Заградка 4 - 2020

РОК LXХIII • ЧИСЛО 4 • АПРИЛ • 2020 • ЦЕНА 100 ДИН

Влонї хлапци у Дюрдьове на бициґлох ходзели облївац свойо пайташки (Фото: Лидия Кухар)

За ходзенє по облїваню хлапци у Руским Керестуре влонї замодлєли Желька Папуґового (а вон лєдво дочекал) най попрага свойо допатрани конї, та най их по валалє вожа на каруци (Фото: Любомир Дудаш)

^ASOPIS ZA DZECI

Direktor dr Boris Var}a Odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar Vihodzi raz na me{ac u {kolskim roku • Vidava NVU “Ruske slovo” • Bulevar o{lwbodzeny 81/VII 21 000 Novi Sad, • Telefon (021) 6613-697 • @iro rahunok ~islo: 160-923244-82 • Ro~na predplata 1 000 dinari; za ino`emstvo 25 evra • Dizajn: Mariy Gudak Kompxterski obrobok: Mariy Gudak • Lektor: Bla`ena Homa-Cvetkovi~ • Rukopisi {e nw vraca • Drukuw drukarny: “MAXIMA GRAF”, Петроварадин YU ISSN 0353-9938 E-mail: casopiszahradka@gmail.com Ilustraci>: Aleksandra Medw{i

CIP – Katalogizacija u publikaciji Biblioteka Matice srpske, Novi Sad 821-93 ZAGRADKA: ~asopis za dzeci / odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar. – Ro~. 50, ~. 1 (1991) – . – Novi Sad: Ruske slovo, 1991 –. – Ilustr. ; 24 cm Mese~no tokom {kolske godine. – Nastavak publikacije: Pionirska zahradka ISSN 0353-9938

На насловним боку: Браца двойнята Михайло и Никола Венчельовсково, школяре першей класи ОШ „Светозар Маркович Тоза” у Новим Садзе на онлайн годзини (Фото: К. Венчельовски)

Здраво, заградкаре! Позарядова ситуация нас шицких застала и меня нам кажди

дзень, кажду минутку. Школи позаверани, алє ви мушице далєй роснуц, учиц ше, бавиц ше, а старши вам муша обезпечиц условия за тото, муша о вас дзбац, чувац вас. И „Заградка” муши виходзиц поряднє. Ниа, ту априлске число, а такой енки ше лапаме рихтац майске. Барз ме приємно нєсподзивюю учительки, наставнїци, а найбаржей ви, вредни читаче и сотруднїки зоз Руского Керестура. Тельо красни состави о он лайн настави, и тельо рисунки инспировани з яру, з Вельку ноцу и другима веселима темами, же нє досц повесц лєм „Здрави будзце”. Уж тераз видзим же майска „Заградка” будзе ище красша. Годзини руского язика зняти у керестурскей школи и емитовани на телевизиї провадза и барз ше радую же ше уча приповедац на мацеринским язику и нашо школяре зоз Шиду, Бикич Долу и Бачинцох. И най надпомнєм: пишце писмени состави по руски и рисуйце калиґрафски роботи и посилайце на Конкурс за Смотру славянскей писменосци до Тителю. Конкурс отворени по 7. май, а обявени є у марцовским чишлє „Заградки”. Будзце здрави, сцели и весели, жичи вам ваша редакторка.

МИХАЛ СИМУНОВИЧ

2+4 Є

дней крави док пасла трави, помуцело ше у глави. Нє знала же кельо при нєй, крем нєй, на тей трави пашу крави. И видзела опрез глави дзевец ноги и пейц роги, споза глави штири роги и дзевец ноги.

Злїва стоя єдна нога и пол рога, а на право єст пол рога и єдна нога. И на боку ище стали полу з рогох глави з крави. Так тей крави, цо пасла трави помуцело ше у глави. Кельо же вец, крем тей крави, на тей трави пашу крави?!

МИКОЛА М. КОЧИШ

ВАРОШСКИ ХЛЄБ

О

цец на яр одходзел до варошу предавац зарно. Вечаром накладзе на коч мехи, вчас рано попрага конї и пойдзе. А ми, дзеци, кед рано поставаме, перше вибегнєме до двора же бизме ше прешвечели чи оцец пошол: даєдно и на драгу вибегнє же би видзело коляї коча пред капуру. А вец почина нагадованє: цо нам оцец принєше зоз варошу? Ище вечар ми ше му путали до ногох и наказовали цо хторе сце, а вон лєм примахує: „Добре, добре. Купим... принєшем”. А кед уж кажде поведло свойо жаданє, вон докончовал свойо обецанє: – Шицко принєшем, лєм кед будзе у дутянох и кед дутяни нє буду заварти. З тим ше вон напредок вигварял кед же дацо нє принєше, алє то за нас мало окремну цикавосц: „Чи будзе у дутяну? Чи нє завру дутяни скорей як оцец попреда зарно?” Рано нам було длуге, а уж од поладня зме кажди час вибеговали на драгу опатриц же чи ше уж враца. Кед даєдно на остатку обачело на конєц валала добре нам познати нашо конї, убеговало як през души до двора: – Идзе! ... Идзе... Капурка була цесна кед зме штверо набегли на ню. И аж кед коч бул пред хижу, здогадло ше даєдно же и капуру треба отвориц. Вецка зме звичайно нє лярмали, бо то оцец нєнавидзел, алє кед коч вошол до двора, питаньом нє було конца: – Принєсли сце мнє бабку? ... – Були дутяни отворени? ... – А мнє конїка? ... Оцец ище зоз коча одвитовал уж кеди як и кеди цо. Кед добре попредал зарно, вец шицки дутяни були отворени и було у нїх шицко цо зме глєдали. А кед слабше тарґовел, вец дутяни звичайно були позаверани у цалим варошу, лєм цукрарнї були отворени, та нам оцец дзелєл купени бонбони. – И – нє здогадуєм ше же би дакеди и цукрарнї були заварти.

