Issuu

TIPS OM

GEZOND EN FIT TE BLIJVEN

Kwiek!

GIDS VOOR POSITIEF OUDER WORDEN

GEZOND EN VITAAL

DE LENTE IN

Veel leesplezier!

Beste lezer,

Iedereen herkent het wel. Leuke dingen geven energie en zin in het leven. Wat die leuke dingen dan zijn, is voor iedereen weer anders. De één geniet van een wandeling in de natuur, de ander houdt ervan een moeilijke puzzel op te lossen. Met de DoeBoeken heeft Carinova de afgelopen jaren deze activiteiten voor u gebundeld in één magazine. En met succes!

Door de vele enthousiaste reacties hebben wij besloten u ook dit jaar een Doe Boek cadeau te doen. Deze keer onder een nieuwe naam: Kwiek.

Dit ene woord vat alles samen waar dit magazine over gaat: positieve gezondheid. Kort samengevat: we zetten ouder worden en eventuele ziekte(s) of aandoening(en) naar de

Deze keer een doeboek onder een andere naam: Kwiek!

achtergrond. U en uw omgeving zijn belangrijker. Wat kunt u wél en waarvan krijgt u energie? We delen artikelen over voeding, de natuur, slimme apps en natuurlijk zijn we de lekkere recepten en puzzels niet vergeten.

Kwiek dus. Veel (lees)plezier!

Mirthe Timmerman namens Carinova Thuizz

EEN GEZELLIG DAGJE UIT

MET TCR TOURS

Samen met uw partner, vriend(in) of buur een gezellig dagje uit? De dagtochten van TCR Tours zorgen voor een gezellige dag uit, waarbij u goed wordt verzorgd en een leuke excursie maakt. De meeste dagtochten zijn goed toegankelijk voor senioren en hebben een uitgebreid excursieprogramma.

Kijk voor al onze dagtochten op www.tcr-tours.nl of bel naar 0572 35 35 35.

ZOEK DE 10 VERSCHILLEN

INHOUD

6 GEZOND OUDER WORDEN?

Dat doe je zo

11 VRIENDEN VOOR HET LEVEN 'We kennen elkaar al 60 jaar'

18 IN DE BUURT Verhalen uit de regio

22 GELUKSMOMENTEN met inspirator Jaap Bressers

26 OPNIEUW VERLIEFD! Het kan op elke leeftijd

30 OUDSTE WEDSTRIJDZWEMMER Marianne (95) zwemt 70-jarigen eruit!

36 EEN VEILIG THUIS + checklist veilig wonen

40 BADEN IN HET BOS Boswachter Frans vertelt

48 GEZOND ETEN zoals Wendy Walrabenstein

52 GEZONDE RECEPTEN Lekker veel groen

54 LICHTPUNTJES voor de mantelzorger

58 PUZZELEN

Leuk en goed voor het brein

72 SLIMME APPS om gezond leven makkelijker te maken

74 OPLOSSINGEN PUZZELS

GEZOND OUD WORDEN DOEN WE ZO!

Onze levensverwachting is enorm gestegen, dus gezond zijn en blijven wordt steeds belangrijker. Niemand wil de laatste jaren van zijn leven gekluisterd zijn aan een bed of stoel. Het advies?

Leef zoals de mensen in de ‘Blue Zones’.

Bij ouder worden hebben we tientallen jaren gedacht aan ziekte en verval. Als we de vijftig passeerden, kregen we het gevoel dat we er minder toe deden in de maatschappij. Dat beeld verandert de laatste jaren. Natuurlijk, er zijn mensen met kwaaltjes en er is ook de factor pech of genen als we het hebben over ziektes die mensen overkomen. Maar er is ook iets anders gaande: langzamerhand zien we steeds meer dat we zelf een bepaalde controle hebben over hoe we oud willen worden. Dat hoe we leven en hoe we voor onszelf, onze naasten en onze omgeving zorgen effect op onze gezondheid heeft. Dat ouderdom met gebreken komt, hoeft dus niet meer in alle gevallen op te gaan.

LEVENSVERWACHTING

De levensverwachting van mensen is tegenwoordig een stuk hoger dan die van vorige generaties. De ontwikkelingen binnen de medische wereld hebben daar alles mee te maken. We weten eerder dat we wat mankeren en er kan dan ook sneller iets aan gedaan worden. Wie nu 65 is, heeft een levensverwachting van ruim 85 jaar. Dat is dus nog twintig jaar waarin er tijd is voor leuke ervaringen, vriendschappen en fami -

liemomenten. Er kunnen kwaaltjes gaan opspelen en dat is het ergste niet, maar wanneer het om echte ouderdomsziekten gaat, is dat wel een belemmering.

LEEFSTIJL ALS MEDICIJN

Gezond zijn en blijven is dus een groot goed. Door de afgelopen jaren waarin de wereld te maken kreeg met de coronapandemie hebben we dat aan den lijve ondervonden. Met name mensen met onderliggende klachten en overgewicht werden getroffen. 65 tot 85 procent van de patiënten op de intensive care bleek te dik. Dat het belangrijk is om goed naar onze leefstijl te kijken is daardoor heel duidelijk geworden. Hart- en vaatziekten, kanker, longaandoeningen; we kunnen er niet altijd zelf iets aan doen, maar in een derde van de gevallen is het moge-

We hebben zelf controle over onze leefstijl

lijk om er wél zelf invloed op uit te oefenen. Roken, te veel ongezond voedsel eten, drankgebruik, weinig beweging, veel stress, slecht slapen, eenzaamheid, een woonsituatie die niet ideaal is… het zijn allemaal aspecten die onze gezondheid negatief kunnen beïnvloeden. We zullen dus beter op onszelf moeten gaan letten. Dat zien overheid, zorgverzekeraars en gezondheidszorg trouwens ook. Er worden allerhande leefstijlprogramma’s ontwikkeld, zodat we ervan doordrongen raken dat we zelf aan de slag kunnen met gezond ouder worden.

NIET OVERDRIJVEN

Bouw een gezond leven langzaam op; het hoeft niet allemaal tegelijk

Maar hoe doen we dat concreet? Is het de bedoeling dat we alleen nog maar sla en tomaat eten, elke dag sporten, nooit meer een glaasje wijn drinken, elke dag op tijd naar bed gaan en vroeg weer op? Het gevaar zit ‘em in de overdrijving. Wat helpt is om eens over de grens te kijken naar hoe mensen leven in de zogenaamde Blue Zones (gebieden in onder andere Japan, Griekenland en Italië). Op deze plekken worden mensen heel oud. En niet omdat ze de hele dag sporten en diëten volgen. Gewoon omdat ze hun leven in de basis goed hebben ingericht. Ze bewegen veel omdat ze in een omgeving leven waar dat nu eenmaal nodig is, ze eten overwegend plantaardig en wat het seizoen te bieden heeft, ze hebben veel sociale contacten, ze drinken heus een glas wijn tijdens het eten of samenzijn met vrienden (maar geen hele flessen!), familie staat op 1 en ze ervaren geen/ weinig stress. Het klinkt allemaal niet als ondoenbaar, maar het vergt wel enige aanpassingen misschien. Al hoeft het natuurlijk niet à la minute en allemaal tegelijk. Neem kleine stapjes en bouw dat gezonde leven langzaam op.

Ook een Beetje Leuk Ouder Worden? Kijk op BLOW.nl, een site met tips om gezond, mooi en gelukkig ouder te worden.

PLAN GEZOND: STAP VOOR STAP

Gezonder worden; we willen het (bijna) allemaal. Het is huisarts Tamara de Weijers missie om Nederland daarbij te helpen. Ze heeft een leefstijlprogramma ontworpen dat zich focust op 6 verschillende punten. Experimenteer met de verschillende tips. Leer elke dag een beetje gezonder leven.

ZINGEVING

Stel uzelf de vraag: waar kom ik ’s morgens mijn bed voor uit? Wees dankbaar voor wat goed is. Schrijf dit bijvoorbeeld elke dag op. Blijf uw leven lang nieuwe dingen uitproberen en leren. Wie weet is vrijwilligerswerk een goede optie? Wees mild voor uzelf en de mensen om u heen. Misschien is mindfulness wel iets voor u: leer verbinding krijgen met wat er in u omgaat en bewust keuzes te maken.

