Issuu

РОК LXХ • ЧИСЛО 12 ДЕЦЕМБЕР •2017 ЦЕНА 100 ДИН

ВРЕДНИ МАЛИ ЕКОЛОҐОВЕ Члени еколоґийней секциї – школяре другей класи зоз учительку Любицу Бучко у Школи у Руским Керестуре барз любя украшовац школски куцики. Нєдавно медзи школу и спортску галу насадзели красного квеца и порихтали свою заградку за жиму. На яр предлужа о нєй дзбац.

МАНИФЕСТАЦИЯ „ДНЇ МИКОЛИ М. КОЧИША” У ҐОСПОДЇНЦОХ У рамикох културней манифестациї „Днї Миколи М. Кочиша” у Основней школи „Жарко Зренянин” у Ґосподїнцох отримана явна годзина руского язика зоз елементами националней култури, пошвецена творчосци того нашого писателя и линґвисти. Школяре зоз професорку Ана Марию Рац, хтора им трима годзини руского язика, пречитали даскельо писнї и биоґрафию М. М. Кочиша. Програму манифестациї орґанизовало Дружтво за руски язик, литературу и културу, та його секретарка Ирина Папуґа подзелєла вредним школяром пригодни дарунки - школски прибор, а Владимир Салонски спред Подобовей колониї „Стретнуце у Боднарова” подаровал дзецом прибор за рисованє. С. С.

КОНЦЕРТ „МАЦЕРИ РУСКИНЇ” У СРИМСКЕЙ МИТРОВИЦИ Традицийни рочни концерт „Мацери Рускинї” пошвецени присельованю Руснацох до Сримскей Митровици отримани 8. децембра того року у сали Музею Срима. Програму орґанизовала Подручна канцелария Националного совиту Руснацох у Сримскей Митровици, а участвовали шицки нашо активни аматере у тим месце. Поему Гелени Гафич Стойков „Мацери Рускинї” пречитали старши рецитаторе, а пригодни стихи рецитовали и школяре Мила Дюґумович и Милош Малїк хтори у Основней школи „Йован Попович” ходза и на годзини руского язика з елементами националней култури. Пририхтала их професорка Моника Абодї. И. П.

^ASOPIS ZA DZECI

Direktor Martica Tama{ Odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar Vihodzi raz na me{ac u {kolskim roku • Vidava NVU “Ruske slovo” • Bulevar o{lwbodzeny 81/VII 21 000 Novi Sad, • Telefon (021) 6613-697 • @iro rahunok ~islo: 160-923244-82 • Ro~na predplata 1 000 dinari; za ino`emstvo 25 evra • Dizajn: Nela Tatalovi~ Kompxterski obrobok: Mariy Gudak • Lektor: Martica Tama{ • Rukopisi {e nw vraca • Drukuw drukarny: “MAXIMA GRAF”, Петроварадин

Здраво, заградкаре! Нє шнїло ше нам. Наисце прелєцело цале перше полроче. Тераз приходза лєм радосни подїї. Святи Миколай уж подзелєл кому цо мал подаровац. Дїдо Мраз ше влєче зоз зайдами, а о дарункох за Крачун дзбаю родичи, дїдове и баби, андї, нини, куми и сушеди. Будзе бриґа перше шицко лєм поопатрац, а вец поодкладац чому дзе место, та помали хасновац, трошиц и дзековац даровательом. О школи тераз нє будземе приповедац, бо накадзи почнє розпуст, вона ше уклада спац. А о „Заградки”? Ю мушиме спомнуц пре найкрасшу писню обявену у децемберским чишлє. Написала ю и достала награду Теодора Ґайдош, школярка III класи зоз Коцура. Цо найкрасше лєбо найшмишнєйше дожиєце на жимским одпочивку, опишце и пошлїце до Редакциї, бо и януарске число з чогошик треба справиц. Радосни швета и успишни цали 2018. рок жада вам ваша редакторка

YU ISSN 0353-9938 E-mail: casopiszahradka@gmail.com Ilustraci>: Aleksandra Medw{i

CIP – Katalogizacija u publikaciji Biblioteka Matice srpske, Novi Sad 821-93 ZAGRADKA: ~asopis za dzeci / odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar. – Ro~. 50, ~. 1 (1991) – . – Novi Sad: Ruske slovo, 1991 –. – Ilustr. ; 24 cm Mese~no tokom {kolske godine. – Nastavak publikacije: Pionirska zahradka ISSN 0353-9938

На насловним боку Школяре на годзини руского язика у Ґосподїнцох фото: С. Саламун

СИЛВЕСТЕР Д. МАКАЇ

ЖИМСКИ РАДОСЦИ

През облак патрим, а там шнїгу по колєна. Скапали лїсца з древох, скапала трава желєна.

Там ше двоме оруцую, Петрик и Микола яґда, анї ше дому нє збераю, гоч шнїг вше баржей пада.

На другим боку улїци саночки цага Иринка мала. Понагля, до пальцох дує, озда ше змарзла цала.

Наталка, Сенка и Ганча Дїда Шнїжнїка правя билого, а док добре позамарзаю, шицки пойду до дому цеплого.

„ЗАГРАДКОВО” РОДЗЕНИ ДНЇ

260 РОКИ ОБРАЗОВАНЯ ПО РУСКИ

На насловним боку: 1. На Крачун у Бикич Долу Фото: о. М. Режак 2. Крачунски концерт у Дюрдьове Фото: А. Дудаш 3. Дїдове Мразове у Коцуре Фото: И. Недич „Заградка” число 5, януар 2010

У Школи „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре 11. октобра того року отримана централна шветочносц з нагоди означованя велького ювилею – 260. рочнїци образованя по руски. За тото вельке швето орґанизовани даскельо програми, а найкрасши були тоти на хторих участвовали и дзеци – школяре тей Школи. „Заградка”, число 11, октобер 2013

ВИНЧОВАНКА Винчуєм Редакциї вельки ювилей – 70 роки од виходзеня першого числа „Нашей заградки” и 60 роки порядного виходзеня „Пионирскей заградки” и „Заградки” и шицким сотруднїком котри през цали час усадзовали до младих шерцох заренка мудросци, знаня, чесноти и любови, жадам новей витирвалосци. Най тота наша „Заградка” и у наступних рокох розквита и най ище баржей шири пах на хасен и общу радосц нашим дзецом, нашей будучносци. Янко Рац, бувши редактор „Заградка” число 9, май 2007

Дзеци у Руским доме у Шидзе виведли драмску сличку о Крачуну „Заградка”, число 5, януар 2011

