EDITIE 11 | JAARGANG 26 | NOVEMBER 2018 | € 6,95
DE GROTE
HÉT ANT WO ORD OP AL JE TECH-VRAGEN
SECURITYSUITETEST Wie mag jou komend jaar beveiligen?
KOOPGIDS
SMARTPHONES ZO KIES JE JOUW IDEALE SMARTPHONE!
HIGH-END, MIDRANGE, BASIS OF ERTUSSENIN? WORKSHOP
+ SMART
PHONE OP AFBETALING DIT ZIJN DE NIEUWE REGELS
WORKSHOP
OVERSTAPPEN OP JE NIEUWE TOESTEL
WERK EN PRIVÉ OP DEZELFDE TELEFOON?
ZO GAAT DE OVERGANG SOEPEL EN SNEL
ZO HOUD JE HET NETJES GESCHEIDEN!
MASTERCLASS
SYNCHRONISATIE VIA WIFI
If Wifi Then Autoback-up TEST
BETAALBARE SOUNDBARS
Veel beter geluid onder je televisie
15 TIPS VOOR MEER ORDE EN RUST IN JE MAILBOX
PAGINA
68
VOORWOORD
Voorwoord
Smartphone We zijn maar druk met onze smartphone. Niet alleen in het gebruik, ook wat de volgende wordt is een onderwerp van gesprek tijdens de feestjes, verjaardagen en andere ‘bijeenkomsten’ waar ik kom. Meer nog dan het weer en de politiek. Vaak gaat het over ervaringen met de huidige toestellen of de verwachtingen van modellen die eraan zitten te komen. Smartphones zijn en blijven ‘hot’. Dat zien onze collega’s van Kieskeurig.nl ook: de productgroep Smartphones is de laatste jaren behoorlijk gegroeid, en die groei blijft maar doorzetten. Niet alleen de tech-geïnteresseerden tonen dus interesse. Zojuist heeft Apple z’n nieuwe telefoons geïntroduceerd. Ik maak er geen geheim van: ik ben fan van Apples producten. Deze keer ben ik erg benieuwd naar de look en feel van de iPhone Xr. Natuurlijk ga ik het oledscherm van de X, Xs en Xs Max missen, maar ik heb een hekel aan een glazen achterkant. Het maakt telefoons voor mij onnodig dik. Maar er is zo veel meer te kiezen. Voor vrijwel elk budget en formaat zijn er meerdere goede modellen. Om je daarbij te helpen, hebben we in dit nummer een koopgids samengesteld met in elke relevante categorie onze aanraders. Daarmee moet je zeker goed beslagen ten ijs komen op het eerstvolgende feestje. En we helpen je verder. Of je je nieuwe smartphone nu nieuw of tweedehands koopt of krijgt, je zult moeten overstappen. Dat kán moeiteloos gaan, maar vaak moet je wel even wat voorbereiden. En dan zijn er altijd handigheidjes die je liever vooraf weet. Plus hoe je werk en privé op dezelfde telefoon gescheiden houdt. Helemáál gescheiden lukt mij niet, maar dat vind ik ook niet zo erg. Ik heb meerdere gelijksoortige apps, zodat werk en privé een eigen app hebben. Zo kan ik er ook voor zorgen dat ik op vakantie minder werkgerelateerde notificaties ontvang en op het werk minder privéberichten. Ook leuke tips voor tijdens een feestje! Veel leesplezier!
Jeroen de Jager Hoofdredacteur jeroen@computertotaal.nl
NOVEMBER 2018
W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L
3
NUMMER 11 2018
SMARTPHONES Er valt meer dan genoeg te vertellen over welk toestel voor jou geschikt is, wat de addertjes onder het gras zijn en hoe je hem optimaal instelt voor zowel privé- als zakelijk gebruik.
ENTER
ZO KIES JE JOUW IDEALE SMARTPHONE!
Nieuws, gadgets, gear, apps, geruchten, cij-
MASTERCLASS Netwerk beschikbaar? Bestanden up-to-date!
fers, uitspraken én meningen. Uit alles wat
Geweldig toch: je werkt onderweg met je
langs is gekomen, viel dit ons het meeste op.
laptop en bij thuiskomst worden alle gewij-
Is dát even lekker binnenkomen!
zigde bestanden veilig op je pc/nas opgesla-
6
gen. Dat doe je zo!
78
WORKSHOP Darktable De populairste raw-fotobewerker is Lightroom, maar die kost je 130 euro. Darktable is
KOELKASTMANAGER
gratis en kan bijna net zo veel.