BEWEGING

Zorg iedere week voor minimaal 150 minuten (dus bijvoorbeeld vijf keer een halfuur) matige of zware inspanning. Probeer elke dag tienduizend stappen te zetten en gebruik daarvoor een stappenteller. Doe twee keer per week spieren botversterkende oefeningen (deze zijn vooral belangrijk bij het ouder worden); daarvan zijn er online honderden te vinden. Zoek iemand om samen mee te sporten of te bewegen en spreek daar op vaste tijden mee af. Beweeg zo vaak mogelijk even kort en voeg ook balansoefeningen toe, zoals bepaalde yogahoudingen of tandenpoetsen op één been. Let op: als u wat ouder bent, is bovenstaand schema wel heel intensief. Pik eruit wat u kunt of laat u adviseren door een gezondheidscoach.

VERBINDING

Investeer in vriendschappen en familiebanden, maar ook in contact met de buren. Wees vriendelijk en toon interesse in anderen, stel vragen en luister met aandacht. Hebt u een eenzaam gevoel? Ga naar buiten en bezoek een winkel of een koffietentje. Maak ook eens een praatje met iemand aan wie u normaal geen of weinig aandacht zou besteden. Raak de mensen om wie u geeft aan (als dat mag). Kies vooral voor contact met mensen die energie geven.

ONTSPANNING

Ga elke dag naar buiten en zoek de natuur op. Haal de focus af van de tv of andere schermen. Probeer yoga, ontspanningsoefeningen of meditatie. Neem gedurende de dag korte pauzes om even helemaal niks te doen. Leer lanterfanten.

SLAAP

Ga elke avond rond dezelfde tijd naar bed en sta elke ochtend rond dezelfde tijd op. Drink na twee uur ’s middags geen koffie, cola of cafeïnehoudende theesoorten meer. Bouw de dag rustig af. Ruim wat op, lees wat en zet de tv uit. Zorg elke dag voor ontspanning; een goede nacht begint overdag! Zorg voor een koele, donkere, goed geventileerde slaapkamer. Gebruik een ontspanningsoefening als in slaap komen niet lukt. Stap het bed uit na twintig minuten wakker liggen en probeer het na een kwartiertje lezen nog eens.

VOEDING

Eet minimaal 250 gram groenten en twee stuks fruit per dag. Zorg voor weinig suiker en andere snelle koolhydraten. Vervang witte pasta en witte rijst door volkorenpasta en zilvervliesrijst. Eet vers en zo min mogelijk industrieel bewerkte voeding. Drie volwaardige maaltijden per dag is genoeg; schrap tussendoortjes. Eet meer plantaardige en minder dierlijke producten. Drink ongesuikerde dranken, het liefst water, thee en/of koffie en weinig alcohol. Eet onverzadigde vetten zoals (extra vierge) olijfolie en noten.

DIT IS DOKTER TAMARA!

Huisarts Tamara de Weijer wil heel Nederland aan een gezonde leefstijl helpen. Ze schreef de boeken Het leefstijlboek en Eet beter in 28 dagen. Via haar website doktertamara.nl kunt u zich inschrijven voor haar nieuwsbrief met handige leefstijltips en recepten. Verder kunt u een online leefstijlprogramma volgen dat door veel zorgverzekeringen (bij een aanvullende verzekering) voor 100% vergoed wordt.

KWIEK-webinar met dokter Tamara Wilt u meer weten over hoe u uw leefstijl gezonder maakt? Volg dan het KWIEK-webinar van dokter Tamara op donderdag 16 juni om 11 uur. Typ doktertamara.nl/kwiek in op uw computer of tablet en u kunt al uw vragen live stellen aan Tamara de Weijer.

TEKST LAURA VAN DER MEER FOTOGRAFIE MARIJN SCHEERES

VRIENDEN VOOR HET LEVEN

Samen lachen, huilen, praten en ook kunnen zwijgen. Dát is vriendschap. Sommige vrienden lopen een leven lang met je mee. “We zijn er onvoorwaardelijk voor elkaar.”

50 jaar bevriend:

‘We pakken zo de draad weer op’

Met tegenzin ging Simone Duvekot (64) als puber naar de kerk. Het werd pas leuk toen ze Koos Mostert (67) leerde kennen, met wie ze talloze jongerenfeesten organiseerde. Ze zijn elkaar nooit uit het oog verloren.

Simone: “Ik was 16 en moest op zondag met mijn ouders mee naar de kerk. Er was geen ontkomen aan. In de kerk ontmoette ik Koos, die vroeg of het me leuk leek om in het bestuur van de jongerenafdeling te komen. Hij vertelde erbij dat we ook af en toe een feest moesten organiseren. ‘Feest’ was voor mij het toverwoord en ik stemde toe. Koos is een paar jaar ouder, hij had al een baan en een auto en als hij een feestje had op zijn werk, vroeg hij mij mee. Koos is de meest sociale van ons twee. Als hij weet dat iemand het moeilijk heeft, staat hij voor diegene klaar. Zoals toen mijn vader net overleden was en ik verdrietig in de tuin zat. Hij kwam spontaan langs en zei: ‘Kom, fiets een stukje mee.’ Toen ik twee jaar geleden een beroerte kreeg, bezocht hij me elke week even. Koos is nog steeds die lieve, sociale jongen van vroeger. Hij ziet altijd de mooie kanten van de wereld. Toen hij met een zware en pijnlijke blessure thuis zat, had ik nauwelijks tijd om naar hem toe te gaan. Ik voel me daar heel schuldig over, maar Koos verwijt me dat niet. Zo is hij niet. Zijn vriendschap is onvoorwaardelijk.”

Koos: “Elke zondag hadden wij als jongerenafdeling van de kerk onze eigen bijeenkomst en geregeld was er op vrijdagavond een feest. We hadden zoveel lol! Ik herinner me dat ik Simone een knappe jongedame vond en haar weleens mee nam naar mijn werk als er een feestje was. Ik weet nog dat ik jaloers werd toen een collega vertelde een oogje op haar te hebben. Heel bewust heb ik haar toen uit zijn buurt gehouden. Simone is een bijzondere, originele dame die zich niet snel uit het veld laat slaan. We zijn allebei Kreeft als sterrenbeeld; we maken makkelijk contact met mensen en we zijn zorgzaam en creatief. Ook hebben we op dezelfde school in het speciaal onderwijs gewerkt. Daar kreeg ze altijd dingen voor elkaar: een goochelaar die langskwam voor de kinderen uit haar klas, een gratis museumuitje, noem het maar op. Zij regelt dat soort dingen gewoon. Bij Simone is iedereen altijd welkom om langs te komen. Nu ik met pensioen ben en we daarom geen collega’s meer zijn, zie ik haar niet maandelijks. Zij heeft het druk zat. Maar zelfs al zou er een half jaar tussen onze laatste ontmoeting zitten, dan pakken we zo de draad weer op.”

75 jaar bevriend:

‘Ik kan me geen betere vriendschap wensen’

Miep van Zon-Vermeulen (88) en Winy Verduin-Eenjes (87) leerden elkaar in hun kindertijd in de straat kennen. De twee vriendinnen hebben nog nooit ruzie gehad. Altijd staan ze voor elkaar klaar.

Miep: “‘Jongens van de Wit waar pit in zit’, dat zongen we als tien- en elfjarigen samen op een podium tijdens de bevrijdingsfeesten in ‘45. Hier leerde ik Winy kennen. Ze bleek bij mij in de straat te wonen en sindsdien is ze onderdeel van mijn leven. We maakten de geboortes van onze kinderen mee, kregen allebei te maken met een zieke moeder en brachten de kinderen soms naar elkaar als dat nodig was. Ik hoef maar iets aan Winy te vragen en ze staat voor me klaar. Onze mannen waren allebei technisch; zij konden dus ook goed met elkaar overweg. Ooit ben ik samen met Winy naar Lourdes gegaan. We moesten een hele steile trap beklimmen en zagen een oud vrouwtje voor ons die dat gewoon deed. ‘Als zij het kan, kunnen wij het ook’, zei ik, en daar gingen we. Ik vond het buitengewoon leuk om dat samen met haar te doen. We komen allebei uit een kleine familie, daarom kwamen onze gezinnen elk weekend bij elkaar over de vloer om samen te eten. Als ik iets beleefd heb, bel ik haar als eerste op. Bij Winy kan ik alles kwijt. Ik kan me geen betere vriendschap wensen.”

