Issuu

РОК LXХII • ЧИСЛО 1 ЯНУАР •2019 ЦЕНА 100 ДИН

БАЙКЕРЕ РОЗВЕШЕЛЄЛИ ДЗЕЦИ У КОЦУРЕ

Пред Новим роком дзеци у предшколскей установи „Герл°їчка” у Коцуре були барз радосни, бо им виховательки виволали же их нащивя Дїдове Мразове, а же припутую на моторкох. За тоту нагоду наймладши пририхтали красну програму на хторей рецитовали и шпивали, та так доволали нє єдного, алє вельо Дїдох Мразох. Були то члени Мото клуба „Пеґасус” у Коцуре. На моторкох убегли до двора оводи и добрим дзецом, а там шицки барз добри, подзелєли новорочни пакецики. З. К.

ГУМАНИТАРНИ ПАКЕЦИКИ ДЗЕЦОМ У Руским Керестуре Пред крачунскима и новорочнима шветами коло 150 дзеци зоз ПУ „Бамби”, оддзелєня „Цицибан” у Руским Керестуре виполнєли Вельку салу Дома култури и возбудзени чекали пакецики хтори им принєсли и подзелєли волонтере Християнскей гуманитарней орґанизациї „Блейсвуд” зоз Шкотскей. Радосни дзеци госцом подзековали найкрасше як знали – зоз крачунскима и новорочнима шпиванками. Тоту гуманитарну акцию орґанизовала Протестантска баптистична церква и у велїх других местох нє лєм у Сербиї, алє и у других державох. У Новим Садзе Гуманитарни пакецики достали и нашо дзеци у Новим Садзе. Грекокатолїцка церква св. апостолох Петра и Павла достала 130 пакецики од своїх парнякох, дзецох зоз Нємецкей. На Перши дзень Крачуна по вечаршей Служби Божей шицки дзеци хтори були у церкви, достали дарунки, а 30 пакецики однєшени и наймладшим парохияном у Будисави.

^ASOPIS ZA DZECI

Direktor dr Boris Var}a Odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar Vihodzi raz na me{ac u {kolskim roku • Vidava NVU “Ruske slovo” • Bulevar o{lwbodzeny 81/VII 21 000 Novi Sad, • Telefon (021) 6613-697 • @iro rahunok ~islo: 160-923244-82 • Ro~na predplata 1 000 dinari; za ino`emstvo 25 evra • Dizajn: Mariy Gudak Kompxterski obrobok: Mariy Gudak • Lektor: Bla`ena Homa-Cvetkovi~ • Rukopisi {e nw vraca • Drukuw drukarny: “MAXIMA GRAF”, Петроварадин YU ISSN 0353-9938 E-mail: casopiszahradka@gmail.com Ilustraci>: Aleksandra Medw{i

CIP – Katalogizacija u publikaciji Biblioteka Matice srpske, Novi Sad 821-93 ZAGRADKA: ~asopis za dzeci / odvi~atelqni redaktor Melaniy Rimar. – Ro~. 50, ~. 1 (1991) – . – Novi Sad: Ruske slovo, 1991 –. – Ilustr. ; 24 cm Mese~no tokom {kolske godine. – Nastavak publikacije: Pionirska zahradka ISSN 0353-9938

На насловним боку: Дзеци на швето св. Миколая у грекокатолїцких церквох у Старим и у Новим Вербаше (Фото: Ана Маркович)

Здраво, заградкаре! Верим же сце праве так задумовали жимски розпуст. Нє завадзало би гоч би було ище два раз вецей шнїгу, алє добре же го було и тельо. Було и шлїщанки, гоч лєм у гумнє, при капурки лєбо опрез хижи, а велїм дзецом ше ошмихло щесце, та були и на правих, вельких шлїзкалїщох. Знам же ше велї найбаржей радовали Вилїї кед ходзели по шпиваню и влєкли дому красни дарунки, а чи сце попаметали хто дзе и кельо новорочни пакецики достал? Цо вас найбаржей розвешелєло? Озда дахто напише и до „Заградки” о красних памяткох на жимски швета. И даєден писмени состав з мацеринского язика сиґурно будзеце писац на тему розпусту. А вон так швидко прешол, же сце ше нє сцигли одпочинуц од школи, а анї вона од вас. Друге полроче уж почало дзелїц обовязки. Длугше є як перше, та будзе задавац и вецей роботи, алє вредних и совисних нє настраши, бо знаю гевту народну присловку: ЯК СЕБЕ ПОСЦЕЛЇШ, ТАК БУДЗЕШ СПАЦ! „Заградка” нє задава домашнї задатки, алє вола и чека шицких сотруднїкох най єй пишу и рисую вше кед маю часу, дзеки и инспирациї. Успишне друге полроче жада вам ваша редакторка

МИКОЛА М. КОЧИШ

ЖИМСКА НОЦ

Завива витор по польох наших, у цмей му ноци нїхто нє судзи, та гарсци шнїгу до очкох руца, поспани дзеци зоз сна вон будзи. Вец сичи, плаче, под облак шеда, и йойчи смутно, диханє спера, уцихнє кущик, вец дихци, дихци, яґод же капе, чуєш – умера... Алє о хвильку уж знова витор зврещи у сухих, голих конарох, и вец ше шмеє, шмеє як блазен же так спреведол малих школярох.

ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ

СВЯТИ САВА И ВЕРБА Путовал святи Сава по своїм краю, та вистати шеднул под єдну вербу най ше у сну одпочинє. Верба такой схилєла свойо конари и направела му ище лєпши хладок. А єден соловей зашпивал: – Савови лєпше, Савови лєпше! Верба спущела конари ище нїжей. Теди шицки соловеї, хтори були блїзко, зачвиринкали: – Савови! Савови! Верба одвитовала: – Нє можем баржей, ниа, конари ми дорушую жем. Алє соловеї нєпреривно, гоч дзе спаситель спал, шпивали: – Савови! Савови! Кед ше святитель одпочинул, подзековно попатрел на вербу, станул и пошол. Верба остала жалосна верба, бануюци за своїм госцом. И шицки верби зоз єй роду и нєшка тримаю спущени конари за спомин же ше под конарами їх прамацери одпочивал святи Сава.

