Nog meer doen met WhatsApp? Onze tips helpen u! 50 € 3,
Slechts
www.computeridee.nl
Nr 21 k 19 sept - 3 okt 2017
Goed gezien Soorten,
maten,
Zo kiest u de juiste monitor
opties
RUIMTE MAKEN
WINDOWS 10 SLANK EN STRAK DE SLIMSTE TIPS
HANDIG
Sneller toetsen Sneltoetsen Beter fotograferen Spiekbriefje in Linux Mint in Linuxmet Mint uw iPhone de boel netjes af te sluiten. Veel Windows-gebruikers kennen de sneltoets Ctrl+Alt+Delete wel. Zodra u hierop drukt, verschijnen er bij Linux Mint twee mogelijkheden. U hebt namelijk keuze tussen Gebruiker wisselen en Afmelden. Sluit u het systeem liever helemaal af, dan drukt u op Ctrl+Alt+End (afbeelding 4). Vervolgens kiest u tussen de opties Pauzestand, Slaapstand, Herstarten en Uitzetten. Eventueel kunt u de computer via Ctrl+Alt+L vergrendelen wanneer u niet wilt dat onbevoegden tijdens uw afwezigheid toegang hebben tot het systeem.
ONDERTITEL uw YouTubefilmpjes Met Adobe Spark
3
Extra sneltoetsen
VRIJ Fonkelende HANDEN Praten tegen apparaten beelden tem) (schrijf met uw s 9Benieuwd naar de eigenschappen van
een schijfstation, map of bestand? Druk op Ctrl+M.
wilt selecteren, drukt u simpelweg op Ctrl+A. De bestandsmanager in Linux Mint ondersteunt nog veel meer sneltoetsen. Via Ctrl+Shift+N maakt u bijvoorbeeld een nieuwe map aan en met F2 kunt u items hernoemen. Aangezien een bestandsmanager allerlei onderliggende mappen bevat, is het nuttig om te weten hoe u vooruit kunt bladeren en weer terug kunt gaan. Gebruik hiervoor
Hoewel Linux Mint van zichzelf al een heleboel sneltoetsen kent, zijn lang niet alle functies gekoppeld aan een toetscombinatie. Gelukkig kunt u eenvoudig extra sneltoetsen toevoegen. Ga achtereenvolgens naar Start, Voorkeuren en Toetsenbord. Open daar vervolgens het onderdeel Sneltoetsen. Links vindt u diverse categorieën, waarbij de onderliggende functies in een lijst verschijnen. Klik een functie aan om te achterhalen welke sneltoets er is gekoppeld. U zult merken dat bij veel functies staat vermeld dat die niet-toegewezen zijn. Neem nu de categorie Vensters: er bestaat geen sneltoets voor de functie Venster
Kopiëren Plakken
Knippen Schakelen tussen openstaande vensters Terminalvenster openen Persoonlijke map openen Naar bureaublad Helpfunctie in Firefox Venstermenu openen Venster maximaliseren of minimaliseren Venster verplaatsen Vensterafmetingen wijzigen Venster sluiten Contextmenu openen Meerdere bestanden en/of mappen selecteren Alle mappen en/of bestanden selecteren Nieuwe map Bestanden en/of mappen hernoemen Vooruit bladeren
NPO Start: kijk terug wat u wilt wanneer u wilt Achteruit bladeren
Antivirus
Inhoud Nog meer doen met WhatsApp?
Sneltoetsen in Linux Mint
IN DIT NUMMER
11 ’n Frisse blik op monitoren Alles over beeldschermen
16 Windows-ballast de deur uit
Met onze tips haalt u echt het maximale uit ’s werelds populairste chatdienst. We appen!
Net als Windows kent ook Linux Mint de nodige sneltoetsen. Bovendien kunt u ook heel gemakkelijk eigen sneltoetsen toevoegen.
Opruimen met PatchCleaner
20 Automatisch opslaan
Zorg dat u nooit meer uren werk kwijtraakt ...
48
26 UitzendingGemist 2.0
Hebt u NPO Start al gezien?
36
Workshops
32 Video’s pijlsnel ondertitelen
Dankzij slimme YouTube-truc
Raak niets meer kwijt!
26 Kijk met NPO Start Het on-demand-aanbod van de NPO is geüpdatet. We kijken naar de nieuwe mogelijkheden
32 Ondertitel op topsnelheid
Video ondertitelen tijdrovend? Niet als u YouTube laat helpen!
38 Maak uw eigen ontwerp Van fotocollage tot logo
De stroom valt uit, uw pc loopt vast of u vergeet domweg op Opslaan te klikken ... De hoogste tijd om Automatisch opslaan goed in te regelen!
20
34 36 Vingervlug in Linux Mint Het kan altijd sneller
38 Van eigen hand
Online ontwerpen met Canva
41 Maak topfoto’s met de iPhone Kent u alle mogelijkheden van de iPhone-camera al?
44 Getest: spraakbesturing Praten tegen de pc
48 Insider-tips voor WhatsApp
Van foto’s bewerken en locatie delen tot reservekopie
54 Beeldverhaal nieuwe stijl
Maak kennis met Adobe Spark
Nog meer Slechts
€
3,50
doen met Wh
atsApp? Onz e tips
helpen u!
