Заградка 3 - 2022

РОК LXХV • ЧИСЛО 3 МАРЕЦ • 2022 ЦЕНА 100 ДИН

КЕД СЦИГНЄ „ЗАГРАДКА” Кажди дзень у школи єст дзецинскей радосци, алє кед учителька подзелї нову „Заградку”, теди радосц, озда, найвекша. Нї о чим ше нє дума анї нє бешедує, лєм ше обраца боки и глєда перше свой состав лєбо рисунок, або голєм свойо мено медзи сотруднїками, а вец хто цо найволї у своїм часопису по руски. О тим шведочи и фотоґрафия школярох I б класи у Школи у Руским Керестуре. В. М.

ЗМАГАНЄ З МАТЕМАТИКИ Прешлого мешаца у Основней школи „Иса Баїч” у Кули отримане Општинске змаганє з математики, а на нїм участвовали и седмеро школяре основней и штреднєй школи з домом школярох „Петро Кузмяк” з Руского Керестура хтори посцигли найлєпши резултати на школским змаганю. Зоз трецей класи у Кули участвовали Дарко Еделински, Ален Бики и Адрияна Штранґар, зоз штвартей Доротеа Рамач, Николая Рац и Никола Петкович, а зоз шестей Теодор Штранґар. З нїма на змаганю були учительки Наталия Зазуляк и Нада Колошняї.

ПАЛАЧИНКИ И ЗА РОДИЧОХ У рамикох проєктней настави школяре руского оддзелєня трецей класи у ОШ „Йован Йованович Змай” у Дюрдьове зоз свою учительку Єлену Кухар бешедовали о здравей поживи, а потим шлїдзело цошка барз прицагуюце. Дзеци пражели палачинки, а ґу столу на сладзенє поволали и своїх родичох. Палачинки вше смачни, а окреме кед нам напражи дахто други, а нас понукнє покоштовац. Родичи були одушевени зоз тим цо їх дзеци научели и пририхтали у школи, та од тераз, озда и дома вони буду главни за праженє палачинкох.

^ASOPIS ZA DZECI

Direktor dr Boris Var}a Odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar Vihodzi raz na me{ac u {kolskim roku • Vidava NVU “Ruske slovo” • Футожска 2/ІІІ 21 000 Novi Sad, • Telefon (021) 6613-697 • @iro rahunok ~islo: 160-923244-82 • Ro~na predplata 1 000 dinari; za ino`emstvo 25 evra • Dizajn: Mariy Gudak Kompxterski obrobok: Mariy Gudak • Lektor: Bla`ena Homa-Cvetkovi~ • Rukopisi {e nw vraca • Drukuw drukarny: “MAXIMA GRAF”, Петроварадин YU ISSN 0353-9938 E-mail: casopiszahradka@gmail.com Ilustraci>: Aleksandra Medw{i

CIP – Katalogizacija u publikaciji Biblioteka Matice srpske, Novi Sad 821-93 ZAGRADKA: ~asopis za dzeci / odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar. – Ro~. 50, ~. 1 (1991) – . – Novi Sad: Ruske slovo, 1991 –. – Ilustr. ; 24 cm Mese~no tokom {kolske godine. – Nastavak publikacije: Pionirska zahradka ISSN 0353-9938

На насловним боку: Руске оддзелєнє предшколских дзецох зоз своїма воспитачками Ксению Уйфалуши и Ясмину Скубан у Коцуре зоз писательку Меланию Римар (Фото: Оля Русковски)

Здраво, заградкаре! Док ви з оком, Заградка скоком! Уж марцовска. Вєдно направиме ище три числа и бегцом на вельки, лєтнї одпочивок. Алє майце на розуме же у априлу маце и кратши, вельконоцни розпуст, а пред тим як ше порозбегуєце по облїваню, мушице ше дакус розписац и попосилац до Редакциї красни состави. Озда даєден дзень будзе дижджовни, та ше вам нє зосце шляпкац по яркох и баркох, алє вихаснуйце час за писанє составох до свойого часопису. Най мам зоз чим виполнїц вашо боки. И рисунки ми остали лєм жимски, а на яр якош нє швечи обявйовац нарисованого Дїда Мраза, Дїда Шнїжнїка, санканє и випирянє шнїгових пахулькох, агейце! Школяре у Руским Керестуре посилаю вельо кратки вистки и фотоґрафиї зоз вшелїяких активносцох, та вец розумлїве же зоз тей школи маме и найвецей новосци, а верим же нє лєм там єст тельо случованя. Читаче би любели знац и цо робя дзеци у других школох, та понаписуйце о своїх акцийох, проєктох, змаганьох... Будзце здрави, вредни и успишни! Жада вам ваша редакторка

ИРИНА ГАРДИ КОВАЧЕВИЧ

ЦИБРИМ ШЕ Пита ше ми мац, зоз ошмихом, Цо ше так длуго купам, пред жвератком длуго стоїм, кед ше озвем вше лєм „лупам”. Шацуєм ше, лєм так боком, чулку на бок преруцуєм, вецка меням скоро скоком, до горе ю видзвигуєм. Щипам лїца, ґамби кусам, нагнїва ме пирщок кажди, видзи ми ше, шицко на мнє проциви ше моєй жажди. Бо я жадам длугши ноги, жадам дакус цмейши власи, жадам шицко цо повекша и уровень моєй краси. Най ме вона замеркує, най ми крашнє пове здраво. Аж вецка ше обрадуєм и шицко ми будзе право.

„ЗАГРАДКОВ” 75. РОДЗЕНИ ДЗЕНЬ МАЛА ЗАГРАДКА

РОЗВИТОК ШКОЛСТВА (Виривок)

... По приповеданю старших людзох (Кирил Семан, 74-рочни) школи були при церкви. Нєшкайша „Нова школа“ у Фрушкогорскей улїци у Руским Керестуре була дараз обична, проста землєдїлска хижа. У нєй були два оддзелєня дзе ходзели дзеци цо учели по руски. До „Старей школи“ (Улїца М. Тита) ходзели школяре котри учели по мадярски (початок ХХ вика). Обидва тоти школи вибудовани вельо познєйше по приселєню. „Стара школа“ вибудована 19031905. року, а коштала 72 738 коруни и 90 форинти. Спочатку школа була валалска. Валал ю витримовал и виберал себе учителя. Познєйше школа достала мено „конфесионална вироисповидна школа. А аж од 1899. року школа постала державна.“ Дзецох було вше вецей, та валал нє могол сам витримовац школу. На перши погляд тото випатра оправдане. Медзитим, кед ше глїбше роздума, – то була єдна велька спреводзка. Гоч державни школски инспектор на валалским зашеданю 1897. року обецал же ше у керестурских школох будзе учиц руски язик (голєм двараз на тидзень) у реґистре школох од 27. септ. 1898. року по котрим державна власц прима на себе спомнути школи, вообще нє споминани тоти условия. Напроцив, державна власц почала посилац до Руского Керестура и таких учительох котри нє знали по руски анї слово (Ференц Секереш и його супруга, тиж учителька, потим Емил Пелґащ). На початку XIX вику школа була подзелєна на два класи, До першей класи ходзели коло тристо дзеци, а до другей двасто. Єден зоз найславнєйших и перших школованих учительолх у Руским Керестуре то – ПЕТРО КУЗМЯК. Його мено ноши терашня керестурска основна школа. Янко Олеяр „Пионирска заградка”, май, 1970.