Winy: “Miep en ik hebben elkaar ontmoet tijdens het bevrijdingsfeest in Eindhoven. We dansten en zongen samen en wonnen daarmee een reep chocola. Sinds die tijd speelden we elke dag na schooltijd met elkaar op straat. Miep was vroom katholiek, maar mijn ouders geloofden niks, waardoor ik als een heiden werd gezien. Vaak ging ik met Miep mee naar de kerk; dat vond ik erg interessant. Zo is onze vriendschap begonnen en altijd blijven voortduren. Onze kinderen hadden het over ‘tante Miep en tante Winy’. Mijn oudste dochter dacht echt dat we zussen waren! Vooral vroeger konden Miep en ik in een deuk liggen. Nu maken we minder mee, maar nog altijd kunnen we onze verhalen bij elkaar kwijt. Dan stap ik in de auto, rij naar haar toe voor een glaasje wijn en wat lekkers. In al die jaren vriendschap hebben we nooit ruzie gehad. Toen onze mannen nog leefden, gingen we geregeld met z’n vieren op vakantie. Inmiddels zijn we allebei weduwe. We hebben veel steun aan elkaar. Ik weet dat Miep er altijd voor mij zal zijn.”

50 jaar bevriend: ‘Erik en ik hebben aan één zin genoeg’

Erik van Erp (78) en Marcel Boyer (75) sporten samen, drinken graag een borrel met elkaar en raken niet uitgepraat. Ze woonden bij elkaar om de hoek en hadden zelfs jarenlang een vakantiehuis in hetzelfde Franse dorp.

Erik: “Ik had al een gezin en Marcel was nog een woeste student met wie mijn toenmalige vrouw rechten studeerde. Marcel schoof ’s avonds weleens aan om bij ons te eten als hij een beetje ontheemd was. Aan tafel bij ons gezin kwam hij tot rust. Ik was best jaloers op Marcel en zijn vrije leven met zijn Volvo stationcar. Met vijf andere mannen besloten we om zaterdagochtend om zeven uur in het park te gaan sporten. Dat hebben we jarenlang gedaan. Al waren we pas om vijf uur die ochtend gaan slapen, we gíngen. Marcel en ik gaan ook graag samen naar het café. We zijn allebei gescheiden en weer hertrouwd. Ook hebben we twintig jaar lang beiden een huis gehad in Zuid-Frankrijk. Marcel zat daar aan het ene kant van het dorp, ik aan de andere kant en middenin was het café. Samen golfen of fietsen deden we daar ook. Vrouwenvriendschappen gaan sneller de diepte in, mannen gaan vaker iets dóen. Marcel is slim, trouw en ik bewonder hem. Al 50 jaar is hij een stabiele factor in mijn leven. Daarom is hij de man die ik gevraagd heb om mijn vrouw en mij in de echt te verbinden.”

Marcel: “Erik en ik wonen twee kilometer van elkaar vandaan. Dat is een tijdlang anders geweest. Ooit zaten we in hetzelfde pand, Erik had de etage boven mij. Later woonden we in hetzelfde blok. Handig als we op donderdagavond naar het café gingen, wat we jarenlang elke week deden en waar veel vrienden zich dan bij aansloten. Ooit had ik een partner die niet zo gewaardeerd werd door Erik. Met dat gegeven heb ik niks gedaan en dat hoefde ook niet: Erik vond mijn geluk belangrijker. Maar uiteindelijk had hij gelijk en inmiddels ben ik alweer 30 jaar gelukkig met Nyncke. Erik en ik hebben aan één zin genoeg. Wij hoeven geen uitputtende gesprekken te voeren of bij elkaar te rade te gaan. Dat kan wel, maar vaak is het goed om je alleen maar gehoord en begrepen te voelen. Dat Erik mij vroeg om hem en zijn vrouw Monique in de echt te verbinden, vond ik een grote eer. Samen praten we nog altijd over relaties, politiek en over de maatschappij. Onze wekelijkse avonden zijn door corona wat ontwricht, maar onze vriendschap blijft altijd vertrouwd.”

Jo leerde videobellen op 94-jarige leeftijd

Het voelt alsof de coronapandemie alweer even achter ons ligt. Een mooi moment om terug te blikken. Het was niet altijd makkelijk, maar hebben we er ook wat positiefs aan overgehouden?

Als we het mevrouw Jo Top uit Bathmen vragen wel. Ondanks haar leeftijd (94) heeft ze nog een open blik als het op technologie aankomt. Zo ging ze met een tablet aan de slag en belde ze regelmatig met haar zoons.

Terugkijken op deze coronajaren is voor mevrouw Top niet alleen terugkijken op de beperkingen die de maatregelen met zich meebrachten. Want in april 2020 overlijdt ook nog eens plotseling haar man. Dat valt haar zwaar, na 70 jaar samen te zijn geweest.

Daarna krijgt ze van haar zoons te horen dat bin -

nenblijven in verband met corona voor haar het beste is. "Dat heb ik gedaan. Maar het was heel moeilijk. Je sprak niemand, want niemand durfde te komen." En haar drie zoons wonen allemaal ver weg. Eén zelfs in Amerika, Salt Lake City.

FIT BLIJVEN OP HOMETRAINER

Voor het zolderraam heeft ze een hometrainer staan. Dagelijks klimt ze erop om acht kilometer te fietsen. Zo blijft ze fit, maar kan ze ook even haar hoofd leegmaken. Daarnaast probeert ze haar tijd te slijten door te puzzelen en te lezen. Maar ze heeft tegenwoordig nóg een wapen in de strijd tegen eenzaamheid: videobellen. "Dankzij Carinova heb ik leren beeldbellen. Fantastisch, ik wist niet wat ik zag. Ik ben er ontzettend gelukkig mee."

Een verpleegster stelde voor om het te proberen. "Ik had er wel eens van gehoord, maar dacht dat het niets voor mij zou zijn."

'HEEL

GEZELLIG'

Ze is blij dat ze overstag is gegaan. Want haar zoons zien en spreken, dat vindt ze geweldig. Ook belt ze tegenwoordig wekelijks met Greet van de praatjeslijn van Carinova. "Ik ben heel trots. Ik had niet gedacht dat ik dit zou kunnen. Zo heb ik gewoon nog iets geleerd in deze periode."

INA VAN LIEMPT: ‘IK BLIJF EEN BEETJE BIJ’

“Er zijn momenten dat ik een praatje mis. Zeker toen de coronapandemie net was uitgebroken, vond ik het maar een beetje stil en saai. Dat Carinova Thuizz verschillende diensten aanbiedt wist ik als lid wel, maar van de praatjeslijn had ik nog nooit gehoord. Via via hoorde ik dat leden gratis kunnen bellen met een medewerker van Carinova. Gewoon, voor een babbeltje. Maandelijks of wekelijks; dat maakt niet uit. Het leuke is dat het overal over mag gaan; van werken in de tuin en het verleden tot aan familieroerselen en de politiek. Het gesprek blijft privé. Ik heb me meteen aangemeld. Omdat ik nogal een brede interesse heb,

maakt het me niet zoveel uit waarover we praten. Je kunt de Thuizz-tablet gebruiken om te videobellen met een medewerker, maar ook bellen. Het is altijd leuk. Ik heb het idee dat ik zo ook een beetje bijblijf. En je hoort nog eens hoe een ander tegen zaken aan kijkt.”

Ina van Liempt (87) is weduwe, en heeft een dochter. Ze houdt van haar parkieten, en daarnaast van de natuur, theater en klassieke muziek.

Maakt u graag een praatje of bent u op zoek naar een luisterend oor? Deze dienst is speciaal voor leden van Carinova Thuizz en is helemaal gratis. We bieden een luisterend oor, goed gesprek of gewoon een gezellig praatje. Net waar u behoefte aan heeft. Onze vaste kletsdeskundigen Greet, Jolanda, Jeanette & Trudie staan wekelijks, of maandelijks voor u klaar. Zin in een praatje? Bel ons dan op 0900 8662. U kunt ook een terugbelverzoek maken via onze website, wij bellen u dan terug: carinova.nl/praatje

ONZE VASTE KLETSDESKUNDIGEN

GREET, JOLANDA, JEANETTE & TRUDIE STAAN WEKELIJKS, OF MAANDELIJKS VOOR U KLAAR

LID WORDEN VAN CARINOVA

Bent u nog geen lid van Carinova Thuizz? Voor slechts €21,95 per jaar kunt u zich aanmelden. Inschrijven kan via de websitecarinova.nl/word-lid of telefonisch via 0900 8662 (lokaal tarief).