58 Word abonnee Goed gezie Kies zelf het n abonnement dat WINDOWS 10 SLANK ’t best bij u Vingerv EN STRAK lug in Linux Mint past! www.computeri
dee.nl
Nr 21 k 19
De juiste monitor
Soorten,
TIPS
HANDIG Beter foto graferen Sneltoe Sneller toetsen met uw iPho tsen Spiekbriefje ne
Met Adob
e Spark
in Linux Min
de boel netjes Windows-gebraf te sluiten. Veel uikers kennen sneltoets de Ctrl+Alt+Delet Zodra u hierop e wel. drukt, verschijnen bij Linux Mint U hebt namelijktwee mogelijkhedener . keuze tussen Gebruiker wisselen en Afmelden. Sluit u het systeem liever helemaal af, dan drukt (afbeelding u op Ctrl+Alt+End 4). Vervolgens tussen de kiest u opties stand, HerstartenPauzestand, Slaapen Uitzetten. Eventueel kunt u de computer Ctrl+Alt+L via vergrendelen niet wilt dat onbevoegdenwanneer u uw afwezigheid tijdens toegang het systeem. hebben tot
ONDERTITEL uw YouTub filmpjes e-
3
9
Benieuwd naar een schijfstation, de eigenschappen van map of bestand? Ctrl+M. Druk op
RUBRIEKEN
NPO Start:
4 Mailbus
Venster verplaatsen
raten (schrijf met uw stem)
wat u wilt de functie
Venster
t
Druk op Ctrl+Alt+End om computer volledigde uit te schakelen.
Vensterafmeting en wijzigen Venster sluiten Contextmenu openen Meerdere bestanden en/of mappen selecteren Alle mappen bestanden en/of selecteren Nieuwe map Bestanden hernoemenen/of mappen Vooruit bladeren
wanneer u wilt Achteruit bladeren
Bestandsweerga
ve aanpassen
Bestandseigensch appen openen
4
Snelkoppeling
maken Systeem vergrendelen
e
Activeer extra sneltoetsen binnen Linux Mint voor functies die u vaak gebruikt.
respectievelijk Alt+PijltjeLink Alt+PijltjeRech ts en s. U past van de bestanden de weergave eventueel eigen wens naar aan. Probeer sneltoetsen hiervoor Ctrl+1, Ctrl+2 de Tot slot zijn en Ctrl+3. de toetscombinati Alt+Enter es en vermelden, Ctrl+M nog goed om te aangezien respectievelijk u hiermee de bestandseigenschappen opent (afbeelding een nieuwe snelkoppeling 3) en creëert.
Sessie beëindigen
Ook als u klaar bent met uw sessie, doet u een beroep op sneltoetsen om
map openen
Naar bureaublad Helpfunctie in Firefox Venstermenu openen Venster maximaliseren of minimaliseren
Extra sneltoetsen
Hoewel Linux een heleboel Mint van zichzelf al sneltoetsen lang niet kent, zijn alle functies
aan een toetscombinatigekoppeld kunt u eenvoudig e. Gelukkig wilt selecteren, extra sneltoetsen drukt u simpelweg toevoegen. op Ctrl+A. Ga achtereenvolge naar Start, De bestandsmanag ns Voorkeuren bord. Open en Mint ondersteunt er in Linux daar vervolgensToetsenonderdeel nog veel sneltoetsen. het meer Sneltoetsen. Via u diverse u bijvoorbeeld Ctrl+Shift+N categorieën, Links vindt maakt een nieuwe onderliggende waarbij de en met F2 map aan kunt u items verschijnen. functies in een Aangezien hernoemen. lijst Klik een een bestandsmanag te achterhalen functie allerlei onderliggende er welke sneltoetsaan om gekoppeld. bevat, is mappen er is U het nuttig veel functies zult merken dat om u vooruit bij kunt bladerente weten hoe staat vermeld niet-toegeweze terug kunt dat die gaan. Gebruiken weer n zijn. Neem categorie nu de hiervoor Vensters: er bestaat sneltoets geen voor
kijk terug
t
Kopiëren
Plakken
Knippen Schakelen tussen openstaande vensters Terminalvenster openen Persoonlijke
Fonkelend HA NDEN VRIJ beelden e Prate n tegen appa
11
Gebruiker Computer
afmelden
uitschakelen
maximaliseren (afbeelding verandert 5). Dat u eenvoudig. niet-toegeweze Selecteer n en typ de combinatie toetsdie u in het gebruiken vervolg wilt voor de functie. bijvoorbeeld U kunt een combinatie Ctrl, Alt of de Windows-toetsmet maken. Is de hebt bedacht toetscombinatie die u al in gebruik, krijgt u hiervan dan een melding. in dat geval dus iets anders. Verzin sneltoetsen Extra zijn maak er meteen direct actief, dus gebruik van!