МИЛИ ЧИТАЧЕ, Пред вами ше находзи перше число „Малей заградки” у першим шоре наменєна дзецом у предшколских установох, дзецинских заградкох, а тиж и школяром нїзших класох основней школи. На єй пририхтованю участвую воспитачки з Дзецинских заградкох у Руским Керестуре, Дюрдьове, Коцуре и Новим Садзе, як и нашо писателє, новинаре и илустраторе. Зоз друкованьом того додатку у „Пионирскей заградки” обчекуєме же голєм з часци заокружиме процес воспитаня и образованя дзецох од 6 та по 12 роки старосци. Кельо ше нам тото уда, поведза нам наймладши читаче и їх воспитаче, од хторих чекаме и найвекшу помоц у тей роботи. Редакция „Пионирска заградка”, септембер 1987.

ШКОЛЯРСКИ КОЛЕҐИЮМИ Дараз редакция „Пионирскей заградки” на початку нового школского рока у каждей нашей школи виберала Школярски колеґиюм – пейцох найвреднєйших сотруднїкох часописа хтори, кед порядну наставу нє мали по руски, вец поряднє ходзели на годзини факултативней настави руского язика. У октобру 1987. року у ОШ „Светозар Милетич” у Титовим Вербаше у присустве красного числа школярох, їх учительки Мариї Ходаковей и наставнїци Нади Загорянсковей вибрани Колеґиюм „Пионирскей заградки” у составе: Тат,яна Дудаш (VIII) руководитель, Кристина Паланчанин (III), Владимир Уйфалуши (VI), Марияна Хлєбашко (VII) и Зденка Загорянски (VIII), члени.

ОБЛАЧОК ДО ШВЕТА ЕЛИЗАБЕТА ҐЕОРҐИЕВ

П

озната писателька, библиотекарка и прекладателька Елизабета Ґеоґриев народзена 1975. року у валалє Смиловци на Старей планини 1975. року. Там научела букви, там полюбела кнїжку и читанє. Дипломовала на Филолоґийним факултету у Беоґрадзе. Професийно ше занїма зоз прекладаньом зоз болгарского и на болгарски язик. Роби у Народней библиотеки „Детко Петров” у Димитровґраду, дзе ше дружи зоз любопитлївима и талантованима дзецми хтори любя кнїжку. Елизабета пише за дзеци и одроснутих, по сербски и болгарски. Познати єй кнїжки „Драгоказ за сноглєдачох” (Путоказ за сновотраґаче), „Шуш и Миш у библиотеки” (зоз авторку Милицу Матиєвич), „Кед и слунко мявчи” и други.

КЕД И СЛУНКО МЯВЧИ Як випатра єден мачи живот? Думаце, нєинтересантно, допито, монотоно? Кажди дзень оштри зуби, чисци баюси, лапа миши, предзе... Так то на перши попатрунок, алє нє шицки мачки єднаки. Єст барз нєобични прикладнїки мачого роду од хторих обисца преквитню зоз щесцом, хори дзивчата оздравя, а слунко замявчи! Жаки єдно праве таке маче, цалком нєобичне! А таке маче заслужує цалком нєобичну кнїжку! Тота праве така!

БИЛА ХИЖА Анї сом як спада нє попредла у мегких рукох нїжней нини Милици, а Бранко ме хвацел и дзвигнул по висину своїх очох. Бранко ма добри белавкасти очи. – Мамо, ношим ю до Неди! Яааай, яка ши сладка и оката... „Сладка и оката!” Нє даяки ци комплимент. Водз рахунку, заш лєм сом дзивче. А могол би ши ше дакус зачесац! Знаш? Швидко як шветлосц улєцел до хижи, та сом нє сцигла руциц погляд на милого чловека Милоя и змахнуц му. Бранко прескаковал ґарадичи, и док сом пробовала розпатриц околїско, нашли зме ше опрез єдних дзверох. Хлапец ме знова подзвигнул и попатрел ми просто до оч. – Удихнї, мала... час ци упознац ше з Неду. Конєчно! Нє ясне ми одкаль тельо таїнственосци вше кед слово о Неди. За одроснутих якош и нормалне же би були таїнствени зоз шицкима їх нєдостатками и квалитетами, алє дзеци... Дзеци єдноставни, и дакус без вязи же би були таїнствени. Вони як и ми, мачата, а одроснути як моя мила мац, од кеди знам за себе, найтаїнственша душа на швеце... Вошли зме до малей, шветлей хижи. Перше цо сом видзела, бул ноцни столїк зоз вельо фляшочками

и шкатулками, подобнима яки мал и добри чловек Милоє и зоз хторих брал пилулки рижних фарбох и формох кед би го заболєла глава лєбо рука, лєбо кед би му скочел прицисок... Нїґда сом нє видзела як скака тота ствар хтору вон волал прицисок... Видзела сом як скакаю жаби, як скакаю кури зоз мурика, алє як скака прицисок, нїґда сом нє видзела. На посцелї при столїку лєжало дзивче и читало кнїжку. Думам же и дзивчата так лєжа... Мирно, бо су вельо мирнєйши як хлапци, як ми дзивчата мачки... Место власох на глави мала цифровану хусточку. По тераз сом видзела лєм дзивчата зоз длугокима власами, варґочами и чатами, а тото дзивче на глави мало лєм хусточку спод хторей нє було видно анї єдну канджурку... – Недо, пать, пришла нам Жаки! – гварел весело Бранко. Неда на мнє знова попатрела зоз своїма белавима очми. – Добре... – Лєм добре? Недо, пать яка є сладка! – инсистовал Бранко и спущел ме на Недов брух. Дзивче охабело кнїжку на бок. Патрело дакус на мнє и я ше наїжела. – Сладка є! – гварела скоро нєзацикавено и безчувствительно. Сладка! Ша, я нє бухта або палачинка! Я мачка, можебуц иншака, алє мачка! Виривок зоз кнїжки „Кед и слунко мявчи”

