Заградка 2 - 2021

РОК LXХIV • ЧИСЛО 2 ФЕБРУАР • 2021 ЦЕНА 100 ДИН

Фото: Мария Афич

НАЦИОНАЛНЕ ШВЕТО РУСНАЦОХ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ значованє Националного швета Руснацох на локалним уровню у Руским Керестуре пре епидемиолоґийну ситуацию того року нє отримане, алє школяре у Руским Керестуре зоз своїма учительками и наставнїцами пририхтали красну програму. Отримана є 18. януара у голу Школи. О тим значним швету нашей националней заєднїци на початку програми бешедовала о. д. директора мр Наталия Будински. Потим школяре штвартей б класи своїм товаришом приповедали интересантносци о прешлосци и терашньосци Руснацох, хтори вони научели на годзинох Природи и дружтва. Школяре трецей класи нащивительом на шветочней програми читали стихи по руски, а виведли и єдну кратку драмску сличку, та шицки вєдно уживали. Публика шицких учашнїкох на програми хтору порихтали зоз своїма учительками, наградзела зоз моцнима аплаузами. На концу им старши товаришки и товарише подзелєли руски герби, а вони их мали у своїх учальньох з помоцу учителькох крашнє повифарбйовац. Означованє Националного швета Руснацох у Школи було збогацене и зоз прадками хтори орґанизовали школяре штвартей а класи зоз свою учительку. Дзивчата ше учели вишивац, а хлапци ше картали. Мацери им за тото друженє порихтали и традицийни руски єдла. Школяре висших класох Дзень Руснацох означели у пополадньовей змени.

И у „Цицибану” преславене швето Националне швето Руснацох означели и дзеци у ПУ „Бамби” Кула, у шицких воспитних ґрупох у обєкту „Цицибан” у Руским Керестуре. Младши дзеци вифарбйовали фитюли, руски партки и кошульки, а потим зоз цеста правели традицийне руске єдло ‒ ґоргелї. Воспитачки им бешедовали и о нашей традициї. И у пририхтуюцей предшколскей ґрупи було весело, бо воспитачки дзецом бешедовали о руских обичайох и о култури, потим о народним облєчиве руских дзивкох, о стародавних предметох, а вец єдни других розвешельовали зоз шпиваньом наших народних шпиванкох. М. А. и Ан. М.

Фото: Андреа Медєши

О

^ASOPIS ZA DZECI

Direktor dr Boris Var}a Odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar Vihodzi raz na me{ac u {kolskim roku • Vidava NVU “Ruske slovo” • Футожска 2/ІІІ 21 000 Novi Sad, • Telefon (021) 6613-697 • @iro rahunok ~islo: 160-923244-82 • Ro~na predplata 1 000 dinari; za ino`emstvo 25 evra • Dizajn: Mariy Gudak Kompxterski obrobok: Mariy Gudak • Lektor: Bla`ena Homa-Cvetkovi~ • Rukopisi {e nw vraca • Drukuw drukarny: “MAXIMA GRAF”, Петроварадин YU ISSN 0353-9938 E-mail: casopiszahradka@gmail.com Ilustraci>: Aleksandra Medw{i

CIP – Katalogizacija u publikaciji Biblioteka Matice srpske, Novi Sad 821-93 ZAGRADKA: ~asopis za dzeci / odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar. – Ro~. 50, ~. 1 (1991) – . – Novi Sad: Ruske slovo, 1991 –. – Ilustr. ; 24 cm Mese~no tokom {kolske godine. – Nastavak publikacije: Pionirska zahradka ISSN 0353-9938

На насловним боку: Дзеци у ПУ „Цицибан” у Руским Керестуре означели Националне швето Руснацох (Фото: Ан. Медєши)

Здраво, заградкаре! Як видзице, удало ше нам пририхтац и видруковац и фебруарске число „Заградки”, гоч сом була застарана же зоз чого ю направим, кед нє було анї вистки, анї фотоґрафиї, бо бул жимски розпуст. Алє, поштаре були вредни, та поприношели писемка, а ище вреднєйши були ви, мили сотруднїки, бо сце понаписовали, посликовали и попосилали до Редакциї. Здрави будзце, нє лєм ви, алє и вашо учительки и наставнїци хтори вам припоминали же „Заградка” чека. Друге полроче чече, а патраци до календара, видзим же уж рушело з брега, та ше воно швидко збегнє долу ‒ по конєц школского рока. Прето нє шмеме геверовац, алє робиц поряднє кажди дзень. А голєм раз у тижню подумац и на свой часопис. Озда ше нєодлуга почнє змирйовац епидемиолоґийна ситуация хтора шицких гамує, та и нашо сотруднїцтво будзе лєпше. За рубрику „Фото памятки” вше можеце послац вистки и фотоґрафиї и з дому, бо знам же сце нє кажди дзень у своїх учальньох, а исто так и состави и писньочки можеце посилац з дому на мой мейл: melanijarimar@gmail.com. Поздравя вас ваша редакторка

СИЛВЕСТЕР Д. МАКАЇ

ДЗЕ ШЕ ТОПИ, ТУ ШЕ КУРИ Дзе ше шмика, ту и сущи, зацагнуте раз попущи. Дзе ше топи, ту ше кури, а дзе ясне, там ше джмури. И горуце ше охладзи, розпущене ше залядзи. Погорене ше загаши, нєжадане ше одплаши. Розтаргнуте най ше злучи, виновате най ту кучи. Калїчене най ше зрошнє, мале дзецко най вирошнє.