АГНЕТА БУЧКО-ПАПГАРГАЇ

РОЗБИТА ГВИЗДА

ре вельку драгу хтору прешол, вистати Дїдо Мраз, зоз празним мехом, оштрамбанима чижмами и викривену шапку без билей китайки на верху, роздумовал о тим же чи ше дзеци радую його дарунком. Кед закукнул до єдней хижи, дзе два шестри опатрали свойо дарунки, видзел як ше однїмаю за єдну прекрасну бабку. Правда, бабки було два, алє ше обидвом шестром видзело же єдна красша. Док ше так вадзели, єдна шестра дрилєла другу на оквецени ядловец и вон ше закивал. Спаднул на жем и гевта блїщаца гвизда на верху ше розбила. У хижи нєстало шветла. Дзивчата почали плакац. Так нє обачели же Дїдо Мраз вошол нука, позберал фалаточки розбитей гвизди и вишол вонка. Глїбоко ше задумал: − Тоти шестри нє заслужели анї гвизду, анї дарунки. Кед су таки, вец у їх шерцох нєт любови! Длуго роздумовал Дїдо Мраз. Вец станул, положел розбиту гвизду до празного меха и знова пошол ґу обисцу двох шестрох. Вони спали. Алє, на їх тварох ше ище блїщали слизи. Нє знал цо ше у медзичаше збувало, алє з оглядом же дзивчата спали обрацени кажда на свой бок – нагадовал. Вец пришол ґу посцелки и з пальцом зоз твари єдней шестри премесцел слизу на твар другей шестри. И процивно. Так кажда з нїх могла почувствовац жаль другей. Думал себе Дїдо Мраз же ше буду лєпше розумиц кед през живот зазнаю смуток другого. Рано, скорей як рушел дому, закукнул ище раз до їх хижи. Нашмеяни дзивчата ше бавели з двома бабками. Ядловец стал на своїм месце, лєм на верху хибела блїщаца гвизда хтору рано даремно глєдали. Дїдо Мраз закукнул до меха. Розбита гвизда була там. − Док ше врацим дому, нє будзем ю оправяц, алє ю охабим на нєбе таку розбиту най будзе шицким дзецом опомнуце же ше треба медзисобно любиц и же би ше любов нїґда нє розбила – одлучел Дїдо Мраз.

СЕРАФИНА МАКАЇ

ЖИМСКА СКАЗКА Виприповедам вам сказку о принцези Жими. Жиє за седем горами принцеза Жима зоз свою мачоху принцезу Єшеню и єй дзивку принцезу Яру. Мачоха и єй дзивка були барз пакосни спрам принцези Жими, квилєли ю, та вона ришела пойсц до швета. Облєкла свою найкрасшу билу сукню, длугоку аж по жем, а украшену зоз шнїговима пацерками. На главу положела прекрасну коруну зоз цомпльох, на ноги обула лядово превидни ципели. Запрагла до санкох штири чилаши и рушела ше по польох. Єй найвирнєйши слуга, пан Витор, замодлєл ю же би и його зоз собу вжала. Цо знала, вжала го же би ше єй нашол на помоци. Пан Витор рознял свойо беззуби уста и так моцно дихал же принцези Жими аж сукня залєтовала. У драже ше пан Витор опитал принцези Жими:

− Принцезо, шмем ище моцнєйше дихац? Понеже преходзели през пусти поля, принцеза Жима гварела: − Допущуєм ци, бо ту нєт моїх приятельох. Иду вони далєй, а пан Витор ше знова пита: − Принцезо, допущуєце же бим задул ище моцнєйше? − Тераз ци нє допущуєм, бо ту мойо приятелє! − Хто, принцезо? Нїґда сце нє гуторели же маце приятельох? − Мам, панє Витру, мам. Мойо приятелє дзеци. Кед я пануєм, дзеци уживаю. Санкаю ше, оруцую, правя Дїда Шнїжнїка. А мойо найвекше богатство їх здрави, червени, нашмеяни лїчка.

РУСКИ ПЕЦ

Пец ше могло правиц з валькох, посконох або зоз цеглох. На жеми ше перше вимуровало пециско, так же ше дас на пол метера високо од жеми набило глїни з киянку. До тей убитей жеми ше поуджобовало єдну коло другей, по єдну поскону, на густо. На поскони ше ляпкало блато. Поскони ше при верху завязало, а тото место дзе були завязани вола ше шийка. На самим верху находзи ше главка. Пециско могло буц направене и з валькох. З боку ше охабело патку, а од мура дзе ше топело – буджак. Пец ше з нука и з вонка перше оляпкало з блатом (плєва, глїна, вода). Место плєви могло ше хасновац и тереку (длугша плєва). Кед ше тото осушело, о два-три днї пец ше вимасцовало на чисто и з вонка и з нука. Вон ше помали сушел так же ше до ньго топело. До пеца з посконох ше топело по пол снопа вигризки и то од 10 до 12 днї. Пец хтори бул направени з валькох, швидше ше сушел як тот з посконох. Док ше пец нє осушел, барз ше мушело мерковац кельо ше вигризки руци, бо кед ше барз нагло топело, та пец знал попукац, и през тото попукане ше барз курело. Поскони з нука, у пецу, мушели вигориц же би остало саме блато. Кед пец попукал, мушело ше го заплатац. Ґаздиня розправела блато и вапно з воду и тоту масу начухала до дзири дзе пец попукал. Од вонка, на пец залїпела з цестом ренду, а поверх ренди заш намасцела з масу зоз хтору платала пец. До пеца ше топело з приклєта през дзиру такволану челюсца, хтору ше заверало з брилу. Брила могла буц вимасцена з глїни, а познєйше брили правени з плеху або з цименту. Зоз кнїжки „Руске обисце” Олени Папуґа

МЕЛАНИЯ ПАВЛОВИЧ

МОЙ ДОМ Паметам я стару хижу з надовим закрицом и зоз глїни набивану, у загради з квицом. Конк длугоки, сек зоз цеглох, розпукани ґарадичи... Дзецинство ми ту почало. Бивали ми ту родичи. Було ми ту шицко миле: двор, капура стара, греда, и тот мур поподперани з древом од сушеда. Тераз тот дом розваляни. Пред очми ми розвалїна. По тих його голих мурох наросла метлїна. Там остали под грудами дзецинства ми часи, бависка и перши стищки, младосц и єй краси. Длуго я будзем паметац мой дом розваляни, гоч там тераз нови стої, з цеглох змуровани.

