Foodact Eindpublicatie

Eindpublicatie FOOD ACT Inspiratiegids: lokaal aan de slag met voedseloverschotten

1

Inhoudstafel Inhoudstafel..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... p. 01 Voorwoord........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ p. 03 Armoedebestrijdingsplan OCMW Kortrijk................................................................................................................................................................................................................................................................................................ p. 05 Food-Act: inhoud en doelstellingen.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. p. 07 Voorbereiding van het project............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ p. 09 Resultaten......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... p. 14 Getuigenissen................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ p. 17 Empowerment en de strijd tegen armoede............................................................................................................................................................................................................................................................................................. p. 19 Het dessertje van Food-Act....................................................................................................................................................................................................................................................................................................... p. 21 Uitdagingen.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... p. 23 Interessante links............................................................................................................................................................................................................................................................. p. 24

FoodAct

OCMW [ 1 ]

[ 2] F o o d A c t

OCMW

2

Voorwoord In Kortrijk wordt dagelijks 7 ton perfect bruikbare voeding weggegooid, een kleine 2.500 ton per jaar. In Vlaanderen wordt ieder jaar zelfs voor 2 miljoen ton aan voedsel weggegooid. Een deel daarvan wordt gelukkig gerecupereerd, bijvoorbeeld door niet-verkochte appels te verwerken tot appelmoes. Maar toch blijft het erg confronterend als je bij die cijfers stilstaat, wetende dat er in de stad heel wat mensen in armoede leven. Mensen die ook proberen een evenwichtig en gezond voedingspatroon te ontwikkelen, maar daar niet altijd de middelen voor hebben. Voedselherveeldeelprojecten zoals FOOD ACT zijn inderdaad geen structurele bestrijding van de armoede. Maar ze vormen wel een welgekomen hulp voor mensen in armoede. Een project als FOOD ACT staat ook verder dan de ietwat ouderwetse caritatieve noodhulp-gedachte, maar gaat met mensen in armoede zelf aan de slag, probeert ze te betrekken in de werking. In die zin past FOOD ACT in het kader van recente Europese, federale en Vlaamse beleidsaanbevelingen.

De projectoproep ‘sociale economie 2014’, gelanceerd door toenmalig staatssecretaris voor Maatschappelijke Integratie en Armoedebestrijding Maggie De Block, bood opportuniteiten om via sociale economie projecten rond gezonde voeding op te zetten. Dit was voor OCMW Kortrijk doorslaggevend om FOOD ACT te ontwikkelen. FOOD ACT bestaat nu twee jaar en heeft ons al heel wat inzichten opgeleverd. Die willen we in deze korte brochure graag met jullie delen. Dit ‘doe-boek’ FOOD ACT is geen pure handleiding. Wel willen we illustreren hoe een lokaal bestuur, een welzijnsorganisatie of vrijwilligersvereniging lokaal aan de slag kan gaan met voedseloverschotten om mensen in armoede te helpen. En zo willen we jullie inspireren. In Kortrijk maakten we de keuze om ons te focussen op producten als brood, fruit en groenten. Maar misschien liggen er in andere gemeenten andere kansen? Of wensen jullie te focussen op één bepaald product? Dit doe-boek wil jullie inspireren om dat doel te realiseren.

Vanuit ons armoedebestrijdingsplan streven we er met het OCMW Kortrijk naar dat gezonde voeding voor iedereen toegankelijk moet zijn. Daarbij lieten we ons onder andere inspireren door het ‘doe-boek’ “Sociaal aan de slag met voedseloverschotten” van voormalig Vlaams minister Ingrid Lieten, bevoegd voor armoedebeleid.

Veel inspiratie, veel leesplezier en vooral veel doe-plezier! Philippe De Coene, Schepen van Sociale Zaken, OCMW, Armoedebestrijding, Consumenten en ICT

FoodAct

OCMW [ 3 ]

[ 4] F o o d A c t

OCMW

3

Armoedebestrijdingsplan OCMW Kortrijk Een grote groep mensen in Vlaanderen leeft in armoede, ook in Kortrijk. Als we de cijfers voor de Europese armoedegrens hanteren, leefden in 2013 11.227 inwoners van Kortrijk onder de armoedegrens. De kinderarmoede in onze stad nam in de periode 2007-2012 toe van 7 procent tot 18 procent, aldus cijfers van Kind en Gezin. Gelukkig daalde de kinderarmoede de daaropvolgende twee jaar lichtjes, maar bedraagt nog steeds 15,4 procent in 2014. Het OCMW Kortrijk maakte bij het begin van de legislatuur een ambitieus armoedebestrijdingsplan op. Voor tien beleidsdomeinen werd een aantal strategische doelstellingen opgesteld. Die werden vertaald naar bijna tweehonderd acties om de armoede in Kortrijk terug te dringen. ‘Gezond eten is een recht voor iedereen’ is één van die tien beleidsdomeinen waar het OCMW Kortrijk op inzet.