ЗНАХОДЛЇВИ ХЛАПЕЦ

ОКСАНА МУДРИ НЕДИЧ

П

етро Полївка вчас остал без родичох, та ше виховал у баби, на салашу. Баба ше о нїм старала, поучовала го и воспитовала найлєпше як знала. Петро роснул. Бул гунцут, алє бул знаходлїви и добронамирни. Раз, кед було швето, баба положела на шпоргет гарчок з воду, позберала ше до церкви, а Петрови гварела: ‒ Я, Петре, пойдзем до Велькей Служби, а ти навариш юшки. Єст на пойдзе голубчата. Полапаш их, обереш, увариш, та будземе єсц док ше врацим дому. Петро гварел: ‒ Добре. Вон нїґда з бабу нє мерал язики, а у себе думал: ‒ Же бим ше нє бабрал з голубчатми цале дополаднє! Баба ше викруцела, та ше по дильове рушела пешо до валалу. Петро причекал, а кед вода почала врец, пошол до гумна, влапел пуляка, обрал го и упекол месо. Пришла баба зоз церкви, а ище док доходзела ґу салашу, почувствовала запах печеного меса. Кед вошла до кухнї, заслупла кед видзела на столє тепшу з упеченим месом. ‒ Удян, Петре, ша ти пуляка зарезал! ‒ Яй, бабо, добре же сом го зарезал! ‒ забиткал ше Петро. ‒ Ви пошли до церкви, а я, реку, идзем на пойд полапац тоти голубчата. Барз сом их сцел обрац. Алє, я на пойдзе, а чуєм долу галайк нєпреповедзени. Пси брешу, аж хватаю, кури ґравча... но, цо за Божа годзина! Беж я долу з пойда, лєм цо сом нє спаднул з драбини. Кед я до гумна, мам цо видзиц! Пуляк прехпал главу през проще, та анї тадзи, анї тамаль. Трепал з кридлами, пробовал ше ментовац, дзвигнул параду, алє док я добегнул, пуляк ше зафойтовал. Пробовал сом му дац ради, ожиц го, мачал сом му писки до води, ая! Помоци нє було. Алє добре же вода варла, та сом го такой зарезал. Реку, нє здревнєл, цепли є ище... ша, волїм го обрац як закопац. Чкода велька, а барз ми нєправо и пре голубчата же сом их нє обрал... Видзела баба же Петро барз жалосни. ‒ Ша, тераз уж цо ту, ту є. Правда же сом пуляка думала предац. Начас и голубчатом, оберем их уж дакеди, а добре же ши чкоду на хасен обрацел. Петро пущел най го баба ище дакус цеши и змирює, а кед ше смачнє наполудньовали, патрел же би даґдзе умкнул. Баба була щешлїва же ше шицко закончело лєпше як могло, и думала себе: ‒ Баяко, будзе з нього добри ґазда кед є таки валушни, способни и шпоровни.

МИКОЛА СКУБАН

ШИЦКО МОЖ Може буц приятель чловек зоз тиґришом, лїшка зоз когутом и мачка зоз мишом. Можу на Мешацу квитнуц ружи фини, роснуц тулїпани у морскей глїбини. Може мац прашатко єленьово роги, а крава стац може лєм на єдней ноги. Можу швидко бежац авта без моторох, мож исц на бициґли по високих горох. Шицко мож! Я верим, за тим твардо стоїм. Шицко я то видзел на – рисунку моїм.

ОБЛАЧОК ДО ШВЕТА ДАНИЕЛА ТАМАШ Наша писателька Даниела Тамаш народзена 18. септембра 1973. року у Новим Садзе дзе и тераз жиє и роби. Одросла у Коцуре и там закончела основну школу, а потим ю школованє одведло далєй, алє ше до свойого валалу и тераз дзечнє враца. Дипломовала 1997. року на Дефектолоґийним факултету у Беоґрадзе, на напряме лоґопедия. Маґистровала 2009. року на истим факултету, а там и докторовала 2015. року и здобула титулу доктора дефектолоґийних наукох. На Катедри за специялну едукацию и регабилитацию Медицинского факултету у Новим Садзе роби од 2011. року. Єден є од авторох и орґанизаторох вельочислених фахових едукацийох, проєктох и програмох вязаних за роботу з дзецми и особами зоз аутизмом. Даниела ше анґажує и у културним живоце: участвує на подобових колонийох, пише поезию и ґлуми у театралних представох на руским язику. Єден час илустровала и наш часопис „Заградка”. Писнї обявює у новинох „Руске слово”, у младежским часопису „Мак” и „Ерато над Коцуром”, а заступена є и у кнїжки „9 риби”. Авторску кнїжку поезиї „Чловек з писку ” обявела 2008. року, а 2020. року єй у НВУ „Руске слово” обявена кнїжка за дзеци „Страшидла, нє зашмеюйце ме!”

СТРАШИДЛО

Н

а широких польох медзи сущацим лїсцом кукурици и замервенима класками жита жиє велькоможни пан Страшидло. Вон таки страшни же зоз поля одплаши кажду муху, лепетку, птицу, та и гевти векши, як страки, або врани. Вон тото исте зна робиц и у загради, кед себе там найдзе дом. Нє да нїкому най ше приблїжи ґу засадзеним шором. Лєм закива зоз своїм сущацим целом и шицки сцекаю. Дараз, з поля и заградох, Страшидла знаю зисц до наших главох. Уселя ше до наших думкох и нє сцу пойсц. Вец их видзиме вшадзи, споза угла, у цмих кутох, под посцелю. Боїме ше од нїх вше, а найвецей кед треба пойсц спац. Єст аж и стара шпиванка о тим яки страшидла страшни, нє знам хто ю написал, я ю научела од моєй баби Мелани. Вона так глаши: „Кед сом спала на шенє, шнїло ше ми страшенє. Так ме страшнє страшело аж ше шено змервело. Очи мало червени, а баюси желєни, зуби мало, або нє, думала сом же ме же.” Нє шмеме допущиц же би нам страшидла виволовали страх. Гайде, приблїжме ше ґу нїм и упознайме их дакус лєпше.

Кед маме бриґи и страхи, нє треба же бизме од нїх сцекали. Треба ше шмело зочиц зоз нїма, вианализовац их и розложиц на часци. Часто ше случи же кед то зробиме, увидзиме же проблем нє таки вельки и страшни як нам на початку випатрал. – ПРИБЛЇЖ ШЕ, УПОЗНАЙ, РОЗЛОЖ, РИШ! Но, та, най видзиме яки наисце тоти Страшидла и зоз чого су. Кед го опатриме з блїзка, Страшидло випатра так: ГЛАВА – Стари ренди нахпани до ботоши. ЦЕЛО – два звязани, здирвети палїци обложени зоз сламу. ОБЛЄЧИВО – стари, дзирави калап и зношена рекла и панталони. – Но, та, тераз, цо бизме поведли? Стари ренди нахпани до ботоши, страшни? – Нє. Два звязани, здирвети палїци обложени зоз сламу, страшни? – Нєее. Стари, дзирави калап и зношена рекла и панталони, страшни? – Ха-ха-ха! НЄЕЕЕ! – Ха-ха-ха! Праве так! Страшидло, нє зашмеюй ме!