СВЯТИ САВА И ЦЕМНИ СВЯТИ САВА И ОЦЕЦ И МАЦ З МАЛИМ ДЗЕЦКОМ Принєсли оцец и мац свойо малючке дзецко до церкви ґу Святому Савови, и замодлєли го, най поблагослови дзецко и най му да щесце. „Я го поблагословим, так як и Исус дзеци благословел, а щесце му можеце дац лєм ви, його родичи, кед го одмалючка будзеце учиц: робиц, шпоровац, нє спреведац, нє краднуц, слухац, буц побожни, почитовац старших, у шицким буц умерени, чувац свойо здравє.” Родичи робели так як им святитель гварел, та їх мале дзецко, кед виросло, постало добри, вредни, чесни и побожни чловек. О тим ше надалєко приповедало, та зоз шицких бокох приходзели людзе и приводзели ґу Святому Савови свойо мали дзеци, же би их благословел и дал им щесце. А святитель шицким гуторел так як и гевтим першим родичом. Зоз кнїжки „Приповедки о Святому Савови”

Святи Сава преходзаци по лєше нєдалєко од валалу обачел краву и за ню целє. Идуци далєй, святитель сцигол ґу хижи єдней ґдовици хтора мала старого, цемного швекра. Од чежкого путованя Святи Сава бул барз вистати, та шеднул и почал зоз стариком приповедац. Цемни ше му питал: „Чи ши, даяким концом, видзел при драги краву?” Сава му одвитовал же нєдалєко, у лєше видзел краву з целєцом. Цемни такой розказал нєвести най пойдзе опатриц чи то их крава, цо ше страцела пред трома днями. Нєодлуга ше жена врацела и пригнала краву и целє. Старик єй гварел най увари полудзенок, а док вона варела, вон ровно бешедовал зоз Святим Савом. По полудзенку ше Святи Сава рихтал пойсц. Цемни знова розказал нєвести: „Одкрай тому худобному фалат хлєба и дай му гарсц сира, бо нє знам дзе го застанє ноц.” Жена зробела як єй поведзене. На одходзе Святи Сава гварел цемному: „Кед ши таки добри, Бог ци знова отвори вид!” И накадзи святитель пошол, цемни препатрел.

ОБЛАЧОК ДО ШВЕТА

ДРАГА ДО ШВЕТА

Першу збирку приповедкох за дзеци написал и обявел под насловом Крочаї Микола М. Кочиш 1963. року, а вец 1969. року обявени Зборнїк приповедкох за дзеци Слунечни роки, дзе були заступени дзешец руски авторе. Од теди прешло пол вика, а нашо наймладши читаче нє мали кнїжку хтора би им на єдним месце приблїжела прозну творчосц шицких наших писательох. Вєшенї 2018. року НВУ Руске слово у Новим Садзе видало першу Антолоґию приповедкох за дзеци Драга до швета. У нєй заступени петнац авторе хтори по тераз обявели єдну лєбо вецей кнїжки приповедкох за руски дзеци: Михайло Ковач, Евґений М. Кочиш, Штефан Чакан, Микола М. Кочиш, Штефан Гудак, Евґений Чакан, Мирон Будински, Мелания Павлович, Микола Скубан, Дюра Папгаргаї, Ирина Гарди Ковачевич, Юлиян Пап, Ксения Варґа, Агнета Бучко Папгаргаї и Мелания Римар. Даєдни приповедки познати нєшкайшим дзецом, алє у Антолоґиї Драга до швета хтору пририхтала Мелания Римар, велї приповедки пред двома, трома и вецей децениями обявени або у Заградки або у даєдней кнїжки спомнутих авторох, та их давно нє мож купиц и попречитовац. Прето, най тота Антолоґия будзе тал нашим дзецом од писательох хтори пре нїх и за нїх писали по руски. МИХАЙЛО КОВАЧ

ДЇДО ЗОЗ ШНЇГУ Вчера док зме ше санкали, мойо ме пайташе ошмеяли. Справели зоз шнїгу Дїда ‒ а бул вельки, бида! Очи му зоз огорену чутку справели, а место носа червену паприґу положели. До рукох му стару метлу дали, а до устох мал пипку достац, алє ю нє мали. Я кед пришол, вон уж бул справени, а стал таки голи як древени. Я думал же му жимно кед є нє облєчени. Знял сом кожущок же го на Дїда заруцим, алє кожущок бул мали. Кед ше я огляднул ‒ шицки ше шмеяли. Ище ми и пригваряли тоти дурни глави: – Нє давай Дїдови кожущок, бо ше розпущи од горучави... Другого вечара я мал знова параду. Лєм тераз нє з Дїдом, алє на ляду. Стретнул ме наш качур Ґеґаль Дюра, та ми гвари: – Чуєш ти, Яни, товаришу стари! Чом же би ше и ми дакус нє шлїзкали? Тот качуров предклад шицки зме одразу прияли, та док ши з оком клїпнул, уж зме шицки ґу бари понагляли. Напредок ишла Марципаня кура, а за ню такой Ґеґаль Дюра. Вец ишол Микола кандур, зоз дзвигнутим хвотом, як з пушку бандур. За Миколом ишол Ферко, а за Ферком Бурко пшиско, зоз хвостом як одрубане пориско. Же би було шицко у порядку, я ишол на остатку. Так зме ше тому шлїзканю радовали же зме през цалу драгу шпивали. Ферко и курка шпивали о сакайтове кукурици, цо стої у коморки на полїци. Качур Дюра шпивал о малих рибчатох и ище о менших жабчатох, а Микола себе под нос мурчал о мищатох и голубчатох. Я и Бурко за нїма бруґовали дотля док зме ше при бари нє позастановйовали. Накеди писня уцихла, шицки зме ше влапели до дїла. Алє, мамо моя мила, таку параду сце озда нїґда нє видзели яку зме дожили я и мойо товарише весели. Бурко ше перши залєцел, та ше нараз на хвосце почал шмикац так же Ферко од страху почал кукурикац. Марципаня ше плянтала, розчаковала, кодкодакала, и як шалєна врещала. Ґеґаль ше як зайда котулял по ляду, а я зарил до ньго з носом и зоз браду. За мну на лядзе таке як даяка гвизда остала, а пре тоту гвизду мнє гиря на чолє остала. Анї нос ми нє остал цали, так же зо мну аж и домашнї роботу мали. Микола нє барз шмели. Нє мал ципели, та стал на побрежю таки за нас шицких застарани. Мац ми дома аж так гварела: – Чом же и ти, сину, нє таки як тот наш Микола мудри и роздумани?