Het OCMW realiseert deze doelstelling aan de hand van vier concrete punten: • Werken aan gezonde en betaalbare voeding voor iedereen door onder andere het systeem van thuisbezorgde maaltijden uit te breiden. • Onderzoek naar de mogelijkheid van een sociale kruidenier. • De opening van een volksrestaurant eind 2017. • Verbeteren en versterken van voedselherverdeling (onder meer Zero Food Waste i.s.m. Delhaize en Food Act).

FoodAct

ocMW [ 5 ]

[ 6] F o o d A c t

OCMW

• Zowel vanuit het strategisch meerjarenplan (SMJP) als vanuit het armoedebestrijdingsplan van het huidige stadsbestuur zijn ‘activering’ en ‘acties rond gezonde voeding’ beleidsdoelstellingen die hoog op de agenda staan. • De Programmatorische Overheidsdienst Maatschappelijke Integratie lanceerde in 2014 een projectoproep vanuit de cel Sociale Economie met als thema ‘gezonde voeding’. • Dit resulteerde in onderstaand, door het POD MI, goedgekeurde project met volgende omschrijving:

definitie

4

FOOD ACT: inhoud en doelstellingen

FOOD ACT betreft de oprichting van een voedselhulpnetwerk dat instaat voor de recuperatie van voedseloverschotten rechtstreeks bij de producenten (bv. tuinen, landbouwers, bedrijven) en handelaren, om de overschotten te leveren bij voedselhulporganisaties. Daartoe wordt een voedselhulpteam opgericht dat bestaat uit werknemers art. 60,§ 7 onder leiding van een instructeur. Deze zullen ingezet worden voor de logistieke organisatie van het voedselhulpnetwerk, nl. de ophalingen en leveringen. FOOD ACT zal instaan voor de logistieke organisatie van de voedselhulp in Kortrijk en tegelijk bijkomende werkervaringstrajecten creëren voor personen met een bijzonder arbeidszorgprofiel (nood aan laagdrempelige trajecten met eenvoudig uit te voeren taken), dit via een contract art. 60, § 7 . Vanuit de mensgerichte visie spreken we bij OCMW Kortrijk over leerwerknemers i.p.v. tewerkstelling via art. 60,§ 7.

FoodAct

OCMW [ 7 ]

[ 8] F o o d A c t

OCMW

5

Voorbereiding van het project Activering van mensen met leefloon (art.60,§ 7) De keuze om binnen FOOD ACT in te zetten op activering is inherent aan de projectoproep van de POD MI. In samenspraak met het departement Sociale Dienst en Activering van het OCMW Kortrijk werd een ‘voorbeeldprofiel’ opgemaakt van een leerwerknemer die kon ingeschakeld worden in FOOD ACT. Een leerwerknemer die tewerkgesteld wordt bij FOOD ACT of een gelijkaardige werking moet volgens ons volgende competenties of vaardigheden hebben: ✔ Kennis van het Nederlands ✔ Bij voorkeur in het bezit van een rijbewijs B ✔ Kunnen uitvoeren van een opgelegd schema en/of planning (ophalingen en verdelingen) ✔ Klantgericht ✔ Betrouwbaar ALTERNATIEVEN OM EEN GELIJKAARDIGE WERKING TE STARTEN: • Personeel met regulier contract • Opstart van een vrijwilligerswerking • Samenwerking met een voedselverdeelorganisatie uit de buurt waarbij (meestal) vrijwilligers extra taken opnemen, ook buiten hun eigen werking

Zoeken naar partnerschap Van meet af aan hebben we met FOOD ACT samengewerkt met verschillende partners. Enerzijds partners die zicht hebben op de bestaande voedselverdeling (Streekfonds, Provincie West-Vlaanderen, het eigen OCMW …), anderzijds partners die betrokken zijn bij de voedselverdeling zelf (Voedselbank West-Vlaanderen, voedselverdeelorganisaties, welzijnsorganisaties …) Deze partners werden regelmatig bevraagd en samengeroepen om afspraken te maken, om de evoluties, resultaten en mogelijke vragen rond FOOD ACT te bespreken. FoodAct

OCMW [ 9 ]

Met de Voedselbank West-Vlaanderen werden er duidelijke afspraken gemaakt: • Een aanbod van buiten de stad Kortrijk wordt niet door FOOD ACT behandeld. Er wordt dan doorverwezen naar het desbetreffend OCMW of naar de Voedselbank West-Vlaanderen zelf. • Een uitzonderlijk aanbod van grote hoeveelheden wordt gecommuniceerd naar de Voedselbank zodat zij deze producten kunnen ophalen en verdelen.