ЯК МУДРИЛО РАДЗЕЛ СЕЛЯНОХ МИХЕОН ХУН‒КАН

П

ришли ґу Мудрилови селянє з його валалу, та ше му поносовали: ‒ Маме вельку бриґу з предаваньом продуктох. Кед мало зродзи, мало и заробку, а кед добре зродзи, вец шицки маю, та знова мали заробок,. Порадз ти нас, чесни Мудрило, як маме робиц же бизме наисце мали хасен з нашей роботи? ‒ А як сце по тераз робели? ‒ Так як и шицки други. Провадзиме цо ма найвекшу цену того року, та тото шеєме, або садзиме у идуцим. ‒ А цо того року мало найменшу цену? ‒ Ша, найменшу цену мали кромплї и цеснок. Велї насадзели, добре и зродзело, та цени були барз нїзки, а заробок нїяки. ‒ Вецка идуцого року посадзце кромплї и цеснок. ‒ Яка ци то порада, чесни Мудрило? ‒ зачудовали ше селянє. ‒ Того року велї на тим препадли, та най препаднєме и ми идуцого? ‒ Прето вас то и радзим – ошмихнул ше Мудрило. – Шицки котри шали и садзели цо того року було тунє, буду так роздумовац як и ви. Прето мало хто таке дацо идуцого року пошєє и посадзи, та будзе и глєдане, и драге. Подзековали селянє Мудрилови на поради, поробели так як их порадзел, та идуцого року шицки добре заробели. Вец ше зложели, купели красни дарунок, та знова пришли ґу Мудрилови. ‒ Прешли раз ши нас добре порадзел, красни зме хасен мали, та зме знова пришли на пораду. Видзиме же тераз велї правя фарми нойох. Вайца им драги, млади нойчата драги, та и продукти з нїх драги и шицки ше хваля же добре зарабяю. Цо думаш, най и ми войдземе до тей роботи? ‒ А як други о тим роздумую? ‒ Надосц уж вошли до тей продукциї а, як читаме по новинох, велї тераз правя свойо фарми нойох. ‒ Вецка ше ви охабце тей роботи. ‒ Яка ци то порада, чесни Мудрило? – знова ше зачудовали селянє. – Ша, приповеда ше о тим як о продукциї будучносци, а ти нам радзиш най ше до того нє лапаме. ‒ Прето же сце запожнєли. Тоти котри перши почали, добре заробя на розплодним материялу, вайцох и нойчатох, а гевти котри до тей роботи войду кед уж шицки маю ної на предай, нє же нє заробя, алє и страца. Прето у каждим новим подняцу вше роздумуйце и плануйце опрез часу, а нє кед вон уж придзе.

СЕРАФИНА МАКАЇ

ПОДШНЇЖНЇКУ Подшнїжнїку, подшнїжнїку, яри виснїку, поведз ми, поведз, цо робиц мам? Чи най це старгнєм, хижу украшим, шестрички моєй радосци дам? Схилєна главка смутно заплаче старгнута. Заградка твоя ци подзекує розквитнута.

ЯК ДУРНЇЛО ПРАВЕЛ ХИЖУ МИРОН БУДИНСКИ

П

равели людзе хижи у Керестуре, та и Дурнїло надумал справиц хижу на чесц и славу себе и шицким у валалє. Алє то було ище теди давно кед нашо прадїдове штири роки правели хижи. Перши рок вожели глїну. Привез и Дурнїло коч глїни и радує ше: ‒ Но, глїна уж ту. И нє сцело ше му чекац штири роки, та нашол поскони, назаджобовал их доокола, анї нє мерал чи му вишол правокутнїк, облїпел поскони з блатом, хижу закрил зоз сламу, охабел лєм дзвери за уход, а облак нє охабел, бо му нє требало. Читац у хижки нє будзе; будзе лєм роздумовац же як ше обогаци и як постанє цар.

Хижа була така велька, же ше вон лєдво месцел зоз свою мацеру, котра го любела и, кед ше му радовала, та гуторела: „Злати сину мой, злати руки твойо”. Други рок людзе вожели древо зоз лєса, Дурнїло гвари своєй мацери: ‒ Идзем и я по древо, та будземе правиц векшу хижу. ‒ Нє идз – гвари му мац – бо за тото треба валушних людзох. Алє Дурнїло нє сцел слухац. Упрагнул коня до коча, пошол аж ґу Дунаю и вирубал древо, та го положел на коч. Идзе вон до Керестура, а людзе за нїм крича: ‒ Цо же вежеш, Дурнїло? ‒ Древо вежем ‒ гвари вон ‒ будзем хижу правиц.

А людзом шмишно зоз Дурнїла як и вше. Веже єдно древо, а хижу сце правиц. ‒ А велька будзе твоя хижа? ‒ питаю ше му з подшмихом. ‒ Найвекша у валалє ‒ гварел Дурнїло и чмиґнул коня. Веже Дурнїло древо дому и кед раз – обачел вон же ше му льовнїк з осовини страцел. Колєсо уж лєм цо нє спаднє, а вон помоци нє видзи. Цо будзе, цо нє, надумал же положи палєц место льовнїка. И так вон ишол за кочом тримаюци палєц у осовини, кед го у драже стретнул цар. ‒ Цо ти робиш, Дурнїло? – пита ше му цар чудуюци ше. ‒ Нє повем – гвари Дурнїло. ‒ Поведз, дам ци корец пенєжи – гвари цар, котри ше барз заинтересовал за Дурнїлову роботу. ‒ Е, кед даш корец пенєжи, вец ци можем повесц – гварел Дурнїло. ‒ Я тримам палєц у осовини же би ше ми позлацел. Зачудовал ше цар такей роботи и задумал себе як би було крашнє кед би вон, цар, мал позлацени палєц, та гвари: ‒ Винь палєц, та най положим я. ‒ Е, нє можем – гвари Дурнїло – мушим палєц ище тримац. Кед нє витримам по Керестур, вон ше ми нє позлаци. А Керестур уж нє бул далєко. Цар Дурнїлови дал корец злата и барз го интересовало чи ше му палєц позлаци. Ишол за Дурнїлом и кед сцигли дому, Дурнїло вжал корец пенєжи и унєсол го до хижки дзе була його мац. Цар ше нє месцел до хижи, та звонка слухал бешеду. ‒ О, злати мой сину, злата рука твоя – гварела му мац як и обично кед ше радовала синови. А цар слухал вонка бешеду, зачул кед мац гварела „злата рука твоя”, та себе дума: „Палє, наисце ше му рука позлацела!” И такой цар надумал купиц коч од Дурнїла. ‒ Предаш ми коч? – питал ше. ‒ Предам за корец пенєжи – гварел Дурнїло. Цар му дал корец пенєжи, вжал коч, а свой царски охабел Дурнїлови. До коча котри купел упрагнул цар свойо конї и такой положел палєц место льовнїка же би ше му позлацел. ‒ Алє кед нє витримаш по свой дом – кричал Дурнїло за нїм – палєц ци ше нє позлаци. (Виривок зоз кнїжки „Воденїчка на стриберним потоку)”

