РОК LXХV • ЧИСЛО 2 ФЕБРУАР • 2022 ЦЕНА 100 ДИН
! х о л ц ї в а ш и н е Д с з е н у ь Р Щ
У Бикичу...
Фото: О. Русковски Фото: В. Дїтко
У Руским Керестуре Националне швето Руснацох означене и у Основней и штреднєй школи зоз домом школярох „Петро Кузмяк” и у оддзелєню дзецинскей заградки „Цицибан”, ПУ „Бамби”. У школским голу отримана явна годзина на хторей представнїки школярох шицких оддзелєньох читали пригодни тексти о Руснацох на тих просторох, а пририхтали и кратку видео-презентацию визначних Руснацох. Школяре нїзших класох У Руским Керестуре... и на порядних годзинох зоз своїма учительками означели Швето. Предшколски дзеци, окрем 17. януара о нашей историї, обичайох, традицийним облєчиве и єдлох, од своїх вихователькох понаучовали ище концом прешлого року, зоз проєкту „Мой валал Руски Керестур.” У рамикох проєкту вони нащивели Музейну збирку у Замку, а зоз помоцу историйних фотоґрафийох поровновали випатрунок валала дакеди и нєшка, а зоз амбалажного материялу направели и стару руску хижу. У Коцуре Дзень Руснацох преславени у просторийох Подручней канцелариї НС Руснацох, зоз гимну Републики Сербиї и святочну писню „Браца Русини”. Бешедоване и о историї и присельованю Руснацох до Коцура и о важносци самого Швета. Школяре руских оддзелєньох трецей и штвартей класи ОШ „Братство єдинство” одшпивали два шпиванки, и одрецитовали писнї „Ми Руснаци” Славици Чельовски, „Браца Руснаци” Янка Фейси и „Руским дзецом” Гавриїла Г. Надя. Пририхтали их учительки Славица Чельовски и Валерия Папуґа. О Швету, о нашей историї и обичайох коцурски школяре бешедовали и на школских годзинох зоз учительками Лидию Будински, Славку Хромиш, Славицу Чельовски и Валерию Папуґа, а направели и панои зоз фотоґрафиями и риУ Коцуре... сунками вязанима за живот Руснацох. У Дюрдьове 17. януара у КУД „Тарас Шевченко” отримана пригодна програма вредних аматерох того Дружтва, а Иван Молнар, школяр шестей класи ше представел як одлични рецитатор. Руски оддзелєня трецей и шестей класи и на школских годзинох зоз учительку Єлену Кухар и наставнїцу Марию Самарджич означели Националне швето. У Бикичу Националне швето Руснацох означене зоз пригодну културно-уметнїцку програму на хторей участвовали и наймладши. Вони шпивали и рецитовали коляди зоз хторима винчовали Крачун кед на Вилїю ходзели по шпиваню. У Ґосподїнцох Швето Руснацох означене 17. януара. Гоч у тим валалє нєт вельо Руснацох, на шветочносци були и представнїки нашей националней заєднїци. Пречитани текст о насельованю и живоце Руснацох на тим подручу, а Иван Молнар, школяр руского оддзелєня шестей класи зоз Дюрдьова, одрецитовал писню Михайла Ковача „Руснакова мац”.
Фото: А. Медєши
И ДЗЕЦИ ОЗНАЧЕЛИ НАЦИОНАЛНЕ ШВЕТО РУСНАЦОХ
^ASOPIS ZA DZECI
Direktor dr Boris Var}a Odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar Vihodzi raz na me{ac u {kolskim roku • Vidava NVU “Ruske slovo” • Футожска 2/ІІІ 21 000 Novi Sad, • Telefon (021) 6613-697 • @iro rahunok ~islo: 160-923244-82 • Ro~na predplata 1 000 dinari; za ino`emstvo 25 evra • Dizajn: Mariy Gudak Kompxterski obrobok: Mariy Gudak • Lektor: Bla`ena Homa-Cvetkovi~ • Rukopisi {e nw vraca • Drukuw drukarny: “MAXIMA GRAF”, Петроварадин YU ISSN 0353-9938 E-mail: casopiszahradka@gmail.com Ilustraci>: Aleksandra Medw{i
CIP – Katalogizacija u publikaciji Biblioteka Matice srpske, Novi Sad 821-93 ZAGRADKA: ~asopis za dzeci / odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar. – Ro~. 50, ~. 1 (1991) – . – Novi Sad: Ruske slovo, 1991 –. – Ilustr. ; 24 cm Mese~no tokom {kolske godine. – Nastavak publikacije: Pionirska zahradka ISSN 0353-9938
На насловним боку: Школяре руских оддзелєньох нїзших класох ОШ „Братство єдинство“ у Коцуре на означованю Националного швета Руснацох (Фото: Славица Чельовски, учителька)
Здраво, заградкаре! Нєт цо повесц о тих вельких колєсох цо нас так швидко вожа вше лєм напредок. Прилапюєме тото цо нас оганя и тих хтори нас оганяю, рахуюци же идземе ґу лєпшому и красшому. Важне мац добрей дзеки и нє стац у месце, та успихи нє виостаню. Праве прешол жимски розпуст, а гоч жима ище тирва, ту уж други, правда, кратши, алє розпуст. Волєло би го нє буц кед знаме же є уведзени пре ширенє корони. Верме же и тей „напасци“ нєодлуга придзе конєц, та сце годни поряднє ходзиц до школи, учиц ше, дружиц, а вшелїяк и сотрудзовац зоз своїм часописом. У каждим чишлє вас наберам же посилаце мало литературни и подобово роботи, та зазберуєм цо сце посилали ище вєшенї. Чекам нови роботи и зоз Сриму, и зоз Бачкей Тополї и Нового Орахова, зоз Савиного Села, Вербасу, Кули и Нового Саду, бо, видзице и сами же найвецей школярски роботи обявюєме зоз Руского Керестура, Коцура и Дюрдьова, нє прето же их найволїме, алє прето же там єст найвецей школярох, найвецей порядних предплатнїкох, читачох, та вец и найвецей состави, рисунки и фотоґрафиї. Уж дакус почина пахнуц на яр, цо значи же треба почац писац о тей пахняцей рочней часци. Останьце здрави и весели, жада вам ваша редакторка
АГНЕТА БУЧКО ПАПГАРГАЇ
КАНТИЧКИ Там у кухнї на полїчки вискладани глїняни кантички. З глїни були упечени зоз смужками прикрашени. До нїх меду и млєка наляли, та и маджун одкладали же би дзеци кед вистаню маджун з хлєбом смаковали. Кантички то як зоз сказки красни, бо у прешлосци су хасновани. Прето су и нєшка таки славни, бо у нїх и нашо часи давни.