5
Lezers geven hun mening
Tekst: Maikel 21 k 2017
t
Dijkhuizen
k www.computeride
e.nl
37
6 Nieuws
400 oor Nop is jarig. Onze onvolprezen rubriek boordevol gratis software is toe aan zijn vierhonderdste editie. Al meer dan vijftien jaar presenteert redacteur Ap de Smits elke twee weken de gratis toppers die hij heeft ontdekt bij zijn eindeloze speurtochten op het wereldwijde web. En nu is hij dus toe aan aflevering 400. En omdat elke editie negen programmaatjes en sites omvat, leert een snelle rekensom dat het om 3.600 stuks gaat. Indrukwekkend? Dacht ’t wel! (Overigens, voor wie van getallen houdt: Computer Idee viert in
opties
EN
DE SLIMSTE
Ontwikkelingen, trends en nieuwe producten
2018 zijn twintigste verjaardag). Ondertussen zit ook de rest van de redactie niet stil. Zo wordt er op de afdeling vormgeving druk gewerkt aan de vernieuwde layout die u vanaf editie 23 kunt bewonderen. De nadruk bij de aanpassingen ligt op verfrissing en (nog) betere leesbaarheid. Maar ook het logo van uw lijfblad krijgt een beperkte facelift. We zijn heel benieuwd wat u ervan vindt. Nieuw of niet: de inhoud blijft natuurlijk wat u van ons gewend bent. Boeiende workshops, handige kooptips en informatieve artikelen die maar
één doel dienen: u, als lezer, te helpen meer uit de computer te halen. Veel leesplezier!
19 Lezersaanbieding
Windows 10 Workshopgids
23 Tips & Trucs
Handige slimmigheden
30 Voor Nop Dick van de Schraaf, Hoofdredacteur dvdschraaf@reshift.nl
2017
Zo kiest u de juiste monitor
maten,
RUIMTE MAK
Bent u toe aan een nieuw beeldscherm? De keuze is enorm. Waar moet u allemaal op letten? Wij zetten de ontwikkelingen op een rij.
V
sept - 3 okt
De leukste gratis software
47 Apps & Downs
Handige financiële apps
56 Vers Getest
Nieuw spul, voor u bekeken
60 FAQman
Problemen opgelost
66 Uitsmijter
Veiliger in het verkeer
67 Abonneeservice/Colofon Plus: volgend nummer
21 k 2017 k www.computeridee.nl
3
Ingebouwde luidsprekers
Zeker als u uw computer niet gebruikt om muziek te luisteren, is een scherm met ingebouwde luidsprekers handig. Voor het kijken van een YouTube-filmpje voldoen ingebouwde luidsprekers uitstekend. Uiteraard moet het geluid wel vanaf uw computer naar het scherm gebracht worden. Zowel hdmi als displayport zijn in staat om een geluidssignaal over te brengen. Zo hoeft u maar één kabel aan te sluiten om zowel beeld als geluid uit het scherm te krijgen. Werkt dit niet of gebruikt u dvi om uw scherm met ingebouwde luidsprekers aan te sluiten, dan is het doorgaans mogelijk om het scherm ook nog met een 3,5mmgeluidskabel met de computer te verbinden.
FRAAI FULL HD: AOC PDS241 Full-hd-schermen met een beeldformaat van 23 inch en een resolutie van 1920 x 1080 pixels zijn al jarenlang de norm en kunnen we beschouwen als standaardschermen. Maar hoewel zowel formaat als resolutie hetzelfde zijn als een paar jaar geleden, kan een modern exemplaar toch een interessante upgrade zijn. Moderne full-hd-schermen zoals de AOC PDS241 maken gebruik van goede ips-panelen, waardoor de beeldkwaliteit prima in orde is. AOC’s scherm valt om een andere reden op en dat is het ontwerp. AOC werkte samen met ontwerpstudio Studio F.A. Porsche en dit resulteert in een fraai vormgegeven behuizing. Zo is de schermrand erg dun en is de voet zó ontworpen dat het lijkt alsof er geen kabels naar het scherm lopen. De aansluitingen heeft AOC ondergebracht in een klein kastje dat met één dunne kabel aan de achterkant van de voet is bevestigd. Fraai voor bijvoorbeeld de huiskamer. Prijs: € 219,– Info: http://eu.aoc.com/nl/
9
De AOC PDS241 is een modern fullhd-scherm met een fraaie behuizing.
Van alle kanten bekeken 12 www.computeridee.nl k 21 k 2017
9
Op een ultrawide scherm kunt u makkelijker met twee programma’s tegelijkertijd werken.
Extra breed scherm
Een normaal beeldscherm heeft een beeldverhouding van 16:9. Een paar jaar geleden kwamen er ook extra brede 21:9-schermen op de markt. Deze extra brede beeldverhouding is interessant voor filmliefhebbers of gamers. Maar ook als u geen spellen speelt, kan een extra breed scherm heel interessant zijn. Neem bijvoorbeeld een 29inch-ultrawidescherm met een resolutie van 2560 x 1080 pixels. Qua hoogte is een dergelijk scherm identiek aan een doorsnee 23inch-scherm. Maar door de extra 640 pixels in de breedte is het veel eenvoudiger om met twee programma’s naast elkaar te werken. Handig bijvoorbeeld als u een document in Word wilt maken terwijl u dingen via internet opzoekt. Eigenlijk is een ultrawide-scherm hiermee een interessant alternatief voor twee normale schermen. De 29inch-modellen zijn al voor minder dan 250 euro te koop. Hebt u behoefte aan meer werkruimte, dan is een 34inch-model met een resolutie van 3440 x 1440 pixels een logische stap. Op een dergelijk scherm is het nog prettiger om met twee programma’s tegelijkertijd te werken, maar reken dan op minstens 600 euro.