ВЕСНА АЛЕКСИЧ

НАЙКРАСША СЛИКА

Н

а аеродрому Теґел Жґаки плакала як даяке дзивче. Случело ше кед мац и я рушели ґу авиону, на драги на хтору нє шму крочиц тоти хтори вас випровадзаю. Сиґурно ше Жґаки нажалєла кед похопела же вона нє шме далєй, а ми мушиме, та ше розплакала. Сановала сом ю, та зме єй посилали поцилунки покля зме ю видзели. Було позно пополадню, та слунко якошик зукосо ошвицовало швет. ‒ Любела бим кед бизме остали ище дакус, кед ме розумиш! – гварела сом мацери док зме ше намесцали на шедзиска. – А любим и же идземе дому. Як то? ‒ Розумим цо сцеш повесц, бо и мнє так – гварела мац. ‒ Гайде, най це завяжем, и опущ ше! У Беоґрадзе це причекаю баби и дїдове, та нє будзеш знац одкаль почац! Була цалком щира моя мац. Значи же шицко було добре у нашим швеце. Анї єдна хмарка на нєбе, кед ме розумице. Аж кед ше авион одлїпел од жеми и подзвигнул високо, високо, зявели ше прави хмари. Лєцели зме над нїма длуго, покля ше нє почали закруцац до цмолиловей фарби, а то значело же пада ноц и же зме прешли Алпи. Кед прейдзеце Алпи, вец сце цалком блїзко дому, бо после нїх наступа ровнїна, Мадярска, Войводина и гоп... уж Сурчин. Так ми толковала мац кед сом ше побунєла же так швидко спадла ноц, та нє мам дзе патриц през облак. А вец сом ше здогадла найкрасшей слики. Нє видзела сом ю през облак, бо уж була ноц. Випатрала так правдиво тота слика, цалком крашнє сом ю видзела, бо була жива у моїм паметаню... Випатрало як кед би дахто пущел филм зоднука, зоз моєй глави лєбо души, як сцеце... Була сом сама з оцом у авту. Врацали зме ше зоз Бечею єдного єшеньского дня, у змерку. Коло драги з обидвох бокох росли густи древа и у єдней хвильки, кед витор барз задул, опрез нас ше

спущовало лїсце, як златни диждж. Вельо, вельо лїсца полєцело, витор го викруцал як конфети и воно падало на жем помали, як на спомалшеним знїмку. ‒ Пать тото, Машо! ‒ скричал оцец возбудзено, а я, можебуц и з отворенима устами од чуда, без слова, з поглядом провадзела тото лїсце. Було нєзвичайно красне и чудне. Наш авто преходзел по нїм длуго, длуго... А вец мой оцец швидко загамовал и обрацел авто, та ше врацел сто метери назадок. ‒ Тото мушиме видзиц ище раз! – гварел, и знова зме ишли коло древох, як през тунел зоз попреплєтаних конарох и рижнофарбового октоберского лїсца. И знова задул витор и лїсце знова полєцело, алє ше нє так викруцало як перши раз. ‒ Видзели зме таку красну слику нєсподзивано, агей! Нїч нє таке красне як природа, знаш... ‒ Гей! Таке сом наисце нїґда нє видзела – гварела сом. ‒ Анї я! – припознал оцец и я го барз любела прето же ше врацел, людзе мойо, же бим запаметала хвильки чаривного. Кому би таке пришло на розум? И кед сом ше того здогадла, одразу сом знова постала радосна, бо сом ше здогадла же оцец мал реклу зоз превраценей скори, и здогадла сом ше паху тей рекли, и крашнє сом чула його шмих, и здогадла сом ше як любел слики красней природи и бул нєвистати ловар на лампащики, и знала сом – глупо ше бац же го забудзем. Кед ме розумице, тото лїсце цо падало опрез наших очох, и далєй пада, таке густе у тим паданю, и далєй лєци алє нє пада, и далєй ше викруца у моїх очох и през час... И ту нєт нїчого смутного, то нє хвилька у хторей ше финка, най вам таке нє приходзи на розум. Ша, я нє финкам. Я амбасада, алє тото уж знаце. Преложела М. Р.

ЗОЗ ШВЕТОВЕЙ ЛИТЕРАТУРИ

РИБАР ЗОЗ ЧЕФАЛУА Р

аз єден рибар зоз Чефалуа, док цагал мрежу до чамца, чувствовал же є чежка, чежка и хто зна цо обчековал же у нєй найдзе? Алє, нашол лєм рибку длугоку як мали палєц, зґрабел ю нагнївано, и праве кед ю сцел руциц до моря, учул цихи глас хтори гуторел: ‒ Йой, нє сцискай ме так барз! Рибар ше пооглядал, алє нє видзел нїкого, анї блїзко анї далєко, та дзвигнул руку руциц рибку, алє знова учул тот исти глас: ‒ Нє руцай ме! Нє руцай ме! Похопел же глас приходзи зоз рибки, отворел ю и нука нашол малючке дзецко, з ногами, руками, малу твару, шицко на своїм месце, лєм же на хрибце мало два пирка, як прави риби. ‒ Хто ти? ‒ Я морске дзецко. ‒ Цо сцеш одо мнє? ‒ Кед ме затримаш, принєшем ци щесце. Рибар здихнул. ‒ Уж мушим тельо дзеци витримовац, а припадло ми щесце кармиц ище єдно. ‒ Увидзиш – гварело морске дзецко. Рибар го однєсол дому, дал му ушиц кошульку же би скрил рибово пирка, положел го до колїски свойого наймладшого дзецка, а морске дзецко нє закривало анї пол заглавчка. Медзитим, єдло барз вельо: саме поєдло вецей як шицки рибарово дзеци хторих було седмеро, єдно гладнєйше од другого! ‒ Наисце праве щесце! – здиховал рибар. ‒ Пойдземе лапац риби? – питало ше ютредзень морске дзецко поцихи. Пошли, а морске дзецко гвари: – Веслай просто покля ци нє повем най станєш. Ниа, сцигли зме. Руц ту мрежу. Рибар послухал, а кед вицагнул мрежу, видзел же є полна як нїґда и же риби красни и вельки. Морске дзецко почало кляпкац з ручками: ‒ Гварел сом ци? Знам дзе єст риби! О кратки час рибар ше збогацел, купел други чамец, потим треци и вец ище вельо чамци, и шицки ишли

ДЯНИ РОДАРИ (Италия)

на морйо и руцали мрежи за ньго и мрежи ше полнєли зоз вельку рибу. Рибар тельо зарабял же мушел послац на студиї рахунководства єдного од своїх синох, же би могол чишлїц пенєжи. Алє, кед ше збогацел, рибар забул як барз церпел док бул худобни. Бридко ше одношел ґу своїм рибаром, мало им плацел, а кед би ше бунєли, одпущовал их. ‒ Як най накармиме дзеци? ‒ поносовали ше вони. ‒ Дайце им каменє! ‒ одвитовал вон ‒ увидзице же го претровя. Морске дзецко, хторе шицко тото видзело и чуло, гварело му єдного вечара: ‒ Меркуй! Тото цо настало, може и скапац. Алє рибар ше нашмеял и гварел же дзецко нє ма право. Ище горше, вжал го, положел до велького коритка и руцел до моря. Хто зна кельо часу будзе мушиц прейсц же би ше морске дзецко ошлєбодзело. Цо би ви зробели кед бисце були на його месце? Зоз сербского преложела М. Р.