Keuze van producten FOOD ACT heeft de keuze gemaakt om zich toe te spitsen op drie basisproducten: - Brood - Fruit - Groenten We kozen ervoor om geen vis, vlees of bereide maaltijden en producten op te nemen in ons project. Dit deden we wegens een gebrek aan koelmogelijkheden tijdens het transport, een gebrek aan opslagmogelijkheden in ons lokaal en wegens de strengere criteria voor voedselveiligheid.

Zoeken naar aanbieders Binnen de grenzen van de gemeente of stad zijn er heel wat aanbieders die je kunt vragen of ze af en toe kwaliteitsvolle voedseloverschotten hebben. Denk maar aan groothandelaars in fruit en groenten, marktkramers op de wekelijkse markt, kleine kruideniers, buurtwinkels en warenhuizen, bakkers, slagers, vishandelaren …

Tips: ✔ Ongetwijfeld kun je terecht bij een aantal winkels binnen je eigen netwerk. Bijvoorbeeld winkels waar je zelf vaak komt of waarvan je weet dat ze geregeld voedseloverschotten hebben. ✔ Je kunt te rade gaan bij collega’s, kennissen en vrienden. [ 10 ] F o o d A c t

OCMW

✔ Schrijf specifieke handelaars aan. ✔ Publiceer een artikel in het gemeenteblad of de stadskrant, stuur een nieuwsbrief en een persbericht uit. ✔ Bevraag de lokale markten.

Belangrijk: • Omschrijf duidelijk de doelstellingen van het project. • Communiceer dat de producten terecht komen bij mensen in armoede. • Pak het professioneel aan: maak een communicatieplan (folder, naamkaartje, website …), informeer je goed over voedselveiligheid, zorg voor voldoende materiaal (vervoer, transportverpakking, groenteboxen …), zorg dat mogelijke aanbieders weinig of geen extra werk hebben om hun producten mee te geven…

Mogelijkheden om afhalingen te organiseren:  Spreek vaste momenten af voor de ophalingen.  Spreek een ritme af: dagelijks, meerdere keren per week, wekelijks … Handelaren weten doorgaans goed op welke dag er de meeste overschotten zijn.  Handelaren kunnen hun overschotten dagelijks in een vriezer bijhouden. Die kunnen dan eenmaal per week worden opgehaald. Dit is vooral interessant bij bakkers.  Toets af welke ad hoc mogelijkheden er zijn. Bijvoorbeeld: een groentehandelaar heeft een foute bestelling geplaatst en zit eenmalig met een overschot. Vanuit het project zorg je dat dit gemeld kan worden zodat je een eenmalige ophaling kan organiseren.

Zoeken naar afnemers Om op zoek te gaan naar lokale afnemers kun je te rade gaan bij het OCMW, de gemeente, welzijnsschakels, de parochie, ... Kijk ook eens op sociale media zoals Facebook naar verdeelgroepen zoals Freecycle, of op sites zoals www.schenkingsbeurs.be. Bij aanvang van FOOD ACT hebben we al deze partners uitgenodigd om de krijtlijnen uit te zetten waarbinnen FOOD ACT kan manoeuvreren. Zo kwamen we tegemoet aan de vragen, bedenkingen, suggesties, aandachtspunten van de partners uit het netwerk FOOD ACT. Aandachtspunten: • Eerbiedig de andere werkingen, die vaak draaien op vrijwilligers. • Vaak zijn bestaande voedselverdeelorganisaties al jarenlang actief. Zorg voor voldoende waardering, anders kan dit voor wrijvingen zorgen. • Verduidelijk het aanvullend karakter van FOOD ACT tegenover de bestaande systemen. Zo zorg je ervoor dat FOOD ACT niet bedreigend overkomt bij mogelijke afnemers.

Belangrijk: • Zorg ervoor dat je een goed zicht hebt op de bestaande voedselherverdeling : • Welke organisaties bestaan er die aan voedselherverdeling doen? • Waar halen zij hun producten op? • Aan wie verdelen ze? • Wanneer verdelen ze? • Welke tekorten of hiaten ondervinden ze? We bezorgen groenten, fruit en brood bij een twintigtal organisaties. Sommige organisaties nemen tijdelijk producten af, sommige organisaties zijn er in de loop van

het project bij gekomen, anderen vielen af wegens stopzetting van hun activiteiten. De afnemers zijn: • Bestaande voedselverdeelorganisaties in Kortrijk zoals De Vaart, Ichtus, Activiteitencentrum De Bolster, St.Michielsbeweging, Jezus Levend Water, Beschut Wonen … • De diverse buurtwerkingen van OCMW Kortrijk. • Diverse welzijnsorganisaties zoals CAW of het Centrum voor jongeren- en gezinsbegeleiding. • Sociaal-artistieke organisaties zoals Theater Antigone en de Unie der Zorgelozen. • A’kzie, de vereniging waar armen het woord nemen.

