РОК LXХIV • ЧИСЛО 6-7 ЮНИЙ–ЮЛИЙ • 2022 ЦЕНА 100 ДИН
Щешлїво на розпусту!
РУСКИ ЯЗИК У НОВИМ САДЗЕ У 12 основних школох у Новим Садзе, Сримскей Каменїци и у Ґосподїнцох на годзини руского язика як виборного предмету ходза вельо школяре нїзших и висших класох. Професорка руского, лєбо як ю дзеци волаю, учителька, Ана-Мария Рацова послала нам до Редакциї фотоґрафию зоз єдней годзини у ОШ „Жарко Зренянин” най видзиме яки су радосни же на тих годзинох можу приповедац на своїм мацеринским язику. Вона роби у пейцох школох, а ище зоз двох других єй школяре приходза на годзини. Професорка руского язика Оля Яковлєв роби у шейсцох школох, а приходза ище тройо зоз других школох, та так облапени шеснац школи.
КОНЦЕРТ У НОВИМ ОРАХОВЕ У просторийох КУД „Петро Кузмяк” у Новим Орахове внєдзелю, 29. мая отримани шветочни концерт членох шицких секцийох з нагоди означованя 76. рочнїци од приселєня Руснацох зоз Руского Керестура до того валалу, и з нагоди 75. рочнїци од снованя нашого КУД-а у Новим Орахове. На концерту участвовали и наймладши члени того Дружтва.
ЗА СТАРИ ПАПЕР КВЕЦЕ Школяре седмей класи у Руским Керестуре вяри участвовали у акциї збераня старого паперу. Пенєж хтори у тей акциї заробели, тераз зоз наставнїцу биолоґиї похасновали за нову акцию – купованє квеца и садзенє до жардинєрох у своєй школи, най будзе ище красша.
^ASOPIS ZA DZECI
Direktor dr Boris Var}a Odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar Vihodzi raz na me{ac u {kolskim roku • Vidava NVU “Ruske slovo” • Футожска 2/ІІІ 21 000 Novi Sad, • Telefon (021) 6613-697 • @iro rahunok ~islo: 160-923244-82 • Ro~na predplata 1 000 dinari; za ino`emstvo 25 evra • Dizajn: Mariy Gudak Kompxterski obrobok: Mariy Gudak • Lektor: Bla`ena Homa-Cvetkovi~ • Rukopisi {e nw vraca • Drukuw drukarny: “MAXIMA GRAF”, Петроварадин
Здраво, заградкаре! Хто чека, тот и дочека – гваря людзе. Так, дочекали зме тото цо нам прешлей єшенї випатрало барз, барз далєко, а то лєтнї одпочивок. Було през рок и мали и дакус векши одпочивки, алє тот найвекши. Сиґурно сце уж виплановали дзе пойдзеце на лєтованє и хто до вас придзе на друженє. Бавце ше каждучки кажди дзень, бо ше од того рошнє. О красних, шмишних и возбудлївих дожицох понаписуйце и пошлїце до „Заградки” же би редакторка нє мала бриґи зоз чим украшиц боки септемберского часописа. Будзце ище вреднєйши сотруднїки як потераз, а пробуйце дакус примерковац и на рукопис, бо даєдни состави наисце чежко дешифровац. Добре паметам, гоч то було барз давно, же нам учителька давала менши оцени кед писмени состав нє бул читлїви, кед було „страчи ножки” и койдзеяки видумани кривульки, хвосцики и закрутки. Нє будзем вецей критиковац и доганяц, бо вас єст прецо хвалїц и цешиц ше у вас. У другим полрочу одходзели сце зоз знаньом на велї змаганя, а врацали ше заквицени зоз дипломами и припознанями. Так и предлужце, алє аж после розпусту, а потамаль най нїхто нє губи бавенє и уживанє. Веселе лєто жада вам ваша редакторка
МЕЛАНИЯ РИМАР
YU ISSN 0353-9938 E-mail: casopiszahradka@gmail.com Ilustraci>: Aleksandra Medw{i
CIP – Katalogizacija u publikaciji Biblioteka Matice srpske, Novi Sad 821-93 ZAGRADKA: ~asopis za dzeci / odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar. – Ro~. 50, ~. 1 (1991) – . – Novi Sad: Ruske slovo, 1991 –. – Ilustr. ; 24 cm Mese~no tokom {kolske godine. – Nastavak publikacije: Pionirska zahradka ISSN 0353-9938
На насловним боку: Школяре седмих и осмих класох на Републичним змаганю у Школи у Дюрдьове (Фото: Лидия Вереш)
Лєдво зме го дочекали и ровно роздумовали: цо будземе робиц у юлию и авґусту на тим длугоким розпусту? А вон, як сушедов бачи, за нас ма вельо задачи: перше зоз кармика вигнац на пашу швиню тлусту, вец повижинац кукурицу густу, попресадзовац з оцом до гольта за квашенє капусту и... цо ище робиц на розпусту? Озда старши позадаваю и бавиц ше на пажички, черац зоз хлапцами слички, ходзиц на беґель, печиц сланїни и у нини оберац малини. А цо вец? И лєтнї розпуст ма конєц, та го вихасновац и одпочивац, уживац.
ЦО БУДЗЕМЕ НА РОЗПУСТУ
„ЗАГРАДКОВ” 75. РОДЗЕНИ ДЗЕНЬ
РУСКИ ЯЗИК У КРУЩИЧУ У фебруару того 2011. року у Основней школи „Велько Влахович” у Крущичу почала факултативна настава руского язика з елементами националней култури. Професорка руского язика Соня Дюрко Надь длуго у тим нєвельким валалє, нєдалєко од Руского Керестура зазберовала дзеци хторим оцец, мац, або голєм баба и дїдо Руснаци, та кед анкетованє закончене, указало ше же за пестованє руского язика заинтересовани шеснацецеро школяре од другей по осму класу. Настава почала 4. фебруара, а вец 18. фебруара, з нагоди означованя Дня мацеринского язика у Школи, отримана пригодна шветочносц и так означени вельки початок. Гоч дзецом чежко приповедац по руски, а даєдни скоро анї нє розумя нашу бешеду, за першу програму ше наисце барз трудзели научиц вигвариц голєм даскельо виреченя по руски, та привитац родичох, наставнїци, директорку своєй школи Драґицу Радманович и госцох зоз Руского Керестура, Нового Саду, Нового Орахова, Кули и Ґосподїнцох... М. Р. „Заградка” число 7, марец 2011. року
Наш часопис Заградка 2015. року од Городскей библиотеки у Новим Садзе достал Подзекованє за успишне сотруднїцтво у обласци култури и образованя.
Награда найдрагоцинши дарунок З нагоди 70-рочнїци од виходзеня першого числа часописа за дзеци по руски „Наша заградка” (1937. року) и 60-рочнїци од виходзеня часописа „Пионирска заградка” (1947. року), а познєйше „Заградка”, тота ваша и наша новинка у юнию того 2007. року достала вельо винчованки од читачох, писательох и приятельох. Шицки ше щиро радовали, а найбаржей найвекшому припознаню хторе достала за спомнути ювилеї. На 50. Змайових дзецинских бавискох – найвекшим фестивалу творчосци за дзеци, „ЗАГРАДКА” достала Награду Змайових дзецинских бавискох за доприношенє популаризованю литератури за дзеци... „Заградка”, число 1, септембер 2007. року
НАРОДНИ ВИРЕКНУЦА ЄДЕН ДРУГОМУ ПО УХА. (Гвари ше за фамелию дзе єст вельо дзеци.) ЯЗИК ШЕ МУ РОЗВЯЗАЛ. (Гвари ше за дакого кед ше барз розприповедал.) НАРОДЗЕЛ ШЕ У ЧАМЦУ. (Гвари ше кед дахто нє завера за собу дзвери.) ЯК КЕД БИ МУ З ОКА ВИПАДНУЛ. (Гвари ше кед дахто барз здабе на мацер, оца, дїда, нину...) „Заградка”, число 3, новембер 2010. року
ОБЛАЧОК ДО ШВЕТА БОЖИДАР ПЕШЕВ Поета, романописатель, драмски писатель, гумориста, писатель уметнїцких сказкох и приповедкох, прекладатель и критичар Божидар Пешев народзени 9. януара 1946. року у Скопю. Истого року ше його фамелия преселєла до Беоґраду. Ту Пешев закончел основну школу и ґимназию, а потим и Висшу педаґоґийну школу (анґлийски язик и литература) и Филозофски факултет (етнолоґия) на хторим и маґистровал. Зоз литературу ше занїма вецей як штерацец роки, а першу кнїжку за дзеци обявел аж 1991. року под назву „Мала заградка писньох”. Потим му обявени кнїжки „Зу-леґенди лєбо мриї” (приповедки), „Под гадвабним плащом” (писнї), „Склєняна лабда” и „Чуваре планети Акрат” (романи), „Приповедки зоз чаривней жеми”, „Криштальова долїна” (приповедки) и други. Робел як наставнїк, новинар, прекладатель и висши библиотекар у библиотеки „Доситей Обрадович” у Беоґрадзе. Жиє и твори у Беоґрадзе.