НАУКА ЗА КАЖДЕ ДЗЕЦКО

З

АПОСТОЛ ПЕТРО

а предняка апостолом Исус одредзел Шимуна котрому дал мено Петро (на арамейским Кефа) цо значи камень. Йому обецал же будзе верховна глава Церкви. „И я тебе гуторим: Ти Петро-скала, и на тей скали збудуєм церкву мою и дзвери пекельни ю нє надвладаю. Дам ци ключи Царства нєбесного. И цо звяжеш на жеми, будзе звязане на нєбе; а цо розвяжеш на жеми, будзе розвязане на нєбе.” (Мт 16, 18-19) Петро ше народзел у Ветсавиї, варощику на побрежю Галилейского озера. Кед го Исус поволал най идзе з нїм, вон жил у Кафернауму. Бул оженєти. Кед Исус пришол до його обисца, Петрова швекра лєжала у горучки. Вон пошол ґу нєй, влапел ю за руку и дзвигнул. Теди єй попущела горучка и вона их почала вислуговац. Анї ту, анї на другим месце ше нє бешедує о Петрових дзецох, алє ше спомина його жена, хтора го вироятно провадзела на його мисийних путованьох. Вечар пред Исусову шмерцу злєкнути Петро затаєл свойого Учителя, алє ше покаял. Воскреснути Исус ше перше йому указал. Петро орґанизовал вибор апостола Матея на Юдово место. Петро водзел перши собор у Єрусалиме. У Риме основал християнску Церкву и бул єй перши владика, аж до своєй мученїцкей шмерци, 67. року. Своїм мучительом потолковал же є нє достойни буц розопяти як його Учитель, та го розопяли зоз главу на долу. Над його гробом у Риме тераз ше находзи найвекша и найкрасша церква на швеце – базилика Св. Петра.

РАНША МОЛИТВА Рано, кед ше зобудзиш, подумай перше на Господа Бога. Подумай же прешлей ноци, док ти мирно спал и одпочивал, дахто умар, дахто пре хороту и бриґи нє могол анї задримац, дахто бул у драже, або на роботи. Подзекуй Богу же ши станул з посцелї виспани и одпочинути. Нє знаш цо це нєшка чека. Церпенє? Чежкосци? Чи радосц и поцешенє? Прежегнай ше и препоруч Богу за помоц зоз молитву: Слава Тебе, Боже наш, слава Тебе! Кланям ци ше, Боже мой и приказуєм цело и душу свою за цали нєшкайши дзень. Най шицко цо нєшка зробим, будзе на Твою чесц и славу. Дзекуєм ци, Боже, же ши ме створел, Исусе Христе, же ши ме спашел, Духу Святи же ши ме прошвицел. Пресвята Богородице, хрань ме и помагай ми як власному дзецку. Шицки святи, котри у нєбе славице Бога, модлїце ше за мнє, за моїх родичох, братох и шестри, и за шицких людзох на швеце, же бизме у мире жили и Бога славели. Ангелу, хранителю мой, водз ме нє лєм нєшка, алє през цали мой живот. Аминь!

О КРИЖУ ▪ На верх каждей християнскей церкви стої криж. ▪ На мированю паноцец вирним кладзе на чоло криж. ▪ Кед благослови обисца, паноцец домашнїм дава побочкац криж. ▪ На ланцущку коло шиї велї людзе ноша крижик. ▪ Коло велїх драгох поставени криж. ▪ На чолє процесийох и обходох коло церкви ноши ше криж. ▪ Надгробни памятнїки на велїх теметовох маю криж.

Жегнанє

Жегнаме ше правяци криж. То єден зоз найдавнєйших и найвецей хаснованих знакох богопочитованя. Прейґ нього християн признава виру до Пресвятей Тройци, бо при знаку св. Крижа християнє вигваряю молитву: „Во имя Оца и Сина и Святого Духа”. Зоз жегнаньом започинаме и закончуєме свойо молитви. Християнє ше длужни прежегнац пред и по єдзеню, на початку и на концу роботи, кед их паноцец поблагослови з руку, або зоз швецену воду и при других нагодох.

МИКОЛА М. КОЧИШ

НА ШЛЇЩАНКИ ‒ Цо за лярма там на дворе? ‒ Питала ше кура. ‒ Озда качка вайцо знєсла ‒ Гвари пуляк Бура. ‒ Нїч нє нове! ‒ гвари морка. ‒ То звада у качурових: Каче пошло на шлїзканє У чижмочкох нових, Та го качур тераз плата, А качка гандрує... А качурик, розуми ше, Од того ‒ звискує.

МИРОН БУДИНСКИ

ЧЕКАМ СЛУНКО Дзешка на югу, знам, Слунечко греє там. Фебруар прейдзе, Слунечко придзе И будзе швициц нам.

ШТЕФАН ЧАКАН

ВРАНА И ВИВИРКА

З

авял шнїг гаї и лєси, а жимни витор гвижджал по польох зоз свою лядову писню. Гладна врана ше щупела на конаре и роздумовала дзе би пренашла голєм кус єдзеня. Обачела округлу дзиру у згнїтим древе у стред лєшика и здогадла ше же видзела як до нєй вєшенї вивирка ношела орехи и лїсковци. До спокуси нє було далєко. Одлєтла ґу дзири, позакуковала добре, а зоз дзири єй бухнул запах орехох и лїсковцох. Уцагла нагло главу до дзири и глїбоко у цмим куце стебла обачела громаду орехи и лїсковци. Понеже були глїбоко, врана сцела вицануц главу зоз дзири. Пирє на шиї ше єй закасало, та главу нє могла вицагнуц. Трепала з кридлами и почала ґракац. Кед тото чула вивирка, пришла ґу дзири и привитала „госца”: ‒ Видзим, чарна врано, же ше намагаш ґу орехом. Знам же и ти любиш орехи щипац як и я. Лєм ци надпоминам: орехи ше збера вєшенї, а є ше их вжиме. Сцерп ше дакус, викусам векшу дзиру, та вицагнєш главу, а совитуєм ци же биш вецей нє ишла нєволана на госцину.

МЕЛАНИЯ ПАВЛОВИЧ

РОЗЧИТОВАНЄ Идзем, идзем, помалючки. Цошка тримам ту, у ручки. Чи жуваче, чи ґомбошка, чи ґумка чи ище цошка? Хто потрафи, хто одгаднє, тот зоз кола най випаднє.

КВИЗ ЗА НАЙМЛАДШИХ

СЛУНКО ГРЕЄ, А ДИЖДЖ ЛЄЄ Хтори мешац у року найкратши? 1. Децембер 2. Авґуст 3. Фебруар

Кеди слунко найбаржей греє? 1. Влєце 2. Вжиме 3. Вєшенї

Хторе квеце вистнїк яри? 1. Подшнїжнїк 2. Баґрен 3. Єшеньска ружа

Кеди ношиме амрел? 1. Кед сциска мраз 2. Кед лєє диждж 3. Кед зме гладни Заокруж точни одвити и зоз стрелку их повяж зоз одвитуюцима илустрациями.

