen Op de pc heb je Mac en Windows, op mobiel iOS en Android, op servers Linux en Windows. Telkens twee opties: klein en groot. Toch valt er meer te beleven in besturingssystemenland. Was je al bekend met deze bepalende, controversiële of gewoonweg opvallende besturingssystemen?
74 UPGRADE
Maak Windows 10 S van Windows 10 De nieuwe Windows 10 S is sneller dan Windows 10 Pro, doordat er minder achtergrondtaken worden uitgevoerd. Maar kun je de gewone versie van Windows 10 ook sneller maken?
57 4-IN-1 WORKSHOP
Let's Encrypt!
106
82
MASTERCLASS LOCATIESPOOFING
GROEPSTEST MANAGED SWITCHES
Snel en intelligent schakelen
Leid positiebepaling om de tuin Soms wordt je locatie tegen je gebruikt,
We stellen steeds meer eisen aan kleine
bijvoorbeeld voor regioblokkades. Er bestaan
Van complexe websites tot eenvoudige blogs,
bedrijfs- en thuisnetwerken. PCM test negen
diverse hacks om de positiebepaling om de
ze verdienen extra bescherming met h ps.
gigabit-ethernetswitches die je kunt beheren.
tuin te leiden.
Dankzij het geautomatiseerde proces van Let’s Encrypt kan dit kosteloos en zonder al te veel moeite. In deze workshopserie lees je hoe je dit voor je website activeert.
58 Beveilig je website met h ps 60 Overal h ps met Let’s Encrypt! 62 Installeren van je certificaat 64 Optimaliseer je serveromgeving
IEDERE MAAND 8
BOOTSECTOR Geruchten en nieuwe producten
12 PRIVACYMEETLAT Twi er
66 PRIVACY-ACHTERGROND
Fingerprinting Talloze bedrijven willen exact weten wat je zoal online uitspookt. Adverteerders hebben een krachtige nieuwe methode: het maken van een digitale vingerafdruk of ‘fingerprin-
14 KOPLOPERS Gedeelde groene stroom
20 ON THE MOVE Endless Runway
27 STELLING ‘mijn back-up is het veiligst in de cloud’
28 ICOON Dell Latitude 7285
72 VRAAG HET EEN STROOMDIAGRAM Welk Office-pakket heb je nodig?
78 IJZERWAREN 7 krachtige printers
92 DRAADBREUK Netwerknieuws & -tips
96 DIY Lichtgevende handschoenen
112 CHEATSHEET Sneltoetsen, codes en opdrachtregels
ting’ van apparaten en browsers.
NR. 09 - SEPTEMBER 2017
PCM09_006-007_Inhoud (JP).indd 7
WWW.PCMWEB.NL
7
31-07-17 12:37
BOOTSECTOR
BOOTSECTOR AAN NIEUWS, GERUCHTEN, UITGLIJDERS EN NIEUWE PRODUCTEN IS IEDERE MAAND GEEN GEBREK. IN BOOTSECTOR LEES JE DE DINGEN DIE ONS HET MEESTE OPVIELEN.
#FAIL
NPO LAAT KIJKER TWEE KEER BETALEN De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) hee
POLDERTECH
zich de woede op de hals gehaald van tv-kijkend
DIGIDEELNAME AAN BEVEILIGING
Nederland door een nieuwe video-on-demanddienst te starten. Zo’n dienst was er al jaren in de vorm van NLziet en natuurlijk het gratis Uitzending Gemist,
De DigiD-app die over-
ten en zorgverzekeraars.
inloggen met DigiD. Dat
maar is nu omgedoopt naar NPO Start Plus en kost
heidsdienst Logius hee
Het is ook mogelijk om
kan al langer via internet
2,95 euro per maand. Je kunt crossplatform en recla-
ontwikkeld voor Android
online aangi e van een
met een gebruikersnaam
mevrij NPO-programma’s (terug)kijken in 1080p-kwa-
en iOS, kan nu gebruikt
misdrijf te doen via de
en wachtwoord en optio-
liteit. Critici vinden het belachelijk dat de NPO hier
worden om in te loggen
DigiD-app, zo laat de
neel tweestapsverificatie
geld voor vraagt omdat de programma’s al betaald
bij alle Nederlandse
politie weten. Bij een
via sms. Slechts tien
zijn met Nederlands belastinggeld. Jan Paterno e,
overheidsorganisaties.