„ЗАГРАДКОВ” 75. РОДЗЕНИ ДЗЕНЬ У тим полрочу школского 202172022. року будземе означовац вельки ювилей –„Заградков” 75. родзени дзень. Перше число часописа за дзеци по руски „Пионирска заградка” вишло у юнию 1947. року и од теди по нєшка ви, мили дзеци, алє и вашо родичи, та и вашо баби и дїдове, маю свою новинку. Под тим меном виходзела по 1990. рок, а предлужела виходзиц под новим меном „Заградка”. Жичиме єй ище вельо плодни роки и вельо родзени днї, а вшелїяк и вше красши „шмати” и вше вецей нових сотруднїкох, младих писательох и читачох. У юнию того року пририхтаме и вєдно з вами преславиме ювилей, а потамаль, у каждим чишлє на 4. боку будземе обявйовац вибрани часточки того цо було друковане у старих „Пионирских заградкох” и „Заградкох”.
ЦИКАВИ РАХУНКИ Рахунки дакеди знаю буц барз цикави. Вежнїме, наприклад, число 142.857 Кед го помножиме зоз 2, достанєме 285.714 Кед зровнаме тоти два числа, увидзиме же лєм два початни числа, 1 и 4, пошли на конєц Кед перше число помножиме зоз 3, достанєме резултат 428.571 Ту заш, як видзиме, скочело число 1 назадок. Кед помножиме зоз 4, резултат ище чуднєйши. Два остатнї числа, 5 и 7, скакаю од задку на предок и так настава число 571.428 Кед помножиме зоз 5, остатнє число 7 станє напредок и достанєме число 714.285 При множеню зоз 6 два ґрупи меняю свойо места, та настава число 857.142 Потераз лєм числа черали свойо места, алє кед помножиме зоз 7, шицки дотерашнї числа нєстаню и резултат будзе 999.999 Заш чудне, гей? Хто нє вери, най пробує сам раховац. „Пионирска заградка”, новембер 1952. рок
„НАША ЗАГРАДКА” ПРЕД 85 РОКАМИ Два роки по приселєню Руснацох до Керестура (1753. року) направена перша школа, а перши часопис на мацеринскей бешеди руски дзеци достали аж о 184 роки. Була то „Наша заградка” хтора виходзела од 1937. по 1941. рок, кед друкованє часописа претаргло вибиванє Другей шветовей войни. „Нашу заградку” пририхтовал учитель и писатель Михайло Ковач. У каждим чишлє писал школяром писма „З Дїдового мещка”, а подписовал ше под псевдонимом Дїдо Заградар. „... Писац можеце о кожляткох, о курчаткох, о яри, о роботох на яр, о Квитней нєдзелї, о багнїткох, о Велькей Ноци, о заградки, о пажици, о ластовкох, о ораню, о копаню и так далєй. А вец ище пред саму Вельку Ноцу будзе ше вицаговац и лутрия, та кажди, хто одгадал лєбо подаровал на фонд, а заплацел и предплату, годзен участвовац у лутриї.” „Наша заградка”, марец 1940. року
ОБЛАЧОК ДО ШВЕТА
ШЕПНЇ ТАК ТРИ РАЗ Медзинародни центер за литературу за дзеци ЗМАЙОВО ДЗЕЦИНСКИ БАВИСКА у Новим Садзе нєдавно видал збирку народних сказкох, приповедкох, преданьох и леґендох славянских народох „Шепнї так три раз”, чий редактор и видаватель Душица Маринович, а сотруднїци Милица Дондур Мишков и Сладяна Екрес. У кнїжки 34 сказки преложени зоз 16 язикох (билорусийски, бошняцки, болгарски, кашупски, лужицкосербски, македонски, польски, руски, русийски, словацки, словенски, сербски, українски, горватски, чарногорски, чески). Зоз руского вибрани три сказки хтори записал етноґраф Володимир Гнатюк од бачких Руснацох 1897. року, а на сербски язик их преложели студенти на Оддзелєню за русинистику Филозофского факултету у Новим Садзе: Лидия Костелник, Тамара Салаґ и Саша Палєнкаш. Менторе им були мср Ана Римар Симунович и мср Александар Мудри. Кнїжку илустровали школяре Штреднєй школи за дизайн „Боґдан Шупут” у Новим Садзе.
КОСАЧЕ И ВЕЛЬКИ ГАД
Б
ул єден чловек худобни, волал себе ещи пейцох хлопох: Придзеце ви зо мну, мойо браца, та пойдземе до Сриму робиц, яка ше нам робота трафи! Зобралї ше шицки шейсцме, та пошлї до Сриму на роботу. Робота така була – траву кошиц. Пришлї до єдного валалу, питалї ше, чи можу у тим валалє траву кошиц. Нє нашлї себе роботи, пошлї до другого валалу. Питалї ше там, чи би нє моглї достац даґдзе траву кошиц. Там їм гварелї: У нас ше покошело! Пошлї далєй, до трецого валалу, питалї ше там чи би ше нє нашла даяка робота. Там їм гварели у тим валалє: Нє вельо єст трави кошиц, алє єст у єдного ґазди єдна велька заграда, оградзена зос прощом. Вон, тот ґазда ма ещи кошиц, алє ви там нє годни покошиц траву, бо там вецей уж кошелї, а нє моглї докошиц. Вонї ше питалї: Чом же би нє моглї? Людзе їм гуторелї: Кед пробую кошиц, там на стредку тей загради єдна студня, при тей студзенки виходзи єден гад, а вше їх отамаль виплаши. Вецка їх тот ґазда нїґда нє виплаци. Вонї ше того нє боя. Гварелї тим людзом: Може буц, же то нє правда, лєм нє сцеце, да ми робиме! Пошлї до того ґазди, питалї ше му, чи ма траву кошиц? Ґазда їм гварел: Мам у єдней загради; кет сцеце кошиц, я вас поєднам, можеце робиц так, як и други: я вам так будзем плациц. З ґаздом ше поєдналї и пошлї до тей загради и почалї кошиц. Кошелї єден цали дзень, и кошелї други дзень до поладня. Кет поладнє пришло, пошол єден од тих шейсцох на воду, бо їм гварел ґазда: Мам там єдну студзенку, добра у нєй вода! Кед пошол єден на воду, пойдзе ґу студзенки, там єдно древо лєжело на жеми вирубане, уж вецей як дзешец роки, грубе, а сухе. Кед вон пойдзе ґу тому древу, видзи на нїм велького, грубого гада. Дума себе: Цо тераз будзем робиц? Гад спал, а вон ше на ньго припатра: Правду людзе гуторелї, кед зме пришлї ту робиц, же тот гад виплашел вецей людзох цо кошелї! Пошол ґу тим прощом, виламал себе єден прут, пришол ґу гадови, дума себе: Кадзи го удерим? Дзвигнул горе, удерел го постред хрибту. Гад як спал, руцел ше горе, алє дармо, кед го у поли преламал; нє могол за нїма поганяц. Гевти видзелї, його пайташе, цо вон роби при студнї, бо уж и так чулї за того гада. Бежелї му у помоц. Пришлї и гада забили и покошели крашнє шицку ґаздову траву. Пошлї до валалу, ґаздови гуторелї: Ми уж готови. Ґазда ше їм пита: як сце моглї покошиц? Вонї гуторелї: Ми пошлї, та сме кошелї. Пошол нам єден пайташ на воду, видзел того гада, при студнї на древу спал. Наш пайташ виламал єдно древо, удерел го по хрипце и вон нє могол за нами оганяц. Так їм ґазда мушел виплациц: да сом мал других, цо ми гада нє забилї, вше сом за дармо го лєм половку мал покошено, а тераз уж вецей нє будзе. Од Осифа Кулича записал Володимир Гнатюк, у Коцуре 1897. року