Monitoren GOEDKOOP GROOT CURVED: SAMSUNG C27F396FHU Een gebogen scherm komt vooral van pas bij de wat grotere schermformaten. Gecombineerd met een hogere resolutie wordt dit al snel prijzig, maar in combinatie met full hd vallen de prijzen mee. Zo betaalt u voor de Samsung C27F396FHU met een relatief sterke kromming van 1800R minder dan 250 euro. Voor dat geld moet u wel wat concessies doen: zo is de full-hd-resolutie van 1920 x 1080 pixels aan de lage kant voor een 27inch-scherm. De
combinatie van een groot scherm en relatief lage resolutie is bijvoorbeeld extra interessant als u games speelt. De relatief lage resolutie is ook door goedkopere grafische kaarten aan te sturen, terwijl u toch een lekker groot beeld hebt. Het scherm maakt gebruik van een va-paneel met een hoog contrast waardoor dit scherm ook voor films erg geschikt is. Prijs: € 249,– Info: www.samsung.nl
q
De Samsung C27F396FHU is een betaalbaar scherm met een relatief sterke kromming.
Gebogen scherm
e
Een curved beeldscherm heeft een duidelijk zichtbare kromming.
Een trend die deels verwant is aan de extra brede schermen is het gebogen oftewel curved scherm. Een dergelijk scherm is in de breedte licht gebogen. Misschien hebt u over gebogen televisies gehoord dat een kromming in het beeld niet zo veel toevoegt. Bij een televisie zit u dan ook relatief ver van het scherm en zelden precies in het midden van het beeld, waardoor een gebogen scherm vaak voor vertekening zorgt. Bij een beeldscherm voor uw pc zit u uiteraard wel in het midden en zeker bij een groter (extra breed) scherm is een gebogen variant interessant. De uiteinden van het scherm zitten dan beter in uw gezichtsveld. Of een gebogen scherm echt iets toevoegt, is voor een groot gedeelte wel persoonlijke voorkeur. We raden u daarom aan om het verschil tussen een normaal en een gebogen scherm in het echt te bekijken in een winkel. Goed om te weten is dat de mate van de kromming wordt uitgedrukt in straal R. Hoe hoger dit getal is, hoe kleiner de kromming is. Een scherm met een kromming van 3800R is dus minder sterk gebogen dan een scherm van 2000R.
BETAALBAAR EXTRA BREED: LG 29UM59-P Hoewel een extra breed scherm misschien een luxeproduct lijkt, blijkt in de praktijk dat een dergelijk scherm niet veel duurder hoeft te zijn dan een normaal full-hdscherm. LG’s 29UM59-P is bijvoorbeeld voor minder dan 250 euro te koop. Dit 29inch-scherm heeft een resolutie van 2560 x 1080 pixels en maakt gebruik van ips-technologie. Prettig, want een goede inkijkhoek is op een extra breed scherm nog belangrijker. Waar u aan merkt dat dit een relatief goedkoop scherm is, is aan de
beeldingangen. Want hoewel een scherm met twee hdmi-ingangen prima bruikbaar is, moet u voor het modernere displayport nog net wat meer geld uitgeven. Overigens voldoet hdmi prima voor de resolutie die gebruikt wordt. Ook de niet in hoogte verstelbare voet is een nadeel. Prijs: € 229,– Info: www.lg.com
q
Een extra breed scherm hoeft helemaal niet veel te kosten, laat LG met de 29UM59-P zien.
21 k 2017 k www.computeridee.nl
13
Opruimen met PatchCleaner Windows-ballast
de deur uit
Lukt het u niet om met behulp van conventionele schoonmaakhulpjes voldoende ruimte vrij te maken op uw ssd of harde schijf? Probeer dan PatchCleaner. Daarmee kunt u er in veel gevallen voor zorgen dat uw Windows-map een flink stuk compacter wordt.
I
n Computer Idee besteden we regelmatig aandacht aan het opschonen van uw computer. Daarbij komen hulpjes als Piriform CCleaner, PrivaZer of zelfs Windows’ eigen Schijfopruiming vaak goed van pas. Als het om het opruimen van Windows zelf gaat, komen de meeste van deze hulpjes niet verder dan het uitmesten van C:\ Windows\Temp. Veel gebruikers constateren dat de hoeveelheid ruimte die door Windows wordt ingenomen na verloop van tijd toch weer toeneemt. Waar gaat het dan mis?
maakt van deze bestanden, zou het simpelweg legen van deze map erin resulteren dat Windows hopeloos vastloopt. Toch is het zo dat met elke nieuwe patch die wordt geïnstalleerd, enkele van de bestanden in deze map overbodig worden. Na verloop van tijd nemen die behoorlijk wat ruimte in. Helaas houden conventionele schoonmaakprogramma’s geen rekening met dit
Installatiebestanden
Wanneer u met een hulpje als JDiskReport (www.jgoodies.com/ downloads/jdiskreport) een kijkje neemt in C:\Windows dan komt u meer te weten. Met name de verborgen map Installer (C:\Windows\ Installer) kan enorm veel ruimte opslokken. Dit is de map waarin installatiebestanden van programma’s en patches voor uw besturingssysteem worden geparkeerd. Omdat het systeem regelmatig gebruik-
Wezen
PatchCleaner is een gratis schoonmaakprogramma voor Windows dat via het zogeheten Windows Management Instrumentation (WMI) checkt welke installatiebestanden en patches daadwerkelijk nog door de software op uw systeem worden gebruikt. Het tooltje vergelijkt deze lijst vervolgens met alle bestanden die in C:\Windows\ Installer zijn terug te vinden. Bestanden die niet op de lijst staan, krijgen de aanduiding orphaned (Engels voor ‘verweesd’ of ‘ouderloos’) en worden gemarkeerd om te worden verwijderd. Afhankelijk van uw systeem en de programma’s die u (hebt) gebruikt, kunnen zo vele gigabytes aan schijfruimte worden vrijgemaakt. Omdat dit echter niet zonder risico is, leggen we dit proces stap voor stap uit.