ЖИМУШНЇ ЧАС У ВАЛАЛЄ

приходом жими починал час розваги и вешеля. Дакус ше з тей розваги ушло и одроснутим, алє найвекша часц оставала за младих. Правда, дзивчата дзеля судьбу своїх мацерох. Накадзи ше задзивчи, купя єй кудзель, лєбо ше єй уйдзе од даєдней старей баби котра уж нє предзе. Пресц на дванац-тринац роки уж кажда дзивка знала. За тото ше постарали баби. Же би ше тота нєлєгка робота цо лєпше окончела, и же би були у дружтве, млади ше сходзели на прадки. Гуторели же ходза до „ґаздинї”. На прадки ходзели и жени, лєм же нє до ґаздинї, алє по сушедстве. Хлопи ше тиж сходзели вечарами, а гуторели же иду шедзиц. „Ґаздиня” синоним за младежски прадки. Валал бул подзелєни на даскельо часци и младеж ше там сходзела, вжиме до ґаздиньох, на танєц до карчмох, а тиж и на бавенє вечарами. Таки часци мали назви по улїцох. Так у Керестуре були: Циґлашорци, Буджачанє, Велькошорци и Курташорци. Младежски дружтва були так орґанизовани же хлапци були по два роки старши як дзивчата. У єдним району було даскельо ґенерациї, обично по три. Вец ше гуторело за младши ґенерацию же то „нашо менши”, а за старшу „нашо векши”. До ґаздинї дзивчата починали ходзиц на дванац, а хлапци на штернац роки. Кед мали по шеснац роки, дзивчата ше починали одавац. Котра ше нє одала до дзеветнац рокох, уж була „стара дзивка”. Обисце за прадки обично видавала худобна фамелия, сама жена ґдовица, лєбо двойо старши людзе. Ґаздиню ше єднало вєшенї, а дакеди и на яр, кед ше престало ходзиц до ґаздинї, за шлїдуюцу єшень. Єдна ґенерация ходзела до єдней ґаздинї и по штири-пейц роки, док ше нє поодавали и поженєли. Ґаздиню ше плацело спрам того як ше поєднали. Тоти цо були з маєтнєйших фамелийох, ношели и огриви, вигризки до пеца. То нє було обовязне, а куповац витрийону до лампи було обовязне за каждого хто ходзел до ґаздинї. Зоз кнїжки „Наш стари дом” Ирини Фейса

ЗЛАМАЛА ШЕ КОРМАНЬ-ДЕСКА Зламала ше кормань-деска, нє пойдземе орац нєшка, анї нєшка анї ютре, поореме напоютре. Танцовала нина з нину у комори под сланїну, шовґрове ше чудовали як то вони видумали. Танцовала тлуста з тлусту у комори под капусту, мужове ше чудовали як то вони видумали. Танцовала редква з маком, а петрушка з пастернаком, то цибуля обачека, та и вона подскочела. Ей, чи грали, чи нє грали, лєм дураци танцовали, мудри очи вищирели, таки танєц нє видзели. Руска народна писня

НАРОДНИ ПРИСЛОВКИ ХТОРА ШЕ ОВЦА З ЧУПОРА ВИДВОЇ, ВОВК Ю ПОЄ! ХТОРА КУРА ВЕЛЬО КОДКОДА, МАЛО ВАЙЦА ЗНЄШЕ! БРАМУШКА ВЛЄЦЕ ЗА ЖИМУ ЗБЕРА! НЄ ТРИМАЙ КОНЯ ЗА ХВОСТ, ВОЛА ЗА РОГИ, А ДУРАКА ЗА СЛОВО!

МИХАЙЛО КОВАЧ

БИЛА ШАПКА ДЇДОВА Мижов дїдо жил у Сриме, кед там вжиме з билих хмарох били шапки падали. Дїдо теди шапку нє мал, та му тоти шиви хмари єдну вельку послали. Же би нє бул гологлави, Баба Жима шапку вжала билу шапку шнїгову. Вжала, скрала, орубела, и закрила аж по уха, стару главу дїдову.

СЕРАФИНА МАКАЇ

СЦИГЛА ЖИМА Сцигла Жима, сцигла, вера, Без кабата, без шлаєра, А пан Мраз шицко спражує И зоз пальцом покивує. Пражим, сцискам, залядзуєм, З панї Жиму вше воюєм Бо вона сце кабат били, А я тельо нє мам сили. Най ше вона прави права, Кед сце най ше и одава, Най зоз витром ше скомпари, А я будзем пайташ стари. А кед вєдно ше здружиме Праве чудо направиме: По колєна шнїгу будзе Гоч ше гнївац буду людзе. Радовац ше буду дзеци Же шнїг веє, лєци, лєци, А пахульки балерини Затанцую танєц фини. Бо саночки порихтани И скиї, а и корчолї, Та най кажде лєм ужива Так як жада, як найволї.

МИРЯНА СТЕФАНОВИЧ

ЧИ ЦИ ЧЕЖКО, ШНЇЖНЇКУ

– Шнїжнїку, Шнїжнїку, чи ци чежко? – Нє, нє чежко, бо мам скиї, алє на нїх ше барз зноїм, та дзечнєйше боси стоїм. – Шнїжнїку, Шнїжнїку, чи ци чежко? – Гей, чежко ми, нє мам власи, а шубару ми вжал Сима, та ми главу хладзи жима. – Шнїжнїку, Шнїжнїку, чи ци чежко? – Га, так, дакус, цо я знам. Мешац дриме, а мраз щипе, та так гварим: – Най шнїг сипе! Прешпивала М. Р.