Matching van aanbieders en afnemers Vanaf het moment dat we een goed beeld hadden van wat we wanneer konden ophalen en wanneer bestaande organisaties producten konden gebruiken, zijn we begonnen met de opmaak van een inventaris en een weekschema. Heel concreet betekende dit het matchen van wat we bv. op maandag konden ophalen met waar we de maandag konden leveren. En dit voor een hele week. Uiteraard is FOOD ACT afhankelijk van de beschikbare overschotten. In de communicatie naar de afnemers is het van groot belang dat je dit steeds onderstreept. Een organisatie mag en kan nooit zijn werking afstemmen enkel en alleen op initiatieven zoals FOOD ACT. De opgemaakte inventaris en het weekschema werden nog eens ter goedkeuring bezorgd bij leveranciers en afnemers.

Flexibiliteit: Vanuit FOOD ACT zijn wij steeds heel flexibel omgegaan met dit weekschema: • Een voedselverdeelorganisatie kan eens een dagje gesloten zijn. • Een aanbieder heeft verlof waardoor er geen ophalingen mogelijk zijn. • Er doet zich een opportuniteit voor bij een handelaar die niet in de lijst is opgenomen. FoodAct

OCMW [ 11 ]

Voorbeeld van dagschema TIJDELIJKSE OPDRACHTEN Woensdag 9 december: buurtwerk Zonnewijzer`

VASTE OPDRACHTEN Maandag 07.45 uur: Groothandelsmarkt Heule Blauwe bakjes meenemen vanuit Startpunt (+/- 25) Ophalen van groenten en fruit  Voorrang geven aan groenten  Enkel fruit dat nog minstens enkele dagen houdbaar is, fruit dat ‘te ver’ is niet meer meenemen Ophalen van groenten en fruit  Metro Wevelgem Verdelen van groenten en fruit  KTA Drie Hofsteden, basisschool, Min. de Taeyelaan 13, Kortrijk • Tegen 09.15 uur • Contactpersoon: mevrouw Depraetere: 0479 50 10 85 • Verwittigen indien er geen groenten zijn Ophalen van brood bij bakkerij Hoornaert Ophalen van brood bij bakkerij Dari  Veemarkt 50, Kortrijk Brood snijden in leerwerkplaats Verder verdelen van groenten, fruit en brood (langsgaan en vragen welke de noden zijn, niets minder en niets meer achterlaten dan de gestelde vraag). (Lijst in volgorde van belang, niet zozeer in een logisch traject) Brood versnijden in leerwerkplaats Verder verdelen van overschotten  Ruilwinkel Mama’s voor Mama’s, Damastweversstraat 1, 8500 Kortrijk  Effect (vroegere BND), Damastweverstraat 1, 8500 Kortrijk  Wijkcentrum De Venning, Damastweversstraat 3, 8500 Kortrijk • Tegen 10.00, af te zetten in buurtlokaal) contactpersoon: Noortje Desmet [ 12 ] F o o d A c t

OCMW

 Centrum Overleie, Overleiestraat 45: SOEPGROENTEN • tegen 10.00 uur • contactpersoon: Katrien Verlinden  LDC De Zonnewijzer, Langemeersstraat, 8500 Kortrijk :SOEPGROENTEN • Tijdstip: voor 10.30 uur • Contactpersoon: Kelly Nuyttens  Nachtopvang, Tuighuisstraat • 8 broden • Indien geen brood bellen naar 0492 46 37 81  De MaRe , Condédreef 59, 8500 Kortrijk • Tijdstip: voor de middag • Contactpersoon: John (coördinator)  Arbeidszorgcentrum Domino, Filips Vande Elzaslaan 83A, 8500 Kortrijk • Tijdstip: voor de middag • Contactpersoon: Michael  Beschut Wonen, St-Denijsestraat 190 A • Tijdstip: voor de middag • Contactpersoon: Veerle Dufait  Centrum voor jongeren en gezinsbegeleiding, Beheerstraat 68, 8500 Kortrijk • Tijdstip: voor de middag • Contactpersoon: Filip Dewitte  Leerwerkplaats Startpunt, Damastweversstraat 3, 8500 Kortrijk (verdeling in keuken om 16.00, begeleidende instructeur Nancy)  Kringloopwinkel Kortrijk, Gentsesteenweg 176, 8500 Kortrijk  Poverello, Spoorweglaan 26, 8500 Kortrijk Aandachtspunt: lege bakken terug meebrengen !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Boodschappenlijstje: het nodige personeel en materialen

waaruit je de werking organiseert, is het toch aan te raden om te informeren bij het FAVV. Transportmiddel (grote of kleine bestelwagen)