Алє єдного дня врацел ше оцец з варошу з полним кочом. Шицки мехи були на кочу як их ище вечар покладол. Оцец бул якошик смутни кед угнал коч до двора, алє то обачела лєм мац. А ми глєдали свойо! – Цо сце нам принєсли? – А мнє? Оцец стал у кочу и сцел повесц цошка таке смутне яка му и твар була, алє ше вец здогадал чогошик и ошмихнул ше. Вицагнул спод шедзиска зайдичку, розкруцел ю и винял – фалат хлєба. – Ни-а, принєс сом вам хлєба, варошского хлєба! – И нїч вецей? – жалошнє ше питала найменша, Марча. – Думал сом же то досц. Перши раз вам приношим варошского хлєба – гварел оцец нєзадовольней Марчи, котра на тот завод обчековала лабду. Ми други були задовольни. У часу бул хлєб подзелєни. Аж и Марча до конца сладко чамкала тварду скорку. Як би и нє! Варошски хлєб бул, видзело ше нам, сладши од медовнїка. Оцец бул задовольни же нас заш лєм обрадовал, а мац ше потаємнє шмеяла з нас же нє познаме кромку нашого хлєба з огорену скорку.

ОБЛАЧОК ДО ШВЕТА Нови кнїжки „Руского слова”

СЛИКОВНЇЦА „ВЕСЕЛИ БУКВАР” ЗА НАЙМЛАДШИХ очатком того року з друП ку вишла сликовнїца „Весели буквар” за дзеци од

єдного по штири роки. Як и сам наслов гвари, тота илустрована кнїжка источашнє и средство за ученє азбуки руского язика. Сликовнїца розкошна, пестра, духовита, друкована на найквалитетнєйшим паперу и з грубима рамиками. Кнїжка вишла у новей едициї „Руского слова” за наймладших, котра наволана по часопису за дзеци котри читаце – „Заградка”. Авторка рисункох у сликовнїци уж препознатлїва илустраторка руских кнїжкох за дзеци Мария Ковачевич, а слова за буквар вибрали мр Анамария Рамач Фурман и др Борис Варґа. И то нє шицко, авторе „Веселого буквару” конциповали так слова же би азбуку могли учиц руски и українски дзеци. З оглядом же по Ґраматики руского язика Гавриїла Костельника руска и українска азбука скоро исти, тот буквар дава можлївосц упознац ше з двома язиками – руским и українским. Кнїжку зме уж тестировали на дзецох чийо родичи заняти у „Руским слове”, а дзепоєдним ше так пачела же зоз ню аж и спали. Б. В.

НЕДЕЛЬКО ТЕРЗИЧ

ЗА ЗАВИСУ ОСОБИ: Сара, Дара, Принцеза, Принц, Краль Сара у улоги Принцези, Дара у представи Кралїца. Стоя за завису и чекаю ступиц на сцену. Там, на сцени приповедаю Саша, хтори у представи Принц, и Иван, у улоги Краня. Док з озбильним тоном Краль совитує младого Принца, така бешеда за завису. САРА: Яааай, йааай... Пука ми глава од шицкого. ДАРА: Цихше дакус! Цо ци одразу? САРА: Шицко ше ми у думкох зборикало. Нє знам цо мам повесц, забула сом кадзи ше мам рушиц, а окреме нє знам цо мам робиц з руками Дланї ше ми зноя, як кед бим их тримала у лаворе полним з горуцу воду. ДАРА: Ти випатра маш малу трему. САРА: Цо, малу? Мам трему векшу як Фрушка гора, Цо най робим? ДАРА: Е, крашнє, мила моя. Радзим це: идз там и обрац ше до кута, як школяр кед го учителька покаре пре нєсташносц. Змир ше, три раз глїбоко удихнї воздух и позберай думки на место, лєм на тото цо маш повесц на бини и ... Руш! САРА: Лєгко повесц, алє... ДАРА: Нє чежко анї зробиц. Кед ци шмишне, а на сцени нїч нє шмишне, ти ше нїжно ущипнї, лєм тельо най це кус заболї, и такой ше заозбилїш.

(Сара одходзи до єдного кута за бину. На бини, дзе Принц и Краль, закончує ше видумана розгварка хтора ше одвива зоз рухами рукох. Такой ма висц Сара, односно Принцеза. Саша –Принц роздумує.) ПРИНЦ: „Ах, кед би Сара знала кельо ми значи и же ю вше будзем щициц у школи и на драже, нї од чого би ше нє бала и добре би знала хто Саша.” (Уж ше требал озвец ґу Кральови, а вон длуго цихо, задумани, та го Краль опомина) КРАЛЬ: Добре, Принцу, яки це думки трапя? (Принц випатра як кед би забул текст, алє ше вицагнул з Иванову-Кральову помоцу) ПРИНЦ: Глїбоко роздумуєм, Кралю, цо маме робиц. КРАЛЬ: Мудро гвариш, Принцу. (на бину вибегує Принцеза. ПРИНЦЕЗА: Волали сце ме, Кралю? Ту сом! (Попатрела на Краля, як кед би Принца Сашу анї нє видзела. Трема скапала, було обачлїве по єй гласу.) КРАЛЬ: Гей, волал сом це най ми тройо вєдно одшпиваме найпопуларнєйшу шпиванку мойого кральовства. Я потим пойдзем до дворскей библиотеки пречитац даяки стрип, а ви одбавце єдну партию „Чловеке, нє гнївай ше”. Преложела М. Р.

БАВЕНЄ НА КОНЇ (Бави ше по пари. Єден хлапец ошедла другого и то єдна пара. З руку ше трима за ньго як за конїка, же би нє спаднул, а з другу руку ше нацагує зоз процивнїком хтори пара зоз другим хлапцом. Хто звалї процивнїка, тот побиднїк.) ИГОР: Я вельки вожд дзивого племена Гунох: Жиєм на коню и єм на нїм. Преходзим километери и победзуєм шицких опрез себе. Я страшни Атила! ДАНИЄЛ: О, мой брацику! Видзиш тоту руку хтора це звалї на колєна? То нє рука, то буздовань! Я, ци, Марко Кральович. ИГОР: Алє, тото нє вязане за историю. Медзи нїма цали тисяч роки розлики.

ДАНИЄЛ: А хто твердзи кельо Марко мал роки? Но, гайде, най видзиме хто яки моцни. ИГОР: Перше ше догварме. МИРОН: Цо ше маце догваряц! Хрибет ми одпаднул. Побийце ше уж раз, та пойдземе до цукрарнї поєсц по фалаток колача. ИГОР: Най ше зна, нєт приходзеня споза хрибта, конї нє маю право цагац ше, алє лєм ти и я, и нєт ґуцканя. ИВАН: Людзе, я нє можем вецей дринґац у кругу. Круци ше ми у глави. ДАНИЄЛ: Е, мой Атила! Спаднул ши до праху, а питаш ше кельо роки мал Марко Кральович?