ЦО БУДЗЕМ КЕД МУШИМ
ПРЕ ТЕБЕ
По калдерми хробачки бавя ше на оганячки. Бежа гушенїци по улїци и любя ше, напашнїци. Шлїмаки ше обегую, и док бежа, поджмуркую. Тащки стоя на конарох и вадза ше у парох. Лєнїви мачки лєжа, шедза, а дзе же им ценка предза? Пси лєм брешу, завиваю, а чом брешу, сами нє знаю. Я у лавки шедзим, шпивам, и на школу так ше гнївам. Греє слунко, та прето чекам кеди придзе лєто.
Пре тебе сом полюбел квеце, лєм за тебе у парку зрезовал, та сом чекал кеди спаднє вечар же бим ци го покрадзме даровал. Пре тебе сом престал лац и гуториц тоти слова бридки, пре тебе сом барз сцел чуц аж и клавир и тони швидки. Пре тебе сом думки себе краднул, справовал ше, аж було и звади, пре тебе сом вельо раз знал прескаковац и цудзи огради.
ЛЄТО У ШКОЛИ Кед придзе лєто, оддихую школи од галайку дзецох, наставнїкох, лярми. Аж и школски лавки одходза на морйо док розпуст тирва, вєдно зоз школярами. Кабинети празни, а конки нєми, вшадзи лєм цинї помали ходза. Катедри смутни и лєм ше им шнїє же дзеци уж у школи бродза. Облаки як очи горского дива, без ошмиху одблїск строги школи даваю. Шицко таке мирне, а улїца шива Цихо як и тащки, док одпочивки тирваю. А кед єшень придзе, та бренчок забренка и обяви: Врацели ше дзеци. Док Слунко плїва, чуц весели гласи, першираз до школи войду перши класи. Прешпивала М. Римар
МИХАЙЛО КОВАЧ
КОНЄЦ ШКОЛСКОГО РОКУ
О
статнї дзень школского року. Стари учитель уходзи до класи шветочно облєчени, поважни, задумани. Шеда за стол, знїма окуляри и длуго их уцера. Чом то вон вше таки мирни, цихи кед приходзи дзецом найвеселши дзень? Чом ше му у очох зявюю слизи кед дзеци таки радосни? Шветочносц и того року була барз удатна. Дзеци ше одпитую од учителя, а вон им запатра до очох, дава каждому єдну руку, а другу им кладзе на їх кандрасти, загласкани, шорово зачесани власи, каждому пове даяке цепле слово и випровадза... Класа остава празна. За столом шедзи сам учитель, як кед би ище тирвала наука. Шедзи, бо думки нє даю стануц. Бул и вон таки мали як и вони. Бул и таки весели. Любел ше учиц и сцел постац перше дохтор, вец инженєр, вец машинист, а постал учитель... Сцел помагац людзом, а пать, кому вон помага. Дзеци го охабели, а вон остал самучки сам. Та чи сам? Твар постала якошик яснєйша. Яни постанє дохтор, Марча постанє професор, Мирон машинист. Вони буду помагац людзом, бо их так учел. А кажди пове: – Мнє так мой учитель учел! Вонка швет полни слунка. Слунко ше уцагує и до души старого учителя. Слизи заш у очох. Алє слизи радосци. Помали става, виходзи и завера за собу дзвери у класи, котра на тот завод остала празна...
МИКОЛА СКУБАН
ЯК ШЕ ВОЛАМ Кед нєсташносц, як звичайно, направим даяку, баба на мнє ше видудре: „Змир ше, нєбораку!” Кед ше дзверка од загради зоз зависох знєю, дїдо за мну так пригвари: „Знова ти, неґрею!” Кед ше дараз лопот чує, дубонь на пойдзику, мац ми скричи нагнївано: „Зиходз, скаранїку!” Кед, заш, облак ше розбиє зоз лабду надуту, оцец такой пресудзує: „Заплациш, гунцуту!” Вше кед таке дацо зробим, я нє мам спокою, та за себе сам подумам: „Силни ши, герою!”
ПЕТРО ЗЛАТКА ЧИЗМАР
Д
зецом нїґда нє допито. Вони вше маю цо робиц, и теди кед уж шицко поробене, вони можу видумац вше дацо нове. Дакеди то дацо препатрене, а дакеди идеї наставаю спонтано, през бависко. У улїчки у хторей бива Яни, вични галайк. Там рошню вельо дзеци. Єдно другому по уха. Кажде по дачим окремни и шицки маю цошка по чим ше визначую. Мая крашнє рисує. На дражки опрез єй обисца вше красна слика, хтору вона сама твори з крейдами. Мижо найшвидши и барз люби бегац. Я верим же кед би нє мушел спац и сам би себе вошнє обегнул... Єдного дня, кед ше Яни, Мая и Мижо врацали зоз школи, на драже стретли єдно щенятко. Такой ше им спачело. Пшичок бул нєвельки, чарни зоз жовкавима обервами. И верхи лабкох му були так исто офарбени. Зоз нїжним попатрунком, такой их купел. Понеже Мая и Мижо уж мали любимцох дома, Яни ше понукнул удомиц пса. Ша, нє може таки мандушки остац сам на улїчки. То би нє було анї кус фер. Так и було. Кед поробели домашнї задатки, вишли ше бавиц на улїчку, розуми ше, и куцов з нїма. Мая го барз вирно нарисовала, Мижо ше з нїм обеговал, а Яни му здумовал мено. Мал даскельо предкладаня. Победзело мено „Петро”. Петро бул їх пайташ. Пред вечаром, кед уж бул час за розход, подавали себе петички (дланї), и кажде рушел ґу свойому обисцу. Под час вечери, Яни здумовал же як ма родичом повесц за нового члена фамелиї. Видзел тато же ше його син стримує, мало єдол, а цо му остало, охабел у танєру и нєсхопно скрил, та однєсол вонка. Тато видзел же ше цошка нєзвичайне случує, та поволал маму и вони вєдно пошли вонка, превериц же цо то Яни скрива. Мали цо и видзиц. Яни чекал при пшичкови. Петро поєдол вечеру, та ше намесцел на зґоду
Яникови най го гласка. Док ше так дружели, пришли родичи ґу нїм и розпочали бешеду. Мама гварела же ше требал перше з нїма порадзиц о новому членови и синови ше видзело же годни вигнац Петрика на улїчку, та розпочал бешеду: – Мамо, пачи ци ше Петро? Мама злєгла з плєцами: – Нє знам, сину. – А бридки є? Опитал ше єй Яни. – Нє бридки є – одвитовала мама. – Вец сиґурно же ци ше пачи. Нє бешедовали вельо. З даскелїх виреченьох вишла шумна порада. Тато такой рано справел Петрови хижку, набавели мисочки за воду и єдзенє, и куцов бул їх. Нє зна ше чийо щесце було векше. Петрово, бо мал дом, Яниково бо мал пайташа, чи родичох бо ущесцели и сина и пса. Петро роснул и вироснул до правого чувара обисца. Наявйовал госцох, а знал препознац Яника кед приходзел зоз школи и вше ше му радовал. Бул добри пес, алє и пайташ. И далєй ше любел побавиц з уметнїцу Маю и найшвидшим Мижом на улїчки. Яни бул познати по Петрови, а Петро по Яникови.
СИЛВЕСТЕР Д. МАКАЇ
ХТО ЗА Шицки дзеци би любелї кед би розпуст школски власци предлужелї. Я до школи любим ходзиц, а през лєто на наднїцох сцем заробиц. Вец на морйо одпутовац, та ше купац и на писку ше слунковац. Лєто треба вихасновац, бо на жиму дармо будзеш ти бановац. Та предкладам, най ми митинґ з паролами закажеме: длугши розпуст, вера, сцеме!