ЗЛАТКА ЧИЗМАР

НАЙКРАСШЕ КВЕЦЕ НА ЦАЛИМ ШВЕЦЕ

СИЛВЕСТЕР Д. МАКАЇ

ПОДШНЇЖНЇКИ

С

корей як почнє яр, зменюю ше рижни швета. То Нови рок, Крачун, вец Школска слава Святи Сава, потим Дзень залюбених..., а Яни чека наймилше швето – 8. марец, Дзень шицких мацерох и женох. Як уж звичайно, пред тим шветом квецаре викладаю свойо найкрасше квеце, наздаваюци ше же шицко попредаю и обрадую велї жени. Знаю же кажда жена люби увагу. Предава ше на пияцох, у предавальньох и на улїцох. Тот дзень на каждим крочаю полни зоз вшелїяким квецом, зоз икебанами и рижнима дарунками за мацери. Зна буц и гужва. Яни пошол до центру валала купиц мами квеце. Перше ше лєм прешейтал, а вец почал баржей опатрац и роздумовац цо би ше мами найбаржей пачело. Було пахняци гвоздзики у целофанох, у вшелїяких фарбох и пирскани, було ружи и пупча. Окрем у букетох, було и вшелїякого квеца у черепкох. Було квеца за хтори нїґда анї нє чул и нє знал як им мено. Наисце було з чого виберац. Шпацирал ше од початку по конєц, та знова и знова. Бул збунєти. Нє знал цо вибрац. Єдно квеце му випатрало вельке, друге манде, треце ше му пачело, а кед одлучел же го купи, тарґовец го праве предал другому. Вец ше, таки змухавени, врацел дому без дарунка. Було му нєправо. Подумал же будзе єдини хлапец хтори голоруч повинчує мами швето. Мама ше ище нє врацела з роботи, та мал часу роздумац цо ма зробиц. Зогнул папер на поли и на перши бок нарисовал шицки тоти квеца цо видзел на столїкох у центру валала. Лилова, червена, жовта, била, мескова, белава, желєна... шицки фарби були зляти на найкрасшим рисунку хтори Яни тераз нарисовал. Цешел ше у нїм. Вец на другу половку папера написал мами винчованку за Дзень женох. Нїкому нє гварел цо написал у винчованки, алє мамова слиза у оку гварела же вибрал найкрасше квеце на цалим швеце.

При муричку, там под шнїгом, били квитки викукую, яґод же ше уж и вонї чеканей яри радую. Ещи маржнє, шнїщок пада, а вонї ше лєм цискаю. Ша, вонї перши домашнї цо жиму випровадзаю. Я лєм чекам най розквитню, з нїх направим букет вельки! Целофан уж порихтани! Букет пойдзе учительки.

МОЙ БРАЦИК ЯНИ ОЛЕНКА ЖИВКОВИЧ

М

ойому братови мено Яни. Младши є одо мнє шейсц роки. Барз сом ше радовала кед го мама мала народзиц, чекала сом го, тримала сом руку на мамовим бруху и мерковала кеди копнє, же бим го почувствовала. Кед ми го перши раз у шпиталю бабица указала, твар му була щапчена, цали бул збелавени, алє мал исти таки белави очка як и я, и якош сом знала же праве вон мой брацик, тот цо копал у мамовим бруху и преврацал ше. Нє могли ме поспреведац гоч ше барз трудзели пояшнїц ми же то нє мой брацик, же то люцке дзецко зачерали, же шестра нє мерковала... Алє я по тих белавих очкох точно знала же то вон. И тераз го барз любим. Правда же ми гнєтка допива кед ше бавим зоз пайташку, або бешедуєм з даским на телефон, патрим даяку серию на телевизиї... А поправдзе поведзено, лєм нїяким концом нє припознам тото и мами, найкрасше ше бавиц праве зоз нїм. И Яни ше, як и я, барз люби пендрац по древох, а у дворе маме даскельо таки нєвельки, на котри ше обидвойо часто пендраме. Я пойдзем дакус висше, Яни дакус нїжей, алє зме обидвойо на древе. Проблем лєм у тим же Яни вше висмолї мами же зме ше пендрали и на гевто древо на котре нам мама розказала нє пендрац ше. Алє, научим я його же би нє виволовал шицко. Ша, подрошнє и вон, будзе и вон правиц пакосци, а я вец будзем виволовац мами, та ше, озда, научи же то нє крашнє. Окреме люби випендрац ше у баби на пойдзик. А там, тельо праху и павучини, же баба такой одгаднє дзе зме були, нє муши єй нїхто виволовац. Обидвойо любиме препатрац стари бависка, я мамово, а Яни бачиково. И вше цошка интересантне найдземе, чи даяку стару бабку, чи стари авточко. Яни тиж люби патриц на телевизиї исти емисиї як и я: рисовани, представи за дзеци, койдзеяки емисиї о природи и животиньох. И живи животинї люби, та ми вше лєгчейше нагвариц маму кед сцеме же би нам дацо купела. Двойо процив єй єдней, бо тато вше на драги, и тато кед придзе, лєм ше нєсподзива зоз даяким новим любимцом. Ходзи до оводи, люби ходзиц як и я цо любела, лєм же нє барз люби рисовац, учиц писньочки. Мама гвари же я вельо вецей учела, а вон ше вецей бави у оводи. Яни барз люби ходзиц по гумнє, бавиц ше зоз курами. Мал єдну куру котру окреме любел гласкац по хрибце. Кура, лєм кед го збачела же уходзи до двора, такой шедла, кус розширела кридла

и чекала же би ю гласкал. Мама му длуго нє шмела повесц же тота кура закончела у гарчку єдного нєдзельового полудзенку. Кед тото дознал, Яни як кед би ше зарекнул же вецей нє будзе єсц месо. Вше поє желєняву (бррр!), а за месо ше перше пита чи мама зарезала куру. Кед зарезала, вец нє є, а кед му мама гвари же купела куру у дутяну лєбо на пияцу, вец дакус и поє. Яни тиж люби ношиц патики, як и я, и вше му порозвязовани шнурки, на обидвох. Можеце ви себе задумац тоту слику: Яни ходзи по заднїм дворе, там блато бо спаднул диждж, курячки вшадзи, а йому ше шнурки на обидвох патикох порозвязовали и цагаю ше по тим шицким. Мама кед го збачи, лєм скричи: „Яни, нє виходзиш з того двора? Штурим це до машини вєдно з патиками и тима зльомпанима шматами!” Дакеди ше повадзиме, поспердаме, зна ше нам случиц и же ше побиєме... И тото вам гуторим так у довирию, бо мама вше дудре на нас кед видзи же ше чапкаме. А ми то нє барз, так як дзеци, ша, озда ше вона и єй брат нє били? Можеш думац, вони були предобри, а ми тераз такой-таки нєдобри. Таки вам мой брацик Яни. Исти як и я, лєм дакус иншаки.