overheidsdienst inloggen
procent van de Nederlan-
Tweede Kamerlid van D66, is één van die critici en
Bij de applancering
gaat via een zelfgekozen
ders gebruikt die extra
hee de verantwoordelijke minister vragen gesteld
in maart werd slechts
pincode of door een
beveiligingslaag, wat de
over de dienst. Paterno e ziet NPO start Plus als een
een handvol diensten
qr-code te scannen in
overheid een doorn in
Netflix-concurrent. De NPO blij ook twee gratis
ondersteund. Nu kun je
de ingelogde omgeving
het oog is. Ze werkt dan
Start-abonnementen aanbieden, al bieden die geen
met de app inloggen bij
van de DigiD-website. De
ook aan een wet om de
fatsoenlijke beeldkwaliteit aan omdat daar ‘enorme
elke overheidsorganisatie
DigiD-app moet ervoor
sms-authenticatie te
investeringen voor nodig zijn’. De resolutie blij
die DigiD-verificatie aan-
zorgen dat meer mensen
verplichten en de dienst
daarom steken op 570p, wat alweer iets hoger is dan
biedt, inclusief gemeen-
op een veilige manier
zo veiliger te maken.
de 342p-resolutie die de omroep jarenlang hanteerde.
8
PCM09_Bootsector (JN).indd 8
31-07-17 13:17
BOOTSECTOR
THE GOOD, THE BAD AND THE UGLY IEDERE MAAND ZIJN ER WEL BEDRIJVEN OF INSTELLINGEN DIE POSITIEF OF JUIST (ONBEDOELD) NEGATIEF IN HET NIEUWS KOMEN. BOOTSECTOR HAALT DE KRENTEN UIT DE PAP.
GOOD
BAD
UGLY
GOOD: BRIEFGEHEIM WORDT E-BRIEFGEHEIM
BAD: 1PASSWORD’S OPGELEGDE CLOUDVERHUIZING
UGLY: WÉÉR EEN GIJZELAANVAL In mei rich e de Wanna-
Een voorstel tot grond-
1Password is één van de
cry-cyberaanval interna-
wetswijziging om het
populairste wachtwoord-
tionaal veel schade aan,
briefgeheim uit te breiden naar digitale
beheerders, maar wordt nu bekriti-
maar het bleek nog erger te kunnen.
communicatie, gaat door. De Twee-
seerd omdat het klanten dwingt hun
Eind juni werden wereldwijd duizen-
de Kamer ging in april al unaniem
wachtwoorden in de cloud op te slaan.
den (bedrijfs)computers getroffen door
akkoord met de wijziging van artikel
Veel mensen waren fan van de dienst
Petya, ook wel NotPetya genoemd. De
13, en nu hee ook de Eerste Kamer
omdat hij de mogelijkheid bood om
virusaanval maakte gebruik van dezelf-
via een stemming unaniem ingestemd.
wachtwoorden lokaal op te slaan,
de kwetsbaarheid als Wannacry en trof
De gewijzigde Grondwet verwijst niet
bijvoorbeeld op je computer. Dat wordt
zo bedrijven die hun so ware niet ge-
langer naar een specifiek communica-
als een veiliger keuze gezien omdat een
updatet hadden. De verspreiding begon
tiemiddel als de telefoon, maar spreekt
hacker dan specifiek jouw apparaat
in Oekraïne, waar NotPetya hele over-
over een brief- en telecommunicatie-
moet binnen zien te dringen om je
heidssectoren platlegde. Internationaal
geheim. Dat zorgt er ten eerste voor
wachtwoorden te bemachtigen. Weet
werden onder meer postbedrijf TNT
dat moderne communicatievormen als
de hacker toegang te krijgen tot de
en het Ro erdamse containerbedrijf
e-mail, sms’jes en Whatsapp-berichten
digitale kluis van 1Password, dan krijgt
APM Terminals getroffen, wat voor veel
in het briefgeheim worden opgeno-
hij de wachtwoorden van miljoenen
ontregeling en tientallen miljoenen
men. En door de brede definitie van
gebruikers in handen. Nu 1Password
euro’s schade zorgde. Hoe geraffineerd
telecommunicatie, geldt het artikel
de optie om je wachtwoorden lokaal
NotPetya was, blijkt uit de verklaring
ook voor communicatievormen die in
op te slaan verwijdert en wil dat je
van TNT dat het bedrijf nooit volledig
de toekomst verschijnen. Critici als
naar de cloud verhuist, is het volgens
zal herstellen van de cyberaanval. Wie
Privacybarometer en de Autoriteit
beveiligingsexperts tijd om een andere
er achter NotPetya zit en wat het doel
Persoonsgegevens vinden de privacy-
wachtwoordbeheerder te kiezen.
is geweest, is nog onduidelijk.
bescherming in de Grondwet echter nog steeds te zwak.