СЛАВКА ПЕТКОВИЧ ҐРУЇЧИЧ
ДИЖДЖИК
М
ац би звичайно рано, док ше рихта на роботу, уключела телевизор най чує найновши висти, яка температура, цо гвари проґноза хвилї и подобне, та и Марко шицко тото чул. Прицагла му увагу красна водителька хтора гварела: „Нажаль, наютре будзе падац диждж”. Тото виреченє го врацело до часу кед ище нє ходзел до школи. Можебуц бул матурант у оводи. Того лєта чувал го дїдо. Спал на поладнє и зобудзел го лєтнї запор. Попатрел през облак. Плющало. Уж було вельо барки. У нїх капки дижджу правели чудни ґомбульки хтори скакали. Модлєл дїда най виду вонка. – Док станє запор – обецал му дїдо. – Сцем тераз. – Змокнєме. Видземе накадзи престанє падац – пробовал дїдо улагоїц унука Марка. – Алє, вежнєме амрели – навальовал Марко. – Добре, гайде, алє мушиш обуц ґумово чижми и облєчиц дижджову чугу – пристал дїдо. – ЮПИИИ!!! – радосно скричал Марко.
МИЛУТИН ДЮРИЧКОВИЧ
ДАХТО ЛЮБИ КЛАСИКУ Дахто люби класику, дахто люби рок. А я слухам радио, попивкуєм сок. Оцец люби Битлсох, Шопена и Листа. Я за тото нє мам дар, та ми совисц чиста. Мац барз люби Болеро и Дзевяту симфонию; Я ше круцим по хижи и оганям фантазию. Дахто люби класику, дахто люби рок. А я слухам вокмен, попивкуєм сок.
Прешпивала М. Римар
Облєкли ше як треба. Марко обул чижми, а дїдо вжал амрел. Кед вишли вонка, диждж помали преставал падац! Указало ше Слунко, а потим и дуга. Марко шляпкал по баркох. Шицок ше змачкал. Подскаковал радосни од барки по барку, ускаковал до нїх з обидвома ногами и барз плюскал, як гварел дїдови: „Пать, яка лєйба”. Дїдо нє мал чижми, а пожадал и вон скакац по баркох. Шицко доокола було ясне, чисте, пахло як окупане. – Дїду, чи трава тераз попиє шицку воду зоз баркох? – Гей, бо диждж барз важни за траву и за шицки рошлїни. – Чи и за квеце? – И за квеце и за шицки тоти рошлїни на польох хтори людзом важни за єдзенє. – И за чоколаду? – Добре, и за чоколаду, а найважнєйше же би залял жита – ту дїдо станул, та ше питал унукови: – Бо ше зоз жита правииии... нє причекал Марко най дїдо закончи питанє. Одвитовал як зоз дзела: – ХЛЄБ! – А чом вец гевта красна нина на телевизиї гвари: – Наютре, нажаль, будзе падац диждж? Преложела М. Р.
ЗОЗ ШВЕТОВЕЙ ЛИТЕРАТУРИ
БАБОВ ЗУБ
(Словения) (Триґлавска сказка)
Р
аз барз давно шарканї були лєм чудовиска хтори жарли статок и спричиньовали трешеня жеми и вилїви, а були и вирни чуваре блага. Можебуц даєден з нїх и нєшка ище вше тото роби. Вери ше же єден чува благо у озеру под валалом Довє. Глїбоко у жеми, там дзе нїґда нє крочела чловекова нога – лєжи Златне озеро. У тим озеру єст тельо злата же би го анї дзешец ладї нє могли однєсц. У тим озеру єст ище цошка: седмоглави шаркань! Раз давно, ричал и по цалим дню и по цалей ноци и єдол мали дзеци. Єдного дня тельо єдол, же го почал болїц зуб. Завивал од больох, а слизи, вельки як бундави падали му з ока. У таким церпеню здогаднул ше на дива Робавса, самоукого зубара и дохтора за шарканї, дзиви жени и подобни страшидла. У давних часох вон жил у черякох под Боровльом, як ше дакеди волала Краньска Гора. „Нїхто други, лєм див Робавс може улагоїц мойо болї”, думал шаркань и конєчно нащивел дива зубара. Того дня див нє мал вельо роботи, було му допито, та плювал прейґ долїни. Шаркань модляци указал свойо штреднї нозґри и заплакал: „Пан дохтор, вицагнїце ми боляци зуб!” Див Робавс скочел з брега на хторим по теди шедзел и дрилєл главу опасному шарканьови до гарла. Осторожно опатрел погубени зуб: – Барз ше моцно кива – прежубротал учено, вицагуюци главу зоз шарканьових пискох. Наоружал ше зоз дивовскима клїщами и, скорей як начиташ до дванац – цап! Зуб бул вонка! Скотулял ше з брега и остал на месце дзе и нєшка стої. Боль ше змирел, шаркань оддихнул, та ше рушел дому. – Гей, гей, а цо зоз плаценьом? – опитал ше му див Робавс.
Чудовиско джмуркло и доруцело з подшмихом: – Будз щешлїви же сом це нє жедол, мляц, мляц! Алє див Робанс нє попущує. Замахує зоз грожацима клїщами – бум! Та гвари: – Слунка ми горуцого, нє придавам ше лєм так! Шаркань ше злєкол и гвари: – Гайде, нє гнївай ше. Лєм сом франтовал – та поволал Робавса до свойого дому и богато го погосцел. Шарканьов зуб ше одкотулял по рубец Єловици, дзе и далєй стої, на истим месце. Тот „камени зуб” намесцел ше медзи моцни камени стини хтори и нєшка видно у далєкосци, над Бледским озером, и познати є як Бабов зуб. Лєпше було наволац го Шарканьов зуб, алє хто би до того верел... Записал Мирко Кунчич Обробел Лойзе Зупанц (Словенска народна творчосц)
ЗАРНО ГРЕЧКИ Дакеди ше нашо предки зоз востоку почали селїц до других часцох Европи, бо там одкаль рушели уж було превельо людзох. Богиня тим мирним людзом дала зарно гречки *(хельди) и посовитовала их най го закопу до жеми, гоч дзе их драга однєше. Кед зарно виключка, ожелєнї и вирошнє, требали би остац там, алє кед ше тото о три днї нє збудзе, най го викопу и руша з нїм далєй. А зарно нїґдзе индзей нє сцело вироснуц, лєм на словенскей жеми принєсло плоди. *Гречка ше трима за словенску святу рошлїну.
Записал Й. Бохинц
ЕМИНА БИКИ У Основней школи „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре Од дзе лєн ски старшина зоз чийого ше оддзелєня аж тройо кандидовали за школяра ґенерациї муши буц пишни, щешлїви и окреме ше цешиц у таких школярох. Окреме кед ше зоз ґрупи найлєпших видвоєла праве єдна школярка. Емина Бики, школярка ґенерациї. Школярка котрей сом остатнї штири роки була оддзелєнски старшина и наставнїца руского язика. Школярка чийо сом напредованє и одрастанє провадзела каждодньово. Мирна и циха Емина котру сом упознала кед крочела до пиятей класи, виросла до сиґурней, младей особи котра свидома своїх можлївосцох и квалитетох. То особа котра зарює зоз любопитлївоцу, креативносцу и доброту. У поглядзе школских обовяз-
кох и звладованя школского ґрадива винїмково вредна и роботна. Емина скорей шицкого всестрана особа. Посцигує сполнїц свойо обовязки совисно и на час, без даяких почежкосцох. Емина свой талант указала у рижнородних обласцох починаюци од язика по дружтвени и природни науки. Припознаня и награди шоровала од самого початку. Зоз своїм закладаньом посцигла визначни резултати на школских, општинских, окружних, медзиокружних, та и на републичних змаганьох. Попри шицких обовязкох, Емина нє занєдзбала анї своїх товаришох котрим часто помагала. Кед попатриме на єй роки, видзиме же є ище вше млада, алє кед спатриме єй роботу и закладанє, видзиме же тоту особу краши огромна одвичательносц и озбильносц. Шицки єй характеристики ю кладу до найлєпшей представнїци своєй ґенерациї и водза ю лєм напредок. Праве прето наша Емина школярка ґенерациї. Емина люби и природни и дружтвени науки, а планує ше уписац до рускей ґимназиї у Руским Керестуре. Оддзелєнски старшина Каролина Джуджар
НИКША ЙОКСОВИЧ У Основней школи „Петефи бриґада” у Кули Безбрижне дзецинство препровадзел зоз шестру Ивону и товаришами зоз школи. Учителька Станка Мартинович го унапрямовала на драгу по хторей нєшка идзе, а класни старшина Славица Мармила го потримовала у шицким. Як школяр тей школи участвовал на велїх змаганьох зоз математики, физики, хемиї, историї, биолоґиї, сербского, анґлийского и руского язика. Найвекши успих му участвованє на медзинародним змаганю зоз математики дзе завжал треце место, и на републичним змаганю зоз руского язика, дзе бул перши. Тренира фодбал и одбойку. Одлучел ше уписац до Ґимназиї у Руским Керестуре и сиґурни є же вибрал праву драгу. Велька му чесц и задовольство же бул школяр тей школи и же мал одличних наставнїкох и товаришох. Подзековни им є за шицко. М. Й.