БРАНКО СТЕВАНОВИЧ

ЛЇЛЯНА КРСТИЧ

БИЛИ ЧЛЕН Вимагайце од дзецох най чуваю животни штредок Животни штредок шицко тото цо нас окружує. То рошлїни, животинї, жем, воздух и вода хтори постояли скорей як чловек, и тото цо чловек вибудовал. Атмосфера воздушни обмоток коло жеми. Кажде муши дзбац о чистоти своєй улїци, городу лєбо валалє у хторим жиє. Учце дзеци же би нє руцали шмеце по драже, алє лєм до кошарки лєбо контейнера за шмеце. На вилєту у природи нє будземе охабяц розруцани одрутки, алє их позбераме и однєшеме до першого контейнера. Вельки нєпорядок присутни на каждим крочаю. Мож видзиц згужвани папери у трави, скло коло драгох, нафту у водох. Чисте околїско, чисти городи и валали, рики и предїли допринєшу же би наша планета Жем була чиста и здрава. То важне за обстоянє людзох. Постої наука о животним шгтредку и вола ше еколоґия. Ту идзе тащок – Злєц, злєц ище нїжей най це лєпше чуєме. – Там, на крижней драги єдна жена водзела дзивче за руку и цошка єй толковала. Теди якиш чловек руцел згужвани папер до трави коло дражки. Дзивче одразу стануло. – Вона зна же то забранєне. – Гей, гей, мили дзеци.Тото дзивче научене нєпотребни папер руциц до канти за шмеце. – Знаме и ми. Приповедали нам родичи и учителька. – Алє, задумайце, одроснути тото нє почитую. – Чи нє знаю, чи су лєм нєдзбали, цо думаш? – Вироятно єст и єдного и другого. Даєдни нєдзбали, а єст и таких хтори нє знаю правила бонтону, нє пречитали нїґдзе о тим. – Чкода. Наисце чкода. Ми, дзеци, их мушиме учиц! Зоз кнїжки „Мали закон“ Преложела М. Р.

К

КЛАРИСА У ШВЕЦЕ ДОПИТОСЦИ

лариса ше, поправдзе, нє вола Клариса. Вона Клариса лєм у тей приповедки. На початку приповедки, Клариса и єй баба Корнелия, хторей наисце так мено, жиє у красним лєшику, под схилом над хторим ше розконарела коруна сторочного дуба. У лєшику ше часто найду дзиви заяци, птици и рижни хробачки, алє ше з дзецми Клариса у нїм стретла лєм раз. – Меркуй, Клариса – пошептала теди баба Корнелия зоз беззубима устами. – Дзеци добри и интересантни, алє ше им дакеди вимкню нєсташносци, а теди це можу уцагнуц до опасносци... Пре тоти бабово слова Клариса була осторожна и досц чежко правела приятельства. А вец, єдного дня, упознала Допитосц. – Хто ти? – поцихи ше опитала Клариса. – Я Допитосц, а хто ти? – помали ше опитала Допитосц. – Клариса. Алє ше, поправдзе, нє волам так, лєм у тей приповедки. А одкаль ше ти ту вжала? – Пришла сом на вилєт. Чула сом шицко красне о тим лєшику. – Наисце, красни наш лєшик. А дзе ти биваш? – зацикавела ше Клариса. – Ту, у сушедней заградки. Поволала бим це, алє хижка мала, лєдво ше и я до нєй месцим.. – Любела бим видзиц твою заградку. Сиґурно и вона красна. – Гей, красна є. Кед маш часу, гибай зо мну. Роздумовала Клариса, роздумовала, и пристала. – Лєм, кед ше нє врацим до змерку, баба будзе застарана – надпомла. Од теди ше Клариса и Допитосц у тей приповедки каждодньово дружа. Вєдно и полуднюю. Ту закуша даєдну травку, так покоштую желєну шалату. Бо, Клариса лєсова коритнявка, а Допитосц член почитованей фамелиї заградкових шлїмакох. Преложела М. Р.

ЗОЗ ШВЕТОВЕЙ ЛИТЕРАТУРИ МАРИ-ЛУИЗ ҐЕЙ И ДЕЙВИД ХОМЕЛ (Канада)

„П

ВЕЛЬКЕ НЄСПОДЗИВАНЄ

отраф цо єст нове, Чарли?” скричал мой брат накадзи улєцел до моєй хижи. Ношел карирану шапку зоз крису у стилу Шерлока Холмса зоз греячами за уха, а у руки сцискал звекшуюце скло. „Гммм... Най видзиме”, гварел сом. „Вислуховал ши оца и мацер.” „Як знаш?” „Лєгко, мили мой Вотсон.” Макс злєгнул з плєцами. Нє знал о чим приповедам. Поправдзе, нїґда нє читал Авантури Шерлока Холмса. „Нє потрафиш дзе будзе нашо шлїдуюце путованє.” Нє сцигол сом одвитовац, а вон скричал: Французка! Гей, путуєме до Французкей. Похасновал викривени пинкпантеровски акцент французкого. Вше помиша Пинк Пантера и Шерлока Холмса. Яки дурґов! То досц возбудлїва вистка. Вше сом шнїл пойсц до Паризу. Аж сом направел и список стварох хтори бим там любел видзиц. Розуми ше, Айфелову турню, насампредз. Нє бул би ми потребни лифт. Випендрал бим ше пешо по шицких 1.665 ґарадичох по сам верх и припатрал бим ше на цали город под ногами. Потим бим сцел розпатриц место дзе Ґрбавец зоз Нотр Даму принєсол судьбоносну одлуку. Шлїдуюци точки на моїм списку находзели ше под жему: метро хтори сто раз векши од монтреалскей поджемней желєзнїци и воженє на чамцу по паризких одводних каналох. Вироятно обидва места єднак шмердза. А дзешка сом пречитал и же можеце нащивиц поджемни городски лаґуми дзе Римянє ховали мертвих. Там бисце видзели вельки громади лоповох и косцох при шветлосци швички! Задумайце лєм. Най нє споминаме французки Дизниленд. Наисце так. Нєдалєко од Паризу находзи ше французка верзия Дизниленду. Питал сом ше чи и Мики Маус ноши беретку и трима французку векну под пазуху.

Пошли зме до дньовей хижи дзе мойо родичи преучовали вельку мапу Французкей. Поведло би ше же на тей мапи означени кажди валалчик, кажди поток и кажди замок. Можебуц и кажда печарка! И так сом одкрил же, заш лєм, нє идземе до Паризу. Мац тримала палєц на мену якогош валалчику хтори бул менши од заренка праху, дзешка у брегох у южней часци Французкей. Кед подзвигла палєц зоз тей точки, пречитал сом мено валалу. Волало ше Селерияк. Се-ле-ри-як (лєбо Целеровац, по сербски). Озда то даяка желєнява. Задумай же походзиш зоз валалу чийо мено походзи од желєняви. „Маме вельке нєсподзиванє за вас”, наявела мац. Брат и я попатрели єден на другого. Звичайно зме знали же нєсподзиваня хтори нам родичи пририхтую, за нас нєприємна вистка. Як теди, кед зме лєм цо нє погинули у писковей дини у штред пустинї Аризона, бо нє сцели пойсц на даяке нормалне место, як цо Вельки каньон Колорада. Лєбо гевтот мали вилєт зоз алиґаторами у якимшик мочару чийо мено ище нє можем вигвариц. „Цали рок будземе жиц у Селерияку”, гварела нам мац. „Нашли зме сладку стару хижу зоз хторей можеце пешо ходзиц до вашей новей школи. А предїл велїчезни. Прекрашнє, чи нє?” Брат и я лєм патрели на ню. Чи моя мац зишла з розуму? Єден рок у Французкей? „Будзе то праве кул ту р о л о ґ и й н е искуство”, уруцел ше оцец до розгварки. „Їх цивилизация наисце велька.” И почал швидко приповедац о рижнородних културних атракцийох у хторих будземе уживац. Най видзиме... Будзе там замки и вельо руїни, дзекуюци старим Римяном, алє без лоповох и громадох косцох. Остатки аквадуктох, римских варошох и других стварох о хторих сом нїґда нє чул. Виривок зоз кнїжки „Драгу под ноги”