Нови ципели ми вше барз

РУСОМИР Д. АРСИЧ

НЄ СЦЕМ БУЦ ДОБРИ

ац ми ровно гуторела най будзем ДОБРИ. Оцец нє преставал кажди дзень повторйовац: – Сину, будз ДОБРИ. Дїдо ми поряднє надпоминал же найлєпше буц ДОБРИ. Баба ми у каждей нагоди шептала, як кед би ше обавала од дачого: – Будз ДОБРИ, ДОБРИ и лєм ДОБРИ! И од других родзинох, сушедох, та и од нєпознатих людзох, поряднє сом слухал виреченє: – Будз ДОБРИ! Прилапйовал сом совит. Послухал сом мацер. Прилапел сом оцово слова. Бабу сом нє сцел розчаровац, дїда увредзиц и нє буц ДОБРИ. Тото сом нїяк нє сцел. Ходзел сом до школи. Кажди дзень сом ше учел, писал, раховал, читал. Трудзел сом ше буц ДОБРИ. Лєм ДОБРИ. И удавало ше ми. Зоз дакус и ище менєй роботи. Нє було бриґи. У каждей нагоди, вше кед ше ми сцело, а сцело ше ми вше, бо так мойо сцели, бул сом лєм ДОБРИ. И дзивчата и хлапци ме любели. Любели ше зо мну бавиц. И учиц ше зо мну. На екскурзиї ше змагали хто длужей будзе при мнє. И учителька ме любела, бо нє лєм же сом бул ДОБРИ, алє и прикладни... На концу першого полроча бул сом прещешлїви. Учителька ми дала школярску кнїжочку зоз словами же сом наисце ДОБРИ. Подзековал сом єй и рушел сом ше дому радосни и ище радоснєйши: – Оцец, мамо, дїду, бабо... махаюци зоз кнїжочку, убегнул сом до хижи. Мац перша вжала кнїжочку. Отворела ю и, ниа, твар ше єй нахмурела. – Га... ти ДОБРИ...!? – Цо? – Скричал оцец. – Цо гвариш? Же є ДОБРИ? А, так нє мож... Баба руцела око на оцени. – Гей, сину, ти наисце ДОБРИ – а ясно сом видзел слизи як ше злїваю по єй зранцованей твари. Дїдо ше ужерал до написаного виреченя: – Школяр зоз ДОБРИМ успихом закончел перше полроче... А вец завар кнїжочку и застарано гварел: – Буц ДОБРИ, то ганьба. А я патрел на нїх и чудовал сом ше, чудовал и нє могол сом ше лєм начудовац. Га, шицки ми гуторели най будзем ДОБРИ. Тераз лєдво чекам конєц школского рока. Вецей нє будзем слухац анї мацер, анї оца, анї дїда, анї бабу, анї родзини и сушедох... НЄ СЦЕМ ВЕЦЕЙ БУЦ ДОБРИ... Будзем одлични!!! Преложела М. Р.

вельо значели. Нови ципели зме доставали НОВИ кед ше стари, хто зна прецо, вецей нє могло ношиц. Причини купиц нови, нїґда нє було досц, алє ше вше зявйовали даяки нагоди за купованє и то праве теди кед сом ше уж помирела же у єдних ципелох закончим и шлїдуюцу класу. Алє, було винїмково случаї у єдним року. Вше були єдинствени. За тоту подїю доставали зме шицко нове. Шицко найновше, од глави по пети! Мац свою стару сукню днями парала, райбала, пейґлала, прекравала и так аж по тот дзень. О таких дньох шнїла сом по цалей ноци. Кед того дня и праве тоти ципели

требало пробовац и купиц, гварела сом же нє сцем нови ципели. Шицки доокола ше чудовали и патрели на мнє, а я лєм у мацеровим оку, у правим куце лївого ока, збачела слизу. Мац з благим ошмихом змахла з главу, нїжно ме притулєла ґу себе, и гварела: „Ґаравочко моя...” Ципели о хторих сом шнїла, случели ше ми аж о вельо роки. Нє паметам точно кеди и як ше збуло, алє паметам же зме того року, шицки окрем мацери достали дацо нове. Теди сом першираз обачела же ше наисце чежко жиє и же наша фамелия мало зарабя. – Я нє Ґаравка, алє сом мацерова – гварела сом. Вше ми нови ципели барз вельо значели. Єдни таки и нєшка чувам у своїх жаданьох и знам же их нїґда нє купим.

ТАТЯНА ЦВЕЇН

ЦИПЕЛИ

Преложела М. Р.

НЄВИДЛЇВИ ПАТУЛЬОК

ина жила з оцом и з мацеру. Нє мала анї шестру анї брата. Нє мала анї пса анї мачку. А барз сцела мац мачку. Родичи єй гуторели же мачку треба кармиц и допатрац, а нїхто за тото нє ма часу. Вони робя, а Тина ходзи до школи и ма ше учиц. И цо Тина могла? Лєм послухац. А вец, єдного дня, случело ше єй цошка нєзвичайне. У школи на одпочивку отворела штаницлу (паперови мещок) за ужину, а у нєй бул скрити мали патульок Ото. Бул били як дух, барз мали, залїпени у сендвичу. – Уф, яке олєгчанє! – здихнул Ото. – Мержим кечап! Шицок сом ше залїпел. Винїмай ме оталь! Ото вискочел зоз штаницли и почал сцекац. – Чекай! – скричала за нїм Тина. – Лєм кед я вишол з того глупого кечапу... – Алє, цо кед це учителька увидзи? – Нє бой ше! Одроснути ме нє можу видзиц, лєм дзеци. Кед сом жил у замку, могли ме видзиц лєм принцове и принцези. Алє волїм буц у школи, ту ше вше дацо возбудлїве случує. Ото лєтал по класи, задзерал ше до дзецох, а вони го лапали и квичали. Настал общи галайк и нєшор. Шицки ше оруцовали з кнїжками, теками, клайбасами, ґумками... Учителька их нє могла змириц, анї отримац годзину. Зоз школи Ото пошол з Тину дому. Тиново оцец и мац го нє видзели. Алє вон и ту почал паратовац. Вируцал кнїжки зоз полїчки, гомбал ше на лустеру, прецаговал ше през ключову дзирку на дзверох, нарабял зоз шицким цо дорвал. У кухнї помишал соль и цукер, вошол до дунца з медом, а вец вишол и вшадзи го поквацкал. Посипал муку по шицких хижох, пущел пауки же би направели паучину... Тина гуторела родичом же то шицко роби нєвидлїви патульок Ото. Вони перше нє верели, алє нєодлуга заш лєм заключели же ше цошка нєзвичайне случує у обисцу. Оцец сцел висликовац Ота, алє го апарат нє лапал.