МАРТИНА УЙФАЛУШИ У Основней школи „Братство єдинство” у Коцуре
За школяра ґенерациї у коцурскей Основней школи „Братство єдинство” за школски 2021/2022. рок вибрана школярка осмей класи руского оддзелєня Мартина Уйфалуши. Окрем одличного успиху котри зазначовала през осем роки основношколского образованя, Мартина ма и вельочислени таланти котри ше єй з вредну роботу, заакладаньом, одвичательносцу и трудом поспишело указац. Визначела ше зоз справедлївосцу и порихтаносцу помогнуц каждому кому помоц потребна. Представяла свою школу на найлєпши способ. Мартина под час свойого школованя зазначела окремни резултати на окружних и републичних змаганьох з Руского язика и
язичней култури. Тиж, є ношитель припознаня „Славка Сабадош” од першей по осму класу. Од пиятей класи, накадзи ступела до висших класох, Мартина участвовала на вецей змаганьох зоз рижних обласцох. Школярка є и Основней музичней школи у Вербаше, инструмент ґитара. За свойо интересованя, схопносци и указане знанє на числених змаганьох достала вецей припознаня, та своєй школи тота вредна школярка була лєм поцешенє. Мартина ношитель и Вуковей дипломи. Наздаваме ше же у будучносци предлужи зоз шорованьом успихох и же витвори шицки свойо жаданя и цилї. О. Р.
РЕПУБЛИЧНЕ ЗМАГАНЄ ЗОЗ РУСКОГО ЯЗИКА Порядна настава VII класа 1. Филип Хромиш, Коцур 2. Теодора Ґайдош и Сара Горняк, Коцур и Яна Варґа, Руски Керестур VIII класа 1. Емина Бики, Руски Керестур и Мартина Уйфалуши, Коцур 2. Анита Чизмар, Руски Керестур и Патриция Будински, Коцур
Виборна настава VII класа 1. Никола Вукмирович, Теодора Рамач, Сара Шовлянски, Нови Сад, Серґей Дюранїн, Сримска Каменїца 2. Марина Барна, Нове Орахово VIII класа 1. Матей Фейди, Нови Сад, Даниєла Бицок, Бачка Тополя, Мирослава Колошняи, Вербас, Никша Йоксович, Кула 2. Никола Рац, Кула, Ива Радишич, Дюрдьов
НАУКА ЗА КАЖДЕ ДЗЕЦКО
РОЖДЕСТВО СВЯТОГО ЙОАНА ХРЕСТИТЕЛЯ
Й
оан Хреститель єдини святи чийо ше народзенє слави як швето. Аж ше спомина и його зачатиє. А познєйше ше слави його шмерц и споминаю ше три найдзеня його глави. Особа Йоана Хрестителя окреме важна, нєзвичайна. То велїкан Духа котри стої на гранїци двох завитох – старого и нового. Вон закончує еру пророкох и почина еру апостолох. Вон нє лєм пророк, алє и тот котри рихта драгу Спасительови, вон мученїк... Ище пред його народзеньом ангел гварел його оцови Захарийови же вон будзе вельки пред Господом, а сам Исус гварел за ньго же вон будзе лампа котра гори и швици. Його живот то сама жертва и покута. Вон поволує на кресценє покаяня, бо ше приблїжує царство нєбесне. Вон кресци Исуса у Йордану. Вон ше нє бої царови повесц же є гришни. Йоан гутори Иродови: „Нє допущене ци мац жену свойого брата”. Йоан бул син Захариї и Єлисавети. Бул родзина з Исусом, шейсц мешаци старши од нього. Родичи го мали кед уж були старши людзе и його народзенє бул окремни дар Божи. Коло Йоанового народзеня збула ше чудесна подїя. Кед ше осмого дня позберала родзина и приятелє же би дзецко обрезали и дали му мено, шицки го сцели наволац Захария, як ше му и оцец волал. А оцец, понеже бул нєми, на дещички написал най му будзе мено Йоан, и такой прегварел. Йоан з мацеру жил у пустинї пре страх од Ирода, а кед му там умарла мац, вон сам жил, покля нє пришол медзи народ и поучовал их. Наказовал о приблїжованю царства нєбесного, поволовал на покуту и пременку живота. Швето Рождества Йоана Хрестителя славиме 24. юния по новим, григориянским, односно 7. юлия по старим, юлиянским календаре. Зоз кнїжки о. Р. Миза „Нашо християнски швета”
ЄРУСАЛИМ – СВЯТИ ГОРОД Од шицких библийских городох найчастейше ше спомина Єрусалим. Вон бул главни город Палестини („город мира”). Спомина ше ище 1400 роки пред Христом. Змесцени є на трох брещкох. Цар Давид тот город претворел до своєй престолнїци и главни город свойого кральовства. Ту пренєсол Ладу союзу. Нєдалєко од своєй палати будовал хижи за своїх дворянох и за свойо жени. Єрусалим вельо церпел пре кирвави войни. Його вибудов посцигла верх под час Ирода Велького. Теди реконструовани єрусалимски храм, направени театер, гиподром и амфитеатер. Таки Єрусалим бул єден медзи найкрасшима городами Блїзкого востоку, а можебуц и цалого Римского царства. Жидзи там часто орґанизовали паломнїцтва. Од шицкого остал лєм прах и ґар кед римски чети 70. року новей ери знїщели город. Алє, 135. року цар Адриян знова вибудовал Єрусалим и населєл Римянох, а Жидзом забранєл уход до городу. Тоту заповид утаргнул цар Константин, хтори християном дал шлєбоду 313. року. После Константинового едикту о шлєбоди, у Єрусалиме вибудована базилика Гроба Исусового, потим базилика Кирвавого зною Исусового и базилика Вознесения, як и вельо манастири. Вец го 614. року освоєли Персиянци и поваляли велї церкви и манастири, а 628. року го завжали муслиманє. Року 1517. освоєли го Турки и тримали го под свою власцу по 1917. року. За християнох окреме святе место базилика у хторей Голгофта и гроб Господнї. У нєй служа католїки, православни, копти, сирийски якобинци и єрменє.
ЯКИМ ОЛЕЯР
ПЧОЛКА Шедзела пчолка на квецику, бо дзецом зберала медзику. Напевно медзик сладки бул, бо малей пчолки шепнул: – Придз ґу мнє, шестричко, опахай ми мойо лїчко полне з медом, а сладучким, однєш го дзецом малючким.
ИРИНА ГАРДИ КОВАЧЕВИЧ
ВАШ ЧАСОПИС, ДЗЕЦИ За дзеци малючки, за їх вредни ручки и за мудри главки цо шедза у лавки „Заградка” виходзи, през живот их водзи, приповеда, научує, през забаву наказує: Свойо чувац и чествовац, алє люцке почитовац!
ОЛЕНКА ЖИВКОВИЧ
РАНШЕ УМИВАНЄ
Є
ст вельо роботи котри я нє барз любим робиц, а моя мама дума же то найважнєйши роботи на швеце. И вше ми о тим приповеда, толкує, поровнує зоз своїм дзецинством... Єдна зоз тих роботох то и ранше умиванє. Найволїм кед така цепла вискочим спод перини и одбегнєм до дньовей хижи уключиц телевизор, а моя мама: – Таньо, забула ши цошка! Я ше правим же нє чуєм, та лєм понаглям цо скорей найсц рисовани филм, наздаваюци ше же ми вец допущи одпатриц го до конца. – Нє помага ци рисовани – дудре зоз кухнї мама, рихтаюци фриштик. – Перше ше поумивац, зачесац, преблєчиц, та вец можеш патриц рисовани. И далєй шедзим упарто глєдаюци дзе єст рисовани, нїби, нє чуєм. Поправдзе поведзено, нє мушим ю анї чуц, я цалком добре знам цо то вона гутори. – Як то започац дзень нє умита и нєзачесана! Ша, цалком ши иншакей дзеки кед поумиваш сон з павучайкох. – Ага, цалком иншакей! Ище ми горше як пред умиваньом. Покля ше нє умиєм, шицко таке якеш, як кед би нє було правдиве.