НАУКА ЗА КАЖДЕ ДЗЕЦКО

ДОБРИ ГЛАС ВРЕДЗИ ВЕЦЕЙ ЯК БОГАТСТВО

Д

обри глас ма тот о котрому людзе добре думаю. Кажде ма право на добри глас. Вон нам потребни же бизме могли з успихом виполньовац длужносци свойого знаня и же бизме могли з радосцу твориц добри дїла. Кед ше стараме совисно виполньовац нашо длужносци, людзе нє маю причини о нас зле думац. Добри глас мушиме нє лєм чувац, алє го и бранїц. Алє, вельо баржей ше мушиме старац о тим цо Бог о нас дума. Кед нам совисц пред Богом мирна, нє шмеме ше жалосциц кед нас швет знєважує. Мушиме чувац добри глас и других. О ближньому мушиме добре думац, добре бешедовац и припознац му чесц котра му припада. Кед му други одбераю добри глас, мушиме го бранїц.

ГРИХИ ПРОЦИВ ДОБРОГО ГЛАСУ БЛИЖНЬОГО Процив доброго гласу ближнього гриши тот хто ближнього прешмело судзи, о нїм зле дума и подклада му зли намиреня. Исус нас опомина: „Нє судзце же бисце нє були судзени“. Ближнього огваря хто о нїм приповеда видумани хиби або правдиви звекшує и правдиви його тайни хиби одкрива. Кед чуєме дацо зле о ближньому, нє шмеме то такой другим приповедац, та анї йому самому тото повесц. Огварянє приноши мержню и нєприятельство медзи людзми. Хто барз начкодзи доброму гласу ближнього, чежко гриши. Чувайме ше од таких грихох!

СЛУЖБА БОЖА – СВЯТА ЛИТУРҐИЯ Одкеди постої род людски, вше ше приношели жертви Богу. Так будзе до конца швета. Без жертви нєт правого богослуженя. Понеже Исусова жертва на Голгофти була єдина жертва достойна Бога, Исус розказал же би ше вона занавше приказовала Богу як жертва Нового Завиту. Служба Божа то повторйованє Исусовей жертви на крижу. Жертва на крижу и Служба Божа, то исте. И там, и ту Исус себе жертвує. Розлика лєм у жертвованю. На крижу Исус прелял свою крев и умар, а у Служби Божей Исус нє прелїва крев и нє умера. Священїк, котри служи Службу, лєм Исуса заменює.

ИСУС ЦЕРПЕЛ ЗОЗ ЛЮБОВИ Исус бул барз добри ґу каждому. Шицким лєм добре робел и пребачовал, алє Його нє шицки любели. Гнївали ше на ньго кед их опоминал пре їх грихи. Завидзели му на його доброти и любови и прето ше порадзели же го влапя и забию. У тим им помогол єден з його ученїкох, апостол Юда. Вон Исуса за пенєж зрадзел. Исус то знал, алє ше нє поносовал. Прилапел церпиц за шицких цо го увредзовали. Пребачел шицким котри ше покаяли. Описи його церпеньох ше чита у Страсним тижню.

МОЛИТВА Исусе мой мили, Ти вельо прецерпел за нашо увреди. Пребач нам и помож же бизме були подзековни и моцни цо менєй Це увредзовац. Зоз учебнїка за грекокатолїцку виронауку „Исус нас водзи ґу нашому Оцови Нєбесному“

НАТАША ЕДЕЛИНСКИ МИКОЛКА

МАМА Мами нашо шицко знаю гоч ше и нє припатраю. Мама зна хто вазну звалєл, хто у кухнї рерну палєл, хто ше бавел на маляра, и розсипал зоз погара. Шицко трима у порядку, бо ма очи и на задку!

МИКОЛА СКУБАН

БАБА И УНУКА Була єдна стара баба: утрапена, хора, слаба, нє ишло єй нїч од руки та церпела болї, муки. Мала баба и унуку: здраву, моцну и нєуку; гоч нє була така мала, баби помоц нє давала. Час преходзи яґод хмара. И унука будзе стара; вец помагац ше огута док уж будзе стара, слута.

ШТЕФАН ЧАКАН

СОЛОВЕЙ, САРНЯЧАТА И ВОВК

Г

ладни шиви вовк ше спущел з брега до гаю у намири же би наполнєл свой празни жалудок. Осторожно ше прецаговал коло черякох, нюхал шлїд, а источасно мерковал же би нє ступел до поставених желєзних мачкох, або же би ше нє стретнул з ловарскима псами. Нєдалєко од вовка, под єдним дубом, безбрижно ше бавели сарнячата. Мац сарня з часу на час нємирно дзвигала главу же би напахала опасносц. Нараз порвала главу и упарла застрашени очи у напряме одкадз приходзел вовк. У тей хвильки на споднї конари велького дуба злєцел соловей и почал гласно чвиринкац прекрасну писню. Цали желєни гай одгуковал од писнї, так же ше гладни вовк нєсподзивал. Застановел ше, попатрел на конари з котрих ше розлївал прекрасни шпив. Направел ище єден крочай и нєздобачки станул на сухе ґраньче. Конарик пукнул, сарня ше таргла и обачела вовка котри ше ище вше упатрал до споднїх конарох дзе ше находзел соловей. Мац сарня осторожно дала знак сарнячатом же би ше покрили медзи коляци черяки, а сама почала сцекац же би на тот способ прицагла на себе увагу вовка. Спреводзка ше єй наисце удала. Вовк ше розбегнул за ню, оганял ю єдну хвильку, а вец видзел же ю нє годзен здогонїц, та ше ришел врациц на исте место. Раховал же можебуц найдзе покрити сарнячата, алє и ту було даремно. Нагнївани обрацел ше на други бок и ришел глєдац даяки други плєн... О хвильку ше врацела и сарня ґу своїм сарнячатом. Соловей ище вше шпивал свою прекрасну писню. Сарня пришла ґу дубу. – Дзекуєм ци, соловейку, же ши нам виратовал живот. Поведз як це можем наградзиц за твойо добре дїло? – О, нєт на чим дзековац, добра сарньо. Кед сом обачел вовка як идзе ґу вам, пробовал сом го зоз своїм гласом збиц з драги по котрей ишол. Як видзиш, удало ше ми застановиц го на хвильку. Мнє найвекша награда кед можем зоз своїм гласом дакому подаровац щесце – одвитовал соловей и одлєцел зоз споднїх конарох велького дуба цо рошнє у гаю под брегом.