Андрей Чизмар, 5 роки Руски Керестур

Никола Дротар, 6 роки Коцур

Николина Копчански, 5 роки Коцур

Давид Гарди, 5 роки Руски Керестур

Виктор Шимко, 5 роки Руски Керестур

Тияна Косич, IV, Вербас

ЯК ШЕ ЛЮБИМ БАВИЦ Як и шицки дзеци, и я ше любим бавиц, алє тераз пре тот опасни вирус у цалим швеце, ми ше нє шмеме зберац у векших ґрупох. Я ше найволїм бавиц зоз товаришами з класи и зоз моїм кумом Михайлом. Кед кум придзе до нас, часто ше вожиме на бициґлох по цалим валалє. Бавиме ше и зоз моїма мачками, а любим ше бавиц и на компютеру и фодбаловац ше зоз товаришами. Любим ше бавиц и на оганячки и на джмурки, а прицагую ме и други бависка зоз товаришами. Кед пойдзем до баби служиц, бавиме ше зоз братом же зме на кампованю и же лапаме риби. Мам и свой циґонь и шатор. З братом ше любиме бавиц и на огньогасцох, на полицайцох и на войни. Дакеди ше зоз товаришами бавиме на компютеру вшелїяки бависка, а з братом ше любим и обеговац на бициґлох. Тераз почала школа, та нє маме вельо часу за бавенє, алє ше вше найдзе дакус часу и за тото. Иван Молнар, V, Дюрдьов

КЕД БИМ МАЛ ЧАРИВНУ ПАЛЇЧКУ Кед бим мал чаривну палїчку, пожадал бим най ми створи лабду. Лабда би була цифрована. Кед бим надумал даґдзе пойсц, палїчка би ме такой одведла на тото место. Путовал бим зоз чаривну палїчку по цалим швеце. Нїґда бим ю нє охабел. Михаел Дротар, III, Коцур

МОЙ ЛЮБИМЕЦ Мой любимец папаґай. Дала сом му мено Шуши. То самичка нимфа. Ма жовто-биле пирє и вельку, длугоку чубу на верх глави. Писки и ноги му целово. Ма вельки месково лїчка. Жиє у белавей клїтки. Кед яр, лєто и єшень, клїтку му заквачиме вонка на древо, най ма швижого воздуху, а вжиме го тримаме у шпайзу же би му нє було жимно и же би нам нє здохол. Кармим го зоз слунечнїком и давам му вше швижей води. Раз сом го випущела зоз клїтки у моєй хижи. Лєцел и уживал. Дакеди ми понамасца тепих и компютер, та мушим за нїм шицко пошориц. Пущам му музику най танцує и дакеди го знїмам зоз телефоном. Шуши нє шпива, алє зато нас рано будзи зоз веселим чвиринканьом. Кед ми приду пайташки, идземе вонка опатриц го. Вон нас зашмеює и дакеди нас покуса за пальци. Даваме му и вєдно єсц, кед є гладни. Шицки любя Шушия, а я го найволїм прето же є мой. Вше будзем паметац як радосно лєтал по моєй хижи. Лана Штранґар, V, Руски Керестур

Юлияна Бесерминї, III, Коцур

ЯК СОМ ШЕ ПРИЛАГОДЗЕЛ ҐУ ОНЛАЙН НАСТАВИ Ходзим до осмей класи и требал сом ше радовац матурскому вечару, матурскей екскурзиї и пририхтовац ше за примаци испит до штреднєй школи. Пре нєвигодну епидемиолоґийну ситуацию зоз вирусом Ковид-19, настава ше отримує онлайн. Кед нам на початку школского рока гварели, шицко випатрало же будзе як у голивудских филмох. То значи же сом физично бул дома, при мойому лаптопу, а психично сом бул у школи и провадзел сом наставу. На початку було нєзвичайно, алє сом могол провадзиц тото цо одо мнє наставнїци глєдали. Важне було добре орґанизовац свой роботни дзень. Даєдни школски годзини зме провадзели на телевизиї, даєдни прейґ Виберу або Ґуґл учальнї наживо зоз наставнїком. Було наисце окремне чувство, кед на екрану лаптопа видзиш твари шицких товаришох з класи и наставнїка хтори виклада лекцию. Чежко ми було теди кед нам нє було дошлєбодзене по даскельо днї виходзиц вонка, алє ше мойо товарише и я кажди вечар дружели прейґ онлайн бавискох на интернету. Мило ми же зме на початку того школского рока дакус ходзели поряднє до школи, гоч тото кратко тирвало. Видзел сом и научел вельо нови файти ученя, алє ше заш лєм наздавам же нови школски рок почнє традицийно, зоз звуком школского бренчка. Михайло Ковач, VIII, Нови Сад

Мария Сакач, IV, Коцур

ЯК ШЕ ЛЮБИМ БАВИЦ Барз любим бавиц фодбал. Пойдзем по товаришох и вец идземе на спортски терен. Дахто бранї на ґолу, а дахто бави. Маме и свойо правила: хто бави, нє шме лабду рушац з руками, лєм ґолман шме. Вше нас єст вельо, та бавенє лєпше идзе. Я и мой товариш вше бавиме. Кед дахто дакого вдери, будзе фаул и вец єден бавяч шме копац лабду до ґолу. Дакеди, кед нас єст мало, бавиме даяки иншаки бависка. Дахто стої на ґолу, а шицки себе додаваю лабду. Хто нє потрафи, идзе на ґол. Перши на ґолу ма дзешец боди, а шицки хтори бавя, маю по дзевец боди. Кед дахто ма седем, або шейсц боди, вежнє лабду до рукох и доруши стативу. Кед ю доруши, нє шме ше приповедац. Любим тоти бависка, прето же кед ше вєдно бавиме, и шицки зме щешлїви. Никола Йованов, V, Дюрдьов

Тони Орос, IV, Руски Керестур

Я РАЗ ШНЇЛА Я раз шнїла же сом була русалка. Жила сом у єдним замку зоз свою шестру Катарину. У сну сом мала блїщацу сукню, кридла и барз длугоки власи. Катарина и я вше помагали людзом. Бул то наисце барз красни сон. Емилия Мученски, III, Коцур

КЕД БИМ МАЛА ЧАРИВНУ ПАЛЇЧКУ Кед бим мала чаривну палїчку, створела бим себе бициґлу. Створела бим и барбику зоз кафовима власами и белавима очми. Дзекуюци тей палїчки, мала бим и нову хижу. У нєй бим мала и свою просторию хтору бим сама ушорйовала як бим сцела. Зоз чаривну палїчку бим зробела же би шицки людзе були здрави. Теди би було вельо менєй бриґи и людзе би були щешлїви. Юлияна Бесерминї, III, Коцур

ШКОЛА ТЕРАЗ И ДАКЕДИ Кед моя баба и прабаба ходзели до школи, школа була иншака як тераз. За нєдобрих школярох було вшелїяки кари. Било ше их зоз тирсовку, бежали до кругу лєбо було дацо инше за каранє. Понеже школа була строгша, школяре чежше преходзели з єдней до другей класи. Кажди школяр мушел мац свою школску униформу у хторей ходзел до школи. Моя баба учела и мадярски язик, бо Войводина теди була у Австро-Угорскей. Домашнї задатки ше робело зоз крейду на таблїчки. Теди було вецей дзеци, та було а, б и в оддзелєнє. Настава була и соботами, а школски рок починал шестого септембра. Тераз школи нє таки строги и нєт тельо вельо кари. Школяре вецей нє ноша униформи. Од странских язикох нє учиме мадярски, алє анґлийски и нємецки. Домашнї задатки пишеме до текох, а нє на таблїчку. Єст лєм а и б оддзелєня, и соботами нє маме наставу. Школа почина першого роботного дня у септембру. Мнє ше видзи же школа тераз вельо лєпша як дакеди и нє можем задумац буц у гевтей школи яка була давно. Андрей Провчи, V, Руски Керестур