ШТЕФАН ЧАКАН
ПАВУК И ГУШЕНЇЦА
С
пущовала ше шерсцата гушенїца на павучини з конара и надумала зисц долу на жем. Спущуюци ше, увадзела до розопятей павучини медзи стеблом и сухим конаром. Кед ше павучина затресла, павук добегнул и кед видзел же то нє муха, подудрал: – Отверай очи кед ше спущуєш на своєй павучини. Потаргаш ми тоту мрежу, шерсцата гушенїцо, а од рана сом влапел лєм єдну шорову окату муху. Стрежем и чувам мрежу, а ти ми ю таргаш! – Правду повесц, кед сом добре опатрела тоту твою мрежу, ридку и дзираву, я ше наисце чудуєм же до нєй и тота єдна муха улєцела. Маш ше ти нагладовац, бидни павуку, а коло тебе смачне лїсце кельо ци шерцо зажада. – Спреведаш ше, гушенїцо! Причекай ти дакус далєй, та увидзиш: накадзи слунечко одскочи од жеми, я ше госцим з мухами, нє старчим поєсц кельо их єст у моєй мрежи. – Справди нє можем розумиц же ше таки окати мухи так лєгко заплєту до твоєй лїхей мрежи. – Нє чудуй ше, гушенїцо. Дотля док мухи лєца як кед би були без глави, нєт гладу за павукох.
МИХАЛ СИМУНОВИЧ
МОЙ ПЕС На муре нарисовани мой пес у калапе дзе я шпим вєдно з нїм. И нє боїм ше нїкого, анї його. Бо вон цихо – нє бреше и нє пита хлєба, А очи му белави, фарби нєба. Лєм их тераз нє видно, бо я шпим вєдно з нїм.
ВЛАДИМИР ТАНОВИЧ
ЧУДНИ КВЕТ
Яки то, дзеци, чудни квет хторому наисце пригварки нєт? То єден квиток барз давно садзени, вжиме розквита кед облак залядзени. Док витор дує, мраз жиму вита, теди тот квиток на склу розквита. Тот квиток нє мож нїяк попахац, а красу його чежко описац. Без огляду на його красу, краса тота краткого часу. Накадзи перше слунко огреє, чаривни квиток одразу спреє. А вец го знова барз длуго нєт, бо го одменї – подшнїжнїк квет.
ДЗЕ ШЕ СКРИЛА ЖЕЛЄЗНА БАБА КСЕНИЯ ВАРҐА
У
нашей студнї була желєзна баба. Нїхто нє зна як ше там вжала, одкадз и кеди пришла, як вошла. Студня була у заднїм дворе. Преднї двор бул мацеров. Од капурки коло дражки до позней єшенї квитла мушкатла шицких можлївих фарбох. Заднї двор бул барз интересантни. Там було брадло слами зоз хторого зме ше спущовали, у куце були зруцани дески и часом ше могло справиц гомбалку. Геркал сом когута же би за мну оганял. Алє студня була цошка окремне. Кед би дїдо видзел же ше круцим коло паланкох котри були добре склонїско од розгнїваного когута, такой би ме опоминал: – Уцекай-лє, гетка, од тей студнї, баба желєзна це уцагнє! Нє цалком сом верел дїдовим словом. Як же дахто може жиц же би над нїм було тельо води? Напевно же ма даяки конк як гевта кертица цо нам порила шалату. Кед би нїкого нє було на дворе, нагинал бим ше над воду опарти на паланки и чекал най ше зяви желєзна баба. Пупенци ми виходзели од страху. Над цму бездну видзел ше лєм круг белавого нєба и моя глава. Пущел бим дакеди векше каменче до води же чи ше желєзна баба нє нагнїва и видзе вонка. Нє вредзело. Вше менєй сом верел до дїдовей приповедки. Ришел сом ше опитац мацери чи така и така баба наисце жиє у нашей студнї. – А прецо же то питаш? – опитала ше ми мац. – Прето же ми то гварел наш дїдо – одвитовал я и любопитлїво сом патрел на мацер. – Гей. Дабоме же є там! – гварела мац и нє мала дзеку далєй ми толковац. Ище скорей почал сом сумняц до того цо старши дакеди гуторя дзецом. Було то теди кед сом єдного вечара лєгнул з бруднима ногами. Мац нам вше гуторела же кед ше ноги нє умиє пред спаньом, та ринї прирошню, и нє годни зме их змиц. Єдного вечара барз ше ми спало и забул сом на умиванє ногох. Кед сом ше рано пребудзел, перша думка котра ми спадла на розум була тота же ми ринї сиґурно приросли док сом спал. Пошлїнєл сом палєц и почухал коло костки. Бруд сходзел.
„Значи, нє приросли!” Зрадовал сом ше, цали щешлїви, и предлужел спац. Гоч ми гуторели же желєзна баба нє люби дзеци и прето их уцагує до студнї, за мнє вона заш лєм була людске створенє и сановал сом ю же жиє у мокрим, жимним и цмим. Сцел сом ю видзиц голєм дакус. Здалєка бим патрел на нашу студню чи ше дакеди клюка нє кива, чи ше желєзна баба нє лапа за кабел и сце викукнуц голєм на хвильку з води. Днї преходзели, а нам панталони поставали вше кратши, когут вецей нє бул интересантни за бависко, бо зме ше од нього престали бац. Вец єдного дня пришли майстрове, за капурку викопали шахт и уведли нам воду до обисца. Оцец перше нє сцел най загарню студню, алє му кабли поставали вше чежши, та зме паланки преселєли до єдного кута у заднїм дворе, викопали соху, а над студню виляли бетонску плочу. Я ше почал вше частейше опатрац до жвератка, а мац баржей мерковала же кеди ше врацам дому. Дїдо ме тримал уж за леґиньчка, та нє тельо походзковал за мну. На желєзну бабу шицки зме забули.