КРАВКА МУА БАЛЕРИНА М

елодични звуки копозициї хтору було чуц з радия, порушовали нашу малу краву Муу на рухи подобни як у балету. Аж єй и ухо танцовало. Барз любела слухац музику з познатих балетох. Сцела постац балерина. Барз упарта у витвореню свойого жаданя, та ше єй удало нагвариц мацер най ю одведзе на аудицию. У просторийох школи до хторей ходзела, єдна професионална балерина каждого року орґанизовала аудицию. Виберала талантовани дзеци, та зоз вежбаньом вирастали до успишних уметнїкох. Часто мали проби и правели нови хореоґрафиї. Спочатку було вшелїяк, алє ше балерини з часом усовершовали. Наисце було крашнє припатрац ше на нїх. Пришол дзень аудициї. Мац ушила Муи костим-сукенку за тоту нагоду. Вошли до сали, дзе було вельо людзох. Муа у целово-билей сукенки викуковала споза бини и чекала шор. На чолє бини шедзела комисия. Мац пошла ґу членом комисиї и приявела свою дзивочку. Було там качки и мачки, миши и ... Муа мала трему, алє знала же кед сце витвориц свойо вельке жаданє, вец за трему нєт места. Танцовала ґрациозно. Рухи рукох провадзели рухи ногох, а ошмих на твари давал упечаток особного уживаня. Достала моцни аплауз. Кед шицки одтанцовали, комисия поволовала єдну по єдну мацер на розгварку. Даєдних обрадовали, даєдних розйойчали. Муа барз чекала резултати. Знала же була фантастична, а мац знала же то нє досц, бо єй дзивочка, медзи иншим, вирошнє до крави. Тото єй потвердзела и комисия. Танцовац може, алє нє балет. Поправдзе, аж и мацер потрафели тоти слова. Штудирала цо пове нєсцерпезлївей Муи, алє була цихо.

ЗЛАТКА ЧИЖМАР У гарлє ю цошка сцисло. Вец ше Муа ошмихла на ню, а слова ше сами почали котуляц. – Ти абсолутна шампионка. Нїхто так добре нє виведол свою точку, як ти. Анї вежбац ци нє треба. Так ше у це цешим, же описац нє можем. Ти мой побиднїк. Покля нє направя озбильни балет, нє мушиш ходзиц на проби. Дома дакус будзеш вежбац и чекац най це поволаю. Мац ю облапела и побочкала. Теди єй з ока викукла слиза. Накадзи пришли дому, Муа почала танцовац. Мац єй шила нови костими, вше векши. Як наша кравка росла, так росли и обовязки. За балет вше менєй дзбала. Раз кед ишла зоз школи дому, видзела плакату за наяву премиєри балету у єй школи. Чудовала ше же ю нє волали, а так твардо обецовали же єй планую дац вельку улогу. Поволала пайташку, та пошли патриц балет. Була гужва. Дахто патрел, бо му на бини була родзина, а дахто прето же наисце люби балет, а окреме Лебедово озеро. Лебеди и їх пари були прекрасни. Балет бул фантастични, алє и компликовани. Рука так, нога иншак, глава раз тадзи, раз инкадзи, вец з лїва на право прескочиц, у скоку ше обрациц, а нє спаднуц... Муа ше заозбилєла. Почала роздумовац. Наисце красне, алє я крава, а нє лебед. Добре же сом як малючка була упарта, та сом постала шампионка, бо бим тераз нє могла буц анї крава-балерина, а нє лебед. Як ше шицко намесци так як треба. Живот кравки постал живот крави, а стари жаданя ше преткали до нових. Памятка на краву балерину остала скотуляна у мацеровей слизи на давней аудициї.

МИРОСЛАВ КОКОШАР

ЯР Кед ше природа досц назмарзала, били покровец зоз себе старгала. Лєм ше баба Марта цошка усприч дала док ю заря слунка ґу дзвером дриляла. Слунково шивачки уж новей яри нашили шмати, чаривни дари. Барз бим любел най раз попробує буц єдина рочна часц хтора вше царує. Прешпивала М. Римар

МАЯ БЕЛЕҐИШАНИН

ЛУКОВ ПЛАН Ниа, цо тераз дума Лука: „Досц ми уж фейсбука, мейлох и четованя, бавискох и сурфованя... Од швидкого, у фарбох нета глава ми як диня презрета. Од дурканя по тастатури хрибет ше криви, чоло ше хмури! Най рахункар дакус задримнє, други план док зреє у мнє... Зоз клайбасом писмо напишем и на пошту го однєшем, най го, красне, поштар нєше канджурком хтори ше нє чеше, симпатиї кафовей моєй, алє вам нє повем хторей!” Прешпивала М. Р.

З НАУКОВЕЙ ФАНТАСТИКИ

ЖВЕРАТКО ПАНА ҐРИМСА

Аґата ше розликовала од других дзецох. Нє приповедала вельо, алє видзела и чула ствари хтори други нє можу: цинь чловека хтори ше затримал на будинку ище даскельо хвильки потим як чловек пошол, лєбо одгук давно виповедзених словох у телефонскей слухалки. Цо Аґату у мрийох, хтора люби рисовац, так прицагує у старей, цмей антикварнїци? Чи ше єй лєм привидзує же пан Ґримс якошик чудни? Яки бависка зоз ню бави нєзвичайне жвератко и чом модлєла мацер на єй го купи? Уход до авантури з другого боку чаривного жвератка наиходзаци на вельо нєобични, збунююци, красни и опасни ствари у тим чудним швеце до хторого є уцагнута. Алє час у швеце споза жвератка чури. Чи Аґата занавше останє зарабрована? * ** ... Предавальня була нєсподзивююцо велька и цма. Нїч з вонкашнього боку нє указовало на єй велькосц. За склєняним авзлоґом бул лєм мали пулт, а за нїм даскельо фотелї, два-три лампи, два столїки. Кед ше дзвери отворели, споза фиронґи викукнул Т О Т чловек. Чудни чловек. Кед ше Аґата упатрела до його очох, видзело же єй же очи пана Ґримса цалком без дна. Як студня. – Мебель хтори биш требала опатриц, там, за чарну, блишову фиронґу – гварел Пан Ґримс. – Я нє мам пенєжи – припознала Аґата. Чловек одцагнул фиронґу. Видзела безконєчни цми салон у хторим було вшелїякого меблю и даскельо дзешатки жвератка, а кажде иншаке, у стилизованим рамикох. Охабел ю саму най розпатра, а вон скапал медзи громадами фотельох, орманох, витринох. Аґата ше нє бала. Нїґда ше нє бала анї од приповедкох о духох, босоркох, вампирох... Помали ишла од жвератка ґу жвератку. Нєсподзивани рух на єдней зоз блїщацих поверхносцох прицагнул єй увагу. У єдним жвератку видзела свою твар у ореолу пирхацих, моцних червених власох. Дзвигла руки, алє у жвератку нє були дзвигнути.