Миа Чордаш, IV, Руски Керестур

ЖИМСКИ ОДПОЧИВОК КЕД СОМ БУЛ ВЕЛЬКИ Кед сом бул вельки, бул сом пилот. Знал сом барз крашнє лєциц. Раз кед сом гонєл авион, вон ше погубел. Лєцел сом просто на камень. Вискочел сом з авиона и прежил сом. Злєцел сом на фину жем. Була барз красна, бо була зоз злата. Кед сом ше обрацел, видзел сом якуш пещеру. Вошол сом до нєй, а там було вшелїяки лакотки и злата. Пришла по мнє помоц. Одведли ме дому. Кед сом заспал, шнїло ше ми же сом поєдол шицки лакотки хтори були у пещери. Дарко Еделински, II, Руски Керестур

На початку жимского розпусту були нам у нащиви госци зоз Мадярскей, та ше барз радуєм же сом час препровадзела з нїма. Крачун зме преславели у кругу фамелиї: мама, тато, брат, я и тета. За тото швето достали зме вельо дарунки. Каждого, та и того року лєдво сом дочекала Нови рок и же би прешло пол ноци, бо вец шицки наздравяме зоз шампаньцом. Брат и я пиєме окремни шампанєц за дзеци. Тиж зме и за Нови рок достали красни дарунки. Помали ше приблїжел конєц розпусту. З вельку радосцу сом чекала початок другого полроча, бо любим ходзиц до школи. Ена Вицкович, IV, Нови Сад

ОЗНАЧЕНА ШКОЛСКА СЛАВА СВЯТИ САВА

Ш

веточни програми з нагоди означованя Школскей слави Святи Сава 27. януара того року у наших школох були пре епидемиолоґийну ситуацию вельо скромнєйши як предходних рокох, алє були. У основней и штреднєй школи з Домом школярох „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре шветочносц на чесц першому сербскому просвитительови, архиепископови и святительови Святому Савови отримана у школским голу. О значеню того дня и о вредносцох за хтори ше закладал, а хтори важа и нєшка, гоч св. Сава жил пред вельо роками, бешедовала о. д. директора Наталия Будински. Потим приказани документарни филм зоз ТВ Храм, о тому велькому святительови, а вец школяре двоязично читали виривки зоз записох св. Сави, зоз його жития, леґендох и зоз його поукох. Пред шветочну програму за школярох були орґанизовани роботнї хтори на нєкаждодньови способ презентовали рижни змисти зоз математики и зоз странских язикох, а єдна роботня була на тему билинґвалних дзивкох у науки. На шветочносци у Школи, попри просвитних роботнїкох, були и представителє оддзелєньох висших класох основней школи и штредньошколци, а присутни бул и Михайло Шанта, капелан керестурски и парох индїйски. Локална самоуправа Општини Кула з нагоди Школскей слави шицким школом своєй општини подаровала пакети кнїжкох, а православним церквом и 400 пакецики за дзеци. Дзецом зоз социялно загрожених фамелийох на Швето подаровани таблет-рахункари. Тоти дарунки достали и штверо школяре зоз Руского Керестура. M. A.

У Основней школи „Йован Йованович Змай” и у Предшколскей установи „Дюрдєвак” у Дюрдьове Школска слава Святи Сава тиж означена символично, без традицийней шветочней програми на хторей звичайно участвую и дзеци. Опрез

икони св. Сави и запалєну швичку православни паноцове пошвецели колїво и славски колач. Школяром бешедоване о живоце и дїлох св. Сави, а у школским голу отворена и вистава школярских роботох робених зоз технїку колаж на паперу. Там виложена и реставрована макета манастира Гиландар, хтору зоз стиропору направел Симеон Рамач, дакедишнї наставнїк технїчного образованя у тей школи. У Школи бул зняти и през тексти о дїлох Святого Сави, и слики зоз преславох Школскей слави прешлих рокох презентовани кратки документарни филм у хторим ше бешедує о символики и важносци означованя того дня. С. С.

ФОДБАЛ ШЕ НАЙВЕЦЕЙ БАВИ И ПАТРИ

О

д 25 найпопуларнєйших спортох на швеце, Сербия одлична у трох: кошарки, тенису и одбойки. Зоз вецей як 4 милиярди шлїдбенїками, фодбал найпопуларнєйши спорт на швеце. Заступени є од востоку на заход и од сиверу на юг, алє популарносц хтору ма у Европи и Южней Америки, нє мож нї зоз чим мерац. На обидвох тих континентох велїм народом то нє лєм бависко, алє способ живота. Фодбал єден з найдоступнєйших спортох ‒ єднак го можу бавиц и спортисти зоз найхудобнєйших пасмох дружтва, як и найбогатши. У даєдних державох фодбал 365 днї у року забера насловни боки у медийох и, по правилу, то перша спортска вистка. Приклади можеме найсц у Анґлиї, Шпаниї, Нємецкей, Италиї, Французкей... У Арентини и Бразилу фодбал вецей як бависко. Младим поколєньом вон витворенє шицких снох. Фодбал найрозширенши спорт на швеце зоз найвецей навиячами и публику. Шветове першенство найпатренше спортске змаганє на швеце ‒ 3,9 милиярди людзе ше уключели до патреня Мундиялу у Бразилу 2014. року. Финале Мундиялу у Русиї медзи Французку и Горватску на телевизиї лєбо диґиталних платформох патрели коло 1,2 милиярди людзе.

Найплаценши спорт Фодбал и найплаценши спорт, а анґлийска Премиєр лиґа найплаценша лиґа на швеце и найпатренша професийна спортска лиґа на планети. Фодбалере найплаценши спортисти, клуби найбогатши, а ФИФА (Шветова фодбалска федерация) найвекша и наймоцнєйша спортска орґанизация на швеце. Постоя вецей як 200 национални федерациї и вецей як 6 500 професийни клуби на швеце, хтори реґистровани у ФИФА. Фодбал бавя 250 милиони людзе зоз 200 жемох, даєдни рекреативно и аматерски, а даєдни професийно.

За фодбалом кошарка и крикет На другим месце кошарка. Вона ма штири раз менєй провадзачох як фодбал, а найпопуларнєйша є у Сиверней Америки. Крикет на трецим месце. У Сербиї, алє и у векшей часци Европи о тим спорту ше мало зна. Интересантне же ма вецей навиячох як кошарка (коло 2 милиярди), прето же є найпопуларнєйши у Индиї и Пакистану, а там жиє пиятина шветовей популациї. Високо є ранґовани у Анґлиї, Банґладешу, на Карибох у Южней Африки, у Австралиї и на Новим Зеланду.