РАДЕ ОБРЕНОВИЧ
МЕХ МЕСТО ТАШКИ ЗА МАЦЕРОВО „ДРОБНЇЦИ”
М
ацерова ташка праве складзиско шицкого потребного, а ище баржей того цо хто зна кеди похаснує. Раз кед оцец дудрал прето же нє могол найсц гвозд же би обешел на мур нову слику, мац му дала свою ташку: – Я глєдам гвозд, а нє ташку – нагнївал ше оцец. – Ша, прето ци и давам свою ташку – шмишкала ше мац. Оцец ше по сподок зачирел до мацеровей ташки. Винїмал койяки дробнїци хтори би чежко мож було найсц и у добре подмиреней робней хижи. Жубротал, преврацал и вигребал аж три гвозди. Мац ше аж блїщала од задовольства. Нє препущела нагоду, та дудраци оцови, надпомла: – Тота ташка ми уж розтрешена... – Купим ци нову и векшу – под условийом же у нєй вше будзеш мац голєм пол кили гвозди и шруби – пофрантовал тато. Мац свою ташку пражнї раз рочнє. То важни фамелийно-забавни дзень. Радую ше му окреме шестра и я, бо мац винїма милион дробнїци за нас. У швидкосци живота нам их забудзе дац. Прето кед придзе час пражнєна ташки, мац нам дарує вшелїяки дранґулиї. Иншак, оцец мацерову ташку наволал: место за фамелийни одрутки... Преложела М. Р.
РОБЕРТ ТАКАРИЧ
ДАРКО ТЛУСТИ Кед так предлужи, нє змесци ше на слику. Брух му будзе випадовац вонка! Єдзенє му найважнєйше на швеце! Сце постац кухар. Ґадзи ше му варена цвикла и погубени ґумово бонбони!? Тото му, якош, нє смакує, бо ма барз чувствительни осет паху! Шицко друге му, нажаль, смакує. Нє сануєм му єдзенє, алє сануєм чловека. Кед скакаме до базену, вон направи експлозию. Людзе зоз обезпеченя го замодлєли най ше змири, бо у городу и околїску подумали же було трешенє жеми. За ньго тот цунами лєм маче ребро, лєбо кашель! Преложела М. Р.
ВИОЛЕТА ЙОВИЧ
ТЕХНЇКА, БАБА И МОЙО ЗНАНЄ Заглупел ше ми компютер, нє сце ше помкнуц, цо му – нє знам. Лєм тото ми хибело! Супер! А я домашнї за ютре нє мам! А баба бринї яґод муха И ма двасто и два питаня! Лєм приповеда, а така глуха. Нє можем од нєй дойсц до знаня! У єдним, можебуц ма право: Наисце тота справа глупа! А знанє? Воно озда, о моя главо, За тебе, кед ши тупа! „Днями лєм шедзиш пред тим чудом, а нїч ци нє хаснує! Хто лєм видумал тото цо красни дзеци упрепасцує?” Одразу, чудом – чудо ше таргло И вируцело шицко ми знанє! Знам, баба дума: „То шалєне!” Ту єй тема за роздумованє: „Покля тот швет сцигол? Телї знаня до шкатули станули! Ей, дзеци мойо! Сануєм вас! Дараз дзецинства иншаки були.” Прешпивала М. Римар
ЗОЗ ШВЕТОВЕЙ ЛИТЕРАТУРИ ИНИД БЛАЙТОН (Велька Британия)
У
МАЙДАН-ХИЖКА
казало ше же Мали Броклтон красни валалчик. Авто прелєцел по драги, розганяюци кури и качки. Бил ше застановел пред малу валалску пошту. „Мушим послац порученє”, гварел. „Будзем готови за єдну минуту. Потим идземе на фарму питац ше за драгу до Майдан-хижки, бо маме вжац вайца и шицко друге и резервовац млєко.” Наисце ше швидко врацел. Дзеци знали же Бил кажди дзень муши приявиц дзе ше точно находзи, бо у каждей хвильки може випирснуц даяки нагли случай – тайни задаток хтори лєм вон може ришиц. Пошли ґу фарми. Фармерова жена ше обрадовала кед их видзела. „Най ше пачи, най ше пачи, войдзце”, гварела. „Чекам вас уж пол годзини. Уварела сом чай. У хижки нєт нїч порихтане, знам, а смачни чай вше смакує.” „Барз сце любезни”, дзековала панї Канинґам. „О, яка госцина!” Наисце була госцина. То нє бул звичайни пополадньови чай, алє прави банкет. Швижа шунка, целова и сочна. Пита зоз месом и шунку, украшена зоз петрушковим лїсцом. Жовте масло у склєняних мисочкох. Белава шолька полна густей шметанки. Мед. Домашнї ягодов маджун. Цепли кифлочки. Вельки овоцов колач. Сендвичи з вайцами. Чай, какао и млєко. „Я твардо ришел же будзем жиц на фарми док вирошнєм”, гварел Джек, одушевено патраци на шицко тото єдзенє на вельким округлим столє. „Нїґдзе сом нє видзел лєпше єдзенє як на фармох. Чи нє прекрашнє?” Ґусийови було мило же панї Канинґам гварела най за полудзенок нє єдза вельо. Бул сиґурни же є тераз гладнєйши як гоч хто други. „Цо сцеш?”, опитала ше умилно фармерова жена, бо видзела як пажерно патри. „Сцем... сцем целове месо”, такой гварел Ґуси. „И питу. И шметанку, и...” „Пать ти ше його!”, нашмеяла ше жена. „Целове месо! То озда шунка? И одкеди шметанка идзе зоз шунку и питу. Будзе му нєдобре кед шицко тото поє!” „Дайце му ви дакус шунки, кед вам нє чежко”, одвитовала панї Канинґам. „Алє нє и питу. Нє може єсц шицко нараз. И, розуми ше, без шметанки!” „Я поручел цо сцем”, гварел Ґустав оштро, патраци на фармерову жену. „Будзем єсц тото цо сом поручел. Модлїм крашнє”, додал после краткей павзи.