ГУМОРИСТИЧНИ ПОРОВНАНЯ ПОЛНИ ПЕНЄЖУ ЯК ЖАБА ШЕРСЦИ. Гвари ше за дакого хто нє ма пенєжи, бо шицки знаме же жаба на своєй скори нє ма шерсци. СХОПНИ ЯК ОСЕЛ ДО КИЛАШОХ. Гвари ше за дакого хто нєлапшни, нєсхопни до дачого, так як осел (маґарец) нє зна руковац з килашами. А цо би и мерал на нїх? ЗДАБЕ ЯК ПЕСЦ НА ОКО. Песц и око анї кус нє здабу єдно на друге, прето кед два предмети лєбо два особи анї кус нє здабу на себе, хаснуєме тото шмиховальне поровнанє.

ДЇДО МРАЗ МИРОН БУДИНСКИ

ельо тижнї уж пред Новим роком Яни походзкує задумано, нє може ше дочекац кеди уж будзе ходзиц Дїдо Мраз и цо му принєше. Забави ше зоз даяким бависком, ужиє ше, алє вец ше таргнє. − Кельо раз ше ище треба виспац до Дїда Мраза? – пита ше. Одвитую му же то ище далєко, же нє мож анї на пальци указац, бо вон нє ма тельо пальци, алє же кед би ше оцово и мацерово пальци позберали, та же би тельо ноци требало преспац до того вечара кед Дїдо Мраз будзе ходзи и дзелїц дзецом дарунки. − О, вельо то ище – гутори Яни застарано. – Алє кед бим знал же цо ми принєше. − Кед ши бул добри, та ци красни бависка принєше, кед нє, та хто зна цо! – гутори му оцец. − Вше сом бул добри. − А вчера ши нє сцел мацер послухац, нє сцел ши судзину одкладац. Ище ши гварел же хто помивал, та най и поодклада. Яни ше правел же нє чує. Пробовал пременїц тему розгварки, та гвари: − Оцец, я смиядни. Оцец му дал води, алє и предлужел упарто цо започал: − А вец ши вжал клайбас и по муре ши свойо мено виписовал, а тинту ши по новим новучким партку розлял. Яни цихо. − Дараз, док я бул ище мали, та за таки дїла Дїдо Мраз приношел пруцик. Пошол на беґель, одрезал зоз верби прости ценки пруцик, та принєс такому челєднїкови як ти. Ище и написал: „Тому и тому, за розляту тинту по партку”. Та чи и тебе таке дацо нє принєше? Яни знал же то тераз таке дацо Дїдо Мраз нє ноши. Нє учел нїґда, алє якош чувствовал же то нє у духу модерного воспитаня. − Мнє принєше камион – гварел Яни. Алє оцец упарти: − А чи наисце нє принєше и пруцик, чи би ци нє бул потребни? − Нач ми го? − Ша, так думам, чи би ци ше нє здал надач? Роздумай, можебуц ци є наисце потребни. Яни ше задумал. − Е, знам! Наисце ми и пруцик потребни. З нїм будзем биц свойого коня з тима древенима ногами, бо ме нє сце слухац кед го шедлам. Зна Дїдо Мраз цо треба принєсц, бо Яни на стародавни способ сце воспитац свойого коня.

ҐАРИ ПОЛСЕН (ЗАД)

МОЙ ПЕС АЙК

(Виривок)

уло то початком єшенї у Минесоти. Станул сом додня, на три годзин. Прейґ моста сом вишол на рику и рушел по нєй до лєса. Чежко було исц поцме. Пошлїснул сом ше и спаднул. Праве сом вишол на верх побрежя, кед ме якаш цмота дотхла по твари и сфучала: Уф! Нє ґруглєла, нє мурчала, алє фучала: Уф! Мраз по мнє прешол. Подумал сом: Медведз! Нацагнул сом руку, кед ме якаш цма подоба застановела. Уж цо то було, шедзело на верх насипу предомну. Було тельо раншого шветла же сом видзел його силуету. Бул то пес. Вельки чарни пес. – Хто ши? – питал сом ше. Пес ше нє рушел, а я ше виґрабал висше по побрежю. Скричал сом до лєса: – То ваш пес? Нїкого нє було. Бул то пес лабрадор, добре викармени и мал густу шерсц. – Добре! – гварим. – Цо будзем з тобу? Будземе ловиц качки? Вон розумел тоти слова. Помахал з хвостом и радосно рушел ґу рики. Уж ше цалком розвиднєло, та сом збачел же пес ма ременьчок коло шиї и металийку на нїм. Погласкал сом го од далєй и опатрел металийку. На нєй писало: Мено ми Айк. Нїч вецей. Нїяка адреса, анї мено власнїка. – Добре, Айк! – гварел сом. Вон махал з хвостом. И так почало. Кажде рано сом приходзел на рику. Кед сом прешол по мосце, Айк уж бул там. Кед сом пред вечаром рушел дому, вон дринґал за мну по мост, а вец ту шеднул и нє ишол далєй. Пробовал сом чекац же бим видзел кадзи пойдзе, алє кед видзел же я станул, вон лєгнул як кед би спал.

Гоч ми його прешли живот бул тайна, ми справди постали приятелє, як кед бизме од вше були вєдно. Бешедовали зме. Поправдзе, я му приповедал. Вон ми положел главу на колєно, патрел ми просто до оч и слухал. А я го гласкал и гуторел му о шицких своїх бриґох. А вец, єдного дня го нє було на звичайним месце. Чекал сом го велї рана при мосце, алє вон ше нїґда вецей нє зявел. Нїч вецей сом нє дознал о нїм. Жаловал сом за нїм, хибел ми. Вельо роки познєйше бул сом на Аляски, дзе сом участвовал у обегованю санкох цо их цагаю пси. З велїма искуствами, врацел сом ше дому. Єдного вечара сом тримал преподаванє о своїх дожицох. Бул там и єден старши чловек, шедзел у кочику за инвалидох. Кед сом бешедовал о тим як ми пес Куки виратовал живот, обачел сом же ше чловекови блїщали очи зоз слизами. На концу сходу, вон пришол ґу мнє на кочику и руковал ше зо мну. – Я мал пса як ваш Куки, хтори ми виполньовал живот... – гварел. – О, гонєли сце санки? – питал сом ше. – Нє, нє. Мал сом лабрадора, зоз хторим сом ходзел на лови. Вец сом страдал, одняло ми ноги. Длуго сом бул у шпиталю. Кед ме пущели, пес ме чекал. Остал при мнє по конєц свойого живота. Шедзели зме годзинами и я му приповедал... Ище вше ми хиби... Чловек ше трацел, було му жаль. – Ваш пес... Нє волал ше Айк? – питал сом ше му. Чловек ше ошмихнул и кивнул з главу. – Гей. Алє... як? Познали сце го? Тераз ми було ясне прецо ше Айк вецей нє врацел ґу мнє. Мал другу обовязку. Обрацел сом ше ґу чловекови: – Гей, познал сом го. Бул мой приятель. З анґлийского пририхтал: Юлиян Пап