ДОРОТА ТЕРАКОВСКА

– Воно нє указує тото цо наисце, алє тото цо сце – шепла. Пан Ґримс єй гварел же кажди дзень може присц до його предавальнї. Приходзела и вше ше застановйовала опрез чудного жвератка. Сцела го купиц. Кед мац чула же кошта лєм дзешец злоти, нє могла вериц. Пан Ґримс гварел же уж наютре будзе у їх доме. Аґата го заквачела на мур у своєй хижи. Кед вечар загашела лампу и лєгла, длуго ше припатрала на жвератко. Тей ноци ше єй шнїли мочари оброснути зоз чуднима рошлїнами, а над нїма ше дзвигала густа молга. Блато варло. Отворела очи. Єй пес, Длуги, дихаюци знємирено, стал у куце и патрел на жвератко. Кед и вона закукла до ньго, видзела пейзаж зоз сна: мочари, блато, молгу... Заслупла од страху. Нєодлуга шицко скапало. Поверхносц жвератка знова була ровна, блїщаца. Уж знала же жвератко загрожує єй потедишнї, мирни живот. Завязало ю за себе зоз нєвидлївима вязами. Єдней ноци, у полусну, видзела цошка цифроване. Шедла на посцель. Єй пес, Длуги, шедзел на патосу и весело махал з хвостом. Жвератко указовало приємну слику лєса и пажици хтори ше купаю на слунку.Вец Длуги почал скинчац и питал ше вонка. Сцекол. Аґата го пошла глєдац... ... Далєко, далєко медзи древами видзла цошка биле, як чипку. – Город! Значи же там хтошка жиє! Ишла, ишла, алє окрем чудних птицох – птицомотильох, нє видзела други шлїди живота. Одразу ше єй указала висока, била твердиня, як зоз сказки. Город бул окружени зоз мурисками. – Гей, ви! Пущце ме нука! – кричала вистата, гладна и смиядна Аґата. На верх муриска обачела нєобични, цифровани єства: – Ти тота ВОНА? Ти нам мала принєсц ПРЕМЕНКУ на планети Корал? – питали ше... Виривки зоз барз популарного польского романа епскей фантастики за дзеци и младих „Жвератко пана Ґримса”

НАУКА ЗА КАЖДЕ ДЗЕЦКО

ВОСКРЕСЕНЄ ХРИСТОВО – ВЕЛЬКА НОЦ Велька ноц найвекше християнске швето, бо на тот дзень Исус воскреснул зоз мертвих. Победзел шмерц, алє перше прецерпел вишмейованє, бичованє, понїжованє и розпинанє на криж. Же бизме лєпше похопели славенє Велькей ноци лєбо Пасхи, мушиме перше знац цо у Старим Завиту значело швето Пасха. Слово „пасха” – „песах” значи преход, ошлєбодзенє. Старозавитне швето Пасха бул спомин и дзекованє Богу за ошлєбодзенє Израїлцох зоз єгипетского рабства и їх уводзенє до шлєбоди у обецаней жеми, у Палестини. Тото ошлєбодзенє було на яр, кед ше на нєбе наполнєл перши ярнї Мешац. Израїлци ше каждого року на тот дзень здогадовали на свойо ошлєбодзенє. Так ше и ми, християнє, на Вельку ноц здогадуєме на нашо одкупенє, на ошлєбодзенє зоз дияволского рабства и гриху. Исусово воскресенє то побида над Злом, прето ше на тото швето радуєме и славиме воскреснутого Исуса, славиме Бога! По Йоановей евангелиї Исус то пасхалне ягнятко хторе ше жертвує за нас и за нашо спашенє. На Вельку ноц здравкаме „Христос воскрес”, а од,здравкуєме „Воистину воскрес”

ИСУС УМЕРА НА КРИЖУ Було коло шейсц годзин кед настала цмота по цалей жеми аж до дзевятей годзини, бо ше зацмело слунко. Коло дзевятей годзини Исус скричал гласно: „Єлої, єлої, лама савахтани” – цо у прекладу значи: „Боже мой, Боже мой, прецо ши ме напущел?” Даєдни од присутних, кед то чули, гварели: „Пать, тот вола Илию!” Потим Исус, знаюци же ше шицко закончело, же би ше зисцело Писанє, гварел: „Смиядни сом.” А була там судзина полна з есенцом. И такой єден од нїх одбегнул, вжал шпунджию, замачал ю до есенцу, надзал ю на над, дал му, та гварел: „Нолє, чекайме, увидзиме чи придзе Илия зняц го!” И накадзи Исус покоштовал есенц, гварел: „Скончело ше!” И знова Исус скричал з моцним гласом: „Отче, до твоїх рукох придавам свой дух!” По тих словох схилєл главу и придал дух. И ниа, зависа у Храме ше роздарла на поли, од горе аж до долу; жем ше стресла; скали попукали; гроби ше отворели и велї цела святих умартих станули и вишли зоз гробох. Стотнїк, хтори стал коло нього, кед видзел цо ше збува и як ше Исус видихал, почал славиц Бога и гварел: „Тот чловек бул наисце праведни!” Так исто и тоти цо зоз нїм вєдно чували Исуса, а и шицки людзе цо ше збегли же би видзели цо ше збува, кед видзели трешенє жеми и шицко цо ше стало, барз ше позлєкали и гварели: „Наисце то бул Син Божи!” Зоз Илустрованей Библиї младих

МАРИЯ С. ГОРНЯК

ВРЕДНИ ПЧОЛКИ Шицки дзеци любя сладкого медзику, алє чи познаю медову фабрику? Хто то у нєй роби? И хто меду прави? Знайце же нє людзе, алє пчолки мали. На яр кед слунечко цепле нам зашвици, пчолки меду правя у своєй кошнїци. Вони з дробних квиткох пращок позбераю, у малих фабрикох вец го прерабяю.