„Цихо, Ґус”, гварел Бил. „Будзеш робиц як ци ше пове. Меркуй на справованє.” „Вше патрим як ше людзе справую. Окреме кед виберам цо будзем єсц.” „Цихо”, прервал го Бил и Ґус уцихнул. Други ше шмишкали. Було им мило же Бил змирел Ґуса. Хлапец бул нагнївани. Прештрелєл Била з попатрунком и рихтал ше цошка повесц. Алє Бил строго патрел на ньго, та ше Ґус оддумал. Бил джмуркнул другим и вони на ньго джмуркли.
„Ґуси-Муси”, замерковала Кики на Джековим плєцу. „Ґус достал ґрипу, та шедзи у джипу”. „Миша достала ґрипу”, виправел ю Джек. „О, чкодлївцу єден, зґрабела ши ягоду зоз маджуну!” Фармерова жена нє випатрала нєсподзивана же видзи папаґая. „Моя нина мала таку птицу. Исту як тота ваша. Алє нє бешедовала так добре”, гварела. „Жива є?”, опитал ше Джек. Подумал же би було интересантне припатрац ше на два папаґаї як ше упознаваю. Як би лєм приповедали? „Хто? Нина, чи птица?”, опитала ше жена, док сипала млєко до шолькох. „Папаґай загинул. Мал, гваря, вецей як сто роки. Алє моя нина ище вше жиє. Ниа, там є у куце, при огню. Точнєйше, вона ми баба-нина и о дзешец роки и вона будзе мац вецей як сто.” Пецеро дзеци з одушевийом попатрели на стареньку бабу у куце. Видзело ше им же випатра як босорка зоз приповедкох, лєм же мала белави очи. Ошмихла ше на нїх и предлужела штрикац. „Дакеди чежко з ню”, предлужела фармерова жена. „Блука доокола, та спаднє, знаце. А лїкар нєодлуга пойдзе на рочни одпочивок, и наисце нє знам цо будзем кед нина Наоми спаднє и покалїчи ше. Нє маме нїкого у сушедстве, а ваша хижка досц далєко!” Виривок зоз кнїжки „Циркус авантурох”
НАУКА ЗА КАЖДЕ ДЗЕЦКО
СТРИТЕНИЄ ГОСПОДНЄ
Ш
терацетого дня по Рождеству Христовим славиме швето Стритения Господнього. Воно у цесней вязи зоз самим Рождеством. По израїлским обичаю и предписаню кажди перши хлапчик, кед мал штерацец днї, мал буц принєшени до храму и пошвецени Богу. Було то на памятку же израїлски первенци були очувани од шмерци у Єгипту. Зоз дзецком родичи приношели и дар, богатши ягнятко, а худобнєйши два герлїчки, або два голуби. Мария, понеже була худобна, принєсла два голуби. У тим чаше у храме бул старик Симеон, праведни чловек, котри уж бул стари. Йому було обецане же нє умре покля нє увидзи Христа Господа. Вон вжал дзецко Исуса на руки и виповед познати слова: „Тераз одпушуєш слугу свойого, Господи, по твоїм слове у миру! Бо очи мойо видзели спашенє твойо, котре ши приготовел пред твару шицких народох: шветло на прошвиценє поганох и славу народу свойого Израїла”. Ище Симеон повед: „Ниа, тот поставени на препасц и воскресенє велїх у Израїлу и на знак котрому ше буду процивиц. А и тебе самей меч преджобнє душу, же би ше Икона о. Михайла Й. Гардия одкрили задумки велїх шерцох”. У храме була и пророчица Ана, дзивка Фануїла, стара ґдовица котра мала 84 роки. Вона нєпреривно служела у храме. И вона препознала у тим дзецку очекованого Месию, хвалєла Бога и приповедала о нїм шицким, котри обчековали одкупенє Єрусалима. Стритениє, нєшка єдно од 12 вельких шветох, почало ше швециц у Єрусалиме у другей половки IV столїтия. Зоз Востоку у V столїтию швето пренєшене на Заход, перше до Риму, а потим до Французкей, Шпаниї и до Нємецкей. Папа Серґей уведол же би ше на тото швето одбула процесия зоз швичками. Тот звичай ше швидко ширел и на Восток, у Єрусалиме и по цалей Палестини. У України, а и у українских парохийох у нас и нєшка ше на тото швето пошвеца швички. Стритениє Господнє славиме 2. фебруара по григориянским (новим), односно 15. фебруара по юлиянским (старим) календаре. о. др Роман Миз „Нашо християнски швета”
МОЙ ИСПИТ СОВИСЦИ Зробиц испит совисци значи стануц опрез Бога и задумац ше над своїма грихами, та ше покаяц. – Як ше я трудзим указац Исусови свою любов? – Як ше модлїм и кеди? – Чи участвуєм внєдзелю и на швета на Служби Божей? – Чи ходзим на виронауку и як слухам, учим? – Як ше справуєм ґу родичом? Чи их з дзеку слухам? – Яке мойо справованє зоз братом, шестру, товаришами и з каждим з ким ше стретам? – Як ше справуєм зоз учительками, вихователями? – Як ше одношим ґу худобним у потреби? – Як ше одношим ґу животиньом? – Чи ше чесно и шорово справуєм? – Чи чувам свойо, своїх ближнїх и заєднїцки ствари? – Чи вше гуторим правду? – Чи зоз своїма словами робим дакому кривду лєбо прикросц? – Чи мойо думки и жаданя вше добри – по волї Божей? – Чи знам свойо грихи? – У чим ше сцем виправиц?
Криж вични знак шицкого цо Бог порихтани зробиц же би составел погубене заєднїцтво. Мартин Лутер Кинґ У одредзених животних обставинох приятель треба же би бул при нас у цихосци: кед цеши зоз словами, звекшує ше рана и одкрива ше єй глїбину. Оноре де Балзак
НАТАША ЕДЕЛИНСКИ МИКОЛКА
ТАТО Мой вам тато герой прави. Вон ше часто зо мну бави. Нє бої ше нї од чого, анї од пса велїкого. И я сцем буц таки шмели и зоз татом вше весели. Кед зме сами, вше здумує же зоз чим ме обрадує. Хижку зоз заглавкох справи, под плахту нам скриє глави. Людзе мойо, як час лєци кед ше з татом бавя дзеци!
МЕЛАНИЯ РИМАР
СЛАДКЕ Сладки бомбони и сладоляд сладки, а сладки, агейце, и шицки чоколадки. Мнє найсладша торта лїсковцова, питка хлєбичкова и мармелада мамова. За шицко сладке цукру дзекуєме. Кед нєт лакотки, цукер коштуєме.