СТЕВАН БЕЛЯНСКИ

СЛАВКА-ЛЮШТАВКА

лавка-Люштавка моя младша шестра. Тото „люштавка” нє состойна часц єй мена, алє мой, зоз причину видумани епитет, бо вона од першого дня, накадзи з мацерового бруха сцигла до нашого обисца, та аж по нєшка, од вшелїякого єдзеня вично понамасцана од уха по ухо. Лєбо ше мнє лєм так видзи. Кед ше питаце, розуми ше же ю любим и праве прето сом, жадаюци же би була цо красша, скривал од нєй чоколади, торти, бухти з маджуном и други лакотки хтори нам куповали лєбо випекали оцец и мац. Покля нє була свидома себе и околїска, було ми лєгко, алє як росла и поставала пажернєйша на лакотки, було ми вше чежше вивесц ю на праву драгу. Приповедал сом єй о драгоциних витаминох хтори єст у яблукох, мархви, лимуну, карфиолу лєбо цеску, як лїкох и балзамох за нашо млади цела, алє НЄ!

Гуторел сом єй же дзивчата муша дзбац о своєй тїлесней чежини, о здравих зубох и о червених лїцох, алє НЄ! Находзел сом ище тисяч причини же бим ю одгварел од сладких напасцох и обезпечел голєм кущик за себе, медзитим, Славка остала дошлїдна себе. Лїґала чоколади, штолверки, румба коцки, еврокреми, маджуни, шампити, покераї и шицко цо дорвала зоз своїма малима руками. Я поставал вше худши, а вона вше округлєйша. Аж тераз видзим же ми робела добре, бо хторе дзивче у штреднєй школи будзе патриц на якогош нєзґрабного тлустенького коло манекенски ценкого героя. Цалком нєобчековано, прето Славку ище баржей ценїм и любим. Права є супер шестричка хтора би за брата шицко зробела, так як у народних писньох. Преложела М. Р.

БРАНКО СТЕВАНОВИЧ

О ХЛАПЦОВИ И РИСУНКОХ

о приповедка о єдному з тих хлапцох хтори барз любя животинї, лєм им хибя, алє наисце, шицки условия потребни же би без гриженя совисци мали домашнього любимца. Знаш як то уж идзе, тот хлапец барз здабе на гевтого твойого товариша... Чекай, як му було мено? Гей, точно, на ньго здабе! Лєм вироснул. Док роснул, росла и його любов. И смуток же у його малючким квартелю, у солитеру, скоро на самим верху нєт места анї за канаринца, а дзе ище за тото стрехаве, дурнїсте и добронамирне щенє яке озда шицки дзеци на швеце, голєм дзень-два (а после як уж будзе), пожадаю мац. Добре, одходзел вон дакеди до зоолоґийней загради, та и на вистави животиньох, алє то нє тото, гоч здабе. Розумиц попатрунок нє исте як и приятельски облапиц лєбо дац лабу. Чи гей? Почекай, та учуєш цо ше збуло. Єдного дня, пред вечаром, шедзаци у своїм куцику, почал одразу, як кед би ше тото подрозумйовало, на рамикох своєй школскей теки, рисовац пса. И ище єдного и ище єдного. Вец коня, мачку... Кед вецей нє мал места, розширел блок за рисованє, а кед вецей нє мал чисти папери, купел други блок, и ище єден и ище єден... Нє рисовал лєм пси, алє и лєви, слони, делфини, жирафи, тиґриши, папаґаї, нилски конї, ної, медведзи... О даяки час пожадал им додац и околїско и подїї, же би рисунку обезпечел приповедку. И аж теди одкрил же ше зоз своїма нарисованима любимцами може безконєчно длуго дружиц, бавиц, зоз рухами и фарбами. Так тирвало роками. Нєшка тот хлапец познати маляр, хтори нє малює лєм животинї. И хтори ма дзивче, красне и мудре дзивче. И тото його дзивче барз люби рошлїни. И вше частейше у своїм куцику отвера блок за рисованє. Преложела М. Р.

НАУКА ЗА КАЖДЕ ДЗЕЦКО

КРАЧУН – ИСУСОВ РОДЗЕНИ ДЗЕНЬ

риблїжовал ше час кед ше Мария мала породзиц, и праве теди вони з Осифом дознали же муша пойсц до городу Вифлеєму пописац ше, бо владар їх жеми сцел знац кельо жительох ма на своєй териториї. Кед сцигли до Вифлеєму, нє нашли место у госцинїци, та ше мушели змесциц до хлїва дзе пастире заверали свойо стада. Там ше народзел мали Исус. Яшелька наполнєни зоз сламу були його колїска. Таки бул Божи план же би Спаситель нє пришол на Жем як богати краль, алє як худобне дзецко. Прето пастире були перши хтори дознали за новонародзеного Спасителя. Док чували статок, пошол ґу нїм ангел и гварел: „Приношим вам радосну вистку. Народзел вам ше Спаситель. Найдзеце го як лєжи у яшелькох.” Пастире попонагляли найсц малого Исуса. Нашли Го з Марию и Осифом, так як им ангел гварел. Далєко од того места троме кральове видзели вельку, блїщацу гвизду як путує по нєбе. Шлїдзели ю и вона их одведла ґу Исусови. Гоч випатрал як бидне мале дзецочко, вони знали же є вельки краль. Прето ше му поклонєли и подаровали кральовски дарунки: злато и миро (пахняци олєй). У тим чаше у жеми пановал зли цар Ирод. Вон стретнул трох кральох и чул як бешедую о дзецку – кральови. Злєкол ше и нагнївал ше, сцел забиц малого Исуса. Медзитим, Бог на час явел Мариї и Осифови най з дзецком сцекню далєко, дзе их Ирод нє годзен найсц. Свята фамелия пошла до Єгипту и жили там покля Ирод нє умар. ВЛАДИМИР ДЇТКО

МИКОЛАЙОВО ДАРУНКИ Кед Миколай шветом руши, полни мех дарунки ноши. Бабку, авто чи лакотки, а дакому лєм цепли ботоши. Радую ше добри дзеци, до облака рихтаю чижмочки. Кед ше рано вчас зобудза, дарунок ту, у цеплей хижочки. Зоз чижмочкох винїмаю дари, указую цо вони достали. Радовац ше буду днями. Лєм нєдобри без дарункох остали.