Waarom wordt mijn ssd langzamer? 9DiskReport laat
zien dat de map C:\ Windows\Installer (rood) inmiddels bijna 24 GB (!) inneemt op dit systeem. Kan daar niet iets vanaf?
tHandmatig ver-
wijderen? Geen goed idee. Het is compleet onduidelijk bij welk programma de bestanden in Installer horen.
16 www.computeridee.nl k 21 k 2017
fenomeen en hoewel Windows Schijfopruiming tot op zeker hoogte systeembestanden opruimt, blijkt dat er toch meer te halen valt.
Wie dacht dat alleen harde schijven langzamer worden als ze vol raken, heeft het mis. In tegenstelling tot hdd’s hebben ssd’s, usb-sticks en geheugenkaartjes geen bewegende delen omdat de gegevens worden weggeschreven naar speciale NAND-geheugenchips. Maar in tegenstelling tot bij een hdd gebeurt het wegschrijven van data niet sequentieel. De geheugenchips zijn – afhankelijk van opslagcapaciteit – opgebouwd uit een aantal blokken (blocks) die elk bestaan uit 128 pagina’s (pages) van 4 of 8 kB groot. Een blok is dus 512 kB of 1 MB, dat is dan ook de kleinste hoeveelheid data die kan worden weggeschreven.
Slank systeem
1 9Met een systeemkopie kunt u een eerdere versie van Windows en alles erin terugzetten.
een systeem1 Maak kopie
Hoewel we zelf geen problemen hebben ondervonden, krijgt u geen garantie dat uw systeem nog goed werkt nadat u PatchCleaner hebt gebruikt. Daarom is het echt heel belangrijk dat u vooraf een systeemkopie of image-back-up maakt. Dat doet u door via het Configuratiescherm naar het onderdeel Back-up maken en terugzetten te gaan en te kiezen voor Back-up instellen. Volg hierna de instructies. Sommige mensen gebruiken een apart programma voor het maken en terugzetten van systeemkopieën, zoals Acronis True Image, CloneZilla, EaseUS Todo Backup Free of Paragon Backup & Recovery 16 Free Edition. Zorg er ook voor dat u de benodigde opstart-cd, -dvd of -stick hebt waarmee u de kopie kunt terugzetten wanneer uw computer om wat voor reden dan ook helemaal niet meer opstart.
Wanneer u bijvoorbeeld aan een Word-document van circa 100 kB werkt en u dit tien keer bewaart, wordt niet de oude versie overschreven maar wordt tien keer een heel nieuw blok beschreven. Oude gebruikte blokken worden net als bij een harde schijf gemarkeerd maar kunnen – in tegenstelling tot een harde schijf – pas opnieuw worden gebruikt nadat ze gewist zijn. Dit wissen gebeurt periodiek in de achtergrond middels een techniek die TRIM heet. Maar naarmate het aantal beschikbare blokken afneemt, kost dit proces meer en meer tijd, waardoor met name de prestaties bij het wegschrijven van bestanden enorm kunnen afnemen. Dat kunt u zelf meten met een programma als CrystalDiskInfo (www.tiny.cc/ cryst) dat bij vollere ssd’s duidelijk laat
2 Download PatchCleaner
Ga naar www.homedev.com.au/ free/patchcleaner en haal via het tabblad Downloads de laatste versie van PatchCleaner op. Dit kan ook via www.sourceforge.net/projects/ patchcleaner. Lees op deze laatste site ook even de opmerkingen van gebruikers over bepaalde proble-
9q
Even scannen en…. Maar liefst 340 installatiebestanden met een totale omvang van 19,21 GB blijken niet langer nodig.
t
U doet er goed om de ‘release notes’ en de ervaringen van andere gebruikers door te nemen voordat u PatchCleaner downloadt en installeert.
2
3 men die ze ervaren (met name in combinatie met Office 2010) voordat u overweegt om PatchCleaner te gebruiken. PatchCleaner kan worden gebruikt op computers en notebooks met Windows 7, 8 en 10. De installatie van het compacte hulpje is rechttoe rechtaan. Belangrijk is dat u hiervoor een gebruikersaccount met beheerdersrechten gebruikt. Er is helaas geen portable versie van PatchCleaner beschikbaar.
U kunt vaak vele gigabytes vrijmaken!
zien dat de schrijfsnelheden rap afnemen. Kortom, het is in uw eigen belang uw ssd lekker slank te houden of – wanneer structureel meer dan 70% van totale opslagruimte is benut – te vervangen door een exemplaar met meer opslagcapaciteit.