Zwemgroep met professionele begeleiding ondersteund door vrijwilligers

HEERLIJK GENIETEN IN HET WATER ONDER BEGELEIDING

Anja en haar moeder Giny (81 jaar, zie foto) genieten zichtbaar. “Toen ik hoorde dat deze zwemgroep in Tijenraan zou starten wist ik meteen dat dit iets voor mijn moeder was. Zij heeft altijd veel gezwommen en vroeger in het oude Tijenraan ook als vrijwilliger meegewerkt aan het zwemmen voor ouderen”, vertelt Anja. In heerlijk warm en ondiep water worden er, onder begeleiding van een instructeur, drie kwartier lang afwisselende oefeningen gedaan. Dit kan in een spelvorm en spierversterkend of ontspannend zijn, maar sluit altijd aan bij het niveau van de deelnemers.

GOED VOOR HET LICHAAM ÉN DE HERSENEN

PLEZIER VAN ZWEMMEN (WEER) ERVAREN

OOK MET DEMENTIE OF PARKINSON

Bewegen en sport zijn voor iedereen belangrijk. Helaas zijn dit vaak de eerste activiteiten die uit de agenda worden geschrapt na de diagnose dementie of Parkinson. Gelukkig biedt zwembad Tijenraan in Raalte speciale gelegenheid en ondersteuning aan mensen met een van deze aandoeningen.

Zwemmen en bewegen is goed voor het lichaam en heeft een positieve uitwerking op de hersenen. Dat maakt zwemmen een goede activiteit voor mensen met geheugenproblemen of de diagnose dementie. Iedereen met dementie of Parkinson kan baat hebben bij bewegen in warm water. Door de opwaartse druk van het water worden spieren en gewrichten niet zwaar belast en wordt bewegen gemakkelijker. Bewegen in warm water heeft voor mensen met dementie een positief effect op het geheugen. Voldoende beweging lijkt het verloop van dementie te vertragen. Mensen met Parkinson ervaren door zwemmen een positieve invloed op hun evenwicht, hun manier van lopen, kracht en uithoudingsvermogen.

Zwemmen voor mensen met dementie of Parkinson is ook geschikt voor u als u geen zwemdiploma hebt of minder goed kunt zwemmen. U kunt overal staan, er zijn drijfmiddelen én er is begeleiding in het water. Slecht ter been? De handige inlooptrap maakt het gemakkelijker om in het water te komen.

Interesse of meedoen? Tijenraan biedt vrijblijvend 2 proeflessen aan. Voor leden van Carinova Thuizz is dit gratis. Wellicht zit u in een beginfase van de aandoening, al in een verder stadium, of kent u iemand met deze aandoening. Kom samen! Meer informatie en aanmelden kan via zwembadtijenraan.nl of bij de receptie in Sportcentrum Tijenraan. Woont u niet in de regio Raalte? Informeer bij het zwembad bij u in de buurt wat de mogelijkheden zijn.

ERVARINGSDESKUNDIGE

De heer Oude Essink Nijhuis is ervaringsdeskundige en is enthousiast over zwemmen in warm water. “Ik heb zelf Parkinson en wekelijks zwemmen in warm water is voor mij een uitje. Ik voel me hierdoor veel meer ontspannen. Bij zwemmen is balans niet zozeer nodig en in het warme water voel je je licht en fijn en kun je zelfs rustig drijven. Het zorgt er voor dat ik me daarna opgewekter voel. Iedereen zou het eens moeten ervaren.”

LOSSE EN VROLIJKE SFEER

Na zo’n inspannende activiteit wordt er altijd nog een lekkere kop koffie gedronken in het restaurant. Voor veel deelnemers ligt de basis bij het sporten, maar het sociale aspect van het zwemmen wordt ook erg gewaardeerd. De mensen leren elkaar kennen en maken van de gelegenheid gebruik om ervaringen uit te wisselen. De sfeer is altijd los en vrolijk, waardoor je na het zwemmen absoluut meer energie hebt!”

HET GELUK VAN EEN KLEIN GEBAAR

Een heftig ongeluk maakte een einde aan het snelle, volle leven van comedian en spreker Jaap Bressers (38). Het deed hem beseffen dat geluk niet zit in de juiste baan en een grote auto, maar in dat ene kleine moment van ontmoeting met de ander. Het Carlosmomentje.

Op zijn 21ste flitste zijn leven aan hem voorbij en wat hij zag beviel hem niet. Jaap, die tijdens een vakantie in Portugal een duik in zee maakte, raakte een zandbank. Hij brak zijn nek en dreef met zijn gezicht in het water, wachtend op hulp. Maar die bleef uit. Een intens eenzaam moment, waar -

van er nog veel zouden volgen. Wie Jaap nu belt, heeft meteen het gevoel een nieuwe beste vriend aan de lijn te hebben. Geestig, warm, welwillend en geïnteresseerd. Maar zo was het niet altijd. Hij was hard op weg een ‘grote jongen’ in het zakenleven te worden, alleen ge -

richt op resultaten en excelbestanden. Maar ja, daar heb je dus niks aan als je kopje onder gaat.

“Er waren misschien wel duizend mensen daar in zee en op het strand, maar niemand zag dat het mis was. Na twee minuten voelde ik dat het op was. Dat ik niet meer kon bewegen en dat mijn longen zich vulden met water. Ik heb daar afscheid moeten nemen, en hoewel mijn leven op papier helemaal klopte, voelde ik een diepe ontevredenheid. Dat was misschien nog wel naarder dan de angst om het leven te laten.”

GEWOON KAMER DRIE

Gelukkig spoelde Jaap uiteindelijk aan op het strand en kwam er hulp. Daarmee begon een lange periode van revalidatie in Portugal. “In een vreemd ziekenhuis, met vreemde mensen en een vreemde taal en in een vreemd lichaam. Ik heb regelmatig een intense eenzaamheid gevoeld. Dan kwam er weer een verpleegkundige binnen die netjes infusen verwisselde. Ze deed haar werk prima, maar voor haar was ik gewoon kamer drie. Totdat verpleger Carlos ‘s nachts aan mijn bed stond, toen ik een paniekaanval had. Hij verrichtte dezelfde handelingen, maar legde ook even zijn hand op

JE HEBT NIKS AAN EEN CARRIÈRE ALS JE KOPJE ONDER GAAT

HETERDAAD

Een van Jaaps favoriete Carlosmomentjes is zo simpel als wat. Afgelopen zomer telde ons land weer een aantal bloedhete dagen, en toen kwam er een vrouw in het nieuws die haar zwetende postbezorger een ijsje aanbood. Uren liep hij van voortuin naar voortuin om onder hoge tijdsdruk en in de brandende zon alle brieven en pakketjes te bezorgen. Hij nam het ijsje gretig aan. Jaap: “Zo’n ijsje brengt niet alleen verkoeling, maar ook warmte. Het zegt: ik zie jou. En of het nu een ijsje is, een glas water of een blikje fris voor onderweg, zo’n gebaar maakt iemands dag. Na die uitzending namen ineens veel meer mensen de moeite om hun postbezorger een hart onder de riem te steken. Dat is toch fantastisch?”

mijn schouder, op het stuk waar ik nog wel gevoel had. ‘It’s okay’, zei hij. Dat maakte het verschil. Voor hem was het heel normaal, maar voor mij was het een groot gebaar. Ik voelde me gezien.” Jaap, die door zijn hoge dwarslaesie in een rolstoel belandde, revalideerde uiteindelijk goed. Inmiddels is hij getrouwd en net vader geworden van een tweede zoon. Peinzend in bed dacht hij vaak na over de zin van het leven. “Ik betrapte mezelf erop dat die trein maar doordenderde en dat ik altijd bezig was met het volgende station. Zo ging het tijdens mijn studie en na mijn revalidatie net zo. Als ik maar een relatie had, dan was het goed, als ik maar kon optreden, als het maar lukte om kinderen te krijgen, altijd was het tien stations verder waar ik het vinkje zou vinden.” Maar welk gevoel bracht het hem? “Een neutraal gevoel. Geen sprankel, geen sjeu. Geluk zit pas in de sprankeling met die ander.”

TEKST HANNEKE MIJNSTER

CARLOS

En zo kwam het dat Jaap tien jaar na het ongeluk op zoek ging naar Carlos. Hij wilde hem bedanken voor wat de verpleger voor hem betekende tijdens zijn revalidatie. Jaap had inmiddels het boek Waar een wiel is, is een weg geschreven en wilde graag het eerste exemplaar aanbieden aan de man die hem weer hoop om te leven gaf. Dat was spannend, want zat Carlos daar wel op te wachten?