Шицки ствари у кухнї и хижи так випатраю як предлуженє гевтого красного сна цо сом шнїла, а роби ше о... Уж анї сама нє знам цо сом шнїла пред ставаньом – лєм знам же було цошка таке красне, миле, цепле... Мамов глас ми тиж дїйствує як нє єй. Як кед би ми приповедала якаш особа з другей планети. Цошка ми анї нє здабе на мамов. А вона нє престава – приповеда и приповеда, покля ми нє допиє, та скочим з кавча и беж до купальнї поумивац ше. Лїтна вода швидко знєє з моїх павучайкох и остатнї нїтки сна... Палє, ша и вонка слунко швици, прекрасни дзень за бависка ше указує!
КВИЗ ЗА НАЙМЛАДШИХ
О ЄДЗЕНЮ
Маджун вариме зоз: 1. Мауни 2. Орехових лупох 3. Шлївкох, кайсох...
Парадичанку вариме зоз: 1. Карфиолу 2. Парадичох 3. Сцегнох
Компот вариме зоз: 1. Целячини 2. Овоци 3. Житаркох
Колачи печеме зоз: 1. Муки, вайцох, млєка... 2. Солї и попру 3. Цукровей цвикли
Заокруж точни одвити и зоз стрелку их повяж зоз одвитуюцима илустрациями.
Теодора Гайдук, 6 роки, Руски Керестур
Маша Ерделї, 6 роки Руски Керестур
Михайло Шомодї, 6 роки Руски Керестур
Мануела Береґ, 6 роки Руски Керестур
Милица Дякула, 6 роки, Руски Керестур
НАГРАДЗЕНИ СОСТАВИ НА СМОТРИ У ТИТЕЛЮ I награда
II награда
ДОКАЗАЛ ЖЕ МИ Є ПРАВИ ТОВАРИШ
ЄДЕН ЧЛЕН МОЄЙ ФАМЕЛИЇ
Кажде з нас у живоце будзе мац вельо приятельох. Алє лєм барз мало приятельох єст котри вам вше помогню кед треба, або вас нащивя кед сце хори. Нажаль, на швеце єст барз мало таких людзох, а вельо тих котри вам приятелє, лєм кед маю даякого хасну од вас. Мам и я єдного товариша за котрого знам же кед ше му опитам чи ми може присц помогнуц, вон вше придзе. И я би исто так зробел за ньго. Мено му Урош. Истих зме рокох и крашнє ше злагодзиме. Часто ше вєдно бавиме и найлєпши зме товарише. Раз ми дїдо гварел най пренєшем якишик черепчки. Поволал сом Уроша най ми придзе помогнуц, а кед закончиме, же ше будземе бавиц. Пришол, гоч то нє була чежка робота. Теди сом похопел же кед го поволам до помоци, вон такой придзе, бо ми є прави товариш. Раз сом ше пошол прешпацирац по валалє и сцел сом пойсц до єдней часци дзе сом нїґда нє бул. Кед сом ше сцел врациц, нє знал сом кадзи мам пойсц. На концу сом поволал Уроша и гварел сом цо ше ми случело. Описал сом му околїско и о дзешец минути вон пришол и указал ми драгу дому. Кажде треба же би мал товариша котри му у каждей хвильки помогнє. Владимир Молнар, VI Дюрдьов
Мам єдного члена фамелиї хторого найволїм на цалим швеце, а то моя мац. Нє мож ю описац зоз словами. Вона роби кажди дзень, и през викенд: вари, райбе, пейґла, одклада, а попри того, ма часу и за нас. Сцерпезлїва є, алє єй дакеди нє идзе шицко по плану, та ше секира. Теди єй я помогнєм. Така є же кед дацо започнє, нє става покля нє закончи. Люби помагац шицким. Барз є добра и вше ми дава динари кед ше идзем шпацирац, а то ми барз значи. Ище баржей ми значи же кед ми є потребна, вше є за мнє ту. Часто ми потребна потримовка, а вона перша хтора придзе, облапи ме и посовитує. Дараз сом ше и розплакала на єй рукох, алє вона ма таки змирююци глас и зна потолковац, же такой поуцерам слизи и ошмихнєм ше на ню. Гоч цо ме интересує, мац ме потрима. Кед сом сцела почал ходзиц на годзини клавира, вона ме потримала. Нєшка сом медзи найлєпшима и граєм на найлєпших концертох у Руским Керестуре и у Кули. Верела до мнє и гварела най нє охабям тот инструмент. Злагодзиме ше, алє ше и поспричкаме пре найменши ствари, а вец ше помириме. Нє можем ше на ню гнївац, бо вона моя мама. Барз є красна, а очи желєно-кафово-белави... нє можем одорвец погляд з нїх. Зоз мацеру найволїм ходзиц по дутянох и куповац обуй и шмати. Барз любим шеднуц и бешедовац зоз ню цо ше ми случело у школи лєбо индзей. И кед зме цихо, зоз ню ше розумиме. Моя мац особа без хторей нє можем задумац живот. Барз ю любим и сцем за ню шицко найлєпше. Кристина Русковски, VI Руски Керестур
III награда
МОЯ НАЙМИЛША ЖИВОТИНЯ Моя наймилша животиня то мой пес. Мено му Карло. Ище нє ма анї єден рок, а уж є барз вельки. Нє барз меркує на себе. Ма чарно-билу шерсц, мали уха и кратки хвосцик. Барз ше люби бавиц. Кед пойдзем ґу ньому, Карло скака. Кед ме видзи, барз ше радує. Думам же мнє найволї, бо ше нїкому так нє радує як мнє. Ма досц вельки брух, алє є нє тлусти. Люби єсц, а люби и упрекосциц. Найволї ше бавиц зоз двома кантами за нафту. Вжал их кед мой тато нє бул у дворе. Чудне же вжал лєм тоти два канти, а други нє руша. Раз сом чула як цага канти по дворе, а було уж три годзин рано. Я мойого Карла барз любим. Одкеди зме го купели, нє можем анї єден дзень без нього. Патрим на ньго як на члена фамелиї и як на найлєпшого товариша. Вше слуха кед му дацо бешедуєм, алє нїкому нє вивола. Кед плачем, вон придзе и смутно патри на мнє. Пес чловеков найлєпши товариш и вше є ту за нас. Мая Надь, V Руски Керестур
НАГРАДЗЕНИ СОСТАВИ НА СМОТРИ У ТИТЕЛЮ II награда
I награда
ПРЕМЕНЬМЕ ШВЕТ На швеце ше кажди дзень случую нови и вельки пременки. Вибухую войни, людзе барз заґадзую природу, нїхто нє меркує на еколоґию. Нажаль, у войнох ше знїщую городи, природа, културни памятнїки, барз ше заґадзує воздух и очкодовює ше озонски обмоток. Вон защицує швет од ултра лилових зарйох. Людзе нє чуваю природу, нє розпоредзую одпад. Вшадзи руцаю шмеце и так загрожую животинї. Велї фабрики до воздуху випущую отровни ґази, а до рикох руцаю заґадзени материї. Зоз автох випущую отровни ґази, прето ше почина правиц авта на водонїк и струю. Помали ше у швеце почина шириц свидомосц о шицким неґативним цо ше случує. Кельо нам животи завиша од того як ше ми одношиме ґу природи? Кед ше нє застанови войни и нє почнєме баржей мерковац на природу, вше вецей будзе людзох хорих од рижних хоротох. Думам же зме швет годни пременїц на лєпше лєм кед ше здружиме и почнєме баржей чувац природу. Зоз тим защициме свойо животи и очуваме природу. Ребека Сабадош, VII Руски Керестур
МОЯ НЄКАЖДОДНЬОВА АВАНТУРА Авантура то дожице за шицких цо ше им дацо случело першираз, чого ше добре здогадую. Моя нєкаждодньова авантура то кед сом першираз ишла на морйо. Авантура почала зоз рихтаньом. Першираз сом паковала ствари до куфрох и ишла дзешка на дзешец днї. Була сом дакус злєкнута, бо сом нє знала як там будзе, цо ше роби, як морйо випатра, дзе будзем спац. Нїч сом нє могла задумац. Цалу ноц сом путовала на автобусу и ноц сом преспала, бо сом була вистата од каждодньового рихтаня. Рано кед сом сцигла, вишла сом зоз автобуса. Опрезо мнє була велька белава вода хтора ше дзешка далєко злучовала з нєбом. То було Ядранске морйо. Видзела сом як слунко гласка поверхносц безконєчного моря. Кед сом сцигла до квартелю, такой сом ше розпаковала и пошла сом на плажу. Була то прекрасна пискова плажа хтору заплюсковали морски габи. Кед сом вошла до води, моєй радосци нє було конца. Длуго сом плївала и уживала у морскей води. Зоз цалим целом сом чувствовала густосц води хтора ме ношела на своєй поверхносци вше далєй и далєй од побрежя. Пах и смак води були слани, музику за мойо уха правели габи хтори заплюсковали плажу, а мойо очи уживали у прекрасней молговей пени. Роздумовала сом яке тото морйо чаривне и таїнствене, вельке и глїбоке и яки тайни скрива. У води було вельо туристох. Шпацирала сом ше кажди вечар и кажди випатрал як Кирбай у Коцуре. Заход слунка випатра як велька лабда хтора ше спущує до води и гаши ше. Як осека цо цага морйо од побрежя, так и днї цо преходза и мойо думки блукаю и одходза. Кед заврем очи, пробуєм врациц тоту авантуру до думкох. Морйо там, нє ма дзе пойсц и чека хвильку же би знова дакому було нєкаждодньова авантура. Патриция Будински, VIII Коцур