3 Scan uw computer
t
Een volle ssd laat uw pc nog steeds snel opstarten, maar bij het wegschrijven van grote hoeveelheden data of veel bestanden zakken de prestaties behoorlijk in.
Als u PatchCleaner start, gaat het programma direct de map Installer scannen en kijken welke bestanden nog wel of juist niet nodig zijn. Afhankelijk van uw computer kan dit proces al snel een paar minuten in beslag nemen. Wanneer PatchCleaner klaar is, krijgt u te zien hoeveel bestanden nog steeds gebruikt worden (‘used’) en het aantal dat als overbodig (‘orphaned’) wordt aangemerkt, inclusief de hoeveelheid ruimte die hiermee onnodig wordt ingenomen. Klik eventueel op de knop Details om meer te weten te komen. Op onze computer die intensief wordt gebruikt blijkt zo’n 19 GB aan vuilnis (‘orphaned’ bestanden) aanwezig te zijn.
21 k 2017 k www.computeridee.nl
17
Hoe betrouwbaar is het?
Automatisch De stroom valt uit, uw computer loopt vast of u sluit een programma af zonder op opslaan te klikken. Vroeger was u in die situaties al uw werk kwijt geweest. Gelukkig is er tegenwoordig automatisch opslaan, onze redder in nood. Maar is die functie altijd veilig?
A
utomatisch opslaan: de naam zegt het eigenlijk al. Deze functie voorkomt dat u al uw werk verliest als er iets met uw computer gebeurt. Wanneer auto-opslaan ontwikkeld werd en welk programma het als eerste gebruikte, is onbekend. Wél duidelijk is dat auto-opslaan inmiddels alledaags is: bijna alle computerprogramma’s kunnen het wel in een bepaalde vorm. Ook u maakt regelmatig gebruik van autoopslaan, misschien zelfs zonder dat u dat weet.
MS AutoHerstel
Microsoft Office heeft al jaren de zogenoemde AutoHerstel-functie. Dit betekent dat uw computer uw werk regelmatig opslaat terwijl u bijvoorbeeld in Word een tekst typt. Als het noodlot toeslaat en Word onverwacht sluit, heropent het programma de laatste automatisch opgeslagen versie. Zo zorgt AutoHerstel ervoor dat zo min mogelijk werk verloren gaat. De offline programma’s van Microsoft Office slaan uw werk op
verliest. Gelukkig kunt u het interval eenvoudig aanpassen. Ga in een Office-programma naar Bestand, Opties en klik op Opslaan (afbeelding 1). In het venster dat opent, kunt u aangeven of en zo ja hoe vaak er automatisch een versie van uw werk moet worden opgeslagen. Het kortste interval dat u kunt kiezen is ‘Elke minuut’. Dit lijkt misschien ideaal, omdat u op die manier nagenoeg niets kwijt kunt raken, maar het zorgt er wel voor dat Office wat langzamer werkt. Kwestie van proberen wat voor u het beste werkt.
Handmatig herstellen
2 9
Interval en locatie en veel meer opties voor AutoHerstel instellen in Word.
volgens een vooraf bepaald interval, standaard ‘Elke tien minuten’. Voor sommige gebruikers is dat te weinig: in negen minuten na het laatste automatische opslaan kunt u een hoop werk doen dat u liever niet
Naast het aanpassen van het interval kunt u in dat venster ook andere zaken naar eigen voorkeur instellen (afbeelding 2). Zo kunt u hier bijvoorbeeld aangeven op welke locatie de automatische opslag moet plaatsvinden. Als AutoHerstel niet goed werkt, kunt u naar die locatie gaan om uw bestand handmatig te herstellen. Dit doet u gewoon door te dubbelklikken op de gewenste versie.
e
Klik op Bestand en vervolgens linksonder op Opties.
3 9
‘Bezig met opslaan…’ rechtsbovenin verandert in ‘Alle wijzigingen zijn opgeslagen in Drive’ als dat is gebeurd.
1 20 www.computeridee.nl k 21 k 2017
q
U kunt uw werk vanuit Google Docs downloaden in verschillende formaten.
4
Automatische engeltjes
opslaan Online software
In online software ziet auto-opslaan er ineens heel anders uit. Google Drive is een voorbeeld van zo’n webapplicatie. Google Drive bevat onder andere Google Docs, een programma dat vergelijkbaar is met Word. Opvallend is dat Google Drive geen Opslaan-knop heeft. Het opslaan van bestanden gebeurt automatisch, elke keer als u een wijziging aanbrengt (afbeelding 3).
Handmatig offline opslaan
Als u voor het eerst met Google Drive aan de slag gaat, kan de autoopslaanfunctie een beetje onwennig aanvoelen. Als u klaar bent met werken, moet u Google Docs namelijk gewoon wegklikken om de boel af te sluiten. Google Drive geeft geen pop-up waarin staat dat uw bestanden veilig zijn opgeslagen, daar moet u simpelweg op vertrouwen. Wilt u zeker weten dat uw Drivebestanden veilig zijn? Dan kunt u ervoor kiezen uw bestanden te downloaden, bijvoorbeeld als Wordbestand of als pdf (afbeelding 4). Handmatig offline opslaan is omslachtig, en de auto-opslaanfunctie van Google Docs zorgt ook dat dat niet nodig is. Er is nog wel een andere manier om zeker te weten dat uw bestanden veilig zijn. Klik in Google Drive rechts op het tandwiel om in uw instellingen te komen. Vink het vakje naast de optie ‘offline’ aan (afbeelding 5). Google Drive maakt vervolgens een map
5 aan op uw computer met al uw Drive-bestanden.