Wist hij nog wel wie Jaap was? Nou, dat wist hij. Carlos was vereerd en pakte na een half uur bellen meteen het vliegtuig naar Nederland. “Dat Carlos mij zag, en niet zomaar het zoveelste duikslachtoffer, heeft zoveel voor me betekent. Toen ik dat aan Carlos vertelde, zei hij dat het voor hem iets normaals is. Maar ik zag ook trots in zijn ogen. Door iets te doen wat voor hem ‘gewoon’ bij zijn werk hoort, heeft hij voor een ander enorm veel toegevoegde waarde. Een prachtig inzicht.” En zo ontstonden dus de zogenaamde Carlosmomentjes. Een klein gebaar dat zorgt voor groot geluk. Je moet even over een drempel heen om uit te reiken naar een ander, maar de rest volgt vanzelf wel, weet Jaap. “Carlos reageerde heel enthousiast op mijn telefoontje en dat heeft me geleerd dat je het verhaal dat je jezelf kan wijsmaken (“Zit die man daar op te wachten?”) niet moet geloven. Als je voelt dat je iets moois kunt doen, dan kun je daar niks fouts mee doen. En het mooie is, je hoeft niets groots te doen, want het is er al. Het is de warmte en menselijkheid die al in je zit. Een betekenisvol gebaar dat je niet alleen bedenkt, ook even doet.

GELUK GROEIT WANNEER

JE HET DEELT

Jaap, die er heilig van overtuigd is dat geluk groeit wanneer je het deelt, richtte een community op en start te de app Carlosmomentjes. “Op die manier kunnen mensen hun geluksmomenten delen en ande ren daarmee inspireren. Of gewoon een fijne dag bezorgen, want meer is ook niet nodig. Het gaat niet om wat je doet, maar om hoe je dat doet. Met plezier. Alleen al iemand bij de voornaam aanspreken, of het nu een schoonmaker is of een ober of een manager, dat doet al zoveel goeds. Pak die dertig seconden lef en wat de reactie dan ook is, het is oké. Ook als je niets terug krijgt, is het nog steeds betekenisvol. Carlosmomentjes zijn als een loterij die blijft uitbetalen. Iedere keer als je eraan denkt, word je er weer blij van. En een ander ook.”

MEER WETEN? WWW.CARLOSMOMENTJES.NL

HANDJES

Ook zo’n mooi verhaal: ergens in het zuidelijkste puntje van Limburg, daar waar de heuvels glooien en de landen elkaar kruisen, woont een dame van 101 jaar nog altijd in haar eigen huis. Met haar rollator gaat ze bijna dagelijks op pad. Helaas wordt het met een mandje vol boodschappen naar haar huis, bovenop de heuvel, toch wat ingewikkeld. Verschillende buurtbewoners hebben daarom een stoel in de voortuin neergezet, zodat ze onderweg een paar keer kan uitrusten. Dat kost niks. Ja, hooguit je oude tuinstoel. Dit is omzien naar elkaar en dat raakt ons. Ook al kennen we die vrouw niet en ook al hebben we zelf die stoel niet neergezet, we voelen het wel. Omdat we ons er iets bij voor kunnen stellen. En misschien ook, omdat we hopen dat iemand dat ook ooit voor ons doet.

INTERVIEWS SUUS RUIS

LIEFDE KAN ALTIJD

NEE, LIEFDE IS NIET ALLEEN VOOR DE JEUGD. OOK OP LATERE LEEFTIJD IS HET MOGELIJK OM VERLIEFD TE WORDEN. EN HOE! CORRIE KRAAN-WITKAMP (84): “IK KRIJG ELKE VRIJDAG EEN BOS BLOEMEN VAN FRANS.”

Helaas is het niet voor iedereen weggelegd om oud te worden met die ene grote liefde. Soms eindigt een huwelijk na jaren in een echtscheiding, of komt een partner te overlijden. Dat is natuurlijk ontzettend verdrietig, maar het betekent zeker niet dat de oude dag helemaal alleen moet worden doorgebracht. Zelfs met een drukke sociale agenda en kinderen en kleinkinderen kan het gezelschap van een lieve nieuwe partner net voor dat beetje meer zorgen. Dat weet Tineke Groenewold (79) als geen ander. Zij is komende zomer vijf jaar samen met Jan de Maar (87), die net als zij 50 jaar getrouwd was voordat hij er alleen voor kwam te staan. In 2016 overleed haar echtgenoot. “Jan was een jeugdvriend van mijn man, maar ik

had hem nooit ontmoet”, vertelt ze. “Ze zaten lang geleden samen op voetbal en staan samen op een foto die jaren bij mij in een la heeft gelegen. Na het overlijden van mijn man stuurde hij een condoleancekaart en zo kregen we langzamerhand contact. Jan was drie jaar weduwnaar toen we elkaar ontmoetten en wilde nooit meer een nieuwe vrouw. Ik moest ook niet denken aan een nieuwe partner. Maar we werden vreselijk verliefd. “Ik wist niet dat dit bestond”, zeggen we vaak tegen elkaar. “We wonen niet samen, zijn allebei zelfstandig. Maar we zijn ieder weekend samen en we bellen elke avond even. Als het vrijdag is, verlangen we ernaar om elkaar weer te zien. Ik kan helemaal mezelf zijn bij Jan, heel fijn."

DATINGSITES

Het is natuurlijk fantastisch als u een nieuwe liefde zomaar ergens tegen het lijf loopt, maar als dat niet gebeurt, is het helemaal geen gek idee om een profiel aan te maken op een datingsite. Talloze mensen – van alle leeftijden! –vonden daar al het geluk. Niet technisch? Dan is er vast een (klein)kind dat wil helpen. Herman Samsen (76) verloor ruim twee jaar geleden zijn vrouw. Na een tijdje was hij weer toe aan gezelschap en vroeg hij zijn schoondochter om te helpen bij het aanmaken van een profiel op een datingsite. “Maar uiteindelijk heb ik niemand gevonden, ik bén gevonden”, lacht hij. “Anneke en ik zijn veel bij elkaar, maar we wonen niet samen. Nu hebben we in feite allebei

een tweede huis. Ik ben meer dan een halve eeuw getrouwd geweest, dus het was wel spannend om te gaan daten. Je geeft je toch weer bloot, met al je gevoelens. De kinderen waren meteen heel blij voor me. Ze vinden me veranderd. Ik was een beetje aan het verzuren en zorgde minder goed voor mezelf. Nu geniet ik van het samen kunnen inkleuren van onze toekomst.”

MEER LADING

Ook weduwe Ans van Leeuwen (77) vond haar tweede grote liefde via een datingsite, en trouwde afgelopen november zelfs met haar Johan (81). “Ik had me weinig voorgesteld van die datingsite, ik schreef me vooral in uit nieuwsgierigheid. Maar met Johan klikte het gewoon, wat ik tegelijkertijd ook wel eng vond. Ik vond hem meteen leuk, wat nou als ik me aan hem ging hechten? Daten is wel anders als je ouder bent. Vroeger kwam je iemand tegen bij het uitgaan, nu zit er meer lading op, lijkt het. Volgens mij kun je minder vrijblijvend afspraakjes maken, ook omdat je allebei een enorm verleden hebt dat je met je meesleept. Het was ook zo lang geleden dat ik in die situatie zat; ik ben 39 jaar getrouwd geweest. Johan zelfs 56 jaar!

‘Op je oude dag kun je gewoon ontzettend verliefd worden’

‘Alles mag, niets moet, zeggen we altijd tegen elkaar’

Johan en ik zijn getrouwd omdat dat praktisch gezien het handigste was. Je bent toch oud, er kan altijd iets gebeuren. Natuurlijk was het even wennen. In een relatie pas je toch altijd in zekere mate aan de ander aan. Als je gewend bent om dingen op een bepaalde manier te doen, ook met een partner, is dat soms even schakelen. Maar wij mokken niet, we spreken dat naar elkaar uit. We hebben het heel goed samen. Op je oude dag kun je gewoon ontzettend verliefd worden, misschien nog wel heviger.”

