A
ΦIEPΩMA
KYPIAKH 22 AYΓOYΣTOY 1999
2-31 AΦIEPΩMA Aμπελον ευρεθήναι
εν Oλυμπία... Στην 3η χιλιετία ανάγεται η αμπελουργία και οινοποίηση στην Eλλάδα. Tου Παναγιώτη Φάκλαρη Aπ τις λατρείες στο Iερ του Δι ς, στο Πρώιμο Bυζάντιο. Πρωτοδημοσιευ μενα στοιχεία για τη διαδικασία του τρύγου-κρασιού.
Tου Thomas Völling Bυζαντινές τελετουργίες. Στεφανώματα με άνθη, αλλά και συμπ σεις απ κοιν ποτήρι.
Tης Mαρίας Γερολυμάτου Eγώ κ βω σταφύλια απ τ’ αμπέλι. Σταχυολογήματα απ τη φιλολογική και εικαστική βυζαντινή τέχνη.
Tου Hλία Aναγνωστάκη Eρως και τρύγος στο Bυζάντιο. O σαρκικ ς π θος και η ηδονή στη χριστιανική παράδοση.
Tρυγητές στην Πελοπ ννησο, δεκαετία του ’30. Eικ να σε καρτ–ποστάλ (αρχείο Nίκου Πολίτη).
Tης Xριστίνας Aγγελίδη Στον καιρ του τρύγου στο πατητήρι. Tο αμπέλι εξαπλώθηκε ραγδαία απ τον 13ο μέχρι τον 15ο αιώνα.
Tου Xαράλαμπου Γάσπαρη Στις κοιλάδες της Kαππαδοκίας. Xριστιανοί, Pωμιοί και Aρμένηδες καλλιεργούσαν αμπέλια μέχρι την εποχή των Oθωμανών.
Tης Eυαγγελίας Mπαλτά O τρύγος του οψυγιά και του κρασιού. Tο σταφιδικ «ιντερμέδιο» στον παραδοσιακ τρύγο.
Tου Hλία Aναγνωστάκη H νεοελληνική πραγματικ τητα. Tα σημερινά ήθη και έθιμα.
Tης Eύης Bουτσινά Nεοελληνική ποίηση και τρύγος.
Eρωτας και κρασί, πηγή έμπνευσης. Tης Aθηνάς Γεωργαντά Oι περιηγητές δεν έγραψαν για τρύγο. Aν και ανέφεραν το κρασί αγν ησαν τη διαδικασία παραγωγής του.
Tης I λης Bιγγοπούλου Eξώφυλλο: Tρύγος στον Kάμπο Bασιλικής, Λευκάδα, δεκαετία 1970 (φωτ.: Λίντα Παπαγαλάνη) Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών» EΛEYΘEPIA TPAΪOY
Tρύγος: πανηγύρι της ζωής Mέρες γεμάτες χαρά και ερωτικά παιχνιδίσματα απ την Eποχή του Xαλκού OI ΛOΓOTEXNEΣ, οι ποιητές, οι εικαστικοί δημιουργοί εμπνεύστηκαν απ τις ζωντανές σκηνές του, αφού ο τρύγος είναι άμεσα συνδεδεμένος με τον έρωτα και τη ζωή. Tρύγος: λέξη πολυσήμαντη που έχει να κάνει κυρίως με τη συγκομιδή των ώριμων καρπών, ιδιαίτερα των σταφυλιών και βέβαια με το «πάτημά» τους απ το οποίο αρχίζει η κυρίως διαδικασία παραγωγής του κρασιού. Θεωρείται απ τις πιο επίπονες γεωργικές εργασίες– ελαφρύνει με τις χαρές και τα πανηγύρια του– στις οποίες συμμετέχει ολ κληρη η περιοχή. Oι δουλειές του τρύγου που αρχίζουν να προετοιμάζονται απ το τρίτο δεκαήμερο του Aυγούστου και μετά, διαρκούν σχεδ ν ολ κληρο το Σεπτέμβριο, έτσι που ο μήνας αυτ ς να λέγεται και τρυγητής. Tο κρασί και κατά συνέπεια ο τρύγος ανάγονται στην εποχή του χαλκού, πως μαρτυρούν τα αρχαία ευρήματα. Tο κρασί εντάχθηκε στη ζωή των Eλλήνων, συνδέθηκε με την πολιτιστική τους κληρονομιά, την ιστορία και την τέχνη τους, αποτέλεσε έκφραση εν ς ιδιαίτερου τρ που ζωής που αν και εξελίχθηκε, δεν άλλαξε με το πέρασμα των αιώνων. H αρχαία ελληνική τέχνη και παράδοση βρίθει απ αισθησιακές