Inzet van leerwerknemers Samen met een instructeur-coach-begeleider werden er leerwerknemers gezocht die ingeschakeld konden worden in het project. Eens leerwerknemers met het juiste profiel werden gevonden, konden we aan de slag. In het begin zijn we gestart met één leerwerknemer die 22 uren per week werd ingeschakeld. Naarmate het project vorderde en het aantal ophalingen omvangrijker werd, hebben we meerdere leerwerknemers kunnen betrekken in het project.

Belangrijk: Indien er leerwerknemers betrokken worden, is het belangrijk om hen ook andere taken te geven. Onze ervaring heeft geleerd dat een voltijdse tewerkstelling niet mogelijk was. De taken voor een leerwerknemer zijn geconcentreerd op de verdeling volgens weekschema en eens de ophalingen en verdelingen waren gebeurd, zat het werk er op. De leerwerknemers die betrokken waren bij FOOD ACT konden ook andere taken uitvoeren in de leerwerkplaats van het OCMW. Ze konden aan de slag bij de groendienst, de schoonmaakploeg, de transportploeg en de verhuisdienst. Hou er wel rekening mee dat het project snel kan groeien, waardoor de leerwerknemer meer taken krijgt. Goedkeuring van FAVV FOOD ACT diende bij het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) een aanvraag in voor erkenning als voedselverdeelorganisatie. Voor de actuele en de correcte informatie om dit modelformulier in te vullen kun je terecht bij de provinciale afdeling van het FAVV. Contact gegevens: http://www.afsca.be/ Indien er reeds een erkenning is voor de locatie van

Met de middelen die ter beschikking werden gesteld vanuit het POD MI werd een tweedehands bestelwagen aangekocht. Door de grote hoeveelheid groenten, fruit en broodoverschotten was het aangewezen om een kleine vrachtauto of grote bestelwagen in te zetten in plaats van een kleinere bestelwagen.

We konden een tweedehands broodsnijmachine kopen en hierdoor konden we veel meer brood verdelen. Er werden ook broodzakken aangekocht bij een firma die gespecialiseerd is in verpakkingsmateriaal. Samen met de leerwerknemers wordt al het brood verzameld in onze keuken en versnijden we het met de broodsnijmachine. Het brood wordt verpakt en terug verdeeld.

Thermoboxen Met middelen van het project werden er 44 thermoboxen in piepschuim aangekocht. Deze worden gebruikt om de koude keten te respecteren: het voedsel moet op dezelfde lage temperatuur blijven. Dit is voor groenten, fruit en brood wel van minder belang in vergelijking met bereide gerechten, vlees of vis. Groentebakken, type ‘Euro Pool System’ Handig om groenten en fruit te vervoeren zijn de blauwe bakken van ‘Euro Pool System’. Die moeten wel gehuurd worden van het bedrijf dat deze bakken ter beschikking stelt. Nadeel is dat deze firma alleen met grote oplagen werkt.

Tip: Ga eens na binnen je eigen werking (bijvoorbeeld bij de centrale keuken van het OCMW) of er geen blauwe bakken aan de kant kunnen worden gezet voor de uitwerking van een gelijkaardig initiatief. Op die manier kun je vrij makkelijk aan 40 tot 50 bakken geraken. Broodsnijmachine + broodzakken Van in het begin van FOOD ACT werden er broden opgehaald bij diverse bakkers. Sommige bakkers hielden hun broodoverschotten een week bij in hun vriezer, andere bakkers gaven hun broodoverschot van daags voordien niet bevroren mee. Brood is een dankbaar product voor vele organisaties maar we kregen af en toe de melding dat niet gesneden brood niet altijd werd meegenomen. FoodAct

OCMW [ 13 ]

6

Resultaten

Kostprijs van dit project De kostprijs van een gelijkaardig initiatief is moeilijk in te schatten omdat dit nu eenmaal afhankelijk is van heel wat factoren. Moet er een projectmedewerker extra worden aangeworven? Is het nodig om een bestelwagen aan te kopen of kan er één gebruikt worden binnen de organisatie? Wat is de kost voor een leerwerknemer in de gemeente? Moet er geïnvesteerd worden in koelkasten en diepvriezers of wordt er niet gewerkt met koeling? Moeten er koelboxen en/of groenteboxen worden aangekocht … ? De kostprijs van FOOD ACT - OCMW Kortrijk voor de periode van het door de POD MI goedgekeurde project (mei 2014 – april 2015) - Loonkost projectmedewerker 55.000 euro - Loonkost leerwerknemers (art. 60, § 7) 10.000 euro - Aankoop bestelwagen (tweedehands) 2.000 euro - Belettering van bestelwagen 800 euro - Onderhoud van bestelwagen, verzekering, brandstof … 1.250 euro - Broodsnijmachine (tweedehands) 750 euro - Broodzakken 550 euro - Drukwerk 300 euro - Diverse zoals GSM en bureaumateriaal 360 euro TOTAAL 71.010 euro