ZO DICHTBIJ

Overigens is een hevige verliefdheid uiteraard helemaal geen vereiste voor een nieuwe relatie. Het kan ook heel fijn zijn om een maatje te hebben om leuke dingen mee te ondernemen of een goed gesprek te voeren. En soms is die nieuwe liefde dichterbij dan u denkt. De nieuwe partner van Corrie Kraan-Witkamp (84) woonde een straat achter haar! “Ik was al 12 jaar weduwe en wilde geen man meer”, vertelt ze. “Ik had het best naar mijn zin in m’n eentje, ging overal naartoe en genoot van mijn kinderen en kleinkinderen. Ik maakte al langer reisjes met de reisvereniging uit het dorp, en twee jaar geleden ging Frans vlak na het overlijden van zijn vrouw ook mee om de zinnen te verzetten. Hij zocht me steeds op en na het tripje, belde hij me op. Heel langzaam werd het meer. We hebben het heel fijn met elkaar en doen leuke dingen samen. Iedere vrijdag krijg ik een

bos bloemen van hem. Hij is wel flink ondervraagd door mijn dierbaren, ze wilden zeker weten dat hij het goed meende met me. Hij is tenslotte ook 12 jaar jonger dan ik. Samenwonen wil ik niet, we houden lekker allebei onze eigen plek. Soms blijft hij eten, soms blijft hij slapen, en een andere keer gaat hij weer terug naar zijn eigen huis. Alles mag, niets moet, zeggen we altijd tegen elkaar.”

Ook Riet Jacobs wil niet samenwonen met haar vriend Bobby, met wie ze nu zes jaar een relatie heeft. “Ieder weekend zijn we bij elkaar en dan doen we leuke dingen. Het is heel gezellig, maar je moet wel opletten dat je niet gaat vergelijken. Bobby doet dingen anders dan mijn man. Aan de andere kant verschilt het allemaal niet zo erg met mijn huwelijk. Ergens val je toch wel een beetje op hetzelfde type. Mijn insteek is: ik wil het alleen nog maar leuk hebben.” o

INTENSE LIEFDE

Onderzoeken tonen aan dat een verliefdheid op latere leeftijd intenser kan voelen dan ooit. Dat zou kunnen komen doordat de grootste hobbels in het leven wel genomen zijn en de meeste trauma’s zijn opgeruimd. Ook lijken ouderen minder te twijfelen en sneller te weten wat ze voelen, simpelweg omdat ze meer ervaring hebben met relaties.

MARIANNE (95) IS DE OUDSTE WEDSTRIJDZWEMMER VAN NEDERLAND ‘IK ZWEM SOMMIGE

70-JARIGEN ER NOG UIT’

Ze heeft een schoenendoos gevuld met medailles en een overvolle prijzenkast.

Marianne Maandonks (95) kreeg pas op haar 78e haar eerste zwemles, maar verbreekt sindsdien record na record.

“Drie keer per week ga ik naar het zwembad. Op de fiets. Geen elektrische, dat gaat me veel te hard. Ik heb een ziekte aan mijn ogen, waardoor ik nog maar veertig procent zie. Maar dat weerhoudt me nergens van, integendeel. Als iets niet lukt, dan probeer ik het alleen maar harder. Ik ben iemand die bezig moet zijn, anders ga ik me vervelen. Dat heb ik m’n hele leven al. In mijn jeugd waren mijn ouders eigenlijk te druk om zich met mij, mijn broer en zus bezig te houden. Mijn vader was het hele jaar op reis voor z’n werk als paardenhandelaar, m’n moeder runde een café met overnachtingsmogelijkheid. Er was een huishoudster die voor ons zorgde, maar meestal vermaakte ik me ergens buitenshuis.

Op een officiële sport zat je in die tijd niet, dat werd beschouwd als tijdverspilling. Maar ik deed alles wat je in een dorp kunt doen: jagen, vissen, motorrijden, crossen. En ik had een eigen paard, Betsie.

Door de oorlog liepen mijn middelbare schooljaren in de soep, maar mijn moeder wilde wel dat ik ergens voor leerde. Daar had ik eigenlijk helemaal geen zin in, maar ik ben toch maar cursussen gaan volgen: pedicure, apothekersassistente. Veertig jaar lang heb ik een eigen drogisterij gehad in Eindhoven, waar ik bijna alles zelf deed. Dat was hard werken, ook omdat ik twee kinderen had. Op mijn 55e kon ik niet meer, ik was mezelf totaal voorbij voorgelopen. Ik kwam

‘Aan sport doen, werd vroeger beschouwd als tijdverspilling’

thuis te zitten, overspannen. Een kennis van me adviseerde me om eens te gaan zwemmen: ‘Probeer het minimaal drie weken vol te houden: je zult zien wat een verschil dat maakt.’ Als kind had ik weleens gezwommen, maar ik had nooit een diploma gehaald. Boven water blijven, dat was het enige wat ik kon. Maar ik ben toch gegaan, het zwembad in. Springen en zwemmen maar. En daar ben ik nooit meer mee gestopt.”

RECORD RUGZWEMMEN

“Wat ik zo heerlijk vind aan zwemmen, is dat het ontspant. Je staat los van de rest van de wereld, je hebt geen zorgen meer, je bent alles een uur lang kwijt. In het water voel ik me heel gelukkig. En vrij. Jarenlang heb ik drie keer per week een uur baantjes getrokken. Ik was inmiddels gescheiden en met pensioen, zodat ik elke dag precies kon invullen zoals ik dat wilde. De vrijheid! Ik heb filosofie gestudeerd, Franse en Engelse taalcursussen gevolgd, heel veel gereisd en beeldjes gemaakt van klei. Ik meldde me ook aan bij twee fietsclubs, waarmee ik ontzettend veel kilometers heb gemaakt. Elke dag was ik weg, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Tussendoor bleef ik zwemmen, waaruit ik op een gegeven moment toch iets meer wilde halen. Wedstrijden zwemmen, dat leek me wel iets. Maar dan moest ik de slagen wel kennen: borstcrawl, schoolzwemmen, rugslag – dat luistert allemaal heel nauw. Ik was 78 jaar toen ik me bij zwemvereniging PSV in Eindhoven opgaf om de techniek van het zwemmen te leren. Op dat moment was ik al de

oudste van de club, wat daarna altijd zo is gebleven. Maar niemand heeft ooit raar opgekeken van mijn lidmaatschap, ik ben gewoon een lid dat meedoet met de rest van de zwemmers. Ik pikte het snel op en zwom niet lang na mijn eerste les m’n eerste wedstrijd, wat boven verwachting goed ging. Sindsdien heb ik de smaak te pakken en ga ik met de club mee naar bijna alle wedstrijden.

Niet naar die topwedstrijden in het buitenland, Boedapest en dat soort steden zijn me te ver. Ik ben weleens in Luxemburg geweest voor een wedstrijd, maar ik kom in principe niet verder dan Nederland en België. In 2021 heb ik nog records gehaald op de 200 meter schoolzwemmen, de 100 meter rugzwemmen en ook nog de 50 meter vrije slag in de categorie 95-plus.”

ACTIEVE LEVENSSTIJL

‘Als ik tegen mensen van 80 moet zwemmen, probeer ik sowieso sneller te zijn’

“Competitief aangelegd ben ik niet, maar het is natuurlijk leuk als je de snelste bent. Tegenstanders van mijn eigen leeftijd zijn er nooit geweest, dat vind ik heel jammer. Ik heb altijd gedacht dat ik ooit iemand zou tegenkomen met wie ik me kon meten, al was het er maar eentje. Dan is een wedstrijd veel spannender, maar dat is tot dusver niet gelukt. Ik lig steevast in het bad met jongere mensen, maar ook daar kan ik nog weleens van

‘Ik kan toevallig goed zwemmen, maar dat is dan ook het enige’

winnen. Als er mensen van in de 80 bij zitten, dan probeer ik sowieso om sneller te zijn. Maar ik zwem sommige 70-jarigen er ook nog uit. Aan hoeveel wedstrijden ik alles bij elkaar opgeteld heb meegedaan, dat weet ik niet. Daarvoor zijn het er te veel, maar ik heb een schoenendoos gevuld met medailles en in de kast staan ook nog een paar prijzen. Daar geef ik weinig om, ik ben niet van dat uiterlijke vertoon. Ik ben meer iemand voor achter de coulissen dan van ervoor. Mensen vragen vaak of ik trots ben op wat ik heb bereikt, maar ik heb een hekel aan dat woordje. Ieder mens is wel ergens goed in: koken, naaien, zingen. Ik kan toevallig goed zwemmen, maar dat is dan ook het enige: in het huishouden ben ik een ramp, haha. Mijn motto is: het maakt niet zoveel uit wat je doet, als je maar iets doet. Elke

week doe ik vrijwilligerswerk in de bibliotheek van een tehuis waar veel mensen zitten die veel jonger zijn dan ik. Maar je krijgt ze haast niet van hun kamer af, dat is zo zonde. Het leven is al zo kort, dus maak er wat van. Naast het zwemmen wandel ik elke middag vijf tot tien kilometer en ik zit ook nog bij twee toneelgezelschappen, dus er is altijd iets te doen. Als er al een geheim is voor mijn hoge leeftijd, dan denk ik dat mijn actieve levensstijl daar een grote rol in speelt. Ik zit nooit in een stoel voor me uit te staren, maar ik ben altijd bezig. Dat houdt me fysiek én mentaal fit.’