ИРИНА ГАРДИ КОВАЧЕВИЧ

СЛУНЕЧКО, СЛУНЕЧКО Слунечко, слунечко, понад били хмари, цо нам ти приношиш каждей новей яри?

Слунечко, слунечко, чом ше нє вше шмеєш, и зарї швицаци на нас вше нє лєєш?

– Приношим цеплоту и квети пахняци, а дзецом весели днї полно шмеяци.

– Я през дзень вистанєм як кажде дзецочко, и я озда мушим виспац свойо очко.

ВОВК И ДЗИВА КОЗА Шпотал ше по гори єден вигладнєни стари вовк, глєдаюци дацо за єдзенє: „Яки часи пришли, нєт нїякей дзивини!” думал у себе. Кед би го нє сперала його кревожадна природа, уж би давно постал веґетариянєц. Праве теди збачел дзиву козу як мирно паше ридку траву на верх високей стини. На таку прикру и кончисту стину могли ше випендрац лєм твардоглави животинї. „Зидз долу, красна дзива козо!” умилно ше озвал вовк. „Лєм меркуй дзе кладзеш свою ножку, же би ши ше нє пошлїсла и нє спадла! Меркуй, нє покалїч ше!”

„Мнє добре и ту, горе”, одвитовала вона, бо ю мац научела най нє вери вовком. Алє, понеже ю научела и крашнє ше справовац, доруцела: „Дзекуєм ци, алє нє старай ше за мнє!” Вовк твардоглаво предлужел: „Зидз! Чи нє знаш же трава ту, долу вельо юшковитша и смачнєйша?” Дзива коза строго попатрела на вовка: „Мили приятелю, сиґурна сом же ме нє волаш най зидзем пре мойо, алє пре твойо уживанє”, та подскочела и випендрала ше ище висше.

ЯКИМ ОЛЕЯР

КОГУТ У дворе полно кури, качки и качата, єдна гуска, пейц гушата, седем квоки, сто курчата. Пуляк стари и два пульки, сцекли швидко яґод кульки, крили глави под гамбари.

Лєм на дворе з главу горе патри когут и меркує, а збойнїка обчекує. Як на стражи гордо стої, нї од кого ше нє бої. Длужносц свою нє забува, двор и дробизґ шмело чува.

КВИЗ ЗА НАЙМЛА ДШИХ

ЦО НАМ ДАВАЮ ДОМАШНЇ ЖИВОТИНЇ Кед оштригаме овцу, достанєме: 1. Волну (клубко волни) 2. Пирє (два-три пиречка) 3. Скоряни папучи

Крава нам дава: 1. Кифлочки з маджуном 2. Млєко 3. Грушки

Кед зарежеме пуляка, маме: 1. Лїсковцову торту 2. Помаранчата 3. Печени сцегна

Зоз швиньского меса правиме: 1. Колбаси и шницли 2. Сир трапист 3. Крейди у фарбох

Заокруж точни одвити и зоз стрелку их повяж зоз одвитуюцима илустрациями.

Тони Колошняї, I класа Руски Керестур

Нора Медєши, 4 роки Руски Керестур

Клара Блаґоєвич, I класа Руски Керестур

Иван Будински, 4 роки Нови Сад

Нарисуйце и ви свойого диносауруса, з помоцу слунка и циню, яґод Иван

РАЗ СОМ ШЕ ЗЛЄКОЛ Нєдавно сом ше барз злєкол. Ишол сом до баби. Кед сом сцигнул, забренкал сом, алє нє було нїкого. Рушел сом ше там дзе моя баба робела. Сцел сом войсц нука, алє кед сом отворел дзверка, видзел сом барз велького пса. Розбегнул ше ґу мнє. Бул барз зли. Вищирял вельки зуби. Барз сом ше злєкол. Шерцо ми почало морно дуркац, а ноги ше ми тресли. Завар сом капурку и сцекол сом. Тото дожице нїґда нє забудзем.

ДОК Я БУДЗЕМ ВЕЛЬКИ Я лєдво чекам же бим бул вельки. Док вирошнєм, будзем землєдїлец. Сцел бим помагац татови робиц на полю, же би швидше поробел. Тиж так жадам, док вирошнєм, путовац на велї интересантни места. Будзем путовац моєй шестри и братови.

Арсен Станкович, IV, Дюрдьов

Алексей Роман V, Руски Керестур

МОЙ НАЙЛЄПШИ ТОВАРИШ Мам даскельо добрих товаришох. Єден з нїх ми найлєпши. Мено му Андрей. Дакус є нїзши як я, а старши є скоро рок одо мнє. Ма жовти кратки власи, желєни очи, а скору ма бляду. Андрей и я любиме пойсц на спортски терен бавиц фодбал. З нами звичайно идзе и його брат. У школи ше дружиме на одпочивкох, а вєдно зме и на годзинох. Андрей вше сце помогнуц. Барз є щири. Маме вельо памятки зоз скорейшого друженя. Познаме ше од оводи и думам же ше ещи длуго будземе дружиц. Духовити є и люби франтовац. Нїґда нє циґанї. Ма вельо интересантни приповедки. Андрей мой найлєпши товариш. Дакеди ше и повадзиме, алє ше такой помириме. Вироятно таки зложни и блїзки и останєме. Томислав Бесерминї, VI, Коцур