III награда
НЄ ДЗЕЦИ ЗМЕ ВЕЦЕЙ Уж сом школяр осмей класи, а анї сом нє свидоми того. Нє дзецко сом, а дакеди сом ше так справовал, бо сом бул дзецко. Одкеди сом дакус старши, велї ствари ше пременєли. Родичи ше иншак справую ґу мнє и иншак бешедую. Обовязки мам вше вецей, та дакеди анї нє можем посцигнуц шицко цо мам зробиц, Шицки ми гуторя же ше барз меням. Дахто гвари же на лєпше, а дахто же на горше. И пайташе ше меняю и обачуєм яки особи ми найбаржей одвитую. Цо сом старши, вше баржей видзим як функционує швет. Док зме були дзеци, шицки вєдно зме ше дружели и були зме зложни, а тераз уж иншак. Дакеди думам же бим ше любел справовац як дзеци, алє у тих рокох хлапци уж ходза и заробиц себе даяки динар, же би научели як треба шпоровац и нє трошиц пенєж на глупосци. Нє дзеци зме вецей. У тих рокох мушиме пренайсц себе и пренайсц тото цо нам найбаржей одвитує. Виктор Надь, VIII, Руски Керестур
СЕДМИ РАЙ Мой седми рай то пажица. Так сом пажицу наволала прето же там можем робиц цо сцем: бегац, шпацирац ше, таргац квеце и спущовац ше зоз брещка. Там ше бавим зоз товаришку, або зоз братом. Дакеди ше на пажици бавим и сама. Там єст вельо вшелїяки рошлїни. Я любим тоту пажицу прето же є красна и же наисце випатра як прави седми рай. Юлияна Бесерминї, IV, Коцур
ЩЕСЦЕ ТО СТАН През цали живот чловек ше трудзи одкриц вичну правду же цо то тото прецо є щешлїви. Кажде ма свойо думанє о щесцу. Дакеди за щесце потребни вельки ствари, а дакеди дробнїци виполнюю живот. Щесце то нє вельо пенєжи, злата и палати, алє обични каждодньово хвильки. Велї людзе себе у живоце задаю вельки и далєки цилї, и док иду ґу тим цильом, думаю же вец буду щешлїви. Траца годзини, днї, мешаци, роки, та и сам живот. Цали час су нєщешлїви прето же нє маю тото цо жадаю, а требали би буц щешлїви зоз тим цо маю. Щесце то нє циль, то стан. Щесце ту коло нас и кед ми так жадаме, то богатство души прето же походзи од духовного, а нє материялного богатства. Чловек щешлїви тельо кельо є добри, кельо люби и кельо є порихтани пребачиц и помогнуц другим. Хвильки хтори препровадзуєме зоз фамелию и зоз товаришами, то щесце хторе дзелїме з найблїзшима. Теди є вельо красше. Приходзи теди кед ше му найменєй наздаваме и кед го найменєй обчекуєме. Зоз цихима крочаями уходзи до наших животох и прави ошмихи на наших тварох. И теди кед кратко тирва здогадованє на тоти хвильки, будзи у нас щесце. Щесце то буц живи и здрави, радовац ше, шмеяц, учиц, дружиц ше и уживац у живоце. Припатрац ше на виход и заход слунка, з цалима плюцами удиховац чисти воздух, з очми долапиц фалаток Жеми и нєба, з обидвома руками облапиц живот и радовац ше му, и то щесце. Кед зме задовольни зоз собу, кед свой живот тримаме у своїх рукох и кед виполнюєме власни цилї, и то щесце. Щесце то тайна, то мистерия хтору кажде може ришиц. Нє треба го глєдац и оганяц, його треба заслужиц зоз добрим, щирим и чистим шерцом. Патриция Будински, VIII, Коцур
Хана Симич, I, Руски Керестур
ЯР МИ ПОШЕПТАЛА Єдного дня стретла сом на улїчки чловека котри бул дакус чудни. Алє, то нє бул обични чловек, то бул чловек ЯР. Застановел ме и почал ми цошка приповедац. Нє барз сом го розумела, алє вам виприповедам тото цо сом зрозумела. Перше гварел же му мено Яр. Ище дакус ми приповедал, а вец гварел най рушим за нїм на даяку пажицу. Пажица була прекрасна. На нєй було барз вельо квеца, пчоли и мотилї. Видзела сом и даскельо заячки и лїшки. З далєка ше чуло веселе чвиринканє птичкох. На концу пажици було мале жридло на котре животинї приходзели пиц води. Бул то єден прекрасни попатрунок на природу хтору будзела пахняца яр. Мария Рамач, III, Дюрдьов
ПЕС МЕ БРАНЇ Шицки животинї ми мили, алє ми пес наймилша животиня. Дома мам пса хтори ма чарну шерсц, кафово очи и длугоки хвост. Хасновити є прето же кед дахто придзе до нас, вон такой бреше и так нам чува обисце. Мнє мой пес наймилши, прето же кед сом при ньому, вон ме бранї. Юлияна Бесерминї, IV, Коцур
София Симунович, V, Руски Керестур
НАЙМИЛША МАЦ Ена Чордаш, I, Руски Керестур
ЯРНЇ ЗМЕРК У МОЄЙ УЛЇЦИ Нїжно и поцихи до моєй улїци уцагла ше яр. Випровадзела жиму и єй жимни днї на длугоку драгу до других крайох. Слунечко конєчно зашвицело и принєсло нам на дарунок радосц. Яр то рочна часц хтора означує нови початок. Теди ше природа будзи зоз жимского сна. Любим рано отвориц облак и почувствовац швижи и пахняци воздух хтори виполнює мою хижу. Медзитим, найволїм висц на улїцу кед пада змерк. Теди лєгнєм на желєну траву и припатрам ше на безкрайне нєбо. Воно випатра як чаривни рисунок хтори виполнєни зоз вшелїякима фарбами – од цмей лиловей по цму червену. Древа були сами и голи цалу жиму, а тераз нам весело указую свойо желєни шмати на хторих викукую пахняци квитки. У змерку квитки швица як били ланцущки. Кед заходзи слунко, шицки животинї ше розбегаю. Брамушки понагляю на час сцигнуц до свойого дому коло розквитнутого баґрена. Мотилї помали охабяю красни квитки. Птици себе у конарох правя нови гнїзда. З веселу писню привитую ґовлї и ластовки хтори ше врацели зоз цеплих крайох. Помали ше траца гласи людзох и дзецох хтори препровадзели цали дзень вонка. Кед войдзем нука, чувствуєм найкрасши пах у мамовей хижи хтори сом цали дзень нє чувствовала. Мац ми потолковала же ше квеце ноцна фрайла прето так вола же найкрасше пахнє кед ше змеркнє. Тераз нєт места за похмарени днї и жимни ноци. Прето нам улїца найкрасша кед у нєй запанує яр, а мамова заградка найкрасше пахнє кед ше спущи ярнї змерк. Дамян Радванї, VII, Коцур
Мнє велї людзе мили, алє ми наймилша моя мац. Мено єй Даниєла. Роби у Новим Садзе. Ма белави очи и длугоки власи. Люби облєкац фармерки. Кед ма шлєбодного часу, люби ше з нами бавиц. Моя мац щешлїва кед у школи достанєм петицу. Кед нє знам ришиц даєдни задатки, вона ми вше дзечнє помогнє. Мац попораї хижу, поуцицує прах, а я єй у тих роботох помагам. Любим свою маму, прето же є барз добра и мила. Михаел Дротар, IV, Коцур