Veilig in en om het huis

Een fijn huis, leuke buren en een gezellige buurt: het zijn allemaal zaken waardoor we het liefst zo lang mogelijk thuis willen blijven wonen. Maar wat nu als - doordat we ouder worden – de veiligheid in het gedrang komt?

Hoe fijn een huis ook is, die eigen, fijne woning is óók de plek waar de meeste ongelukjes en valpartijen plaatsvinden. Sterker nog: in Nederland komt er elke vijf minuten één oudere op de eerste hulp terecht na een ongeluk. Meer dan 50 procent van deze ongelukken vindt in of om het huis plaats. Zeker wanneer we wat slechter ter been worden, of na een ongeluk of ziekte, kunnen voorheen vanzelfsprekende dingen als douchen in één klap een enorme opgave worden.

Geen verpleeghuis

Een huis zodanig aanpassen dat het op een verpleeghuis gaat lijken, is niet iets waar we blij van worden. Daarom is het belangrijk om te weten

dat er ook met kleine aanpassingen een groot resultaat kan worden bereikt. Denk bijvoorbeeld aan een veilige en comfortabele badkamer met een douchestoeltje en handleuningen, verlichting die automatisch aangaat (ook op de route van bed naar toilet) of antislipmatten en een extra trapleuning.

Een huis blijft langer geschikt als op de begane grond een slaap- en een badkamer aanwezig zijn. Zijn die er niet, maar is achter het huis voldoende ruimte? Dan kan daar eventueel een extra stuk woonruimte worden aangebouwd.

Positief is dat dit in de meeste gevallen zonder vergunning kan, onder voorwaarde dat de aanbouw niet meer dan de helft van de tuin in beslag neemt. Houd er voor de badkamer reke-

Een ouderenadviseur kan u helpen op zoek te gaan naar de juiste middelen om zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen

terecht bij uw ledenvereniging of een ouderenadviseur via regelhulp. nl. Een ouderenadviseur kan u helpen op zoek te gaan naar de juiste middelen om zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen. Ook kan hij of zij bemiddelen tussen u en een zorgverzekeraar of doorverwijzen naar deskundige vrijwilligers of professionals. Ook familieleden en mantelzorgers kunnen bij de ouderenadviseur terecht. Verder kan een ergotherapeut gratis advies op maat geven (ergotherapie maakt namelijk onderdeel uit van het basispakket van de zorgverzekering).

ning mee dat een inloopdouche veel veiliger en comfortabeler is dan een badkuip of een douchecabine met hoge instap. Wat een woning geschikt maakt om tot op hoge leeftijd zelfstandig te blijven, is als deze gelijkvloers en drempelloos is met brede gangen en deuropeningen.

De ouderenadviseur

Veel gemeenten bieden hulp om thuis te blijven wonen.

Wilt u hierover gratis informatie en advies? Dan kunt u

In het geval van een handicap of ziekte zijn we nog veel meer aangewezen op ondersteuning dan wanneer we ‘alleen’ slechter ter been zijn. In zo’n geval wordt vaak de wijkverpleging ingeschakeld. Mochten er permanente woningaanpassingen nodig zijn, zoals een traplift, oprijplaten voor een rolstoel en/of elektrische deuropeners, dan worden die soms door de gemeente vergoed. Hiervoor subsidie aanvragen kan via het Wmo-loket van de eigen gemeente, waarna aan de hand van het inkomen een eigen bijdrage wordt berekend.

TEKST VIVIENNE GROENEWOUD

Checklist veilig wonen

Om de veiligheid thuis te waarborgen hebben we een checklist gemaakt. Per ruimte zetten we wat praktische tips op een rij, die direct toe te passen zijn.

SLAAPKAMER

Zonder moeite in en uit bed komen kan uitdagender worden. Een bedsteun is dan een grote hulp. En wie moet er niet regelmatig ‘s nachts zijn of haar bed uit voor een bezoekje aan het toilet? Moeten zoeken naar het lichtknopje is dan niet alleen vervelend, maar kan ook onveilig zijn als uw richtingsgevoel in het donker niet optimaal is. De oplossing daarvoor zijn LED-verlichte wandcontactdozen die fungeren als oriëntatieverlichting, zonder dat dit storend is, want LED-verlichting schijnt omlaag en is dus niet hinderlijk. De LED-verlichting wordt automatisch ingeschakeld bij schemering en uitgeschakeld bij voldoende licht. Zo hoeft u in de nacht niet meer te zoeken naar de lichtknop.

TRAP

VANUIT DE LUIE STOEL

Wilt u nog een stapje verder gaan en is de uitspraak ‘gemak dient de mens’ helemaal in uw straatje? Kies dan voor huisautomatisering, ook wel ‘domotica’ genoemd. Dit houdt in dat een groot aantal dagelijkse handelingen worden overgenomen door technische apparaten. Ideaal voor mensen die door ouderdom, een ongeluk of andere fysieke belemmeringen minder mobiel zijn. Zo sluit u gordijnen automatisch met één druk op de knop of bedient u de verlichting in uw complete woning via uw smartphone, tablet of computer.

Met domotica sluit u gordijnen met één druk op de knop Een bedsteun

Pijnlijke gewrichten, een versleten heup of knie….het zijn vervelende klachten die mensen er geregeld van weerhouden om de trap te nemen. Niet voor niets is dit één van de belangrijkste redenen waardoor ouderen willen verhuizen naar een woning die gelijkvloers is. Gelukkig is dit niet altijd nodig. Een traplift kan uitkomst bieden waardoor naar boven of beneden gaan niet langer iets is waar u tegenop ziet.

BADKAMER

In de badkamer gebeuren over het algemeen de meeste ongelukken. Zelfs voor jonge mensen is een natte vloer gevaarlijk. Daarnaast kan in en uit bad stappen voor hindernissen zorgen. Een antislipmat, beugels aan de wanden, een in hoogte verstelbaar douchezitje of een elektrisch sta-op toilet zijn een verademing.

VERKEER

Natuurlijk speelt ons leven zich niet alleen bin nenshuis af. De meesten van ons gaan er graag op uit. Maar ook daar brengt het ouder worden uitdagingen met zich mee. Want hoe weet u bijvoorbeeld of het nog veilig is om actief aan het verkeer deel te nemen? Rob Stomphorst, woordvoerder van Veilig Verkeer Nederland zegt: “Zolang je zelf voelt dat het veilig is, en daar ook echt eerlijk in bent. Wanneer je bijvoorbeeld merkt dat evenwicht houden niet meer zo goed gaat, is een fietshelm aan te raden. Of informeer eens naar een fiets met meer stabiliteit; eventueel een driewieler. Voor de auto geldt: Voel je jezelf nog veilig achter het stuur? Zie je alles op tijd en kun je tijdig anticiperen op het verkeer om je heen? Wanneer je daarover een onzeker gevoel hebt, kun je de zogenoemde Rij Bewust Test doen en eventueel een rij-instructeur inschakelen die een lesuurtje met je mee gaat rijden. Je kunt ook een test doen door deelname aan een VVN-Opfriscursus Auto (Praktijk). Die zijn overigens ook beschikbaar voor fietsers en scootmobielers. Voor meer informatie, ga naar vvn.nl

MET BOSWACHTER FRANS IN HET BOSBAD

Een wandeling met boswachter Frans Kapteijns schiet niet op. Bij iedere stronk of groene scheut houdt hij halt om iets aan te wijzen. Journalist en natuurliefhebber Mariëtta Nollen vindt het heerlijk: “Je leert veel. Bijvoorbeeld dat we de gracieuze zilverreiger te danken hebben aan klimaatverandering. En je komt tot rust.”

We zijn nog maar net op weg of Frans stopt bij een grillige eik. “Kijk eens naar deze vormen”, zegt hij. “Als je jouw leven een plek op deze boom zou moeten geven, waar is dat dan?” Ik kijk hem verrast aan, maar leg trefzeker mijn handen op de plek waar de stam zich in twee delen splitst. “Dit lijkt een kruispunt”, zeg ik. “Ik wil in Italië gaan wonen, maar heb nog geen huis. Ik kan dus nog steeds alle kanten op.” Frans lacht en zegt: “Dat is mooi, want er zijn ook veel mensen die hun handen juist op dit cirkelvormige middenstuk leggen en dan vaststellen dat hun leven even nergens heengaat.”