TIPS & TRUCS Rust in je inbox 84
Er zijn allerlei toepassingen voor je oude tablet, en deze vinden wij wel érg leuk: houd de inhoud van je koelkast bij met je tablet!
4
88
INFOGRAPHIC Hoeveel tijd besparen we door technologie?
Is jouw mailbox een beetje georganiseerd? Dan ben je een van de weinigen. Maar met deze stappen creëert iederéén een rustiger
48
mailbox.
94
INHOUD
22 KOOPGIDS SMARTPHONE We bekijken de hele markt: van goedkoop tot ultraduur. Wat is de beste smartphone voor jou?
TEST Je pc goed beveiligen
34 REGELGEVING SMARTPHONE OP AFBETALING
Welke
Sluit je een telefoonabonnement met smartphone af, dan beland je
biedt het allemaal? We testen twaalf
voordat je het weet in het BKR-boekje. Hoe zit dat?
beveiligingssuites.
nodig
beveiliging en
welke
heeft
Windows
antivirus-fabrikant
68
36 WORKSHOP OVERSTAPPEN Over op een andere telefoon? We leggen je stapsgewijs uit hoe.
42 WORKSHOP WERK EN PRIVÉ OP ÉÉN TOESTEL Privé en werk op één smartphone? Met wat slimme trucjes kun je een hoop zaken gescheiden houden.
BASISCURSUS Professionele nieuwsbrieven maken met MailChimp
Met een ledstrip en een handjevol andere
Ben je actief voor een club of vereniging?
onderdelen maken we zelf verlichting die
Dan zorg je met MailChimp voor een profes-
we via wifi in elke gewenste kleur en hel-
sioneel ogende nieuwsbrief.
MASTERCLASS Bedien je verlichting via wifi
98
derheid kunnen instellen!
118
TEST 6 betaalbare soundbars Blikkerig geluid uit je tv? Nergens voor
WORKSHOP Audio taggen en hernoemen
nodig! Deze betaalbare soundbars nemen
QUICK FIX BEHEER JE RADIOSHOWS
niet al te veel plek bij je tv in en verbete-
124
maar open!
Heb je zelf een grote muziekcollectie? We leren je hoe je al die nummers op de goede manier bewaart en beheert.
104
BASISCURSUS Muziek onder je filmpjes nodig. We vertellen je waar je geluiden en muziek vindt, en waar je op moet letten qua auteursrechten.
NOVEMBER 2018
VRAAG & ANTWOORD KIJKEN, KIEZEN, KOPEN Vr-brillen
Als je een video maakt, dan heb je ook geluid
114
W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L
ren het geluid enorm. Draai dat volume
108
126
REVIEWS 130
HARDWARE
54
SOFTWARE
59
APPS
64
GAMES
66
5
ENTER
Nieuws, gadgets, gear, apps, geruchten, cijfers, uitspraken én meningen. Uit alles wat langs is gekomen, viel ons dit het meest op. Is dát even lekker binnenkomen!
WEARABLES
STOUT
Als een Fitbit in het water
FITBIT CHARGE 3
GOOGLE STALKT ANDROIDGEBRUIKERS
Fitbit brengt in oktober de Charge
daarna moet de Charge 3 aan de oplader.
3-fitnesstracker uit. In tegenstelling
Grote afwezige is nog altijd een gps-chip om
tot de vorige modellen is deze voorzien van
je activiteiten in kaart te brengen. Zoals
een waterdichte behuizing. Dat maakt het
vertrouwd meet de wearable onder andere
Fitbit-bandje ook eindelijk een interessante
het aantal gelopen stappen, je hart- en
met Google. Ditmaal kwam aan het
optie voor zwemmers. Met de Fitbit Charge
slaapritme en calorieverbranding. Er zijn
licht dat Google je locatie nog steeds obsessief
3 kun je dus gewoon een duik nemen, tot 50
vijftien verschillende trainingsschema’s te
volgt en opslaat in Android, óók als je Googles
meter diep. Het bandje houdt dan het aan-
volgen, onder meer voor hardlopen, fietsen
locatiegeschiedenis-optie uitschakelt. Apps
tal gezwommen baantjes bij én je zwem-
en zelfs yoga. Per sport kun je zelf je doelen
als Maps, Chrome en andere Google-apps die
tempo. Ook kun je de wearable tijdens het
instellen. Verder staat de koppeling met je
je locatie gebruiken slaan je locatiegeschiede-
douchen dragen en overleeft-ie een plens-
smartphone centraal. Je krijgt er berichtjes
nis namelijk nog altijd op. Het enige verschil
bui. Om een lichter ontwerp mogelijk te
op binnen, krijgt herinneringen voor af-
is dat Google de locatiegeschiedenis niet
maken, is de fitnesstracker deze keer ge-
spraken in je agenda en kunt er inkomende
toont in het tijdlijnoverzicht op www.google.
maakt van aluminium in plaats van roest-
gesprekken mee opnemen. De Fitbit Charge
com/maps/timeline. Je moet in de Google-
vrij staal. De batterij gaat zeven dagen mee,
3 wordt voor 150 euro verkocht.
instellingen de ‘Web en App-activiteiten bij-
TIJD VOOR EEN RECHTERLIJK GEBIEDSVERBOD?