Прерисуй офарбени поля на точни места.

Автор Нела Таталович

ПРЕРИСУЙ

Руш ше по тим лавиринту и найдз праву драгу по хторей видзеш з нього и сцигнєш... дому.

Автор Нела Таталович

ЛАВИРИНТ

НАЙДЗ ЦИНЬ

Автор Нела Таталович

Медзи дзешец цинями лєм єден прави. Найдз го и заокруж.

Автор Нела Таталович

ПОВЯЖ ЧИСЛА

Повяж числа од найменшого по найвекше и офарб рисунок.

БЕШЕДУЄМ ЩИРО О СЕБЕ Того мешаца до Редакциї сцигло барз мало роботи, а то лєм 18 школярски, озда пре жимски розпуст. Руски Керестур: Сара Еделински, Силвия Папуґа, Кристина Сопка, София Симунович, Мия Чордаш (IV); Кристина Русковски, Андрей Провчи (V); Лана Штранґар (VI). Вєдно 15 роботи. Нови Сад: Ена Вицкович (IV); Кристина Ковач (V); Михайло Ковач (VIII). Вєдно 3 роботи.

Матия Макша, IV, Коцур

МОЯ ШЕСТРА Моєй шестри мено Мартина. Ма дванац роки. Ходзи до шестей класи. Кед сом ше народзела, вона ме чувала, любела, облапяла. Видзела сом тото на слики. Вєдно зме росли, вадзели ше и крашнє зме ше бавели. И тераз ше дакеди побиєме, алє я ю барз любим, а и вона мнє люби. Мартина ми нє вше сце дацо дац, а я єй вше дам цо сце. Дакеди ми крашнє зачеше власи. Цешим ше кед ми товаришки похваля фризуру. Я им вец гварим же ме шестра так крашнє зачесала. Дараз є нагнївана на мнє, бо єй упрекосцим. О кратки час ше уж шмеєме и вєдно ше бавиме. Любела бим кед бизме вше були зложни и кед бизме помагали єдна другей. Вона тото нє вше сце, бо є старша. Волї ше шейтац зоз своїма пайташками, алє часто сце и зо мну. О даскельо роки верим же будземе ище блїзши, як найлєпши пайташки. Сара Еделински, IV, Руски Керестур

Дакеди роздумуєм о себе, о своїх чеснотох и нєдостаткох. Кед ше задумам, похопюєм же сом авантуриста. Любим путовац, ходзиц на журки, сликовац ше и дружиц. Найволїм кед дахто з моїх товаришох або я орґанизуєме даяке зазберованє. На тих друженьох бешедуєме, танцуєме, слухаме музику и франтуєме. Барз сом любопитлїва, та вше любим випробовац дацо нове. Любела бим покоштовац китайске и японске познате єдло суши. Чула сом же ма специфични випатрунок и смак. Любим тренирац гоч яки спорт и мерковац на свой красни физични випатрунок. Уживам ше шминкац, бо ме тото на одредзени способ змирює. Вше пробуєм класц нови фарби, а любим хасновац и нови помади. Интересантне ми експериментовац дацо у кухнї. Любим мишиц цесто, печиц колача и пражиц плачинки. Мам и нє добри звикнуца. Найгорше, прецо ме мац часто опомина, то телефон. Барз часто ше дописуєм з товаришками и товаришами, або на телефону патрим видео филми. Пробуєм ше одвиковац од телефона кед єм, бо знам же то нє добре. Трудзим ше нє хасновац телефон голєм два годзини потим як рано станєм. Шицми маме и добри и нєдобри прикмети и чесноти и пре тото ше нє треба ганьбиц. Треба же бизме вше були свойо и же бизме нє допущовали другим най нас губя. Марина Барна, VIII Дюрдьов

Валентина Еделински, VII, Руски Керестур

СЛОНЧЕ МОЙСЕЙ Седеммешачне слонче Мойсей остало широтка кед му ловаре крадоше забили родичох. Найдзени є сам, вигладнєти и на рубцу шмерци, у резервату Малавию. Прилапела го фондация „Джамбо” и тераз ше о нїм стараю людзе чийо шерца любезни Мойсей освоєл за шицки часи. Кед го людзе виратовали, постал часц фамелиї своєй людскей мацери ‒ жени Джеси при хторей аж и шпи на посцелї. Мойсей ше люби бавиц у праху, а найволї кед го дахто гласка по сурли. Кармя го зоз цуцлу и теди наисце випатра як велька, розбавена беба. Лєгко прави приятельства, а найлєпши приятель му Джесийов пес. Барз є любопитлїви, и шицко сце пробовац.

ШАМПИОНИ У СКЛАДАНЮ РУБИКОВЕЙ КОЦКИ Австралиянєц Феликс Земдеґс постал шветови шампион у класичним складаню Рубиковей коцки. Седемнацрочни Феликс зложел шицки поля цифрованей коцки за лєм 7,36 секунди. Титулу шветового шампиона и награду од 4 500 долари освоєл на першенстве у Лас Веґасу, дзе були 550 змагателє зоз 37 жемох. Земдеґс бул лєпши и од потерашнього шветового рекордера Марса Валака зоз Голандиї. „За освойованє шампионскей титули потребни, вшелїяк, талант, алє верим же зоз достаточним вежбаньом и трудом кажде може зложиц Рубикову коцку за менєй як 30 секунди” ‒ гварел шампион Феликс.

ЄГИПЕТ ‒ ОЦОВЩИНА СКЛА За оцовщину скла трима ше Єгипет, дзе у археолоґийних викопованьох найдзени предмети зоз скла, остатки роботньох и часци пецох за розпущованє, векши количества склєняних судзинох и рижни склєняни прикраски, хтори ше хасновало у робней черанки. Розвиту продукцию скла мали и Феничанє, Асирци и Палестинци. Иншак, саме скло файта черствей чечносци, осносно збир молекулох хтори ше медзисобно нє тримаю так моцно як метал лєбо древо. Нєшка ше скло формує з машинами. Вони правя найрижнороднєйши форми, а зоз окремним обробком скла достава ше кришталь. Поведзме и тото же ше скло достава зоз кварцного писку до хторого ше додава соду, вапно и други материї. У вельких пецох сировина ше розпущує на коло 1 500 Целзиюсово ступнї. Зависно од файти скла, до пеца ше кладзе рижни материї, алє и фарби за офарбени скла. Так пририхтана маса сипе ше до фурмох. Пририхтала Р. Ґ. П.

Марко Ковачевич, VIII, Руски Керестур

Емилия Мученски, III, Коцур Ребека Сабадош, VI, Руски Керестур

Аня Симич, VI, Руски Керестур

Йован Винаї, II, Нови Сад Милица Миклош, V, Вербас