ЗАПАМЕТАЙ Исусов родзени дзень славиме 25. децембра по григориянским календаре, а по юлиянским календаре то 7. януар. Рождество – Крачун наймилше християнске швето. Пре вельку радосц рихтаме свойо шерца и учиме ше колядовац. До хижи уношиме оквецени ядовец, житка и сламу – на знак Исусового родзеня у бидним хлїве. Зоз тим нам Исус дава знац же нє ганьба буц худобни. Ганьба лєм гришиц. о. Ю. Рац „Исус нас водзи ґу нашому Оцови Нєбесному” – учебнїк за грекокатолїцку виронауку за школярох першей и другей класи основней школи

МЕЛАНИЯ РИМАР

ДЇДО МРАЗ Бежал, бежал Дїдо Мраз и одразу: трас, трас, трас! Пошпоцел ше, яґбачу, на високу копачу. Бежал далєй Дїдо Мраз и одразу: фляс, фляс, фляс! залєзнул до блата у ярку пред свата. Яй, яй, яй! Лєм ше нє надзерай, алє швидко ставай, дарунки нам давай, и здравенки будз, а нарок ту знова придз и баржей ше трудз!

СЛАВКА ПЕТКОВИЧ ҐРУЇЧИЧ

ЗУБ

Пришол Нови рок. Мац ми гварела: − Е, тераз ши старша за єден рок и почнєш ходзиц до школи. Лєм ище най ци ше пременя зубки. Баба ми гварела же ше ми зубки пременя на лєто. Алє, як вони буду знац кеди лєто? Раз сом закушела яблуко, дакус ме заболєло. На яблуку остал червени шплях. Злєкла сом ше. Мац дакус дотхла и кивала зубчок, и нє могла го вицагнуц, та зме пошли до зубара. Накадзи видзел... пипнул, такой з пальцами вицагнул зуб. Анї кус ме нє болєло. Нє мушела сом ше бац. Алє, нашол ище єден погубени и дакус го дотхнул. Препатрел го з якимашик клїщочками и цошка дзвинєло. Барз ме болєло. Чом зубаре дзецом нє оправяю зуби з пальцами. Було би сиґурно лєгчейше. А кед ше зубарови похори зуб, чи го вон сам лїчи лєбо идзе до другого? Чи ше зубаре лїча зоз дзвинєньом чи зоз пальцами? Думам же ме спреведли и мац, и баба и зубар. Нїхто ми нє гварел же за школу треба лїчиц зуби. Лєм ми гварели же ше зубки муша пременїц. Место малючких же достанєм вельки и прави, а нє млєчни. Тот цо викукнул, барз малки. Одлучела сом, а тото сом и мацери гварела, же вецей нїґда нє пойдзем до зубара. Мац пристала. Лєм, млєко и щеточка най ми буду стаємни приятелє. Гоч цо! Як кед би були живи, та же би ми були приятелє. Преложела М. Р.

ЯКИМ ОЛЕЯР

КУПЕЛ ДЇДО РИБИ Ой, диб, диб, диби, купел дїдо риби. Баба их чисцела, вецка уварела, дїда, дзеци накармела. Було ту койчого доброго, смачного: чуки таки ценки и потьки тлустеньки, харчи з баюсами, коляки з кольками. Шицки уживали, а мнє нє волали. ВЛАДИМИР БЕСЕРМИНЇ

ВЕЛЬКИ ХЛОП Так, так, так достал я уж смак. Єм уж меса вельо, сцем вироснуц тельо. Гоп, гоп, гоп, будзем вельки хлоп. Нарошнєм як тато, вельо шпим уж зато. Цин, цин, цин, будзем добри син. Помогнєм мамочки – жем шицки бухточки.

Милена Рамач, 5 роки Руски Керестур

Малвина Папуґа Єленич, 6 роки, Риєка

Милун Колошняи, I класа Вербас Ґалина Еделински, I класа Петроварадин

МЕСТО ХТОРЕ БУДЗИ МРИЇ Пред трома роками преселєла сом ше до новей хижи. Упознала сом нови пайташки зоз хторима сом ше бавела и препровадзовала шлєбодни час. Кажди дзень зме глєдали нову авантуру, а вец нам дакус було допито. До єдного цеплого лєтного дня. У нашей улїчки єст єдна напущена хижа. У нєй нїґда нїхто нє бивал. Нєзакончена є, оброснута з траву, покриву и коровом. На облакох нєт скла, та випатра як жалосна твар без очох. У плехових цивох на закрицу и под стреху птици направели гнїзда, та хижа здабе на страшидло. Почали зме ходзиц коло нєй зоз шицких бокох и роздумовали зме як войсц нука. Сушед ше на нас припатрал и нєпреривно ше випитовал койцо. Предвидзовал цо зме надумали, та гварел же то преклята хижа и же у нєй жию „мали желєни”. Наїжели зме ше. Уцагнул ше до нас страх, алє жаданє войсц до хижи було вше векше. Твардо зме ришели войсц до нєй. Розпоредзели зме ше по улїчки як стражаре и шицки штири, єдна по єдна, швидко зме уходзели до двора оброснутого з коровом. Поздзерани и попечени од покриви, сцигли зме по уход, а понеже нє було ґарадичи, направели зме з єдней старей, згнїтей дески мосцик и вошли зме нука. Перши попатрунок бул страшни. Долу були поздихани птици и вшелїяки косци. Мури були од ґару и червеней фарби, за хтору зме думали же то крев. Можебуц сушед добре гварел же ту жию „мали желєни”. Гоч зме ше бали од каждого звуку, ришели зме чекац их. Перше почала роботна акция. Вируцали зме шмеце и розчисцели просторию. До дзиркох медзи цеглами нахпали зме гвозди и направели зме фоґаши. Кажди дзень зме одходзели там и правели зме стратеґию як дочекаме нєволаних госцох. Зоз др евених палїчкох зме направели шаблї и друге оружиє за одбрану. Днями зме ше рихтали, алє окрем голубох нїхто нє уходзел до хижи. Помали зме ше опущели и почали зме ше иншак бавиц. Робели зме ґимнастични вежби, лєбо зме лєм шедзели и поцихи бешедовали, глєдаюци идею за нову авантуру. Место хторе зобудзело нашо мриї, нащивйовали зме до єшенї, док нє почал школски рок. И нїкому по тераз нїхто з нас нє одгаднул тайну напущеней хижи. Наталия Жирош, VI, Кула