Михаел Дротар, II, Коцур

Ивона Рац, V, Руски Керестур

ШЛЄБОДНИ ЧАС Я школярка штвартей класи. У културно-уметнїцким дружтве ходзим на фолклорну и драмску секцию. Попри ученя и других обовязкох, мам и вельо шлєбодного часу. Кед красни дзень, найволїм ше бавиц зоз Урошом и Ґоґу на моїм малим салашу. У нашим дворе дїдо ми направел вельку древену хижку. Коло хижки стол и мали лавочки. У хижки ми стоя бависка. Там ше бавиме. Правиме вшелїяки фиґурки зоз пластелину, рисуєме, оганяме ше. Вєшенї часто збераме спрете лїсце и кладземе го на громадки. Кед жимно, зоз Урошом, дїдом або маму бавиме шах. Мами часто помагам попораїц обисце, а баби ходзим до предавальнї купиц цо єй треба. Гоч часто бавим бависка дома на компютеру, заш лєм найволїм пойсц до нини и до братнякох Бориса и Ивана. Барз любим животинї, та вечарами патрим на телевизиї филми о животиньох. Попри шицкого, заш лєм ми найкрасши шлєбодни час хтори препровадзуєм у бавеню зоз Урошом и Ґоґу. Елеонора Винаї, IV, Дюрдьов

ДОМАШНЇ ЛЮБИМЦИ Кажде дзецко люби мац дома даякого любимца. Я мам три мачки, а у дїда и баби мам пса хторому мено Црнац. Вон ище щенє, та нє сце послухац кед ше му дацо розкаже. Мам ище любимцох, а то рибки. Раз кед зме були у Новим Садзе, єден бачи ми подаровал аквариюм. Такой зме пошли купиц рибки. Кед сом вошла до предавальнї рибкох, одушевела сом ше. Нє знала сом яки най купим, бо було вельо файти. Тарґовец ме посовитовал, та сом купела два Чисцачи и Борца. Окрем рибкох, купела сом и пумпочку, квеце, мосцик и белаво-били писок. Лєдво сом чекала сцигнуц дому. Кед сом рибки положела до аквариюму, були барз радосни. Накармела сом их и вец сом ше припатрала як плїваю. Наймилша рибка ми Борец прето же меня фарбу пиркох. Зоз червеней фарби вжиме ше меня на свою першобутну белаву фарбу. Интересантна ми є прето же шпи на пумпочки и же оганя други рибки. Моїх любимцох кармим два раз на дзень. Плануєм купиц ище даскельо рибки. Хана Семан, IV, Руски Керестур

РОДЗЕНИ ДЗЕНЬ Було то дванастого мая. Славел сом родзени дзень. Дома шицко було порихтане. Я бул барз щешлїви пре тоту шветочносц. На три годзин пополадню пришли до нас мойо пайташе. Могли зме ше бавиц и нука и вонка. Мали зме на столох вельо лакотки и соку. Вонка зме бавели кошарку и фодбал и приповедали зме. Лєдво сом чекал хвильку кед начнєме торту. Була барз смачна и сладка. Упекла ми ю баба. Кед ше славенє закончело и госци поодходзели дому, я отверал дарунки цо ми принєсли пайташе. Достал сом пузли, маїци, лакотки и дружтвени бависка. Шицкому сом ше барз радовал. Жадам же бим так славел ище вельо родзени днї. Стефан Ґнип, IV, Дюрдьов Стефан Афич, I, Руски Керестур

МОЯ НАЙМИЛША ЖИВОТИНЯ Моя наймилша животиня то наш пес Боска. Вона ма кафово очи, а шерсц єй кафово-чарна. Хвост єй длугоки. Боска нємецки овчар. Ма єден рок и два мешаци. Мено достала по свойому оцови, хторому було мено Бос. Кед була мала, руцала сом Боски лабдочку, а вона бегала за ню. Тераз ме вше чека при капурки кед даґдзе пойдзем и сце най ю гласкам. Леонтина Еделински I, Руски Керестур

Неманя Будински, IV, Руски Керестур

Аня Сендерак, I, Руски Керестур

ПРЕКРАСНИ СОН Часто ше ми шнїю нєзвичайни сни. Даєден страшни, а даєден красни. Єдней ноци ше ми шнїло же моя симпатия и я шедлали мойого коня. Було му мено Скарлет. Бул барз красни, високи и били, як шнїгова пахулька. Мал длугоки хвост, а шерсц му була гладка и блїщаца. Кафово очи випатрали як два ґестинї. Ми двойо шпивали и вешелєли зме ше. Конь могол аж и лєциц. Путовали зме на нїм по цалим швеце. Вшадзи зме помагали людзом. Я барз любим шедлац конї. Кед ме рано мац зобудзела, прекрасни сон бул закончени. Було ми барз жаль. Катарина Штефанко, III, Коцур

МОЙ ГОБИ

Кажде ма даяки гоби, та и я роздумовала цо би ми бул интересантни гоби. Почала сом зберац салветки. Тераз уж мам барз вельо салветки. Наймилши ми тоти з ангелами, целово и белави. Зберам их даскельо мешаци. Найволїм з нїх дацо правиц, прето же ме тота робота опущує. Док зме у школи були при учительки, часто зме з нїма дацо облїпйовали. Тераз, у пиятей класи нє правиме нїч, алє лєм рисуєме и малюєме. Дома, кед ми допито вежнєм кнїжку и читам, або дацо облїпюєм зоз салветками. Чувам их у орманчику у остатнєй фийовки. Кажда салветка ма свойо место. Кед зберам одредзени салветки за дацо, шестра ми вше даєдну вежнє.Нагнївам ше на ню прето же ми вежнє без питаня и вец знова мушим зберац, а то досц длуго тирва. Салветки хаснуєм при єдзеню и за правенє рижних украсох. Правим кошарочки, ланцущки и облїпюєм стари теки же би були красши. Кед даєдна салветка погужвана, кладзем на ню шестрово груби кнїжки, та ше швидко випросци. Думам же велї дзеци нєшка нє маю нїяки гоби, прето же су барз часто на интернету. Так нє маю часу за свою фамелию, за дружтво и за гоби. Теодора Ґайдош, V, Коцур

Дарко Еделински I, Руски Керестур

МОЙ СОН Раз сом шнїла же сом пошла до швета коньох. Мала сом целову сукню. У гевтим швеце шицко було целове. Було барз вельо добри конї. Вони помагали и людзом и животиньом. Наишла сом на хижку у хторей бивала фамелия коньох. Обачела сом цифровани дзвери. Отворела сом их. Кед сом вошла нука, видзела сом прекрасну природу. Там було и целове морйо у хторим ше купали конї. Подумала сом же су прето целови, же ше купаю у таким морю. Кед вишли з води, вообще нє були мокри, та сом єдного такой шедлала. Бежал по длугокей, целовей дражки. Гварел ми же тота дражка нє ма конєц. Барз бим любела кед би ше ми тот сон витворел, алє ше боїм же то нєможлїве. Тамара Салонтаї, III, Коцур