КВИЗ ЗА НАЙМЛАДШИХ

О ДРОБНИХ ЖИВОТИНЬОХ

Инсекти то: 1. Мотилї 2. Заяци 3. Кертици

Шмикаче то: 1. Вивирки 2. Коритнявки 3. Гади

Птици то: 1. Крокодили 2. Тащки 3. Шлїмаки

Водожемци то: 1. Потьки 2. Миши 3. Храстави жаби

Заокруж точни одвити и зоз стрелку их повяж зоз одвитуюцима илустрациями.

Теодора Гайдук, 6 роки, Руски Керестур

Катарина Бесерминї, 6 роки, Коцур Матия Салонтай, 6 роки, Коцур

Милица Дякула, 6 роки, Руски Керестур

Йована Такач, 6 роки, Вербас

МОЯ НИТА Дома мам єдно щенє. Достала сом го влєце. Мено му Нита. Ма барз густу шерсц. Люби ше бавиц. З початку була на веранди, най ше звикнє на нас. Барз любела розцаговац патики и папучи, та зме мушели шицку обуй поодкладац, най нє погриже. Часто ше шпацираме зоз ню. Дакеди зна и вистац и нє сце ходзиц, та ю мушим ношиц на рукох. Кед сцигнєме дому, перше єй усипем води же би ше ошвижела, а вец єй дам єсц ґранули. После того ю дресирам же би знала шеднуц и преврациц ше. През викенд Ниту купам у цеплей води зоз шампоном за пси. У тим ми помагаю и родичи. Сушим ю зоз феном же би ше нє прехладзела. Барз любим свойого пса и дружим ше з нїм кажди дзень. Валентина В. Гарди, V Руски Керестур

ДОК Я БУДЗЕМ ВЕЛЬКИ Док я вирошнєм, будзем професор математики. Же бим тото робел, мушим закончиц штредню школу и факултет. У тей роботи ше школярох учи, алє и я мушим добре знац тот предмет. У математики ше учи раховац, учи ше ґеометрию и числа. Вибрал сом тото занїманє прето же бим барз любел учиц дзеци у школи. Андрей Горняк, II, Коцур

Наташа Ґркович, I, Нови Сад

Виктор Кулич, II, Коцур

МИ НЄСТАШНИ ДЗЕЦИ Ми нєсташни дзеци. Робели зме вшелїячини. Правели зме вшелїяки паради: прекоповали лабду, погубели дацо, геркали зме цудзих псох. Раз зме вошли до напущеней хижи. Нє була велька. Перше зме вошли до якейшик шопи. Нука нє було вельо того: яшля, два розтрешени бициґли и гнїзда осох. Предлужели зме далєй. Наишли зме на якишик вельки драбини. Рушели зме по нїх горе. Медзитим, спущели зме ше долу. Алє зме ше швидко предумали. Випендрали зме ше горе. То бул пойд. Горе було вельке гнїздо шершеньох и якашик шкатула. Шкатулу зме швидко отворели, алє нука нє було нїч. Рушели зме долу прето же зме ше бали най нас нє укуши шершень. Вошли зме до якейшик кухнї. Нє затримовали зме ше длуго. Помали зме вишли вонка най нас дахто нє видзи. Медзитим, видзел нас якишик чловек котри жил прейґ драги. Пришол ґу нам и вивадзел ше з нами. Заключели зме же до таких хижох нє треба исц, бо може дацо на нас спаднуц. Иван Будински, V, Руски Керестур

ЛЮБИМ СВОЙ ДОМ Жиєм у Коцуре. Бивам у хижи хтору зме нашлїдзели од мойого прадїда. Наша хижа була барз стара. Тераз зме ю пооправяли, та є вельо красша. Цепла є и приємна. У своїм доме чувствуєм сиґурносц. Мам свою просторию у хторей препровадзуєм вельо часу. Ту мойо бависка, мойо сни и дзецинство. Часто ше ту бавим зоз моїма товаришами. У дворе маме штири пси. Мено им Меда, Маза и Луна, а Лаки найчастейше з нами у хижи. Шицких их под’єднак любим. Барз любим свой дом. Єдного дня, док вирошнєм и пойдзем даґдзе далєко, вше ше будзем здогадовац свойого дому, бо ми ту було найлєпше. Матия Макша, V, Коцур

БАВЕНЄ З БРАТОМ Мам младшого брата. Мено му Давид. Ма рок и пол. Давид ма шиви очи. Барз є шумни. Любим ше з нїм бавиц. Бавиме ше кед мама на роботи, а тато даґдзе вонка. Його лєгко зашмеяц. Лєм треба спаднуц, а вон такой прибегнє и звалї ше так як и я, та ше вец шмеєме. Кед ше врацим зоз школи, я барз чекам най придзе зоз оводи. Ерик Русковски, III Руски Керестур Иван Тимко, II, Коцур

НА ЖИМСКИМ ОДПОЧИВКУ

Николина Ковач, III, Руски Керестур

Жимски одпочивок сом препровадзел дома. Кед спаднул шнїг, барз сом ше радовал. Попатрел сом през облак и такой сом облєкол груби шмати и вишол сом зоз братом вонка. Почали зме ше оруцовац. О кратки час вишла ґу нам и мама. Кед нам допило оруцованє, направели зме Дїда Шнїжнїка. Позамарзали зме, та зме вошли нука. Под час розпусту бул Крачун. Ходзел сом по шпиваню и зашпивал сом вельо чоколади и други лакотки. Барз любим жимски розпуст прето же, кед напада шнїг, можеме ше з братом оруцовац и санкац ше. Михаел Дротар, IV, Коцур

ЯК СОМ ПРЕПРОВАДЗЕЛА ЖИМСКИ ОДПОЧИВОК Мартин Фа, VI, Вербас

ЗАПАХЛА ЯР Того року ми яр одлично почина. Валал вше красши и красши. На древох и на трави починаю розквитац квецики. Кажде рано кед ше зобудзим и дзвигнєм ролетни на облаку, такой ми ошмих украши твар. Такой ше чувствуєм лєпше. Видзем ше прешпацирац зоз пайташку и уживам у дню. На улїчкох єст вецей дзеци, и у парку ше вельо весели дзеци бавя. Мами на лавочкох шедза и припатраю ше на свойо розбавени дзеци. Слунко нас кажди дзень баржей и баржей греє, а витрик кеди-нєкеди приємно задує. Наздавам ше же ми тота яр будзе найкрасша яр по тераз. Яна Сивч, V, Руски Керестур