NR. 09 - SEPTEMBER 2017
PCM09_Bootsector (JN).indd 9
WWW.PCMWEB.NL
9
31-07-17 13:17
BOOTSECTOR
SLEEPNETWERK
KRITIEK OP NEDERLANDSE MASSASURVEILLANCE Na jaren van voorbereiding en
op grotere schaal mogen aftap-
uitwerking hebben beide Kamers
pen. De AIVD en MIVD riepen
besloten dat de Nederlandse
al jaren om die wet omdat de
geheime diensten het internet
bestaande Wiv (Wet op de inlich-
TIJDLIJN WIV
AANJAGER
EUROPARLEMENT WIL REPARATIERECHT
2002:
2013:
De Wiv wordt in
Naar aanleiding
SEPTEMBER 2015:
gebruik genomen
van een Wiv-eva-
Burgers en
en de AIVD en
luatierapport
invloedrijke elek-
MIVD kunnen
besluit de over-
tronicabedrijven
gerichte taps
heid dat de wet
laten zich vanuit
plaatsen.
gemoderniseerd
privacyoogpunt
moet worden.
negatief uit over
Smartphones met een luxe, degelijke behuizing van glas en metaal zijn leuk, totdat er iets stukgaat. Dan
de aankomende
blijkt dat die breekbare glazen achterkant stevig zit
Wiv.
vastgelijmd, waardoor reparatie praktisch onmogelijk is. Het is de niet-duurzame keerzijde van de medaille, en het Europees Parlement wil dat er verandering in komt. Het moet voor consumenten makkelijker worden om elektronica te repareren of upgraden. Dat zou meer werkgelegenheid in Europa opleveren en beter voor het milieu zijn. Het Parlement wil onder meer dat smartphone-accu’s verwisselbaar worden en dat het eenvoudiger wordt om onderdelen als het beeldscherm te vervangen. Elektronicabedrijven als Apple reageren – niet geheel verrassend – niet enthousiast op de oproep. Of er daadwerkelijk iets gaat veranderen, is nog de vraag, want daar heeft het Parlement weinig invloed op. De Europese Commissie zou een reparatiewet kunnen maken, maar zelfs als dat gebeurt, duurt het vermoedelijk nog jaren voordat hij in werking treedt. En dan hebben we het nog niet eens over de heftige tegenlobby van techbedrijven die het losmaakt. Voorlopig blijft het repareren van de meeste elektronica dus lastig.
INSIDE JOB
HARDWARE-HACKS OP SMARTPHONE Bij het hacken van een smartpho-
hardware als het beeldscherm
veranderen en hackers com-
soc en andere onderdelen in de
ne wordt al snel gedacht aan het
onvoorwaardelijk vertrouwt,
mando’s laten uitvoeren waardoor
gaten houdt en waarschuwt bij
installeren van een malafide app,
en dat is gevaarlijk. Want stel:
ze je gebruikersdata in handen
verdacht gedrag. De Apple iPhone
het openen van een phishing-mail
je scherm is kapot en je laat het
krijgen. Pincodes, wachtwoorden,
lijkt als enige smartphone al zo’n
of het gebruikmaken van een on-
repareren. De reparateur stopt
ontgrendelingspatronen: de on-
component te hebben, wat er
veilig wifi-netwerk. Maar er is nog
er (on)bewust een scherm in met
derzoekers bewijzen in een video
vorig jaar voor zorgde dat iPhone’s
een manier, zo tonen Israëlische
een malafide chip en je gaat je
dat het ze lukt. Ze dragen ook een
met een niet-officiële thuisknop
onderzoekers aan. Ze laten zien
telefoon weer gebruiken alsof er
oplossing aan: smartphones zou-
geen gebruik meer kunnen maken
dat de centrale soc (system on a
niets veranderd is. Die chip kan
den een extra component moeten
van de vingerafdrukscanner, die
chip) van een smartphone interne
dan ongemerkt de scherminvoer
krijgen dat het verkeer tussen de
in de knop zit.
10
PCM09_Bootsector (JN).indd 10
01-08-17 11:29