ЯК ШЕ УЧИ ДОМА Дома ше дакус чудно учиц. Нєт учительки хтора шицко потолкує. Нє шедзиш у лавки зоз своїма товаришами. Нєт одпочивку медзи годзинами на школским дворе. Нє виходзи ше до голу, анї вонка на лєтну бину. Уключиш телевизор, та патриш и слухаш учительку. Дакус чудне, алє розумим. То нови способ ученя и нове искуство у нашим живоце. Учителька нам прейґ виберу зaдава домашнї задатки. Мая Надь, III, Руски Керестур

Ена и Миа Чордашово зоз Руского Керестура у шлєбодним чаше

КРАСШЕ НАМ У ШКОЛИ Була нєдзеля. Учителька нам послала порученя же од пондзелку школи позаверани пре вирус. Я ше тераз у шлєбодним чаше нука бавим з бависками, алє ше найчастейше учим. Дакус чежше учиц ше прейґ телевизиї, бо шицки школски предмети по сербски и нє барз добре видно цо на табли пише. Мнє ше пачи настава на телевизиї, бо барз интересантне, алє думам же вельо лєпше у школи. Ми дома записуєме шицко цо нам учительки поведза на телевизиї. Наша учителька нам кажди дзень посила нови задатки хтори маме виробиц. Вец тото висликуєме и посиламе на мобилни телефон учительки. Красше нам у школи, бо лєпше чуєме и розумиме, а маме и вецей годзини, та вецей научиме. Дакус ше чувствуєм жалосна пре тот опасни вирус, алє сом щешлїва же роботнїки у школох меркую на нас, та нас послали дому. Думам же добре же позаверани школи, а наставу емитую на телевизиї. Лєдво чекам най шицко тото прейдзе и най ше врациме до нашей правей школи. София Симунович, III Руски Керестур

УЧЕНЄ ПРЕЙҐ ТЕЛЕВИЗИЇ Була нєдзеля. Бавела сом ше вонка зоз Маю и Николом. Одразу мама скричала на нас же учителька явела же од ютра нє будземе мац школу, пре вирус хтори вошол и до нашей жеми. Тераз ше учиме прейґ телевизиї. Ище учиме цо зме учели у першим полрочу, алє нє хиба, голєм дакус повториме. Найбаржей ше ми пачело кед зме того тижня мали математику, бо я тот предмет барз любим. Нє барз ше ми пачи така школа, бо дакеди нє сцигнєм шицко преписац зоз табли, односно зоз екрану. Пополадню робим задатки хтори нам учителька задава. Лєдво чекам най прейдзе тота чежка ситуация у Сербиї, та най нормално ходзим до школи и най знова видзим свою учительку и товаришки и товаришох. Кристина Сопка, III Руски Керестур

ОН ЛАЙН УЧЕНЄ Школску наставу на далєкосц по перши раз у историї Сербиї школяре основних и штреднїх школох можу провадзиц на ТВ каналу РТС 3 и на интернет платформи РТС Планета (rtsplaneta.rs), а наставни єдинки доступни и на сайту РТС-а https//www.rts/page/school/sr.html (на насловним боку, катеґория „Моя школа”. Настава предмета Мацерински язик на руским, словацким, румунским, мадярским и горватским язику емитує ше на Другей телевизийней програми Радио-телевизиї Войводини. Розпорядок емитованя годзинох Мацеринского язика обявени на сайту rtv.rs. Годзини зоз шицких других предметох школяре провадза на сербским язику. Годзини руского язика за школярох хтори порядну наставу маю на своїм мацеринским язику (Руски Керестур, Коцур и Дюрдьов) знїмани у Школи „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре, шицко по налогу Министерства просвити, науки и технолоґийного розвою. Знїмала екипа Радио-телевизиї Войводини, а у орґанизованю знїманя допринєсол и Национални совит Руснацох. Треба барз похвалїц шицки учительки и наставнїци хтори ше у тей чежкей ситуациї справовали геройски и барз одвичательно. Першираз ше зочели зоз телевизийну наставу за своїх школярох, алє ше наисце одлично порихтали, гоч сиґурно же нє лєгко тримац годзини без школярох у учальньох. Дзецом он лайн настава интересантна, а и старшим приємно шедзиц дома, а буц „у школи” и учиц ше правилно приповедац по руски, а у себе виправяц гришки хтори ше вше частейше прави у бешеди на мацеринским язику. М. Р.

ЗАГАДКИ У хторей бари єст стриберней фарби? (у фарбари)

Хтори рики людзе садза до жеми? (кикирики)

ПОВЯЖ ЗАЯЦИ

СКРИВАЦИ ВИРЕЧЕНЯ У каждим зоз тих виреченьох криє ше по єдна спортска дисциплина. Попробуй их найсц!

Вони мали маски, я нє знам хто су. Полни кошар капусти принєсол дїдо. Вон видзел єдну стару комету як пада. Прави корч Оля нє почувствовала. Шлєпа сова нє видзи чи слунко зашло, алє зна.

Автор Нела Таталович

ПОВЯЖ ЧИСЛА

Повяж числа од найменшого по найвекше, а вец рисунок офарб.

Повяж заяци зоз їх звекшанима деталями.

ЄДНАКИ ПИСАНКИ

Медзи двацец писанками лєм два цалком єднаки. Найдз их и заокруж.

Автор Нела Таталович

ЛАВИРИНТ

Одведз заячка по лавиринту ґу пайташки хтора уж нафарбела писанки.