Слика була празна. Нагнївани, оцец пошол до кнїжкарнї и купел вельку кнїжку о нєвидлївих существох. У кнїжки начитал же их од такей напасци може виратовац лєм – мачка! Шицки вєдно пошли до предавальнї животиньох любимцох. Там було вшелїяки мачки. Тина вибрала малу, чарну мачичку з билим чолом и билима ножками. Була барз щешлїва. Конєчно мала мачку, хтору так сцела. Облапела родичох и гварела: – О, дзекуєм вам! И обецуєм же ше будзем старац о моєй мачички. Ото ше дома тресол од страху. Бал ше од мачки. Алє гварел Тини: – Нє любим ше хвалїц, алє знай же то я нагнал твоїх родичох же би ци купели мачку. То бул мой трик! – Сцеш повесц, твоя маґия... –видрижньовала ше му Тина. – Идзем я тераз назад до школи. Верим же ме там велї дзеци чекаю. – Лєм идз! – гварела му Тина и змахла за нїм. – Алє знай же у бутику любимцох єст ище вельо мачки... По мотивох приповедки Ґерда Ваґенер „Дух у класи” (виривок) З анґлийского присподобел: Юлиян Пап

НАУКА ЗА КАЖДЕ ДЗЕЦКО

ГРИХИ ПРЕПУЩЕНЯ У вязи зоз карами у пеклє єст вельо символични и духовити анеґдоти. Ниа, єдна з нїх. Пекло уж було полнючке полне, а вонка у шорох було вельо людзох хтори чекали войсц нука. Дяблик мушел заврец капуру. – Остало ище лєм даскельо места. Резервовани су за найвекших гришнїкох, та мушим випитац кандидатох – гварел дяблик и опитал ше єдному чловекови: – Цо ши зробел же ши ту? – Нїч! Я нєвини и нє место ми у пеклє. – Заш лєм ши дараз зробел чежки грих кед ши ту! – Нє! Я наисце нє гришел. Вше сом странєл од людзох. Други охабяли дзеци най умераю од гладу, предавали их, бидних одводзели до рабства, преганяли... Видзел сом вельо нємили подїї, алє сом ше нє мишал до нїх. Заверал сом дзвери най нє патрим на биду и страхоти. Нїґда сом нє брудзел руки зоз злодїями, крадошами и другима цо ширели зло. – Нїґда? А видзел ши шицко зоз своїма очми? – видрижньовал ше дяблик. – Гей, зоз своїма власнима очми – потвердзовал „нєвиновати”. – Вец войдз нука, приятелю мой. Ту твойо место. Людзе гриша зоз думку, словом, дїлом, алє и зоз препущеньом. Могол ши помогнуц, могол ши зопрец зло, а ти лєм мирно патрел и препущовал ши нагоди робиц добри дїла – гварел задовольни дяблик.

МУДРИ ВИРЕЧЕНЯ НАЙ ЦЕ БОГ НАГРАДЗИ: ЗОЗ ЗАРЮ СЛУНКА, АНГЕЛОМ ЧУВАРОМ, ШМИХОМ И ВИРНИМА ПРИЯТЕЛЯМИ. ВШЕ КЕД ШЕ ПОМОДЛЇШ, НАЙ ЦЕ НЄБО ЧУЄ. Ирска присловка ПРАВДИВА ВИРА ЄДНА: ЛЮБОВ ҐУ ШИЦКОМУ ЖИВОМУ. Лєв Николаєвич Толстой

ЖИВОТ СВЯТИХ

СВЯТИ ОСИФ О святому Осифови ше барз мало зна. Бул нашлїднїк Давидового роду, а тото цо найважнєйше, бул Марийов муж, вирни, чесни и скромни чловек хторого Бог вибрал и зверел му свойого Сина Исуса Христа и його мацер Марию. Вон прилапел Божи план и Його волю, гоч му нє було лєгко похопиц свою улогу у тих Божих планох. Евангелист Лука наглашує же святи Осиф анї у єдней хвильки нє поставял питанє чи дзецко Исус наисце обецани Месия. Помага у каждей хвильки: приноши дзецко до храму, дава му мено Исус, сцека з нїм од Ирода до Єгипту, враца ше з нїм и з Марию до израїлскей жеми и населює ше у Назарету. Стара ше о нїм, чува го и бої ше за ньго як и кажди добри оцец за свойо дзецко. Папа Павло VI часто гуторел: „Мисия святого Осифа при Исусови и Мариї була мисия защити, охрани, ратунку и стараня... Мисия святого Осифа и наша мисия: чувац Исуса Христа и робиц же би роснул у нас и коло нас. Осиф Христов защитнїк, защитнїк Дїви Мариї, святей фамелиї, защитнїк Церкви, защитнїк шицких хтори робя, бо и вон бул роботнїк – ремеселнїк. Шицки можеме повесц же є и наш защитнїк.”

МЕЛАНИЯ ПАВЛОВИЧ

ЖИМА Чи то плахти мегки, били, прикрили нам жем?

Чи то цукри сладки, били прикрили нам жем?

То шнїг били веє, веє, на дзеци ше мило шмеє.

МИРОН КАНЮХ

ДЗЕ ТУ КОНЄЦ Мала Сенка ше барз нагнївала. Стари кандур Марко ше покрадзме прицагнул ґу малей цинки котра пробовала зоз шнїгу витаргнуц залядзене заренко житка. Скочел и лєм цо ю нє влапел. На пазурох му остало аж и єдно пиречко зоз цинкового хвоста. – А, нє будзеш ти, кандуриску, лапац цинки! – гварела мала Сенка и заварла кандура до клїтки. Кандур Марко ше барз розжалосцел. Спаднул до велького смутку, опущел баюшиска и лєм блядо патрел опрез себе. Нє сцел анї води пиц зоз пикслочки котру му Сенка положела. Сенка попатрела на ньго, задумала ше, та єй пришло на розум: „Бидна цица, вона би шлєбоди, а нє води.” Пущела кандура, а вон весело змахнул з хвостом и пошол – стрежиц за цинку. Мала Сенка ше барз нагнївала... ИРИНА ГАРДИ КОВАЧЕВИЧ

СТАРИ НОХЦИ Нєшка ше Олекса у дзецинскей заградки цали дзень бавел зоз Маю. Кед мац пришла по ньго, замодлєл ю най яви Майовей мацери же дзивче одведу до нїх, та най по ню придзе аж док ше вони двойо набавя. Бавенє прешло добре. Анї раз ше хлапец и дзивче нє повадзели. Нє поскубал ю за власи, а вона ше анї раз нє розплакала же єй, наприклад, нє дал даєдно зоз своїх бавискох. Уж падал вечар кед Майова мац пришла по свою дзивочку, та ше дзеци аж и навечерали вєдно. Требало их ище лєм окупац и поукладац спац. Кед мац и Олекса остали сами, пришол и оцец. Питал ше як им прешол дзень, а мац ше похвалєла же мали госцинску и же то, випатра, синова нова симпатия. – Наисце, сину? – опитал ше оцец. – Наисце ци ше Мая пачи? – Тату, сладка є, алє ма стари нохци – одвитовал Олекса, бо му цали час завадзало же на Майових рукох налаґовани нохци були полу одрапани.