Een nieuwe dag, een nieuwe privacyrel
houden’ uitschakelen om het locatiestalken van Google écht uit te schakelen. Volgens Google is dat heel duidelijk aangegeven in de privacyvoorwaarden. Volgens veel gebruikers niet, en dat kan Google weer eens duur komen te staan, aangezien de eerste rechtszaken reeds zijn gestart. Helaas is dit niet de eerste keer; in een vergelijkbare privacyrel lag Google onder vuur voor locatiestalken wanneer zelfs de gps is uitgeschakeld. Naar verwachting is dit ook zeker niet de laatste keer dat Google kritiek krijgt vanwege het massaal vergaren van persoonsgegevens achter schimmige voorwaarden.
6
ENTER
STOUT
NINTENDO WIL NIET DAT JE GAMET
AANVAL OP RETROGAMES
Nintendo is hard bezig om de geschiedenis van zijn eigen games uit te wissen. Het bedrijf is namelijk een juridische oorlog gestart tegen bekende emulatiewebsites met klassieke Nintendo-spelletjes: LoveRETRO en LoveROMs. De websites moeten Nintendogames verwijderen, anders krijgen ze te maken met miljoenenboetes (die ze niet
LAPTOPS
Afleesbaar toetsenbord
Lenovo Yoga Book C930
kunnen betalen). LoveROMs gaf daarom ge-
Tijdens de IFA-beurs in Berlijn
want je voelt geen fysieke toetsaanslag.
hoor aan de eis en LoveRETRO is helemaal off-
nam Lenovo de gelegenheid om
Wel trilt het apparaat bij elke druk op
line gegaan. Nintendo heeft de rechtszaken
veel nieuwe laptops in de ThinkPad-
een virtuele knop, zodat je alsnog een
aangespannen omdat de websites illegaal ge-
serie en een reeks Chromebooks te pre-
soort feedback voelt wanneer je een
bruikmaken van het Nintendo-handelsmerk
senteren. De laptop die écht in het oog
toets hebt ingedrukt. E-ink-schermen re-
en ze illegaal Nintendo-games aanbieden.
sprong, is de Yoga Book C930. Die laptop
ageren vaak nogal traag, maar dat lijkt
Hoewel het bedrijf hier volledig gelijk in
heeft namelijk geen fysiek toetsenbord,
nu niet het geval. Het e-ink-scherm is
heeft, vinden veel Nintendo-fans het schan-
maar een e-ink-display waar een toet-
niet alleen bedoeld als toetsenbord. Je
dalig dat stokoude (emulatie)spelletjes hier-
senbord op verschijnt. Zo'n e-ink-display
kunt het bijvoorbeeld ook gebruiken om
door verdwijnen en op geen enkele manier
is zo’n beetje te vergelijken met het
er met een stylus op te tekenen. Ook han-
meer te spelen zijn. De archieven die hobbyis-
scherm van een e-reader. Als je de laptop
dig: omdat je de Yoga Book 180 graden
ten hebben gemaakt, worden uit angst voor
gewoon gebruikt, verschijnt er een mooi
kunt omvouwen, kun je het scherm ook
hoge boetes offline gehaald. Voor nu dan,
geanimeerd toetsenbord waar je op kunt
gebruiken om artikelen te lezen. Dat is
want het internet vergeet niets.
typen. Toegegeven, dat is even wennen,
lekker rustig voor je ogen.
Het wordt tijd om Facebook op te delen. Om te beginnen door Instagram en WhatsApp als individuele bedrijven los te koppelen.
NOVEMBER 2018
W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L
ECHT GEZEGD Dat schrijft Tim Wu in zijn boek ‘The Master Switch: The Rise and Fall of Information Empires’, waarin hij dieper ingaat op de extreme macht die techreuzen als Google, Facebook, Amazon en Apple momenteel hebben.