СИЛВЕСТЕР Д. МАКАЇ
ВИТАМИНИ Мамо, зрихтай ти мнє блитву обарену, а вец за вечеру шалату желєну. Дай ми витамини сцем вироснуц велька! Най будзем висока аж як учителька.
СЕРАФИНА МАКАЇ
РОСНУЦЕ Мижови овоци дай воднє, чи вноци, ходзи до оводи, а рошнє як з води. Яблука и грушки, то його лакотки, а коштаю менєй и од єдней стотки.
КВИЗ ЗА НАЙМЛАДШИХ
ЗОЗ ЧОГО СПРАВЕНЕ Калап зоз: 1. Скла 2. Платна або слами 3. Желєза
Карсцель зоз: 1. Шалати 2. Пиря 3. Древа
Драбина зоз: 1. Паперу 2. Огурки 3. Древа або желєза
Тепша зоз: 1. Плеху 2. Найлону 3. Цверенки
Заокруж точни одвити и зоз стрелку их повяж зоз одвитуюцима илустрациями.
Андрей Чизмар, 6 роки, Руски Керестур
Стефан Чуни, 6 роки, Руски Керестур Теодора Гайдук, 6 роки, Руски Керестур
Анабела Гирйовати, 6 роки, Руски Керестур
Аня Арва, 6 роки, Руски Керестур
ДОК Я БУДЗЕМ ВЕЛЬКА Мам вецей жаданя цо бим любела буц док вирошнєм. Єдно зоз тих жаданьом ми, же бим була шивачка. Любела бим мац єдну просторию у котрей будзем шиц. Там би були два машини за шице, єден орман полни зоз платном, вшелїяки ґомбички, игли, цверни и ножнїчки. Тото цо людзе пожадаю, я би им ушила. Робота шивачки ше ми барз пачи. Док будзем велька, годна сом шиц и другим людзом, а вшелїяк и себе. Шицко цо дахто пожада мац, а нє годзен найсц у предавальнї, я годна ушиц. Хана Хромиш, II Коцур
ТАМБУРКА Родичи ме прешлей єшенї уписали до музичней школи. Граєм на тамбурки – примки. Барз уживам грац на тим инструменту вшелїяки мелодиї. Моя учителька тамбурки Геленка. Вона ми помага научиц ноти и виправя ме кед погришим. Жадам закончиц музичну школу и буц учителька тамбурки. Же бим тото посцигла, мушим уложиц вельо труду, вельо вежбац и вше баржей напредовац. София Чуни, III Руски Керестур
София Чуни, II, Руски Керестур
МОЯ УЧИТЕЛЬКА Моєй учительки мено Мелания. Ма кафово очи и красни жовкави власи. Люби ше шминкац. Крашнє ше облєка. Научела нас читац, писац и раховац, а и крашнє бешедовац. Щешлїва є кед достанєме петици. Каждого року за Осми марец ю обрадуєме зоз красним дарунком. Моя учителька красна и барз добра. Теа Сабадош, III Руски Керестур
Микола Штефанко, I, Коцур
ЖИМСКИ ОДПОЧИВОК Жимски одпочивок сом препровадзела барз крашнє. През новорочни швета сом зоз шестру була у Новим Садзе на шлїзканю. Хвиля була красна, а дакус залєтовал и шнїг. Були зме барз щешлїви, гоч зме дакус и позамарзали. Познєйше зме ше шейтали по оквиценим варошу. Тот дзень жимского одпочивку ми останє длуго у паметаню, прето же го украшели били шнїгово пахульки хтори весело танцовали свой жимски танєц. Емилия Уйфалуши, IV, Коцур
ЯК СОМ ПРЕПРОВАДЗЕЛ ЖИМСКИ ОДПОЧИВОК Я жимски одпочивок препровадзел зоз свою фамелию. Часто зме ходзели до Вербасу на шлїзканє. Було барз забавно и мнє, и моєй шестри, и братови. Барз зме ше зрадовали, бо нас тато нєсподзивал. Нє знали зме дзе идземе. З нами була и наша нина Виолета. Кажди дзень зме ше шлїзкали. Любел бим мац шлїзкаци терен у нашим дворе. Бул ми то барз красни розпуст. Павле Штефанко, IV, Коцур
ЖИМА Любим кед пада шнїг. Рано кед станєм, перше попатрим през облак чи пада. Вжиме ше кажди вечар шейтам з родичами. Кед єст шнїгу, зоз шестру Сару правиме Дїда Шнїжнїка. После школи ше з товаришками оруцуєме. Дакеди, кед змарзнуте, шлїзкаме ше и корчоляме на долїни. Дахто попрага конї до санкох, та позбера дзеци на санканє. Теди ше треба добре облєчиц, та уживац. Жиму любим и прето же теди Крачун, та ходзим по шпиваню. Найволїм кед напада шнїг, бо вец шицко чисте и биле, спод стрехох виша цомплї, а дзеци вшадзи правя Дїда Шнїжнїка. Николина Ковач, III Руски Керестур
Матей Сакач, I, Коцур
ЖИМА
Кед придзе жима и кед напада шнїг, цала моя улїца и цали валал били. На закрицох єст вельо шнїгу. Зоз шицких коминох ше кури, бо людзе топя. Сушедово направели велького Дїда Шнїжнїка. И я каждей жими зоз своїма товаришками правим такого Дїда. Барз ше любим оруцовац зоз шнїговима грудами. Кед го єст вельо, мой тато ме цага на санкох по валалє. Вжиме помагам баби и дїдови поодметац шнїг зоз дражкох. По шнїгу ше барз любим бавиц зоз моїма псами. И вони уживаю. Ален Бики, III, Руски Керестур
МОЯ УЛЇЦА ВЖИМЕ Вжиме цали валал завяти, та и моя улїчка. Кед спаднє шнїг, мнє моя улїца найкрасша. Шицко биле, а драги и дражки шлїзкаци. Трава ше нє видзи. Ядловци прекрити зоз шнїгом. Дзеци ше вонка оруцую, правя Дїда Шнїжнїка и санкаю ше. Зоз коминох ше кури. Людзе одметаю шнїг опрез своїх хижох. Пахульки лєца, закриваю улїцу. Дзецом ше лїчка червеня. Дакеди витор дує и вшадзи розноши шнїг. Мнє моя улїца найкрасша вжиме, прето же ше можем шлїзкац и санкац. Бесерминї Мирослав, II, Коцур Марко Станкович, III, Дюрдьов