ВАСИЛЬ МУДРИ

ДЇДОВЕ ШНЇЖНЇКОВЕ Пейцме стоя, у билих шматох, зоз угльом место очох на школским дворе у нас. Школяре их понаправяли, та тераз, закрити з ину, мирно стоя цали час. А кед школски одпочивок, теди дружтва маю надосц – тельо яґод пчолох рой! Ту ше бега, оруцує: лєца груди, з предку, з боку – Шнїжнїкове чувствую бой.

Рамона Будински, 6 роки Коцур

Михайло Копчански, 6,5 роки, Коцур Алиса Биндас, 6 роки Нови Сад

Бабинчак Теодор, роки Руски Керестур Ника Дудаш, роки Руски Керестур

НАЙМИЛШЕ БАВИСКО Мам вельо бависка. Зоз шицкима ше любим бавиц, алє ми наймилше праше. Мено му Праслико. Купела ми го шестра Лена. Направела сом му фотелю, а направим му и телефон. Мой Праслико ма и пайташох. Мено им Вучко и Кити. Вучко то мали вовк, а Кити мачка. Любиме ше шицки штверо вєдно бавиц. Кед я єм, и вони єдза. Зомну и шпя. Любим буц з нїма. По цалим дню зме вєдно. Праслико ма кратки ноги, чарни очи и вельки уха. Целовей є фарби. Вше ше шмеє. Тамара Салонтаї, II, Коцур

ЖИМА Кед нам жима придзе, витор зоз ню идзе, та нам жимно, нос червени, як зоз фарбу офарбени. Зачервеня ше и лїчка кед змарзнута нам улїчка. През дзень вонка ше бавиме, вечар пеци барз любиме.

Исак Новта II, Руски Керестур

МОЙ ГОБИ Мам даскельо гобиї, алє ми два наймилши. Перши гоби ми кошарка. Барз ю любим бавиц зоз своїм дружтвом. Почал сом тренирац тот спорт пред трома роками. Теди сом ходзел до другей класи. Мой брат уж дац два роки ходзел на тренинґи, та сцел и я попробовац. Пачело ше ми. Бул сом на даскелїх турнирох и змаганьох. Мам даскельо медалї и єден пехар хтори сом достал на кошаркашским кампу. Донєдавна ми, щиро поведзено, було дакус допито, бо на тренинґи нє ходзел анї єден пайташ з моєй класи. З єдним пайташом любим бавиц кошарку єден процив другого, а дараз лєм робиме даяки вежби. Други мой гоби то рисованє. З пайташом дацо рисуєме, а вец поровнуєме хто цо нарисовал и чия робота красша. Обично його рисунок красши як мой, гоч ше вше барз трудзим. Нєдавно сом научел нову технїку у рисованю и од теди ю вше хаснуєм. Барз любим обидва гобиї и нїґда нє знам хтори волїм. Томислав Бесерминї, V, Коцур

И слухаме витор вонка, набива ше нам до конка. А нам крашнє, цепло нука, док пуканки мама пука. Алє жиму ми любиме, кед шнїг пада, кед завеє, вонка шицки вец бежиме, на лядзе ше вешелїме. Александар Девич, IV, Шид

Катарина Штефанко, II, Коцур

МОЯ ЖЕМ У МОЇМ ШЕРЦУ Кажде место ноши глїбоко у шерцу любов, смуток, церпенє лєбо щесце. Алє оцовщина тото цо у шерцу ношиме шицки. У нєй зме народзени, рошнєме, жиєме. До нєй ше вше врацаме и споминаме ю кед зме од нєй далєко. Вона жиє у нас. Сербия моя оцовщина. Ту плодни ровнїни и житни поля, лєси Войводини и жридла Шумадиї, красоти Тари, Копаонику, Златибору и Власини, гучанє Морави, Сави и Дунаю, Косово, стара сербска колїска. У Сербиї жию вельо народи, приповедаю на вельо розличних язикох и пестую розлични култури. И шицки ше добре розумиме и шицки зме моцно повязани. Ми народ хтори ма прешлосц, хтору ше од давен давна спомина у писньох. Шицки маме дацо цо лєм нашо. Маме балканску душу и врацу крев старих Славянох. Прето гордо гуториме же нїґдзе нє так крашнє як у Сербиї. Цо єй вецей даваме, вона нам вецей враца, як родитель свойому дзецку. Радуєм ше же жиєм ту, дзе жили и нашо прадїдове, ту дзе їх гроби. Радуєм ше же каждому можем повесц хто сом и одкаль сом. Мария Жирош, VI, Кула

РОЗДУМУЄМ О ПУТОВАНЮ ДО ФРАНЦУЗКЕЙ Роздумовала сом о путованю до Французкей. Любела бим нащивиц єй главни город, Париз. На сликох сом видзела же то барз красни город. Перше бим пошла опатриц Айфелову турню. Вец бим ше прешпацирала по найпознатшей улїчки Шанзализе, а обовязно бим пошла и до музею Лувр. То єден з найпознатших музейох на швеце. Там ше находзи славна слика Мона Лиза. Понеже Париз „рай за шопинґ”, поопатрала бим вельо робни хижи, а вшелїяк и предавальню „Тоти”. Нє препущела бим салу за забаву и танци „Ла Барон”. После воженя по рики Сени, нащивела бим єдну з найпознатших парижских атракцийох – Дизниленд. Париз барз красни город, насампредз за любительох рижних уметносцох.