Жимски одпочивок вельо кратши як лєтнї, алє ше му радуєм прето же єст вшелїяки швета. Я мам щесца прето же ми мама зоз Руского Керестура, та и там ходзим по шпиваню и дружим ше зоз родзину. Зашпивала сом вельо красни пакецики полни зоз лакотками. Були зме щешлїви прето же тей жими дакус падал и шнїг. Мой брат и я барз любиме правиц Дїда Шнїжнїка. Любиме и кед нас тато цага на саночкох. Дочек Нового року бул барз красни прето же нашо братняци зоз Вербасу славели з нами. Крашнє зме ше дружели. Бавели зме дружтвени бависка и патрели зме на телевизиї комедию. Пол ноци зме дочекали вонка, припатраюци ше на огньомети, як ше блїща на нєбе. Гоч розпуст бул кратки, було ми барз крашнє. Юлияна Бесерминї, IV, Коцур

МОЯ РОДЗИНА Моєй родзини мено Александра. Ходзи до школи. Ма кафово очи и кафово власи. На рукох ма вельо наруквици. Александра найчастейше ноши панталони и длугоку маїцу, а дакеди облєка сукню. Лєгка є, ценка и висока. Ма младшу шестру Клару. Вона ми дакеди помага виробиц домашнї задатки. Любим Александру прето же ми є родзина и же ше часто дружиме. Леонтина Еделински, III Руски Керестур

Марко Бастая, III, Дюрдьов

ДЗЕНЬ МАЦЕРИНСКОГО ЯЗИКА

ДЗЕНЬ ЗАЛЮБЕНИХ Чи роботни дзень лєбо розпуст, чи жимно лєбо лядовица, 14. фебруар – Дзень залюбених ше обовязно означує и у школох. Того року, пре епидемийну ситуацию нє було вельо програми и розваги, алє школяре у Основней и штреднєй школи з домом школярох „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре зоз своїма учительками направели пригодни рисунки и винчованки и з нїма украшели учальнї, а понаписовали и любовни писемка симпатийом. Школяре висших класох Дзень залюбених означели зоз правеньом паноох на тему любови, на хторих були повиписовани любовни стихи познатих поетох. И вони писали писемка своїм милим и правели прикраски у знаку любови. У Основней школи „Братство єдинство” у Коцуре тиж весело означени Дзень залюбених. Зоз наставнїцу подобовей култури Марияну Петричевич декоровали школски простор зоз прикрасками мотивованима з любову. Направели и красни панои, та украшели школски гол. У голу була поставела и шкатула до хторей кажди школяр могол уруциц писемко за свою симпатию. Учительки и наставнїци подзелєли дзецом любовни писма, хторим ше найбаржей радовали наймладши школяре.

Дзень мацеринского язика, 21. фебруар, у Основней и штреднєй школи зоз домом школярох „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре означени у шицких оддзелєньох. Школяре правели пригодни панои, а учительки, наставнїци и професорки бешедовали о значеню язичней култури и о вецейязичносци. Наставнїца руского язика Каролина Джуджар помогла школяром нїзших класох направиц интересантни пано на хтори виложели присловки, загадки и наслови руских кнїжкох, а школяре висших класох зоз наставнїцу Тамару Хома на годзинох руского язика бешедовали о значносци мацеринского язика и о його правилним хаснованю.

СТРЕТНУЦЕ У „ГЕРЛЇЧКИ” У КОЦУРЕ Руске оддзелєнє предшколских дзецох, мишане по возросту (од 4 рокох по 7-рочних) и їх воспитачки Ксения Уйфалуши и Ясмина Скубан у фебруару мали єдну годзину друженя зоз писательку и одвичательну редакторку часописа „Заградка” Меланию Римар. Вона им пречитала даскельо писнї зоз своєй найновшей кнїжки „Хто як сце” и научела их єдну кратку народну писню зоз кнїжки „Когуцик ярабик”. На тим веселим стретнуцу кажде дзецко достало и по єдну лєбо два „Заградки”, а вони нарисовали за свой часопис вельо рисунки, та радосци було на каждим боку. На концу треба повесц же од петнацецерих дзецох зоз тей воспитней ґрупи шесцеро на єшень буду уписани до руского оддзелєня першей класи у коцурскей школи. О. Р.

АТЛЕТИКА РАДОСЦ ЗА ШИЦКИХ

А

тлетски клуб „Русин“ у Руским Керестуре реґистровани 2005. року вше баржей прицагує нє лєм школярох, алє и предшколски дзеци. Тренер Саня Еделински, наставнїца физичней култури у Основней и штреднєй школи з домом школярох „Петро Кузмяк“ перше даскельо роки водзела тренинґи за школски дзеци заинтересовани за тоту спортску дисциплину, алє кед почали приходзиц и дзеци зоз оводи, видзела же чежко робиц кед одразу на тренинґу и штири-пейц рочни и школяре другей, трецей класи. Медзи штири и дзешец рочнима барз велька розлика у физичних способносцох, та кед сцу вежбац и познєйше ходзиц и на змаганя, муши ше з нїма окреме розвивац физични и атлетски способносци. Атлетика помага у розвою правилней моторики. Ту рижни форми рушаня як ходзенє, бежанє, скаканє, прецагованє... цо подзвигує способносци на висши уровень, а шицко ше з дзецми роби през бавенє, друженє, забаву. Тераз мали и вельки атлетичаре подзелєни до трох ґрупох. У першей штири, пейц и шейсц рочни, а тренинґи маю кажди пондзелок и пияток. Вежби прилагодзени ґу їх возросту, та у спортскей школки уживаю у бежаню, руцаню багиндох, прескакованю, пендраню и скаканю зоз струнячох... А док повирастаю, будзе ту дохторки, зубарох, фодбалерох, ґолманох, мами... а вериме же и правих, успишних професийних спортистох. У другей ґрупи школяре першей, другей и трецей класи, а тренинґи маю пондзелок, стреду и пияток, а у трецей ґрупи штварта, пията и шеста класа. Тоти найстарши уж реґистровани атлетичаре хтори участвую на официєлних змаганьох у Заходно-бачким округу. Маю и клубски змаганя, же би кажди атлетичар могол достац медалю, а то вшелїяк нови мотив предлужиц напредовац у тим спорту. Барз им важна потримовка родичох, а окреме кед за заслужени медалї мацери навипекаю кифлочки, поґачики и други лакотки, та друженю нєт конца. Уж и найменши знаю же муша почитовац правила на тренинґох. Вежбац у физкултурней сали мож лєм у окремних, чистих патикох у хторих ше нє ходзи по вонку, а од облєчива то тренерки лєбо геланки и спортски маїци. Даєдни дзеци уж маю криву похребцину, даєдни маю добри апетит, та ше заокруглюю, а тренинґи одмалючка помагаю правилно ше розвивац, роснуц здрави и постац успишни у шицким, та и у спорту. М. Р.

Автор Нела Таталович

ЛАВИРИНТ

Одведз по лавиринту дзивче и єй любимца и поукладай их, бо су барз поспани. ПРЕРИСУЙ

Прерисуй задати рисунки и офарб их.