ЯК СОМ ПРЕПРОВАДЗЕЛ РОЗПУСТ Тогорочни жимски розпуст ми бул барз интересантни. Випадли ми три зуби. Часто сом ше бавел з пайташами. Єдного дня, кед тато и я пошли купиц петарди и огньомет за Нови рок, стретли зме маму мойого наймилшого пайташа. Поволала нас до нїх, бо клали швиню. Кед зме пошли, ми з пайташом почали руцац петарди. Хлопи тримали швиню, а кед ми руцели петарду, вони ше злєкли, та им випадла швиня. Шицки зме ше сладко нашмеяли. Вец пришол Нови рок. Перше зме пущали огньомет, а вец нас пайташе з Нового Саду поволали най пойдземе до нїх. Там сом барз крашнє препровадзел час. Потим була Вилїя. Радовал сом ше, бо барз любим печени кромплї и рибу. Тато и мойо двоме младши браца ходзели колядовац, а мама була дома и чекала шпивачох. Були зме винчовац Крачун на двацец пейц местох. Закончели зме скорей як почало Саночне. Барз зме вельо зашпивали бависка, овоци, сладки и слани лакотки и динари. Кед сом видзел кельо помаранчата маме, бул сом барз щешлїви, бо любим сок вицадзени зоз помаранчатох. Кед моя мама упекла поґачики зоз шкварками, у єдним сом нашол динар. Барз ше ми пачел тот жимски одпочивок. Андрей Балїнт, III Дюрдьов
МОЯ ТАЙНА
Милун Колошняї, IV, Вербас
МОЙ ЛЮБИМЕЦ Кед зме ше раз шпацирали з родичами, видзел сом у парку єдно дзивче хторе мало красного пса. Гварел сом родичом же би и я сцел мац дома такого пса, алє вони ме нє похопели озбильно. Глєдал сом на интернету яка то файта пса. Дознал сом же то мопс. Нашол сом о нїм вельо информациї и надалєй ми ше барз пачел. Гоч як сом го сцел, родичи ми такого пса нє сцели купиц. Помирел сом ше зоз тим же го нє будзем мац А вец, за родзени дзень достал сом найкрасши дарунок, пса мопса, Бинґа. Його шерсц блядей кафовей фарби. Нїзкого є росту. Лїца му зранцовани, а очи вельки и округли. Наисце є барз шумни. Люби кед ше з нїм шпацирам и кед ше бавиме з його лабдочку. Кед є радосни, маха з хвостом и подскакує. Справел сом му хижку у хторей ма свой заглавчок хтори часто цага по дворе. Обецал сом родичом же ше будзем старац о нїм, та и кед за нїм треба попораїц, нє чежко ми. Барз сом радосни же сом достал Бинґа. Мнє вон вше будзе наймилши любимец. Стефан Арва, III Руски Керестур
Мам єдну тайну хтору сом нїкому нє виволал. Случело ше єдного дня кед сом ше на дворе бавел з лабду. Копнул сом до нєй, а вона ше вдерела до облака на трактору. Скло ше розбило. Злєкол сом ше. Нє знал сом цо робиц, та сом место розбитого положел нове, дакус менше скло. Наишол тато и мой младши брат. Ишли на польо. Тато ше питал чи и я пойдзем з нїма на польо, а я гварел же нє пойдзем. Вони вошли до трактора и тато рушел до рикверцу. Скло випадло, а я сцекол нука. Тато ше чудовал як скло випадло. То моя найвекша тайна. Павле Тимко, IV Коцур
Катарина Дудаш, III, Руски Керестур
Фото: Марина Джуджар
ШКОЛСКА СЛАВА СВЯТИ САВА У Руским Керестуре З нагоди означованя Школскей слави Святи Сава у шицких школох у Сербиї отримани шветочносци пошвецени тому першому сербскому просвитительови, архиепископови и святительови. У основней и штреднєй школи зоз домом школярох „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре програма отримана у школским голу, а пре епидемийни мири участвовал лєм по єден представнїк зоз каждого оддзелєня и лєм даскельо представнїки колективу. Шицки учашнїки ношели защитни маски, а святосавска гимна була пущена лєм зоз авдио знїмку, бо таки упутства сцигли од Министерства просвити. Штредньошколци читали поезию и прозу пошвецену тому святительови, и виривки з його биоґрафиї, як и реферати о живоце и дїлу Святого Сави. Школяре свойо роботи читали на єдней явней годзини пошвеценей школскей слави, а школяре трецей и штвартей класи основней школи участвовали на подобовей колониї дзе рисовали на тему першого сербского просвитителя. На шветочносци бул и рускокерестурски парох о. Владислав Варґа, як и священїки Сербскей православней церкви зоз Кули хтори пошвецели славски колач. У Дзецинскей заградки „Цицибан” у Руским Керестуре Школску славу Святи Сава воспитачки орґанизовали так же отримали рижни роботнї прилагодзени ґу возросту дзецох. Того дня шицки ше могли задармо учленїц до народней библиотеки Кула, у єй оддзелєню у валалє. М. Дж.
У Коцуре У Основней школи „Братство єдинство” у Коцуре Школска слава Святи Сава пре епидемийну ситуацию нє означена зоз шветочну програму у школи, алє онлайн. Школяре зоз вироучительками, учительками и наставнїцами пририхтали и зняли кратки видео филм пошвецени Школскей слави и заквачели го на Фейсбук налог своєй школи. Окрем же рецитовали и читали пригодни тексти, у школских просторийох направели виставу подобових роботох пошвецених Святому Савови, а орґанизовали и Святосавски квиз. О. Р.
ПОДОБОВО РОБОТИ ПОШВЕЦЕНИ СВЯТОМУ САВОВИ Школяре II б класи у Руским Керестуре зоз учительку Ясмину Сабадош були вредни, та за Школску славу зоз подобовима роботами зоз подобу Святого Сави украшели школски гол.
БИЛЄНЄ УЧАЛЬНЇ Школяром седмих класох у Школи „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре годзини ґаздовства барз интересантни, бо наставнїца Єлена Шомодї орґанизує рижни активносци. У децембру прешлоо року вонка було жимно, та вибрали нєкаждодньову активносц – билєнє. Обилєли учальню у хторей школяре другей класи ґимназиї, та ше, розуми ше, и тоти ґимназиялци вєдно зоз свою класну старшину Люпку Малацкову уключели помогнуц. До того малого проєкту ше уключел и наставнїк Славко Пап хтори зоз своїма совитами учел заинтересованих школярох як ше билї. Рушел од того як ше ґлетує мури, як ше розправя фарбу и вец як ше цага рольку и билї. У роботним друженю шицки уживали.