КРАЧУН Приблїжує ше Крачун. Рихтаме ше за тото швето и квециме обисце. Я того року нє славим Крачун лєм з маму и з татом, алє и зоз брациком Матейом. Мама гвари же сом одвичательна, та сом годна з брациком оквециц ядловец. Вибрали зме лилово и стриберни ґомбулї и други украси. Кед зме закончели квеценє, Матей плачуци гварел: „Йой, забул сом пойсц на родзени дзень”. Мама го поцешела. Пошли по шпиваню. Достали вельо пакецики, та були щешлїви. Матеа Югик, III, Руски Керестур

Лука Дорокхази, III, Коцур

ТАТОВ РЕМЕНЬ Чом тато знїма ремень кед сом добри бул? Же у школи сом нє слухал, од дакого чул? Од ременя я ше боїм, та у хижи мирно стоїм, чекам же цо будзе, бо уж ґу мнє идзе. А вецка ми тато гвари: „Нолє, принєш ми динари.” Преблєкол ше, идзе до дутяну, нє обачел мою твар змирену и нашмеяну. Александар Девич, III Шид

ДЇДО МРАЗ Пришла жима, шнїщок залєтує, а Дїдо Мраз дарунки готує. Санки порихта, ирваси попрага, бо го чека далєка драга. Дїдо Мраз на санкох лєци, та прето го любя дзеци. Док дарунки од нього чекаю, весели писнї о нїм шпиваю. Алє, дзеци, тото добре знайце, кед сце нє добри, дари нє чекайце. А тот хто ше крашнє справує, його Дїдо Мраз барз обрадує. Емина Няради, III, Руски Керестур

СЛУНКО И ГВИЗДИ Гвизди мали на нєбе ше розбавели. Полапали ше до кола, та ше верца доокола. Слунко у штредку свойо руки розширело, та гласка гвизди цо танцую весело. Вони ше блїща, клїпкаю, слунко им ошмих дава, та щесцу нєт конца, на нєбе радосц права. Мария Жирош, V, Кула

Теодора Ґайдош, III, Коцур

ПРЕЦО ЛЮБИМ ШПИВАЦ Мой гоби и велька любов то шпиванє. Ходзим до седмей класи, а шпивам од свойого пиятого року. Научела сом вельо шпиванки. Любела бим участвовац у „Пинкових гвиздочкох”. Гоч бим сиґурно мала трему, думам же бим ше виборела зоз ню. Кед почнє грац музика, препущуєм ше слуханю и теди за мнє постої лєм писня хтора ме ноши до прекрасней жеми. У школи ми наймилши предмет музична култура. Любела бим ше научиц грац на даєдним инструменту. Того року сом почала ходзиц на годзини руского язика и барз сом полюбела тот предмет. Жаль ми же маме лєм єдну годзину у тижню. Наздавам ше же ше научим шпивац и руски шпиванки. Часто слухам музику, а найволїм поп и фолк. Кед у школи маме даяку програму, мнє вибераю же бим участвовала. Шпиванє ме розвешелї. Так лєгчейше забудзем на каждодньово обовязки и бриґи. Наздавам ше же, док вирошнєм, будзем шпивачка и же ме велї буду любиц и слухац. Емилия Ґачич, VII, Бачинци

МОЯ „ЗАГРАДКА” Вше кед до нашей школи сцигнє „Заградка”, такой ю опатраме, читаме и ришуєме загадки. Кед видзиме обявени роботи наших товаришох з класи, перше их пречитаме. Дахто найволї ришовац крижальку, а мнє ше барз пачи же єст вельо интересантносци. Кед на годзини у школи пишеме состави, такой их посиламе до Редакциї. Любим „Заградку” прето же то наш єдини часопис за дзеци. Яна Варґа, III, Руски Керестур

Кристина Дюранїн, V, Дюрдьов

ЦИПЕЛАР Ципеларство то єдно старе ремесло. Ципелар прави нови и оправя старши ципели. Ремеселнїки ципеларе мали свойо роботнї звичайно на главних улїчкох. Вони були ґаздове. Стаємни муштериї мали свою мустру-копито, а на тото ше вец додавало, лїпело фалаток скори як купци сцели. Майстор часто ципели скравал и шил у заднєй часци роботнї, або у своєй хижи. Така робота дома волала ше „робота на шлиц”, бо майстор нє бул приявени як роботнїк, же би нє плацел порцию. Ципеларе хасновали млаток, шидло, лїпкаче за скору. Алє индустриялизация зробела свойо. Виробок ципелох „по мери” скоро щезнул. Нєшка ципеларе оправяю счухани запетки, лїпя талпи лєбо оправяю цибзари, алє велїм тунше купиц нови ципели, як платац стари. Ципели нєшка нє таки як були дараз. Ципеларски роботнї вше ридше видзиме. Нєставаю, та ше и тото старе ремесло забува. Милица Авакумович, VII, Бачинци

ПОЗНА ЄШЕНЬ Єшень єдна од штирох рочних часцох. Жовта є, бо таке лїсце хторе опадує з древох. Вєшенї ше ґовлї и ластовки селя до цеплих крайох. Ми збераме узрети орехи, лїсковци и други плоди. Часто пада диждж, та обуваме ґумово чижми и облєкаме груби якни. У хижох ше уж топи, бо жимно. Родичи гоблюю капусту и кладу квашиц до гордовох. Жимни воздух нам гутори же єшень уж барз позна и же ше приблїжує жима. Давид Такач, II, Дюрдьов

ШВИЦАЦИ ГРУШОЧКИ Вжиме ше барз любим бавиц на шнїгу, санкац ше и оруцовац ше зоз товаришками, а найволїм кед ше рихтаме за Крачун. Зоз свою шестринїцу сом квецела ядловец. Перше зме повинїмали шкатули у хторих були одложени ґомбулї и грушочки. Поопатрали зме их и повишали на ядловцово конари. Кед ше мама и тато врацели зоз предавальнї, наш ядловец уж бул цалком оквецени. Вноци зме загашели шветла же бизме видзели як грушочки швица и клїпкаю. Чувствовали зме ше прекрашнє. Ребека Сабадош, III, Руски Керестур

ЖИМА Жимо била, жимо мила, дзе ши ше влєце од нас скрила? З каждей стрехи виша цомплї, а у пецу печу ше кромплї. Дїдо Мраз нас заш нащиви, бо му дзеци вше барз мили. Я ше пойдзем вонка бавиц и зоз шнїгу Шнїжнїка правиц. Любим жиму красну, милу, кед облєче бунду билу. Иґор Фейди, III Руски Керестур