МАТЕМАТИЧНИ ЛАВИРИНТ

Прейдз по лавиринту ришуюци кажди математични проблем на хтори наидзеш.

Автор Нела Таталович

НАЙДЗ ГЛЄДАНИ ЕЛЕМЕНТИ

Найдз на тим рисунку глєдани елементи, а потим рисунок офарб.

За марцовске число „Заградки” до Редакциї сцигли 108 роботи од вредних сотруднїкох з наших школох. Коцур: Анастасия Копчански, Єлена Тимко, Катарина Бесерминї, Ана Тимко, Синиша Копчански, Матей Салонтай, Алексей Уйфалуши, Давид Тимко, Емануел Жилник, Матей Буила (овода); Анастасия Кучмаш, Николина Копчански, Стефан Ґайдош, Алексей Бесерминї, Микола Штефанко, Никола Дротар (I); Хана Хромиш, Яна Тимко, Виктор Кулич, Иван Тимко, Мирослав Бесерминї, Андрей Горняк (II); Юлияна Бесерминї, Емилия Уйфалуши, Емилия Мученски, Павле Штефанко, Павле Тимко, Михаел Дротар (IV). Вєдно 44 роботи. Вербас: Йована Такач (овода); Маґдалена Скубан, Марта Маркович, Милена Корпак, Доротеа Проданович, Алекса Влахович, Павле Шашороґа (II); Даниел Фа, Боґдан Поптешин (III); Сара Сеґеди, Уна Аритонович, Серґей Такач, Виктор Будински, Милан Корпак (IV); Итана Косич, Тияна Косич, Андрей Давидович, Михайло Чизмар (V); Маґдалена Будински, Сара Надь, Дуня Тешанович, Дамян Косич, Мартин Фа, Димитриє Шашороґа (VI); Мирослава Колошняї (VIII). Вєдно 27 роботи. Руски Керестур: Анабела Гирйовати, Теодора Гайдук, Аня Арва, Милица Дякула, Андрей Чизмар, Стефан Чуни (овода); Доротеа Рамач (IV); Яна Сивч, Иван Будински (V). Вєдно 20 роботи. Нови Сад: Наташа Ґркович (I); Сташа Бєкич, Страхиня Ковач, Александар Виславски (II); Тара Корпаш (V); Лана Бєкич (VI). Вєдно 8 роботи. Дюрдьов: Мария Рамач, Милана Йованов, Стефан Михальовски, Андрей Балїнт, Владимир Молнар, Марко Бастая, Марко Станкович. Вєдно 8 роботи. Ґосподїнци: Ивона Цветкович (VI) послала 1 роботу.

ПОСАДЗ ДРЕВО

У рамикох еколоґийного проєкту „Посадз древо“ Министерства просвити, науки и технолоґийного розвою, школяре двох оддзелєньох першей класи вєдно зоз учительками у Руским Керестуре посадзели по єден младнїк жимжелєного древа. Наставнїца биолоґиї Єлена Шомодї школяром отримала кратке преподаванє о важносци садзеня древох и о очуваню животного штредку.

ДРУЖЕНЄ ДЗЕЦОХ ЗОЗ ПИСАТЕЛЬКУ Пиятково вечари у Каритасу у Руским Керестуре резервовани за дзеци. Остатнього пиятку у фебруару з нїма ше дружела и писателька и одвичательна редакторка часописа „Заградка“ Мелания Римар. Вона представела свою найновшу кнїжку поезиї за наймладших „Хто як сце“ , та пречитала дзецом даскельо писнї и приповедала им як и кеди почала писац за наймладших читачох, а Павлина Шепински хтора илустровала єй кнїжку, виволала же ше перше злєкла чи то вона годна зробиц, а вец, кед почала, стихи ю инспировали. Прекрасни илустрациї барз прибрали кнїжку. На друженю того вечара дзеци мали и роботню вифарбйованя дробних колачикох, а мож було бавиц и столни тенис и фодбалчки, та ше одпочинуц од ученя и од бавискох и фейсбукованя на компютеру. М. А.

Лана Бекич, VI, Нови Сад

ОЗЕРА НА МАРСУ Италиянски науковци обявели у єдним часопису же на Марсу нашли три нови под,жемни озера, а потвердзели и же постої єдно озеро за хторе ше од 2018. року предпоставя же ше находзи под поверхносцу Червеней планети. Озера ше находза нєдалєко од южного полу Марса, а одкрити су з помоцу радарских инструментох лєтачки вселенскей аґенциї. Понеже на глїбинох на хторих ше озера находза, нєт досц цеплоти хтора би розпущовала ляд, а вода у чечним стану, предпоставя ше же є екстремно слана, та нє барз вироятне же у нєй живот можлїви.

ЖИВКАНЄ ОБЕРАЦЕ

Познате же кед дахто у нашим окруженю живка, вироятно и ми почнєме живкац, бо живканє барз обераце. Людзе живкаю кед су поспани, вистати, кед им допито и хто зна прецо ище. Медзитим, людзе нє єдини за хторих характеристичне тото зявенє. Аж и пси частейше живкаю кед видза же людзе коло нїх живкаю. Маймуни бабуни живкаю у присустве нєприятеля, бо, можебуц сцу указац яки маю вельки кловаки. Живкаю и други файти маймунох, алє и папаґаї и други птици, Векшина месоєдох живка, а при рошлїноєдох то ридке зявенє. Виглєдоваче ище нє знаю шицки причини хтори стоя за тим. Медзитим, тим науковцох одкрил же живканє ма улогу у комуникациї медзи лєвами. Вони у Южней Африки провадзели бавенє гиєнох, алє видзели и лєви, та обачели же тоти животинї часто живкаю. Интересовало их прецо, та их знїмали, а потим анализовали. Обачене же кед єден лєв живка, други го имитую нє лєм зоз своїм живканьом, алє и зоз рухами. Нє ганьба живкац гоч кеди и гоч дзе, алє нє крашнє розняц уста и указовац шицки зуби, а нє положиц руку на уста.

ВИЄТНАМСКИ ЛЄСИ Даскельо медзинародни орґанизациї и виглєдоваче помогли же би ше за лєси у Виєтнаму осиґурало защиту держави, цо би злєпшало положенє коло 40 загрожених, а найкрасших файтох хтори ше таманї пре керченє лєсох и криволов. Значенє виєтнамских лєсох превозиходзи гранїци тей жеми. Числени орґанизациї их уж щицели од керченя лєсох, алє у защити дзивих животиньох нє могли вельо помогнуц. Медзи файтами хтори населюю тоту екосистему то даєдни загрожени файти єленьох, птицох, медзи хторима и фазан, хтори потераз видзени лєм у Виєтнаму.

Пририхтала Р. Ґ. Петрович

Стефан Ковачевич, III, Руски Керестур

София Чуни, III, Руски Керестур

Владимир Молнар, III, Дюрдьов

Тара Корпаш, III, Нови Сад

Уна Аританович, IV, Вербас