ДЗЕЦИНСКИ КУЦИК У КАРИТАСУ Остатнї тидзень жимского розпусту, од 10. по 14. януар у парохийним Каритасу у Руским Керестуре бул Дзецински куцик, окреме интересантни, забавни и поучни. То уж традицийне друженє керестурских дзецох, найвецей школярох нїзших класох, алє и младших. Куцик бул барз успишни, та и дзеци задовольни. Веселей атмосфери и богатим змистом допринєсли волонтере Каритасу на чолє зоз координаторку Соню Алексич и домашнїм парохом о. Владиславом Варґом зоз котрим ше модлєли, алє и зоз другима волонтерами з валалу котри робели з дзецми и рихтали им закуску. Кажди вечар дзеци мали рижни активносци, а шицко з духовну основу медзисобней любови и почитованя. Отримани интересантни роботнї дзе дзеци правели еколоґийни брикети зоз старого паперу, учели ше вишивац, райзовали по твари, и пробовали буц у улоги детективох, та глєдали закуску котра мистериозно скапала з танєра. Найнащивенши бул вечар зоз мадїоничаром Карлом Вельким, як и остатнї вечар кед отримани маскенбал. М. А.
Риш лавиринт и офарб рисунок (панду). НАЙДЗ
ГЛЄДАНИ
РИСУНКИ
Найдз, пречишлї и упиш до означених польох кельо єст глєдани рисунки.
Автор Нела Таталович
ЛАВИРИНТ
Найдз и заокруж 9 розлики медзи рисунками 1 и 2.
ПОВЯЖ ЧИСЛА
Повяж числа од найменшого по найвекше и офарб рисунок.
Автор Нела Таталович
НАЙДЗ РОЗЛИКИ
ПОВОЛАНКА З РУСКОГО КЕРЕСТУРА
За фебруарске число часописа до Редакциї сцигли 77 литературни и подобово роботи. Руски Керестур: Школяре першей класи послали 5 фотоґрафиї; Леонтина Еделински, Теа Сабадош, София Чуни, Николина Ковач, Милица Фаркаш, София Сеґеди, Ема Венґрин, Катарина Дудаш, Теодор Гарвильчак, Стефан Арва, Ален Бики, Мартин Пашо, Леон Колошняї, Тони Колошняї, Ерик Русковски, Стефан Ковачевич (III). Вєдно 57 роботи. Коцур: Хана Хромиш, Яна Тимко, Андрей Горняк, Мирослав Бесерминї (II); Юлияна Бесерминї, Емилия Уйфалуши, Емилия Мученски, Павле Штефанко, Павле Тимко, Михаел Дротар (IV). Вєдно 12 роботи. Дюрдьов: Мария Рамач, Милана Йованов, Марко Станкович, Андрей Балїнт, Марко Бастая (III). Вєдно 8 роботи.
ДОК Я ВИРОШНЄМ
Стефан Ковачевич, III, Руски Керестур
Людзе видумали вельо занїманя. Док вирошнєм, я би любела буц ветеринарка. Же бим постала ветеринарка, перше мушим закончиц основну школу, вец штредню, а потим и факултет. Ветеринар у ветеринарскей станїци помага хорим животиньом и лїчи их. Там шицко муши буц чисте и пошорене. Ветеринар ма шицко цо му потребне за лїченє: стол, инекциї, лїки, фатьоли... Облєчени є у билим мантилу, а на рукох ма рукавици. Тото занїманє ше ми пачи, прето же любим животинї. Док вирошнєм, будзем помагац каждей животинї котрей моя помоц будзе потребна. Яна Тимко, II, Коцур
Хана Хромиш, I, Коцур
ЄДЕН МОЙ ВИКЕНД Жимски одпочивок ми бул барз интересантни. Зоз фамелию зме були у Сримскей Каменїци. Там ми жию бачи, нина и двоме братняци. Бачикови мено Мижо, нини Оленка, а братняком Ваньо и Кристиян. Найкрасше ми було кед зме зоз Кристияном бавели бадминтон. Пополадню зме ше врацели дому. Кед зме путовали, я дакус задримал у авту. Тот викенд ми бул барз красни, бо зме ше бавели зоз братняками. Тони Колошняї, III, Руски Керестур
Марко Бастая, III, Дюрдьов
ВУЛКАН КАТМАЙ НАЦИОНАЛНИ ПАРК Вулкан Катмай ше находзи у Алеутских горох, у часци полуострова Аляска. Пречнїк його кратера коло 4,8 километери медзи найвекшима на швеце. На дну кратера, 1.126 метери под його рубцом находзи ше озеро. У моцней експлозиї 6. юния 1912. року часц вулканскей копи одлєцела до воздуху. Теди у долїни, заходно од вулкана настали вельочислени струї горуцей водовей пари хтора вибивала зоз кратерох, по чим достала мено Долїна 109.000 димох. Од 1918. року вулкан и долїна защицени памятнїк, а од 1980. року долїна претворена до националного парку.
ТВАРДОГЛАВИ ЯК МАЗҐА
Мазґа домашня животина зоз фамелиї коньох. Назва гибриду настала зоз крижаньом маґарца и кобули. Чловек крижа животинї же би достал єдинки зоз одредзенима прикметами двох файтох. Векша є од маґарца, а менша од коня. Одпорнєйша є на хороти, витримовнєйша, а поє менєй од коня и од маґарца. Хаснує ше за ношенє терхи и за цаганє коча. Позната є по своєй витримовносци, алє и по твардоглавосци. Прето ше часто гвари: Твардоглави як мазґа. Кед одбиє послухносц, нє мож ю примушиц най „придзе ґу розуму”. Медзитим, мазґа ше часто застанови и нє руши ше з места кед почувсатвує опасносц хтору людзе нє обачую, а можу настрадац.
НАЙСТАРША ҐЕСТИНЯ Вожаци ше медзи оштрима стинами и спенєтима габами сцигує ше до Палермa, главного городу Сицилиї (Италия). Гоч кельо шпациранє по лавиринту узких улїцох главного городу обецує прицагуюцу авантуру, нє треба препущиц нащиву найвекшого бабкарского театру дзе найвекши майстрове марионетох виводза штредньовиковни приповедки, врацаюци до живота усни леґенди. Алє, шицки хтори ше найду у тим городзе, вшелїяк треба же би нащивели и найстарше на швеце древо ґестинї. Опрез нього од красоти аж става диханє. Рахує ше же тото древо ґестинї старе медзи 2 000 и 4 000 роки.
Пририхтала Р. Ґ. Петрович
Ема Венґрин, III, Руски Керестур
Мирослава Колошняї, VIII, Вербас Теодор Гарвильчак, III, Руски Керестур
Милана Йованов, III, Дюрдьов Николина Копчански, I, Коцур