Павле Штефанко, I, Коцур

Михаела Ґубаш, V Коцур Аня Ґовля, IV, Руски Керестур

ЦО МИ ЗАВАДЗА ПРИ СТАРШИХ Тераз зме у таких рокох же у каждей хвильки, и у каждей особи видзиме дацо цо нам завадза. Пре даєдни ствари, найчастейше нєважни, знаме ше повадзиц. Дакеди звади тирваю барз кратко, а даєдни знаю тирвацо претаргнуц вязи медзи людзми. Звади вибухую медзи нашима парняками, алє ше частейше повадзиме з родичами и другима старшима. Дзеци ше часто повадза пре любомору, котра присутна у тих рокох. Обачуєм же ше и зо мну дахто повадзи прето же му цошка завадза, або є любоморни. Трудзим ше нє обрацац повагу на тото кому цо при мнє завадза. Нашо дзецински звади лєгко и швидко мож ришиц и забуц их. Найвекши проблем настава кед ше дзецко повадзи з родичами. Векше дзецко ше нє будзе длуго вадзиц, алє будзе пробовац змириц ситуацию, гоч то нє вше лєгко и нє мож забуц як кед би ше нїч нє случело. Родичи вше муша вигнац на шветло свою правду и указац же вони у праву. Дзеци вец страца сцерпенє за дальшу зваду и оправдованє своїх поступкох, а родичи предлужую зваду. Пре твою гришку хтора и спричинєла зваду, родичи находза ище и нови дробнїци пре хтори ши анї нє виновати, та ци одредза и даяку кару. Моїх парнякох родичи кару так же им забраня вечарши виходи, беру им мобилни телефони, задаваю вецей роботи у обисцу... Мнє мойо родичи кару так же ми нє даю єсц чоколади. Гваря же то чкодлїве и же од чоколадох виходза пирщки на твари. Сами себе тото надумали, и ту конєц. Гей, вони вше маю право. Нє строги су, алє тото з чоколаду и виходзеня вечарами думам же нє маю миру. Гоч єст хто ме припровадзи дому, вони ме голєм дзешец раз волаю на телефон и приводза ме до нєприємних ситуацийох. Гоч шицко у порядку, вони ше вше бриґую. Нє можу зрозумиц же зме уж нє мали дзеци, нє розплачеме ше пре дробнїци и нє поносуєме ше гоч кеди. Потребни нам простор и шлєбода. Бо, як иншак найдземе щесце? Попри шицких звадох, нєпорозуменьох и бриґованьох, розумим своїх родичох же так барз дзбаю о мнє. Вони вше ту и вше су порихтани помогнуц ми. Гоч ми дакеди шмишно же ше прейґмирно стараю, розумим их. Маю лєм мнє и попшвецую ми цали свой живот. Прето их барз любим. Найволїм их! Мария Горняк, VIII, Дюрдьов

Дора Боцко, III, Бикич

ЖАДАМ ЗАБУЦ Кажде ма даяку подїю хтору би любел забуц. То углавним смутни подїї. Мам даскельо подїї хтори бим любела забуц, а знам ше ше на нїх ище длуго будзем здогадовац. Тота ситуация вязана за мою шестру. Була сом мала, та сом нє розумела цо ше случело. Мала сом лєм осем роки. Анї тераз нє розумим шицко, алє добре знам тото найважнєйше. Бул цалком звичайни дзень. Врацела сом ше зоз школи. Дома нє було нїкого. Брат бул у школи, шестра у Новим Садзе, оцец на роботи, а дзе мац? Телефоновала сом єй, алє ше нє явела. Нєодлуга сом ю знова наволала, и теди ми лєм гварела же є у Новим Садзе. Застарала сом ше, бо ми нїч нє потолковала, а чувствовала сом же ше случело цошка нєприємне. Познєйше сом дознала же була при моєй шестри хтора мала вельки болї у бруху. Одвезли ю до шпиталю. Лїкаре гварели же ю муша оперовац. После операциї, хтора ше добре закончела, моя шестра мушела остац у шпиталю ище три мешаци. Перши мешац нє шмела сама исц до купальнї. Лєм лєжала. Було єй допито. Шмела єсц лєм варени яблука, гоч єй нє були смачни. Родичи и баба ю часто нащивйовали. Були барз забриґовани, бо вона прецерпела вельки болї. Любела бим забуц тоту подїю. Анї нєшка нє знам яка була хорота, алє знам же шицким нам було чежко и були зме застарани. Я ше за ню барз бала кед мала буц оперована, прето жадам забуц тоту подїю. Марина Медєши, VI, Коцур

НОВОСАДСКА „ПАХУЛЬКА”

є мож повесц кельо учашнїкох було на традицийней крачунско-новорочней манифестациї „Пахулька” у Руским културним центру у Новим Садзе, бо их було наисце вельо, а наймладши ище нє знаю анї чишлїц до тельо. Праве тоти наймладши, дзеци хтори у ПУ „Радосне дзецинство”, у обєкту „Палчочка” ходза на годзини руского язика, зоз свою винчованку родичом и виховательки Александри Колбас отворели вечаршу програму 20. децембра 2018. року и почали доволовац Дїда Мраза. Од початку их слухал, алє бул скрити за углом, же би ше возбудзени нє побунєли у тим цо сцели указац численей публики. Учительки Ана-Мария Рац и Оля Яковлєл зоз своїма вреднима школярами пририхтали дакус иншаку „Пахульку” як були потерашнї. Дзецински хор нащивительох привитал зоз шпиванку „Перши шнїг”, а потим опрез микрофона дзеци шором ставали и рецитовали о жими, о Дїдови Мразови, о Новим року и о розпусту. Шицки вєдно научели шпивац и красни коляди, а провадзел их Владимир Сивч. Програма нє лєм же була барз весела, алє и поучна, та и старши од своїх дзецох могли научиц койцо цо по тераз нє знали. Так дознали од кеди квециме ядловец, як настало квеце крачунска гвизда, яки єст новорочни обичаї, дзе жию ирваси... Шицки знаме же шнїг били, а на „Пахульки” зме чули же може буц и белавей и ище даякей иншакей фарби. Дознали зме и яки здрави орехи хторим ше найбаржей радуєме кед их зашпиваме на Вилїю, а треба их єсц цали рок. Талантовани музичаре указали як знаю грац на клавире и на саксофону. Програму водзела Фиона Грубеня. Дїдо Мраз сцерпезлїво слухал шицких учашнїкох, а кед почали шпивац „Дзвончки, дзвончки”, нє могол витримац кучац скрити, та вошол до сали влєчуци на хрибце вельки мех з дарунками. Шицких барз обрадовал и вец ше ище и висликовал з нїма най у бутєлару вше ноши памятку на новосадски дзеци и їх „Пахульку”. М. Римар

КРЕАТИВНИ КУЦИК

ВИРАХУЙ ЯКЕ СТАРЕ ДРЕВО

Кед даєдно древо одпилєне, на стеблу мож почитац кельо єст персценї (рочнїки), та тельо роки мало древо. Алє, єст способ вираховац и яке старе живе древо. Поведзме, дїдо твердзи же орех у їх загради посадзел ище його оцец, а твой прадїдо. Кед нє вериш же тот орех сторочни, лєгко можеш превериц. Вежнї даяку шпарґу або порващок, та померай обсяг стебла. Померане число центиметерох подзель зоз 2,5. Обсяг древа ше кажди рок звекша за коло 2,5 центиметери. Значи, древо чий обсяг 90 центименери, старе 36 роки.