Offline synchroniseren
9
Met een simpel vinkje downloadt Google uw bestanden automatisch.
Als u die map via de Verkenner (of Finder op de Mac) opent, ziet u wanneer Google Drive voor het laatst wijzigingen in uw bestand heeft opgeslagen. Een bijkomend voordeel van offline opslaan is dat u uw bewerkingen niet verliest als uw
Outlook.com/Office 365
7 9
Office 365 biedt een aantal opties voor on- en offline opslag.
t
6
internetverbinding uitvalt. Ook kunt u aan uw bestanden werken als u geen verbinding hebt. Alle wijzigingen die u maakt terwijl u offline werkt, worden op uw computer opgeslagen. Google Drive synchroniseert de bestanden op uw computer met de bestanden in uw online omgeving zodra u weer internet hebt. Daarnaast kunt u, als de offline versie van uw document gesynchroniseerd is met de online versie, op iedere willekeurige computer verder werken aan uw bestand. Als de app van Google Docs op uw smartphone staat, kunt u zelfs via uw telefoon wijzigingen in uw document maken. Dat uw bestanden zowel offline als online worden opgeslagen, zorgt er bovendien voor dat u uw werk niet kwijt bent als u niet meer bij uw computer kunt, bijvoorbeeld in geval van diefstal.
Rechtsbovenin verandert ‘Opslaan’ in ‘Opgeslagen in OneDrive’ wanneer Word Online uw bestand automatisch heeft bewaard.
Outlook.com en de betaalde versie, Office 365, combineren de voordelen van Microsoft Office met de voordelen van Google Drive. Als u Word Online opent, zult u zien dat deze applicatie op Microsoft Word lijkt, maar ook een aantal dingen gemeen heeft met Google Drive. Zo slaat Word Online uw tekst op terwijl u typt (afbeelding 6), net zoals Google Docs dat doet. Anders dan in Google Docs vindt u in Office 365 wél een aantal manieren om uw bestand op te slaan (afbeelding 7). U kunt via het menu onder andere een Opslaan als-functie vinden. Ook kunt u een kopie van uw document downloaden. De klassieke knop Opslaan ontbreekt echter. “Er is geen knop Opslaan omdat uw document automatisch wordt opgeslagen”, vermeldt de applicatie onderaan in het menu.
Revisies
Veel offline programma’s overschrijven de vorige automatisch opgeslagen versie als ze opnieuw opslaan. Google Drive en Office Online pakken het anders aan. Iede21 k 2017 k www.computeridee.nl
21
Spraakbesturing voor apparaten
Praten als Techsites en kranten voorspelden begin dit jaar dat de tijd van spraakbesturing en -herkenning eindelijk echt is aangebroken. Gaan we allemaal babbelen met onze telefoon en instructies roepen tegen de computer? Volgens onderzoekers zijn we hard op weg naar een spraakgestuurde samenleving. We namen de proef op de som.
I
anders. Begin jaren negentig zat er bij een nieuwe SoundBlastergeluidskaart op mijn vaders computer een demo van een papegaai, die reageerde als je in de microfoon sprak en je soms napraatte (www. tiny.cc/papegaai). Met mijn vriendinnen had ik de meest gekke gesprekken met de vogel. Maar echt iets kunnen met spraakbesturing en -herkenning is toch een vrij recente ontwikkeling. Piek Vossen, hoogleraar Computationele Lexicologie aan de Vrije
k zit achter de computer dit artikel te schrijven, maar het is anders dan anders. Want vandaag test ik spraakbesturingssoftware Dragon van Nuance. De tekst die u voor u hebt, is grotendeels gesproken en ik heb de meeste correcties laten staan. Begin dit jaar kopten veel techsites en kranten dat de spraakbesturing en -herkenning er dan echt op functioneel niveau gaat komen. Die bewering neem ik onder de loep.
Sneller
Een artikel dicteren achter de computer is best een gekke ervaring. Eerst zit ik nog rechtop, maar al snel ga ik achterover leunen. Al pratend kijk ik naar mijn scherm waar binnen een seconde mijn gesproken tekst verschijnt. Ook al kan ik nog zo snel tikken, als ik achter elkaar door zou praten gaat dit duidelijk sneller. Niet gek als je bedenkt dat we gemiddeld drie keer sneller praten dan typen. Wanneer Dragon mij verkeerd verstaat kan ik het commando ‘wis dat’ uitspreken en verdwijnt mijn laatste woord. Het is heel ontspannen, maar tegelijkertijd moet ik ook anders nadenken over de tekst die ik op wil schrijven. Door het dicteren verandert het schrijfproces. Dragon verstaat mij wonderwel goed, iets dat ik zowel prachtig als ook een klein beetje eng vind. Zo goed kunnen computers mij dus verstaan na een klein testje waarbij ik een stuk of vijf zinnen moest voorlezen.