2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 29 AYΓOYΣTOY 1999
σκηνές με τον Δι νυσο, θε ανάμεσα σ’ λα της αμπέλου και του οίνου, να χαριεντίζεται με την Aφροδίτη. Aλλά και ολ κληρη η μυθολογία είναι γεμάτη με σάτυρους και νύμφες σε αμπελώνες, σκηνές τρύγου, αφού το κύριο προϊ ν του, το κρασί, αποτελούσε πάντα ένα απ βασικά συμπληρώματα της διατροEπιμέλεια αφιερώματος:
ΠEΓKY KOYNENAKH φής και είναι συνώνυμο της ευωχίας. Tο κρασί και συνάμα λη η διαδικασία παραγωγής του, στους χριστιανικούς χρ νους και στο Bυζάντιο παίρνει άλλες διαστάσεις. Tο αμπέλι αλλά και το κρασί ταυτίζονται με τον Iησού και τους μαθητές του. Tο νάμα, το κρασί που θα χρησιμοποιηθεί στη θεία μετάληψη, δεν πρέπει να προέρχεται απ πατημένα σταφύλια. Aκολουθούσαν άλλο τρ πο διαδικασίας για το στύψιμ τους. H Eλλάδα πλούσια πάντα σε αμπελώνες, απ την Kρήτη έως τη B ρειο Eλλάδα και τα Δωδεκάνησα, με διάσημα κρασιά, έως και τη δεκαετία του ‘80, απ τα τέλη Aυγούστου και μετά προετοιμαζ ταν για τη διαδικασία του τρύγου. Eφτιαχναν τα
κοφίνια, καθάριζαν τα πατητήρια, συνεννοούνταν ποιος θα πρωτοτρυγήσει για να βοηθήσει τον άλλο. Oι μέρες του τρύγου ήταν γεμάτες χαρές και πανηγύρια. Oμαδικά φαγητά, ανταλλαγές ειδών σταφυλιών για να πετύχει η ποικιλία, τραγούδια και ερωτικά παιχνιδίσματα. Oμως, καθώς η ζωή αλλάζει, η τελετουργία του τρύγου σχεδ ν έγινε παρελθ ν. Tώρα πια τα σταφύλια τα μαζεύουν οι ξένοι εργάτες, δεν ακούγονται πια τραγούδια στα αμπέλια, τα πατητήρια και οι πατητές έχουν αντικατασταθεί απ μηχανικά μέσα. Ωστ σο, ο τρύγος παραμένει πάντα στην παράδοσή μας, επιβιώνει στη νεοελληνική ποίηση και λογοτεχνία, έχει αποτυπωθεί απ πολλούς δημιουργούς. Σ’ αυτ το αφιέρωμα των «Eπτά Hμερών» αναζητήσαμε το πώς επιβιώνει ο τρύγος και η διαδικασία του ανά τους αιώνες. Eξειδικευμένοι επιστήμονες γράφουν γι’ αυτ ν, αναφέρονται στην αρχαία, τη βυζαντινή, τη νε τερη παράδοσή του σε διάφορες περιοχές της Eλλάδας. Aναζητήσαμε τις ρίζες αυτής της παράδοσης και του πολιτισμού και προσπαθήσαμε να αναβιώσουμε τον τρύγο στις σελίδες του αφιερώματος, με ένα σπάνιο φωτογραφικ υλικ .