КРАСШЕ УЧИЦ ШЕ У ШКОЛИ

За априлске число „Заградки” до Редакциї сцигли 45 литературни и подобово роботи зоз Руского Керестура и Нового Саду. Руски Керестур: Нора Медєши (овода); Милена Рамач, Аня Сендерак, Клара Блаґоєвич, Леонтина Еделински, Николина Гарди, Адрияна Штранґар, Алекса Шомодї, Алексей Виславски, Андрей Виславски, Дарко Еделински, Стефан Афич, Тони Колошняї, Никола Дудаш, Йован Цвєтичанин, Стефан Новакович, Ерик Русковски (I); Валентина В. Гарди, Ксения Катрина, Патрик Варґа, Исак Новта, Тияна Сабадош, Миа Чордаш, Мая Надь, София Симунович, Кристина Сопка, Марко Драґутинович (III); Ивона Рац, Сара Боцка, Яна Варґа, Лана Штранґар, Ребека Сабадош, Андрей Рац, Алексей Роман (V); Теодора Фа (VII). Вєдно 43 роботи. Нови Сад: Иван Будински (4 роки); Ена Вицкович (III). Вєдно 2 роботи.

Учителька нам явела же од ютра нє будземе ходзиц до школи. Шицки школи позаверани, прето же ше мушиме чувац од вирусу. Тераз кед нє маме наставу, я ше дома бавим, патрим телевизийни емисиї, алє ше мушим и учиц. Кажди дзень мушим провадзиц годзини на телевизиї. Нє барз ше ми пачи таке ученє, алє слухам и учим ше. За мнє то нє праве ученє. Домашнї робим так же учителька посила на вибер. Вец тото преписуєм зоз телефона до своєй теки. Любим кед свою домашню роботу закончим, висликуєм и пошлєм учительки. Вельо ми красше учиц ше у школи як дома. Там видзим учительку, слухам ю, та нє мушим дома тельо учиц. Барз чекам най нєстанє тот опасни вирус и най знова ходзим до нашей школи дзе нас учи наша учителька. Марко Драґутинович, III, Руски Керестур

У ШКОЛИ НАЙЛЄПШЕ Внєдзелю вечар шедзела сом у хижи и патрела телевизию. Мац вошла нука и преруцела на першу програму. Там бешедовал предсидатель Сербиї. Гварел же од ютра будзе позарядова ситуация пре корона вирус. Учителька послала моєй мами порученє же школи позаверани, а наставу будземе провадзиц на телевизиї. Чудне ми таке ученє, алє тераз так мушиме. Учителька нам задава задатки и посила на вибер. Дома их виробиме и прейґ мобилного телефона врацаме учительки. Сцела бим най цо скорей прейдзе тота опасносц и най нїхто нє будзе хори. Цо скорей бим ше врациц до школи дзе ше шицки школяре буду учиц у своїх учальньох. Там ми найлєпше. Тияна Сабадош, III, Руски Керестур

Ена Вицкович, III, Нови Сад

ЧЕКАМ СТРЕТНУЦЕ ЗОЗ ШЕСТРИНЇЦУ Мам шестринїцу Теодору. Ма дзешец роки. Краша ю длугоки бляди власи и желєни очи. Теодору любим прето же є добра и щира особа. Тераз ше нє видзиме часто, бо ше пред даскельо роками зоз свою фамелию одселєла до Австриї. Кед ше стретнєме, кажду хвильку хаснуєме за бавенє и друженє. Того року зме плановали на ярнїм одпочивку одпутовац до нїх до Австриї. Барз сом ше радовала нашому стретнуцу. Нажаль, пре шицко цо ше случує коло нас и на цалим швеце, путованє зме мушели одложиц за познєйше. Наздавам ше же нє будзем длуго чекац и же нєодлуга увидзим мою шестринїцу.

Алекса Шомодї, I, Руски Керестур

Валентина В. Гарди, III, Руски Керестур

ДЗЕНЬ ПЛАНЕТИ ЖЕМИ Гоч є народзена пред вецей милиярди роками, наша планета свойо „родзени днї” почала славиц аж 1970. року. Теди ше углядни професоре и студенти на америцких универзитетох позберали коло идеї наволаней „Почнїме битку за обстоянє”, та преглашели 22. април як Дзень планети Жеми. Родзени дзень планети Жеми славя вецей як 150 жеми швета. И ми пойдземе на тот родзени дзень, а место дарункох у цифрованих паперох, нашей Жеми посадзиме даєдно древко до загради лєбо парку, квеце до черепка, позбераме розруцани найлоново мещки, пластични фляши, плехово конзерви, та укажеме и другим же дзбаме о чистоти и здравю планети на хторей рошнєме.

ШВЕТОВИ ДЗЕНЬ КНЇЖКИ ЗА ДЗЕЦИ Шветови дзень кнїжки за дзеци почало ше означовац 2. априла 1967. року, на родзени дзень данского писателя Ганса Кристияна Андерсена, познатого як „краль сказкох”. Андерсен народзени 1805. року и од теди прешло 215. роки, а зоз його познатима сказками „Дзивче зоз ширками”, „Принцеза на зарну гращку”, „Царово нови шмати”, „Мала сирена” и другима вирастали тисячи и тисячи дзеци ширцом швета, бо його дїла преложени на 125 язики, та и на руски язик. НВП „Руске слово” 1967. року видало по руски Андерсеново сликовнїци „Дзиви лебеди”, „Швиняр и „Сказка о ядловцу”, а Завод за видаванє учебнїкох, Нови Сад видал кнїжку його сказкох за Домашнє читанє за другу класу „Палчочка”1986. року.

ШВЕТОВИ ДЗЕНЬ ЗДРАВЯ

На першей Скупштини Шветовей здравственей орґанизациї хтора отримана 1948. року у Женеви, принєшена одлука же би ше єден дзень у року обрацело увагу шветовей явносци на найзначнєйши проблеми зоз здравйом людзох. Першираз Шветови дзень здравя под покровительством Шветовей здравственей орґанизациї означени 7. априла 1950. року.

УЧАЛЬНЇ ЯК У КАМПУ Шведски науковци заключели же традицийни учальнї, хтори подрозумюю шори лавкох и карсцельох, нє побудзую креативносц и сотруднїцтво при дзецох. Прето одлучели редизайновац нє лєм школски мебель, алє и цалком утаргнуц концепт учальнї. Ученє ше одвива у просторийох хтори здабу на кампи. Школа хтору проєктовала єдна шведска компания, а яки у Шведскей тераз єст коло трицец. Школяре самостойно можу робиц на своїх лаптопох, а шедза на з мрию обдуманим меблю. Пририхтала Р. Ґ. П.

Яна Варґа, V, Руски Керестур

Николина Гарди, I, Руски Керестур

Ребека Сабадош, V, Руски Керестур

Андрей Рац, V, Руски Керестур