Bereik aantal mensen Een correct cijfer is moeilijk te geven. Sommige organisaties houden bij hoeveel gezinnen ze bereiken, andere organisaties houden bij hoeveel personen ze bereiken. Na een rondvraag bij onze afnemers kunnen we zeggen dat wekelijks ongeveer 1.200 personen gebruik maken van de diensten van FOOD ACT.

[ 14 ] F o o d A c t

OCMW

Cijfergegevens FOOD ACT Je kan steun krijgen bij KOMOSIE, de Koepel van Milieu Ondernemers in de Sociale Economie. Startende en bestaande sociale (economie) organisaties in Vlaanderen die sociaal aan de slag te gaan met en rond voedseloverschotten kunnen rekenen op een actieve ondersteuning. Als OCMW Kortrijk nemen wij, met FOOD ACT, actief deel aan hun Lerend Netwerk ‘Sociaal aan de slag met voedseloverschotten’. Het is op zo’n Lerend Netwerk dat we een rekenblad aangereikt kregen om onze ophalingen in cijfers om te zetten. We hebben gekozen om in deze brochure relevante en betekenisvolle tabellen te plaatsen die een goed overzicht bieden van welke producten we hebben opgehaald in de periode van oktober 2014 tot en met april 2015. FRUIT:

Opmerking: Het meeste fruit dat we konden meenemen was heel rijp, m.a.w. het fruit moest diezelfde dag nog verdeeld en verbruikt worden. Indien er mogelijkheden waren geweest om het fruit te verwerken in smoothies, sappen, ijscrème of andere producten, dan hadden we nog veel meer fruit kunnen ophalen en verdelen. Soorten fruit: appels, peren, bananen, ananassen, mango’s , kiwi’s, druiven.

BROOD:

GROENTEN:

Opmerking: In het begin van ons project hadden we nog geen broodsnijmachine. Na de aankoop van een tweedehands broodsnijmachine kregen we heel wat positieve reacties en werd het brood gemakkelijker verdeeld. De stijging in aantal kilo’s brood vanaf de maand januari is dankzij de samenwerking met twee nieuwe bakkerijen. Soorten broodproducten: kleine broden, grote broden, wit brood, bruin brood, meergranen- en volkorenbrood, speltbrood, koffiekoeken zoals chocoladekoeken, croissants …

ALGEMEEN OVERZICHT: Opmerking: Ook hier hebben we het over het aantal kilo’s dat we daadwerkelijk hebben opgehaald en verdeeld. Het aanbod was dikwijls veel groter dan de vraag. Omdat we met een directe verdeling werkten, was het niet de bedoeling om zelf overschotten op te stapelen. Omdat er vaak met seizoensgebonden groenten werd gewerkt, vroegen sommige organisaties wel eens om een bepaalde groente even niet meer te leveren. Soorten groenten: prei, spruiten, kolen, raapjes, rode kolen, broccoli, bloemkool, aardappelen, tomaten, wortels, witloof, pastinaak …

FoodAct

OCMW [ 15 ]

Belangrijk

Acties

• Ter plaatse sorteren van goede producten

Tijdens de looptijd van het project ondernamen we als FOOD ACT ook acties om onszelf in de kijker te zetten:

Tijdens het ophalen van de producten wordt steeds kritisch gekeken naar de kwaliteit van de beschikbare producten. Binnen onze tijdsbesteding van FOOD ACT voorzien we de nodige tijd om ter plaatse te sorteren. Bij het ophalen van fruit en groenten hebben we regelmatig een aanbod van bijvoorbeeld bakken prei waar er telkens één of twee stengels een mindere kwaliteit hebben. In samenspraak met de handelaar gooien we die ‘mindere’ groenten in de daar voorziene GFT container. Voor de handelaar is dit nog steeds een winst want anders verdween alle prei in dezelfde container. • Wat met eigen overschotten en/of afval Bij de verdeling van groenten, fruit en brood is er ook onvermijdelijk afval. Vanuit FOOD ACT hebben we de mogelijkheid om ons afval (de hoeveelheid is hier heel beperkt en vaak is dit bladafval dat loskomt door het verdelen) te deponeren op een composthoop van de stad. Het is interessant te weten waar het afval naartoe kan worden gebracht. Andere mogelijkheden zouden kunnen zijn: geven aan kippen van een bevriende kippenhouder of landbouwer, een eigen composthoop organiseren, deponeren in GFT-container of in de vuilnisbak gooien (dit laatste is te vermijden omdat er in afval nog voldoende en bruikbare energiewaarde zit om te gebruiken voor dierlijke consumptie of om te composteren)