7
ENTER
SOFTWARE LAPTOPS
STEAM PLAY
Acers nieuwste laptops
gameplatform Steam zijn erop
games werken zo goed als stabiel.
gebrand gamen op Linux succesvol te
Valve maakt dat technisch mogelijk
ASPIRES, SWIFTS EN GEEN SNAPDRAGONS
maken. Niet alleen met een eigen
met de ontwikkeling van Proton, dat
Als het aan Acer ligt, kunnen laptops niet dun en
Linux-variant (Steam OS), maar ook
op Wine is gebaseerd. Veel Linux-
licht genoeg zijn. De Swift-notebooks staan daar al
door steeds meer bestaande games
gebruikers zullen Wine wel kennen;
langer om bekend, en tijdens de IFA-beurs in Berlijn kon-
geschikt te maken voor Linux. Daar-
het programma wordt al vele jaren
digde het bedrijf nóg compactere modellen binnen deze
mee zaagt Valve natuurlijk enorm
gebruikt om Windows-toepassingen
lijn aan. De Swift 5 en Swift 7 zijn later dit jaar in nieuwe
aan de stoelpoten van Microsoft, dat
via emulatie op Linux te draaien. Het
uitvoeringen te koop. Ze zijn nog dunner en lichter dan de
met Windows vrijwel het gehele pc-
is een interessante ontwikkeling,
vorige generatie, wat te danken is aan de kleinere scherm-
gamingdomein
Intussen
maar of het de jarenlange dominantie
randen. Zo stapt de nieuwe Swift 5 van een 14inch-scherm
telt de lijst van Windows-games die
van Microsoft op de pc markt door-
over op een 15inch-scherm, zonder dat de notebook fysiek
stabiel op Linux werken onder Steam
breekt? Voorlopig niet.
meer ruimte inneemt. Ook onthult Acer nieuwe produc-
LINUX-GAMEN KOMT OP STOOM Valve, de ontwikkelaars van pc-
al zo’n 1200 titels. Nog eens 1300
beheerst.
ten binnen de Aspire-lijn. Zo is de vernieuwde Aspire 7 met een achtste generatie Intel Core i7-processor en grafische chip van AMD Radeon uitgerust. De notebook heeft tevens een 4K-scherm. Op het gebied van all-in-ones is de Aspire Z 24 nieuw. Deze heeft een ‘randloos’ full-hddisplay van 23,8 inch. Prijzen zijn nog niet bekend. Opval-
RAAR
lend is wel dat Acer zijn neus ophaalt voor laptops met een
Xperia Splitter
SPLIJT(GE)ZWAM Of je er nu last van hebt of niet:
én usb-ingang, zodat je kunt luisteren
het weglaten van de koptele-
en laden tegelijk – revolutionair!
foonpoort door Apple lijkt toch vooral
Een oplossing van zo’n 25
voort te komen uit hebberigheid: om
euro die niet nodig zou
meer nieuwe koptelefoons te verko-
moeten zijn. Inderdaad,
pen. Het blindelings volgen van be-
we worden er al snel
drijven als Huawei, HTC, Google en
vrij cynisch van.
Sony is dan ook opvallend, vooral omdat deze bedrijven ook niet in staat zijn
zinnige
beargumentering
geven. Maar dat het een absurd idee is, blijkt wel uit de onlangs gepresenteerde
Xperia
Splitter. Een usb-c-dongel met een koptelefoonpoort
8
te
Snapdragon-processor. Volgens het bedrijf zijn de prestaties nog niet voldoende.
C I J F E R TJ E
50.000.000 DOLLAR De ontwikkelaars van de Fortnite Android-app hebben besloten de Play Store links te laten liggen omdat Google een hoge commissie vraagt voor in-app-aankopen. Google loopt naar schatting 50 miljoen dollar mis.
ENTER
E E R ST E R E A C T I E VA N D E R E D A C T I E
EERSTE INDRUK Joris Peterse het enige filter dat we nodig hebben wordt gebruikt voor koffie
Zo’n internetfilter bestaat al op YouTube en was onlangs in het nieuws. Alles van Beethoven werd opeens geblokkeerd omdat Sony (ten onrechte) auteursrecht claimde. We kunnen techbedrijven en vooral rechthebbenden niet vertrouwen om een eerlijk filter te maken. Het is bovendien de omgekeerde wereld om het internet aan te passen aan het auteursrecht. Modern auteursrecht zou gericht moeten zijn op het vergoeden van auteurs in plaats van het onbeschikbaar maken van content.
Daan Doedens kromme regels moeten ook worden nageleefd
Het auteursrecht bestaat nu eenmaal, daar kunnen we niet omheen. En als er een regel is, moeten bedrijven zich daar aan houden. Het uploadfilter is een manier om dat voor elkaar te krijgen. Ja, het is veel werk. En ja, het gaat veel geld kosten. Maar dat is geen excuus om een dienst
AUTEURSRECHTPLANNEN
Europees uploadfilter in de maak
aan te bieden waar Jan en alleman het auteursrecht kan schenden. Wil je iets hebben? Maak het zelf, of koop het. Zo zijn de regels nu eenmaal.