Eigen invulling
De eerste keer dat ik hardop sprak tegen de computer ging dat wel
9Voor ik Dragon kan gebruiken moet ik kort de microfoon testen.
9
Enkele zinnen voorlezen is genoeg om Dragon aan mijn stem te laten wennen.
44 www.computeridee.nl k 21 k 2017
Universiteit Amsterdam, legt uit waarom dit zo lang heeft geduurd: “De taal die we spreken is helemaal niet zo duidelijk als we denken, het is zelfs heel vaag. Als we iemand iets horen vertellen, vullen we een heleboel daarvan zelf in. Dat maakt onze taal heel efficiënt want we hoeven niet elk detail te beschrijven, maar dat maakt het voor een computer erg ingewikkeld ons echt te begrijpen.” Vossen geeft als voorbeeld het lezen van een boek. “In een verhaal zou het ons alleen maar afleiden als we op de seconde af te horen krijgen hoe laat iets gebeurde. We maken een inschatting, en begrijpen uit de context de volgorde van het verhaal, dat vaak niet precies chronologisch beschreven staat. Zoiets is voor een computer ondoenlijk.” Enerzijds onderschatten we dus hoe ingewikkeld onze spraak voor computers is en anderzijds overschatten we computers ook weer vaak, vindt Vossen: “Vooral als een machine
Pc-fluisteraar
Brugman menselijke kenmerken heeft, zoals een robot of avatar, krijgen we er bewust of onbewust ook menselijke verwachtingen van.”
genoeg destijds. Daarnaast zijn er grote ontwikkelingen, zoals ‘deep learning’-technologie, die een keerpunt hebben veroorzaakt in de effectiviteit van spraakherkenning.” Volgens Vossen is spraakherkenning en -besturing vooral goed te gebruiken binnen een duidelijk afgebakende situatie die voorspelbaar is voor de computer. Zoals in een auto, een tekstbewerkingsprogramma of voor apparaten in huis. Om dit artikel te schrijven hoeft Nuance immers niet precies te snappen wat ik zeg, zolang het maar goed verstaan wordt en daardoor goed omgezet in woorden.
Verstaan
Onhandig
t
De dos-papegaai was nog ver verwijderd van echte spraakbesturing.
Dragon van Nuance bestaat ook alweer twintig jaar. Nils Lenke, senior director corporate research bij Nuance, legt uit wat er nog meer veranderd is in die tijd. “De gemiddelde computer was niet krachtig
Vossen: “Dit kunnen we op steeds meer plekken in onze maatschappij gaan verwachten, waarschijnlijk willen we straks niet meer anders.” Bij Nuance zien ze vooral een groei in beroepen waar veel documentatie gebruikt wordt, zoals in de financiële sector en marketingbedrijven. Daarnaast zijn er veel fans onder journalisten en schrijvers doordat ‘de stem’ van de schrijver natuurlijker overkomt en in de juridische sector vanwege automatische transcripties. De voorspelling is dat we in 2019 al ongeveer een derde van ons smartphonegebruik via spraak
Hoogleraar Piek Vossen:
“Onze taal is heel efficiënt” besturen. Vossen kan zich dat goed voorstellen, maar we moeten ook weer niet overdrijven: “Er zijn ook situaties waarin het helemaal niet handig is als iedereen hardop zit te praten; denk aan een open kantoor.” Lenke ziet de technologie ook niet als vervanging van het toetsenbord
Wat is deep learning? ‘Deep learning’ is een verzamelnaam voor een aantal technieken gericht op patroonherkenning die computers zelfstandig kunnen uitvoeren. Deep learning is geïnspireerd op hoe het menselijk brein nieuwe dingen leert en interpreteert. Dit is ook waarom Dragon mij zo snel en accuraat begrijpt. De techniek blijft voortdurend leren van de gebruiker om zo nog preciezer te worden. Het programma raakt na verloop van tijd helemaal afgestemd op mij, onder meer door mijn teksten te analyseren en te bekijken welke woorden ik vaker gebruik. “Elke keer als je Dragon gebruikt onderzoekt die hoe je stem vandaag klinkt, zodat een verkoudheid geen roet in het eten gooit en achtergrondgeluid gefilterd wordt,” zegt Lenke. Deep learning zorgt er ook voor dat computers of avatars die terugpraten ons sociale gedrag kunnen nabootsen, zegt Vossen. “Hierdoor kunnen computers iets terugzeggen wat heel lekker bekt, omdat ze aangeleerd hebben dat dit het patroon is in een dergelijk gesprek. Maar dat betekent absoluut niet dat ze het ook daadwerkelijk ‘begrijpen’.” en de muis maar eerder als een alternatief dat naar gelang de situatie ingezet kan worden. “Steeds meer mensen werken een dagje thuis of op afstand – dat is een ideale situatie voor spraakbesturing.”
Minder corrigeren
Ik zet mijn test met Dragon voort. Microsoft Word begrijpt het als ik ‘witregel’ zeg of ‘einde van de alinea’. ‘Ga naar Firefox’ is een opdracht die wordt uitgediept, nee uitgetypt, maar zeg ik ‘Firefox openen’, dan opent mijn browser. Daar open ik een groepsgesprek op Facebook Messenger. De groepsleden staan versteld dat de software al 21 k 2017 k www.computeridee.nl
45