• Op de Wereldverzetdag tegen armoede werd 130 liter appelsap geperst met overschotten van appels. • Kringloopkoken: in samenwerking met de Kringloopwinkel Zuid-West-Vlaanderen werd er een hele dag hapjes aangeboden aan bezoekers van de Kringloopwinkel in Kortrijk. • Resto V-Tex: tijdens de rommelmarkt op de wijk St. Jan werd er met buurtwerk V-Tex gekookt voor en samen met 100 mensen in armoede. • Diverse kookworkshops in samenwerking met verschillende organisaties die zich richten tot mensen in kansarmoede

Zijresultaten • Samenwerking met AD Delhaize Bellegem Na een vraag van AD Delhaize of we geïnteresseerd waren in overschotten vanuit de winkel hebben we verschillende voedselverdeelorganisaties uitgenodigd om te kijken of zij deze overschotten konden ophalen (naar analogie met het Zero Food Waste project van Delhaize). Dit is een samenwerking die heel goed verloopt met fantastische resultaten, zowel voor AD Delhaize als voor de verdeelorganisaties. Deze succeservaring heeft ertoe geleid om met meerdere warenhuizen samen te werken zoals Albert Heyn, Metro, Bio-planet • Overschotten van broodjesmaaltijden Af en toe kregen we het aanbod vanuit Stad en/of OCMW om hun overschotten van belegde broodjes op te halen. Vanuit FOOD ACT waren we flexibel genoeg om deze te gaan ophalen en verder te verdelen volgens het dagschema. Tot groot genoegen van onze afnemers.

[ 16 ] F o o d A c t

OCMW

7

getuigenissen Filip Dewitte, Coördinator Centrum Jongeren- en Gezinsbegeleiding

Wim Debonne, St. Vincentius - De Vaart, voedselverdeelorganisatie

“We hebben de samenwerking met Food Act als zeer positief ervaren. De cliënten waren zeer tevreden over de geleverde producten. We hopen nog verder te kunnen samenwerken!

“Wat De Vaart betreft, is dit initiatief en ook de manier waarop het werd aangepakt, als zeer positief ervaren. Het edele doel om goede producten, die dreigen verloren te gaan, te verdelen aan zij die het normaal niet kunnen betalen, wordt door organisaties als De Vaart al heel lang nagestreefd. Food Act sluit daar naadloos op aan en boort nieuwe bronnen aan.

De twee leveringen per week zijn juist gepast voor ons. Veel meer of minder zou dit niet moeten zijn. Bij een levering kun je exact zeggen wat je wel of niet wenst. Zo is het aanbod op maat.”

Curd Fieux, VZW Sint Michiel Armenzorg, onthaalhuis Emmanuel Kortrijk “Het was voor onze mensen toch wel een zeer deugddoende extra om naast de basispakketten zo af en toe ook eens wat verse groeten en fruit te mogen ontvangen. We zijn dan ook heel erg dankbaar voor alles wat we extra kunnen verdelen aan brood, groenten en fruit ...

Daarnaast is Food Act een perfect voorbeeld van hoe een officiële instantie zoals het OCMW en een vrijwilligersorganisatie als De Vaart op een heel harmonische manier kunnen samenwerken. De warme uitstraling en de gedrevenheid van OCMWmedewerkers heeft daar zeer veel mee te maken. Naast alle regelgevingen blijft het menselijke contact heel belangrijk voor hen die goed willen doen. Het feit dat Food Act ook de zelfredzaamheid van een aantal ‘mensen in de marge’ verhoogt, is heel belangrijk. Het continueren van de actie is daarom heel belangrijk.

Rebecca Vanoverberghe, buurtwerker De Lange Munte , OCMW Kortrijk “Er was een heel goeie samenwerking. Het is een project dat met open armen werd ontvangen door zowel het personeel van het buurthuis als door de wijkbewoners. Het bestaande aanbod kon behouden blijven maar naarmate het in de wijk bekend werd, zijn er toch heel wat wijkbewoners naar het buurthuis gekomen die we anders niet zagen. Dus door het project hebben er nieuwe mensen kennis gemaakt met het buurthuis, wat zeker positief is.

Voor De Vaart een schitterende aanvulling van de te verdelen goederen. Alle lof!”

heel veel dank en we hopen dat er in de toekomst verder kan worden samengewerkt!”