Jeroen Boer is bang dat niets aan het toeval wordt overgelaten
Het auteursrecht zou uiteraard ook online moeten gelden, maar hopelijk schiet het middel hier straks niet het doel voorbij. Onder voorwaarden is het gebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal toegestaan. Denk
Het Europees Parlement heeft in het kader van vernieuwing van het auteursrecht op internet voor uiterst omstreden plannen gestemd. Vooral artikel 13 is controversieel, en veel internetters en techbedrijven gaan hiermee te maken krijgen als de plannen uiteindelijk door de EU worden aangenomen. Artikel 13 houdt in dat sites en apps een uploadfilter moeten implementeren voor alle media die gebruikers met elkaar delen, zoals foto’s, video’s en audio. Het doel is natuurlijk het beschermen van het auteursrecht. Maar critici stellen dat een filter nogal arbitrair is (geen rechter stelt vast of er schending plaatsvindt of niet) én duur om te implementeren, waardoor techstart-ups in Europa geen voet aan de grond krijgen. Bovendien wordt de uitingsvrijheid ernstig belemmerd.
bijvoorbeeld aan een parodie of zelfs een print op een gefotografeerd t-shirt. Maar een filter is vast niet intelligent genoeg om een grapje te begrijpen.
Jeroen de Jager is voor een vrij internet, en geen naïef internet
Los van het principiële probleem van filters op internet, zorgt deze oplossing ervoor dat alleen de grote jongens de juiste filtertechnieken kunnen ontwikkelen en toepassen. Plus: ze kunnen eventuele rechtszaken goed aan. Ze hebben geld en goede juristen genoeg. Al met al zorgt dit niet voor recht voor iedereen, maar voor het gelijk van de sterkste. En daarvoor hebben we natuurlijk geen democratie in het leven geroepen.
NOVEMBER 2018
W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L
9
ENTER
spotlight
OVERKILL? Eelko Rol, schiet zich lens Er zijn op het moment van schrijven zojuist enkele beelden verschenen van een nog niet aangekondigde smartphone van Nokia met
Techproblemen vragen een techoplossing! En in ons dagelijks techleven komen we vaak leuke nieuwe initiatieven tegen. En de prijs? Die maakt niet zoveel uit als het een geniaal idee is.
víjf(!) Zeiss-lenzen op de achterzijde. Ik kan niet wachten aan de slag te gaan met deze opstelling, die vermoedelijk goed is voor een hoop trucjes die op andere toestellen onmogelijk zijn. Als-ie ooit uitkomt, natuurlijk ...
TV PLUS NETWERK Jeroen Boer, kijkt soms nog tv Als het eenmaal gelukt is om zowel een coax- als netwerkkabels door een leiding te trekken, moet je het nog wel afwerken. Met de Delock Keystone Module IEC male kun je voor zo’n 4 euro de coaxkabel netjes afwerken in een keystone-netwerkcontactdoos. www.tiny.cc/keycoax
ROCK HAAKSE LIGHTNING-KABEL
GOOGLE ARTS & CULTURE
Jeroen de Jager, kabeltje nooit genoeg Voor in de motorhoes (zie vorig nummer)
Joris Peterse, ziet er gelukkig niet abstract uit
was ik op zoek naar een haakse laadkabel
Met de vernieuwde app Arts & Culture van
voor mijn iPhone. Nu past hij én goed in de
Google kun je een selfie maken om te zien
hoes, én kan ik al rijdend prima laden. En
met welk kunstwerk je het meest overeen-
het mooie is, hij kostte me nog geen 4 euro
komt. Blijkbaar lijkt mijn hoofd veel op dat
via AliExpress!
van een Catalaanse meubelmaker. De app kun je overigens ook gebruiken om meer te
www.tiny.cc/haaks
weten te komen over kunst en musea. https://artsandculture.google.com/camera/selfie
SNEL EVEN KIJKEN Theske Slijkerman, ramt nu voortdurend op de Spatiebalk Gebruik je een Mac, dan druk je in Finder op Spatie voor een preview van een bestand. En wat ik lange tijd niet wist: dat kan ook in Windows 10 in de Verkenner! Het tooltje QuickLook, te downloaden uit de Windows Store, bestaat al een jaar, maar ik ontdek hem nu pas. Werkt supersnel en kan aardig wat bestanden previewen. www.tiny.cc/quicklook
10