Бреза

Кед знаш файту древа, можеш ище прецизнєйше одредзиц його старосц. Наприклад, дуб и бреза рошню коло 1,7 центиметери рочнє, сосна коло 3 cm, а явор коло 2,8. Подзель обсяг стебла зоз тима числами, место 2,5.

Явор

Сосна Дуб

ПРЕРИСУЙ СКОРУ ДРЕВА Вежнї чисти били папер, прилож го на скору древа и притримуй го з лїву руку. Зoз восковим печацом нїжно чухай по паперу, так най поцаги буду у истим напряме. Шицки цифри зоз скори останю прерисовани на паперу. Так исто можеш прерисовац и лїсце. Муши буц сухе, а вибер таке цо ма вельо нерви и жилки. Полож лїсце на суху подлогу, на ньго грубши папер. Цагай по нїм з восковим печацом вше у истим напряме. Єден бок лїсца вше гладши як други. Пробуй прерисовац обидва боки. (Зоз кнїжки „101 ствар хтору треба зробиц вонка”, Видаватель – Вулкан видавательство д.о.о., Беоґрад)

ПРЕРИСУЙНА МРЕЖУ Прерисуй точно рисунок на долню мрежу и офарб го.

Автор Нела Таталович

ОФАРБ РИСУНОК

Офарб рисунок зоз задатима фарбами хтори означени зоз числами.

Автор Нела Таталович

ЛАВИРИНТ

Риш лавиринт, та дознаш хто сцигнє ґу санком.

Автор Нела Таталович

Повяж числа од найменшого по найвекше, а потим офарб рисунок.

МОЙ ШЛЄБОДНИ ЧАС

За перше тогорочне число „Заградки” до Редакциї сцигли лєм 18 школярски роботи. Бул жимски одпочивок, та ше озда и поштаре, а нє лєм школяре одпочивали. Дюрдьов: Елеонора Винаї, Стефан Ґнип, Ваня Роман, Никола Йованов, Иван Молнар, Арсен Станкович (III); Мария Горняк, Ясмина Будински, Желяна Такач, Златка Канюх (VIII). Вєдно 14 роботи. Кула: Минеа Тадич (IV); Мария Жирош, Николина Такач (VI). Вєдно 4 роботи.

Офарб рисунок!

Я свой шлєбодни час препровадзуєм дараз нука, а дараз вонка. Нука бавим бависка на компютеру, читам, рисуєм лєбо патрим рисовани филми. Кед сом вонка, вец ше найволїм бавиц на оганячки, на джмурки и правиц даяки хижки. Любим ше вожиц и на бициґли. Зоз братняком любиме пойсц до баби и там ше бавиц зоз псом. Бабовому псови мено Мими. Мали є. Ма лєм штири мешаци. Люби ше бавиц зоз лабдами. Кед нам баба напече колача, такой понагляме єсц. У загради глєдам мачки, лєбо ше пендрам на древо. Кед красна хвиля, а мам шлєбодного часу, дараз пойдзем до пайташа. Любим шлєбодни час крашнє вихасновац. Арсен Станкович, III, Дюрдьов

УХУРУ – ВЕРХ ШЛЄБОДИ

ХАСКИ НАЙШВИДШИ НОРДИЙСКИ ПЕС

Килиманджаро – „Велїчезна гора” – находзи ше на гранїци медзи Танзанию и Кению. То найвисши верх у Африки. Килиманджаро ноши горде мено Ухуру, цо значи – верх шлєбоди. У тропскей обласци восточней Африки, под самим екватором, Килиманджаро зоз верхом Кибо (5.895 метери) дзвига свою вично шнїгову шапку. Тота гора наисце випатра велїчезно, бо вираста зоз нєпреглядней ровнїни, та єй били верх видно з далєка, над морйом хмарох хтори го нєпреривно окружую. На нїзших схилох Килиманджара рошню тропски лєси, а долу ше пресцераю савани и пасовиска, на хторих жию лєви, ґазели, жирафи, зебри и вельо други африцки животинї. Хто сце вецей дознац о тей вулканскей гори, най пречита кнїжку Ернеста Геминґвея „Шнїги Килиманджара”.

СЛОНОВСКА ПТИЦА НА МАДАҐАСКАРУ

Сибирски хаски медзи найстаршима расами псох на швеце. Перше споминанє тей раси вязане за сибирски народ Чукчи. Хаски директни потомок псох за цаганє санкох. Нєзаменлїви є член каждей ґрупи сибирских рибарох и ловарох. Цага санки там дзе улов сиґурни, алє и чува мали сибирски населєня од вигладнєтих вовкох. То найшвидши нордийски пес. Нє бреше, алє гласно завива. Ма барз густу шерсц хтора го щици од оштрих жимох на Арктику. Може витримац температуру и до минус 60 ступнї Целзиюсово. На хвосце ма барз длугоку шерсц, та себе зоз хвостом греє нос. Хаски барз интелиґентни пес. Люби дзеци и нїжни є ґу нїм. Бежац може гоч докля, покля ти можеш витримац.

У историї нє було векшей птици як слоновска птица на острове Мадаґаскар. Була зоз фамелиї нойох. Нє могла лєциц. Вимарла у 17. вику. Людзе ше на тото острово населєли медзи 3. и 6. виком, а науковци гваря же єдли месо и вайца з тей птици. Птици були високи и до 3 метери, а чежки коло 700 килограми. Вайца були 160 раз векши од курових, та ше з єдного могла наполудньовац цала фамелия. Слоновска птица мала барз груби ноги, моцну шию, малу главу и моцни джубок. Єй пирє баржей здабало на шерсц, як на пирє. Вид єй нє бул барз розвити, та ше досц помали рушала и прето ю ловаре успишно ловели. Pririhtala R. ]. Petrovi~

Емилия Ждиняк, II, Шид

Мария Сакач, II, Коцур

Кристина Ковач, III, Нови Сад

Мартина Еделински, IV Руски Керестур

Милица Бировлєв , III, Вербас