FoodAct

OCMW [ 17 ]

[ 18 ] F o o d A c t

OCMW

8

Empowerment en de strijd tegen armoede “Wat je voor mij doet, maar zonder mij, doe je tegen mij� - Mahatma Gandhi Vanuit FOOD ACT is het nooit de bedoeling geweest om voedseloverschotten te herverdelen omwille van de voedseloverschotten zelf. Het is een keuze geweest om zoveel mogelijk momenten vast te grijpen om samen met de mensen in armoede activiteiten rond voedsel op te zetten. Vanuit participatie proberen we ook mensen in armoede verantwoordelijkheden te geven en hen engagementen te doen aangaan. Emanciperend werken, mensen sterker maken zodat ze zelf hun situatie in handen kunnen nemen, dat doe je maar als je hen betrekt bij elke stap in een project. Door een initiatief op te starten en draaiende te houden in samenwerking met mensen in armoede, zal de werking beter aansluiten bij hun noden. Bovendien kan het zinvol zijn voor mensen in armoede om als vrijwilliger mee te draaien en gaat men dan samen de strijd aan tegen armoede.

FoodAct

OCMW [ 19 ]

OCMW

© Henk Deleu

[ 20 ] F o o d A c t

9

Het dessertje van FOOD ACT De projectmiddelen van POD MI voor FOOD ACT liepen tot eind april 2015. Dankzij de inbedding van het project in de leerwerkplaats van OCMW Kortrijk kon het project worden verdergezet. Dit tot groot genoegen van de aanbieders en afnemers. Actie op 20 september 2015: Geïnspireerd door ‘Feeding the 5000’ (http:// feedbackglobal.org), organiseerde de provincie WestVlaanderen in samenwerking met Stad en OCMW Kortrijk op 20 september 2015 een straatbanket om de aandacht te vestigen op het streven naar een duurzaam voedselsysteem. Het straatbanket viel samen met de autoloze zondag, waardoor er veel volk op de been was. Met het initiatief komt Kortrijk in het rijtje te staan van wereldsteden als London, Parijs, Sydney, Amsterdam … die een gelijkaardig initiatief hebben georganiseerd. Onder deskundig toezicht van sterrenchefs Matthieu Beudaert (Table d’Amis) en Guy Van Cauteren werden er maar liefst 2.600 vegetarische maaltijden bereid op basis van voedseloverschotten en 2.300 desserts. Iedereen kon een gratis bordje komen meepikken.

FoodAct

OCMW [ 21 ]

[ 22 ] F o o d A c t

OCMW

10

Uitdagingen: - Verder nagaan waar er lokaal voedseloverschotten zijn. - Verdere samenwerkingen zoeken met afnemers zoals scholen, jeugdwerk, mannenopvang ‌ - Het uitrollen van een voedselstrategie in Kortrijk om onder andere voedseloverschotten te beperken maar ook om acties te ondernemen om de korte keten te stimuleren, duurzaam voedsel te promoten, stadslandbouw te faciliteren ‌ - De mensen minder afhankelijk maken van voedselverdeling door hun eigen middelen te verhogen, een voorbeeld hiervan is blijven inzetten op activering van mensen die een leefloon krijgen.

FoodAct

OCMW [ 23 ]

11 [ 24 ] F o o d A c t

OCMW

interessante links a. www.mi-is.be/nl b. www.lne.be c. www.voedselverlies.be, met onder meer de Ketenroadmap tegen voedselverlies van Vlaamse Overheid d. www.komosie.be, met onder andere informatie van de Schenkingsbeurs, een online schenkingsplatform alsook een inspiratieboek rond voedseloverschotten e. www.fsenetwork.org f. www.ocmwkortrijk.be g. www.coduco.be h. www.favv-afsca.be i. www.feedbackglobal.org

CoĂśrdinatie : Arnout Vercruysse Redactie : Hanne Denoo, Joost Devriesere, Piet Lareu, Dirk Vandenberghe, Magda Vanneste, Arnout Vercruysse Vormgeving en druk : Drukkerij Jo Vandenbulcke Met speciale dank aan : OCMW Kortrijk, Stad Kortrijk, POD MI, KOMOSIE, Voedselbank West-Vlaanderen, alle meewerkende handelaren, alle voedselverdeelorganisaties en welzijnsdiensten die deelnemen aan Food Act ĂŠn een uitdrukkelijke dank aan de vele vrijwilligers die instaan voor onder andere de organisatie van voedselhulp aan mensen in kansarmoede Vragen? Tips? : foodact@ocmwkortrijk.be Verantwoordelijke Uitgever : Philippe De Coene, Budastraat 27, 8500 Kortrijk