ЯР МИ ПОШЕПТАЛА Того року, пред даскельома тижнями яр ми пошептала же тато моєй мами за родзени дзень подарує цошка чому ше шицки будземе радовац, а то же на пейц днї пойдземе до Сокобанї. Лєдво сом дочекал тот дзень кед зме мали рушиц. Перше зме пошли до пекарнї купиц дацо за фриштик. Рушели зме коло пол дзевятей, а сцигли зме на поладнє. Нє першираз сом бул там, а то було пред трома роками, та сом вельо того позабувал. Я мам пейц найкрасши места у Сокобанї: Сокоґрад, Поповица, Лептерия пещера (ресторан) и Жупан плажа. Мама нам вжала и ґачи за купанє, алє то бул лєм план, кед би падал диждж. Алє диждж анї нє падал, а анї зме ше нє купали. Кажди дзень зме ше шпацирали. На телефону сом мал читач крочайох. Дньово сом прешол двацец тисячи крочаї. У Сокобанї ми було барз крашнє, гоч то бул дарунок мами за родзени дзень. Андрей Балїнт, III Дюрдьов
РОЗХОД ЗОЗ ДЗЕЦИНСТВОМ Так час преходзи. Дзень за дньом, рок за роком... И хто тераз ми? Чи зме ище вше дзеци, чи уж одроснути? Чи зме на гевтей гранїци розходу з дзецинством? Док зме мали, лєдво чекаме же бизме виросли. Понагля нам ше, нагнївани зме и шицки нас секираю. Живот одроснутих нам випатра як сон. А вец, нє знам анї кеди прейду роки хтори нас дзеля од шицкого гевтого о чим зме шнїли. Поставаме одвичательни, глїбше роздумуєме. И праве теди кед треба же бизме крочели до швета одроснутих, поцагнє нас цверенка здогадованя на дзецинство. Видзим себе як мале дзивчатко, дробне и худе, у сукенкох и з варґочами. Любела бим ше бавиц зоз Анастасию, свою добру пайташку. По цалим дню зме були по вонку, гомбали ше на гомбалкох, бавели ше у писку, зберали шлїмаки... Тоти часи прешли. Место бавискох ту школа и други обовязки. Ещи вше ше здогадуєм як ме мама кажде рано будзела. У кухнї ме чекал фриштик и шмати порихтани на посцелї. Мойо було лєм же бим пошла до школи и попаметала цо учителька гуторела. Мама ми помагала коло домашнїх задаткох. Нє здогадуєм ше кеди сом себе сама почала рихтац фриштик, шмати хтори мам облєчиц и кеди сом ше сама почала учиц. Озда шицко тото значи же виходзиме зоз дзецинства и уходзиме до швета одроснутих. Кед бим мала можлївосци вибрац єден дзень у живоце, вибрала бим даєден дзень зоз мойого дзецинства, бо щесце хторе сом теди мала, нє мож поровнац нї зоз чим. Днї хтори доживюєме, то найкрасши днї нашого дзецинства, прето нє понагляйме вироснуц, а док вирошнєме, останьме дзеци у души. Сара Горняк, VII, Коцур
Маґдалена Будински, VI, Вербас
МОЙ КРАСНИ ВЕРБАС Сербия жем хтора ше видвоює по природних красотох, а я думам же найкрасши город – мой Вербас. Находзи ше у шерцу ровней Бачки, у житнїци Сербиї. Доокола плодна жем. На нєй рошнє жито, ярец, кукурица, цвикла и вельо того цо потребне за костиранє. У Вербаше єст велька площа Николи Пашича, бувшого премиєра дакедишнєй Югославиї. Вербас ма и музей дзе виложена и стара апатика. У городзе єст вельо желєнїдла, дзецински парки и беґель, алє ше зоз нїм нє можеме цешиц. Маме и спортски центер Драґо Йовович у хторим росли, розвивали ше и тренирали велї познати спортисти. Вербас нє вельки город, алє ма дзевец основни и два штреднї школи. Найвекши є город у вербаскей општини, а припадаю му и валали Бачке Добре Польо, Змаєво, Равне Село, Коцур и Савине Село. Любим свой город прето же є барз красни и мнє барз мили. Лука Стоїлькович, IV, Вербас
Миа Чордаш, V, Руски Керестур
КРАСНА ЯР Тота яр думам же будзе найкрасша. Будзе цепло и воздух будзе чистейши. Древа уж попреквитали. По польох єст вельо трактори и комбайни. Почина лєтнї розпуст. По цалим дню ше бавиме, а велї пойду и на морйо. Лїсце на древох желєне, а квеце квитнє. Дзеци ше бавя у парку и ошвижую ше зоз сладолядом. Ґовлї и ластовки ше врацели зоз цеплих крайох. Вшадзи рошнє густа трава, та ю людзе коша. Така красна тота яр. Марко Бастая, III, Дюрдьов
ДЗЕНЬ ШКОЛИ „БРАТСТВО ЄДИНСТВО” У КОЦУРЕ
Ш
коляре основней школи „Братство єдинство” у Коцуре зоз своїма учительками и наставнїцами 9. мая означели Дзень школи. Пред поладньом отримани рижни спортски активносци: дзивчата висших класох у физкултурней сали мали змаганє у одбойки, а хлапци ше змагали у малим фодбалу на спортским терену у школским дворе. После тих змаганьох у даскелїх школских учальньох отримани интересантни роботнї. У язичним квизу школяре през бависко преверйовали свойо знанє, а потим були на презентациї проєкту „Мрежа” зоз хторим на нєдавно отриманим медзинародним математичним змаганю у Врнячкей банї „Мост математики” завжали треце место. У єдней учальнї школяре участвовали у караоке шпиваню, дзе указали свойо музични таланти. За малих науковцох и любопитлївих школярох отримани и фестивал науки, а у лєтней учальнї за креативцох орґанизована роботня „Модни стилисти”.
За младих еколоґох и защитнїкох природи отримани еколоґийни квиз. Школяре нїзших класох у физкултурней сали участвовали на полиґону схопносцох. Зоз числених роботньох отриманих у школи, школяре вибрали и у школским голу направели и виложели найкрасши подобово роботи на тему „Радосц у ошмиху”, „Кеди сом щешлїва/щешлїви у школи „Щешлїви/щешлїва сом кед творим”. Пополадню у физкултурней сали отримана шветочна програма. Сенка Мученски, директорка Школи, привитала шицких школярох, просвитних роботнїкох и родичох хтори пришли потримац успишну роботу и вєдно преславиц Дзень школи. На концу були похвалєни шицки школяре и їх менторе котри посцигли замерковани успихи на тогорочних змаганьох. О. Русковски
ДЗЕНЬ ШКОЛИ
У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
Д
зень Основней и штреднєй школи зоз Домом школярох „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре 25. мая означени зоз Саймом науки. Бул то уж IV Саям и нагода визначиц успихи школярох и подзековац институцийом и установом хтори потримую керестурску школу. Директорка Школи мр Наталия Будински привитала госцох, а насампредз заменїка покраїнского секретара за образованє Милана Ковачевича, хторому окреме подзековала на финансийней потримовки Покраїнского секретарияту за образованє за орґанизованє Сайму науки. Визначене и же, гоч у тим школским року условия пандемиї нє були найвигоднєйши за пририхтованє школярох за змаганя, вони були вредни и совисни, та велї участвовали на општинских, окружних и медзиокружних змаганьох зоз математики, биолоґиї, атлетики, шаху, транспорту, столним тенису, зоз рецитованя, анґлийского и руского язика и на Смотри кирилскей писменосци. Тройо школяре анґажовани у виглєдовацкей станїци у Петници. На Сайме школяре презентовали специфични змисти зоз природних и дружтвених предметох. Так мож було видзиц презентацию роботох у мудрей учальнї, а у школским голу представене складанє математичних, односно, ґеометрий-
них елементох, демонстрацию Факирового балону на гвоздох, а було нагоди опробовац ше и у складаню рубиковей коцки. Було нагоди видзиц и часц народней традициї през стародавне облєчиво. Велїм найцикавше було у хемийним и кабинету за физику дзе було експерименти зоз тих природних наукох. Могло ше хасновац микроскоп, видзиц лїковити рошлїни цо школяре посадзели и пестую на годзинох ґаздовства, а мож було видзиц и домашнїх любимцох цо школяре принєсли з дому. През шицки тоти активносци на Сайме науки з нагоди Дня школи, презентоване знанє хторе школяре здобуваю, а хторе их порушує на креативносц и успихи на рижних змаганьох. М. А.