Синиша Буила, III, Коцур

Кристиян Колошняї, VI, Бачка Тополя

УСПИХ НА ПОДОБОВИМ КОНКУРСУ Школярка першей класи руского оддзелєня ОШ „Братство єдинство” зоз Коцура Мария Сакач освоєла штварте место на Шестим Подобовим конкурсу под назву „Нарисуй, офарб и освой” подприємства Форма Идеале, а тогорочна тема конкурсу була „Моя идеална хижа”. Пре вельке число учашнїкох Конкурс означени як манифестация котра ма националну

значносц, а орґанизує ше у шицких заинтересованих школох и предшколских установох у цалей Сербиї. Участвовац могли школяре перших класох и дзеци предшколского возросту. Мария Сакач за освоєне штварте место як награду достала Идеалну теку и подзекованє. З. Колєсар

ЕМИНА НАЙВОЛЇ РУКОМЕТ У Основней школи „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре медзи найактивнєйшима спортскима секциями рукометна. Водзи ю тренер Славко Надь. Школярка трецей класи Емина Няради рукомет тренира од першей класи, а нєдавно є реґистрована за женски рукометни клуб у Оджаку. Тренинґи маю раз у тижню, а змаганя ше отримую соботами лєбо нєдзелями. Змага ше у лиґи за дзивчата до дванац рочних, а у екипи є наймладша. Рукомет була бавиц у Оджаку, Дироню, Каравукове, Бачу, Бачким Брестовцу, Србобрану и других местох. Любела би постац права рукометашка. Дома ма потримовку, а кед треба дзеци одвесц даґдзе на змаганє, оцец нє одбива шеднуц до авта и пойсц з младима рукометашками. Емину прицагує и атлетика, та ше нєдавно уключела и до тей секциї у своєй школи. Тренинґи маю три раз у тижню, а водзи их наставнїца физичней култури Саня Тиркайла. Од школских предметох Емина найволї математику, а люби и рисовац за „Заградку” и рецитовац. Дакус ходзела и на фолклор, вец пробовала бавиц столни тенис, алє найволї рукомет. Єй оцец навия за Червену гвизду, та кед нєдавно бул на змаганю на стадиону Маракана у Беоґрадзе, дзе ше „гвиздаше” змагали зоз русийскима фодбалерами, зоз нїм була навияц и Емина. М. Р.

ВИДЗЕЛИ ЗМЕ ТОТО О ЧИМ ЗМЕ УЧЕЛИ У школи нам учительки Ксения Бодянцова и Верунка Медєшова приповедали о домашнїх животиньох. Дацо зме розумели, а дацо нє цалком, а вец зме шицки вєдно, обидва оддзелєня першей класи пошли до бачика Любу Папуґового. У його дворе єст вельо вшелїяки животинї. Видзели зме гуски, качки, кури и малого когуцика хтори прекрашнє кукурика. Були там и овци, баран и пси, а найкрасши чарни конї и їх гачатко. Могли зме их и погласкац, бо су мирни. Указал нам бачи и шумного шивого заячка хтори заварти у клїтки. Тераз нам шицко вельо яснєйше, бо зме видзели прави, живи животинї, а нє лєм на сликох у кнїжки. Було то барз красне дожице. Школяре першей класи ОШ „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре

ШКОЛЯРСКА ПРОГРАМА У КУЛИ Школяре хтори у Основней школи „Иса Баїч” у Кули маю и годзини руского язика з елементами националней култури, 13. децембра у рамикох манифестациї „Днї Миколи М. Кочиша” отримали пригодну програму. Зоз професорку Тамару Хома пририхтали кратки реферат о тому нашому писательови, а рецитовали и даскельо його, алє и писнї других руских поетох. На концу програми одшпивали и два коляди. Од Дружтва за руски язик, литературу и културу учашнїки достали на дарунок школски прибор. И. П.

Автор Нела Таталович

У тим бависку можу участвовац вецей бавяче. Каждому потребни фиґурки за мацурканє и єдна коцка за руцанє. Шицки бавяче на полю СТАРТ. Перши руца коцочку и бависко почина. Кед бавяч станє на означене польо, поступи так: Польо 5 – мушиш пременїц ґуму. Препущуєш єдно руцанє коцки. Польо 10 – випражнєл ше акумулатор. Препущуєш два руцаня коцки. Польо 15 – нєт олєю. Оставаш на истим месце єдно руцанє коцки. Польо 20 – мушиш пойсц на бензинску пумпу. Препущуєш єдно руцанє коцки. Польо 25 – застановел це полицай. Препущуєш єдно руцанє коцки. Польо 30 – на семафору желєне шветло. Маш ище єдно руцанє коцки. Побиднїк тот хто перши сцигнє на ЦИЛЬ.

БАВИСКО ЗА РОЗПУСТ

ПЛЇВАНЄ - Сенко, знаш ти плївац! – пита ше учителька. - Знам. - А дзе ши ше научела? - У води. Дзе бим индзей? НЄСПРАВЕДЛЇВО - Прето же сце ше шмеяли док я писала на таблу, тераз маце по сто раз написац до теки свойо мено и презвиско – гвари учитель двом нєсташним школярком. - То наисце барз нєсправедлїво – проциви ше єдна. - Чом думаш же нєсправедлїво, кед сце обидва єднак покарани? – чудує ше учитель. - Прето же вона Оля Фа, а я Маґдалена Пастовнїцки.

ЗАНЇМАНЯ И ПРЕЗВИСКА Ту 15 занїманя, медзи хторима даєдни жию уж лєм у здогадованьох дїдох и бабох. Поопитуйце ше им цо роби (лєбо робел) ремесельнїк чийо ремесла вам нєпознати, а вец найдзце 6 занїманя по хторих маме и презвиска.

БАЙБЕР, ГУДАК, ДРОТАР, КАЛАПАР, КЛОМФЕР, КОВАЛЬ, КОВАЧ, КОЛЄСАР, КУХАР, МУЛЯР, СКРАВЕЦ, ТИШЛЇР, ЦИПЕЛАР, ЧИЖМАР, ЩЕТКАР

Автор Нела Таталович

ЄДНАКИ ПАХУЛЬКИ

Нарисуй лєбо напиш цо жадаш най ци подарує Дїдо Мраз.

Ту 25 пахульки, а лєм два цалком єднаки. Найдз их.