СТРЕТНУЦЕ У БИКИЧ ДОЛУ У ОШ „Сримски фронт”, подручна школа у Бикич Долу, 1. юния отримана промоция сликовнїци за дзеци „Кухня” у виданю НВУ „Руске слово”. Присутни були коло двацецеро дзеци зоз Шиду, Беркасова, Бачинцох, як и домашнї школяре. О кнїжки бешедовала Мелания Римар, писателька и одвичательна редакторка „Заградки”. Вона шицким подзелєла по єден прикладнїк того часописа. Директор Борис Варґа Читальнї у Бикич Долу подаровал кнїжки Мирона Жироша и ище даєдни виданя „Руского слова”, а дзецом на промоциї подзелєл сликовнїцу „Кухня”, миниятурни кухньово дещички и фломастери. В. Дїтко
ОФАРБ РИСУНОК Офарб рисунок по задатих фарбох.
Автор Нела Таталович
ПРЕЧИШЛЇ ГЛЄДАНИ ОБЄКТИ
Пречишлї и упиш до жовтих польох кельо єст глєдани обєкти.
ПОВЯЖ ЧИСЛА
Повяж числа од найменшого по найвекше и офарб рисунок.
Автор Нела Таталович
ЛАВИРИНТ
Одведз рибу по лавиринту ґу страценому товаришови.
За остатнє число „Заградки” у тим школским року сцигли литературни и подобово роботи зоз даскелїх наших местох. Руски Керестур: Маша Ерделї, Ивона Настасич, Стефани Чуни, Теодора Гайдук, Мануела Береґ, Надя Станкович, Стефани Рац, Михайло Шомодї, Виктор Шимко, Дориян Попович, Милан Димич (овода); Ена Чордаш, Кристина Гарвильчак, Хана Симич, Олеґ Катона (I). Вєдно 16 роботи. Коцур: Яна Тимко, Виктор Кулич, Мирослав Бесерминї (II); Юлияна Бесерминї, Емилия Мученски, Емилия Уйфалуши, Павле Штефанко, Михаел Дротар (IV). Вєдно 15 роботи. Дюрдьов: Мария Рамач, Милана Йованов, Владимир Молнар, Андрей Балїнт, Марко Бастая, Марко Станкович (III). Вєдно 6 роботи.
РУСКОКЕРЕСТУРСКИ ШКОЛЯРЕ НАЩИВЕЛИ КОЦУР И ДЮРДЬОВ Школяре штвартей класи з Руского Керестура зоз свою учительку Наду Колошняйову 27. мая нащивели парнякох у руским оддзелєню у коцурскей школи, а дочекали их и шицки школяре нїзших класох и їх учительки. Поопатрали школу, мали ужину, були у Етно клубу и вєдно ше бавели. Школяре трецих класох того дня зоз учительками Наталию Зазулякову, Меланию Рамачову и учительом Славком Надьовим були госци своїм парняком у руским оддзелєню трецей класи у Дюрдове. Дакус поопатрали школу, бавели ше на школским дворе, дзе достали и ужину. Потим були у Етно збирки „Руска одлога”, а опрез нєй видзели памятнїк Яшови Бакови. Нащивели и грекокатолїцку церкву, а зашли и до валалскей библиотеки. Вилєт закончели з бавеньом у парку. Шицким то було приємне дожице. М. Р.
НАГРАДЗЕНИ ШКОЛЯРЕ НА СМОТРИ КИРИЛИЧНЕЙ ПИСМЕНОСЦИ У ТИТЕЛЮ Руски язик Того року на Конкурс на Смотру кириличней писменосци до Тителю сцигли и писмени состави зоз Руского Керестура, Коцура и Дюрдьова, писани по руски. Найвреднєйши були школяре од пиятей по осму класу Основней школи и школяре руского оддзелєня Ґимназиї. Вони послали аж 16 состави, школяре зоз Коцура 4, а школяре зоз Дюрдьова 3 писмени состави. V–VI 1. Иван Молнар, VI, Дюрдьов: Доказал ми же ми є прави приятель; наставнїца Мария Самарджич 2. Мая Надь, V, Руски Керестур: Моя наймилша животиня; наставнїца Каролина Джуджар 3. Кристина Русковски, VI, Руски Керестур: Єден член моєй фамелиї; наставнїца Тамара Хома VII–VIII 1. Ребека Сабадош, VII, Руски Керестур: Пременьме швет; наставнїца Тамара Хома 2. Патриция Будински, VIII, Коцур: Моя нєкаждодньова авантура; наставнїца Снежана Шанта 3. Виктор Надь, VIII, Руски Керестур: Нє дзеци зме вецей; наставнїца Каролина Джуджар Ґимназия 1. Леонтий Сивч, IV, Руски Керестур: Укаж ми цо видзиш кед патриш до далєкосци 2. Ґлориян Штранґар, I, Руски Керестур: Я любим самого себе 3. Силвия Маґоч, IV, Руски Керестур: Живот то нє днї хтори прешли, алє тоти хтори зме запаметали Професорка Люпка Малацко
ГОРОДИ ШЕ ЧИРЯЮ Припобрежни городи ширцом швета чиряю ше у просеку и по даскельо центиметери рочнє. Фаховци потвердзели, провадзаци сателитски знїмки и анализуюци 99 городи, же опасносц од вилївох векша як цо ше скорей думало. Найбаржей ше чиря Тєнцин у Китаю, Карачи у Пакистану и Манила на Филипинох. Знїмки указую же углавним слово о комерциялних и квартох за биванє и же ше жем ушедує, бо ше воду випумпує. Ище вше постої можлївосц застановиц дальши процеси, а приклад городи Джакарта и Шанґай хтори ше у прешлосци чиряли и до 10 центиметери, а тераз ше ситуация злєпшує, дзекуюци предписаньом хтори огранїчую количества под’жемних водох. Британски виглєдова- ЗАЯЦ ЗОЗ РИМСКЕЙ РЕЗИДЕНЦИЇ че нєдавно установели походзенє заяца у Европи. Вон походзи зоз югозаходней Европи. Випатра же тоту штироножну животиню принєсли Римянє у першим вику новей ери. Шлїд хтори водзел ґу тому податку то мали фалаток косци найдзени пред пейдзешат роками у остаткох римскей империї хтора одкрита на подручу Британиї. Утвердзене кеди тот заяц жил, а предпоставя ше же бул домашнї любимец и за тедишнї час барз еґзотични, з оглядом на тото же заяци походза зоз Шпаниї и Портуґалиї. Заяц ма розлични митолоґийни и символични значеня у розличних културох. У греческей митолоґиї бул облюбена животиня богинї любови Афродити и символ плодносци. Часто представя символ вири, любови и щесца.
НАЙВЕКША ШКОЛА НА ШВЕЦЕ Городска школа Монтесори у индийским городзе Лакнау преглашена за найвекшу школу на швеце. Основана є 1959. року и урядово вошла до Ґинисовей кнїжки рекордох. Першираз титулу найвекшей школи достала 2005. року кед мала 29.212 школярох и „победзела” предходного рекордера – штредню школу у Манили на Филипинох. Тераз ма 55.547 школярох и 2.500 наставнїкох, а настава ше одвива у 1.000 учальньох з помоцу 3.700 рахункарох. Ходза до нєй дзеци од трох по седемнацрочних. Гоч оддзелєня маю по 45 школярох, та випатраю преполни, тото вообще нє застарює родичох, бо школа позната по одличним успиху своїх школярох як на домашнїх, так и на медзинародних змаганьох. Наставнїци барз поцешени зоз школярами и наглашую же окрем одличних успихох, найвекша предносц же школяре можу здобуц вельо добрих приятельох. Школа Монтесори 2002. року достала UNESCO-ву награду за мировне образованє як припознанє за свойо усиловносци промовованя универзалних вредносцох образованя за мир и толеранцию. Пририхтала Р. Ґ. Петрович
Яна Тимко, II, Коцур
Хелена Колесар, III, Нови Сад Сара Сеґеди, IV, Вербас
Школяре трецих класох зоз Руского Керестура були госци парняком у школи у Дюрдьове