За децемберске число „Заградки” до Редакциї сцигли 162 роботи од вредних сотруднїкох зоз 12 наших местох. Вербас: Бояна Сабадош, Тияна Косич, Итана Косич, Милун Колошняи, Андрей Давидович, Павле Скубан, Йован Имамович (I); Таня Чизмар, Наташа Костелник, Варя Контра, Оленка Контра, Уна Рашич, Милица Бировлєв, Дуня Тешанович, Яна Скубан, Таня Костелник, Милица Миклош, Иван Киш (II); Ема Чизмар, Миа Мандич, Милица Мандич, Мила Мандич, Леонора Ґайдош, Мартин Фа, Дамян Косич, Дамян Киш, Йован Костелник (III); Андрей Киш, Душан Познанович (IV); Оґнєн Вучетич (V); Антоний Контра (VI). Вєдно 42 роботи. Руски Керестур: Милена Рамач (овода); Матеа Югик, Ребека Сабадош, Анастасия Петрович, Мартина Еделински, Емина Няради, Аня Симич, Яна Варґа, Иґор Фейди, Дарийо Кишюгас (III) и 2 нєподписани роботи. Вєдно 28 роботи. Коцур: Теодора Ґайдош, Весна Бильня, Мая Ґайдош, Сара Горняк, Синиша Буила, Алексей Медєши, Филип Хромиш, Борис Чордаш, Лука Дорокхази (III). Вєдно 25 роботи. Бачинци: Теодора Гнатко, Андрея Андрич, Андрей Рац (I); Николина Ґойкович, Константин Жанплонґ (II); Даница Ґойкович, Милица Пап, Теодора Цветкович, Ружица Андрич (III); Милица Авакумович, Емилия Ґачич (VII). Вєдно 19 роботи. Шид: Уна Шеремет, (III); Марина Симанович, Ирена Новак, Милан Гарвилчак, Александар Девич (VI). Вєдно 16 роботи. Дюрдьов: Елеонора Винаї, Ваня Роман, Иван Молнар, Стефан Ґнип, Арсен Станкович, Давид Такач (II); Ясмина Мудри, Марина Барна, Кристина Дюранїн, Никола Орос, Валентино Пушкаш, Борис Тиркайла, Михал Хромиш (V). Вєдно 13 роботи. Бачка Тополя и Нове Орахово: Миряна Бицок (I); Миклош Бенчик (II); Даниєла Бицок (IV); Кристиян Колошняї (VI). Вєдно 7 роботи. Кула: Исидора Петричич (III); Мария Жирош (V); Наталия Жирош (VI). Вєдно 5 роботи. Нови Сад: Надя Горняк (II) и Фиона Грубеня (VI). Вєдно 3 роботи. Петроварадин: Ґалина Еделински (I) и Елена Еделински (IV) послали 2 роботи. Бикич Дол: Емилия Миїч, Ема Штефанчик (VI) послали 2 роботи.

Стретнуце рецитаторох у Кули у рамикох манифестациї „Костельникова єшень”

ЗАГАДКИ З якого танєра нє мож єсц?

Анастазия Санкович, VII Руски Керестур

(зоз празного)

У хторим мешацу баби найменєй шпя? (у фебруару) Яки рок тирва лєм єден дзень? (Нови рок)

МОЯ БИЦИҐЛА Моя бициґла офарбена на белаво. Нє барз є велька, та ми ю лєґко гонїц. Ма два ґуми на колєсох, педали, кормань и сиц. Вецей раз сом спаднул з тей бициґли, алє сом ю нїґда нє престал гонїц. Найволїм ше вожиц по блаце и по ярку у хторим єст вельо води. Будзем ше вожиц на тей моєй бициґли док ше нє розпаднє. Валентино Пушкаш, V Дюрдьов

А Ц В О Л Д Я Є Н КВЕЦЕ ОРЕХИ ЛЄПШИ ЯК МЕСО

Приблїжую ше радосни жимски швета –

Крачун и Нови рок. Будземе мац госцох, а и ми пойдземе до дакого на госцину. Вшадзи ше будзе понукац видумовани варени и печени єдла, торти, питки, и други лакотки. На Крачун у каждим обисцу на столє будзе и миска у хторей яблука, помаранчата, сухи смокви, шлївки, и обовязно орехи. Дараз ше дзеци барз радовали кед на Вилїю зашпивали вельо ореха. Мали ше прецо радовац, бо науковци гваря же орехи лєпша пожива як месо. Орехов плод представя нє лєм овоц найвекшей поживней вредносци, алє и найхасновитшу поживу на швеце. У тим плоду цале богатство природних материйох хтори чловеков орґанизем барз лєгко абсорбує и претворює до драгоциних состойкох потребних за крев. Пол кили ореха, мандулї або лїсковци маю поживну моц як и штири кили доброго овчого меса. Прето лєпше єсц менєй меса, а вецей ореха. Орехи, мандулї и лїсковци розбиструю розум, чисца крев, помагаю роботу черевох, моцня корень власох, и од нїх чловекова скора младша, еластичнєйша, одпорнєйша на слунко, витор и диждж. У ореху єст вельо витамину Ф и Д, фосфору и сумпору, калию и желєза. Хто є ореха, будзе мац здрави и моцни косци як орехова лупа. Прето, дзеци, єдзце ореха.

Єдна з найпознатших и

найпопуларнєйших традицийох вязаних за крачунски и новорочни швета то квеценє ядловца. Тот обичай почал у Нємецкей ище у 16. вику. Теди ше ядловци квецело з яблуками, орехами, паперовима ружичками и зоз перецами. Обичай класц под ядловец лакотки, перши раз ше спомина у Базелу 1597. року.

ИРВАСИ

На далєким сиверу Европи и коло самого полу,

там дзе мешацами царує шнїг, ляд и моцни мрази, жиє моцна и витримовна файта єленьох – ирваси. Преславела их новорочна сказка у хторей су вибрани цагац Дїдово Мразово санки по цалей Жемовей кулї. Ирваси знаю напахац траву, лїшаї и моховини у грубим шнїгу, та з преднїма копитами и рогами рию док нє дойду ґу тей покарми. Лєм при тей файти єленьох и самец и самица маю роги. Лапонци припитомели тих рогатих копитарох, та од нїх маю вельо хасну: ирваси им даваю месо, млєко и цепли бундички, а попрагани до санкох цагаю и терху. Pririhtala R. ]. Petrovi~

Дамян Косич, III, Вербас

Сара Горняк, III Коцур

Ема Штефанчик, VI Бикич Дол

Милан Гарвилчак, VI Шид