FRANS

‘

STA EENS TWINTIG

MINUTEN

STIL BIJ EEN BOOM. DAT BRENGT RUST EN VAAK

HELE MOOIE INZICHTEN’

GOED VERHAAL

Voor mij is dit een nieuwe Frans. We kennen elkaar nog uit de tijd dat we samen bij Natuurmonumenten werkten. Ik als communicatiefluisteraar op het hoofdkantoor, Frans als echte groene boswachter in de Oisterwijkse Bossen en Vennen, het gebied waar we vandaag ons bosbad nemen. Ik zocht hem toen

De boom en de daarbij behorende vraag zijn onderdeel van de ‘Bosbadwandelingen’ die Frans tegenwoordig organiseert. Daarbij draait het niet om één boom, maar om het hele levende organisme van het bos. Tijdens de wandelingen volgt Frans de principes van het Japanse ‘Shinrin-Yoku’, waar het fenomeen bosbad zich in de jaren 80 ontwikkelde. Een haast spirituele manier van je onderdompelen in de natuur, door de krant New York Times al ‘the new yoga’ genoemd. Frans: “Stel je daar geen gewone wandeling bij voor, maar juist in een vertraagd tempo je zintuigen openzetten naar het groen om je heen. En dan te kijken, voelen, ruiken, luisteren en ervaren. Een moment van stilte waarin je de helende atmosfeer van het bos door je lichaam en geest laat stromen.”

ook al graag op, want hij was (en is) Brabants, bourgondisch en beminnelijk. Met altijd een goed verhaal was hij het ideale gezicht van de campagnes van de club. In 2016 ging hij na 26 jaar met pensioen. Als dank voor zijn inzet kreeg hij zijn eigen uitkijktoren: de Tour de Frans. En hij werd ambassadeur van het Van Gogh Nationaal Park, een natuurlijk landschap dat zich uitstrekt tussen Eindhoven, Den Bosch en Zundert. Hij hing zijn jagersgroene kloffie dus niet aan de wilgen. Hij wandelt, twittert, facebookt en blijft, nu als vrijwillige boswachter, onverminderd de natuur promoten. En hij baadt in het bos. Deze spiritualiteit had ik

niet achter hem gezocht. “Natuurlijk wel!”, roept Frans. “Ik neem mijn hele leven al bosbaden, maar had er eerder geen naam voor. Toen ik kennis maakte met Shinrin-Yoku viel bij mij meteen het kwartje. Het is geweldig om mensen het bos op deze manier te laten ervaren. Ik vraag de deelnemers zich open te stellen. Niet met opdrachten, maar in de vorm van uitnodigingen. Sta bijvoorbeeld eens twintig minuten stil bij een boom. Dat brengt rust en vaak hele mooie inzichten.”

WARME BOSMIEREN

Tijdens onze wandeling is er geen tijd voor zo’n minutenlange bezinning. We willen bijpraten en er zijn onderweg dingen te zien die je alleen met een boswachter ziet. De rode bosmieren, bijvoorbeeld. Die zijn net uit hun nest en krioelen over elkaar heen. Frans vertelt dat ze zich warmen en straks de warmte van de zon mee terugnemen naar hun nest. Hij laat me ook aan de gagel ruiken. Deze struik werd vroeger allerlei medicinale eigenschappen toegedicht. Zo werd het in strozakken gestopt om van de muggen, vlooien en luizen af te komen. Maar het heeft ook een hallucinerende werking, weet Frans. Ik snuif nog eens diep aan het kleine

MARIËTTA

‘IK SNUIF NOG EENS

DIEP AAN HET KLEINE BLOEMKNOPJE EN

ZIE DE ZON STREPEN

DOOR DE NAALDBOMEN TREKKEN.

ZONHARPEN, NOEMT FRANS DIE’

bloemknopje en zie de zon strepen door de naaldbomen trekken. Zonharpen, noemt Frans die. Hij pakt zijn camera om de betovering te delen met zijn vele twittervolgers.

BEROEMDE FRANS

Verderop schieten vier wandelaars op een bankje ons aan. Of we even een groepsfoto van hen willen maken. Met het Klein Aderven als bewegingloze spiegel in de achtergrond leg ik hun moment vast.

Dan herkennen ze ineens boswachter Frans. Enthousiast willen ze vervolgens allemaal op de foto met hun lokale beroemdheid. Een van de wandelaars vertelt me dat hij ook eens een bosbadwandeling met Frans maakte. Het heeft zijn ogen geopend. Niet alleen voor de schoonheid van de natuur, maar ook hoezeer we die nodig hebben om gezond te blijven.

Op de snelweg naar huis verbreekt het getoeter van vrachtwagens de stilte van het bos. Ik neem me voor om snel nog eens met Frans te gaan badderen.

OOK MEE MET FRANS?

Ga naar boswachterfrans.com of volg hem via Twitter @BoswachterFrans

HOE PAKTE JIJ DE DRAAD WEER OP?

MET HET OUDER WORDEN KRIJGEN WE ALLEMAAL TE MAKEN MET VERLIES. KLEIN OF GROOT, GELEIDELIJK OF PLOTSELING. JE MERKT DAT JE STEEDS VAKER DINGEN VERGEET. DE TUIN BIJHOUDEN WORDT EEN BEPROEVING. OF DIGITALISERING

GAAT JE TE SNEL. MAAR DENK OOK AAN HET VERLIES VAN JE PARTNER OF EEN DIAGNOSE WAARDOOR JE MOET LEREN LEVEN MET EEN CHRONISCHE AANDOENING.

Het is niet wat je overkomt dat je leven vormt, maar hoe je ermee omgaat. Hoe je de draad weer oppakt. Wie grip op en regie over z’n eigen leven houdt, is gelukkiger en gezonder. Het online platform Vief helpt daarbij. Met tips, informatie en verhalen. Want ervaringen delen helpt. Het verhaal van iemand anders kan jou inspireren en jouw verhaal kan anderen verder helpen. Zoals dat van Wim, die COPD heeft.

‘Je kunt meer dan je zelf denkt’

WIM (80) KREEG ROND ZIJN 50E DE DIAGNOSE COPD.

HOEWEL HIJ AANVANKELIJK DACHT ER NOOIT

VAN AF TE KOMEN, HEEFT HIJ NU EEN BIJZONDER

GOEDE MANIER GEVONDEN OM ER MEE TE LEVEN.

“WAAR IK 30 JAAR GELEDEN NIET MEER GOED DE TRAP OP KWAM, BEN IK NU VEEL FITTER.”

“Op een gegeven moment merkte ik tijdens het tennissen dat ik geen adem meer kreeg. Na een bezoek aan de arts bleek dat ik astmatische bronchitis had, COPD dus. In samenwerking met mijn longarts kreeg ik toen medicatie. Maar door de drukte op mijn werk bleef ik ontzettend kwakkelen. Op een gegeven moment kon ik op mijn werk de trap niet meer opkomen. Dat was een breekpunt. Mijn werkgever heeft mij toen de gelegenheid gegeven om eerder te kunnen stoppen. Daar heb ik erg veel geluk mee gehad. Medicatie en de rust zorgden dat ik weer kon kijken naar wat wél kon.”

VEEL FITTER

“Mijn kleinzoon kwam met het idee om mij in te schrijven voor het OldStars walking sport project bij PSV. Daar leerde ik hoe ik les kon geven aan anderen. Het is sociaal in de breedste zin van het woord. Samen naar buiten. Soms denken mensen dat ze niet op één been kunnen staan. Dat kunnen ze wel. Ik laat ze dan tegen een bal aan trappen en dan vraag ik: stond je net op één been? Daar moeten ze dan om lachen. Je kunt namelijk echt meer dan je zelf denkt. Dat heb ik zelf ook zo ervaren. Waar ik 30 jaar geleden niet meer goed de trap op kwam, ben ik nu veel fitter. Iedere donderdagochtend komen we samen op het sportveld.

We doen simpele oefeningen maar we bewegen tenminste. Daarnaast is het veel meer dan samen bewegen. Het is ook even samen zijn met elkaar.”

GRUWELIJK BLIJ

“Mijn COPD is iets waar ik mee heb moeten leren leven. En gelukkig gaat dat door medicatie, mijn longarts en bewegen erg goed. Daarnaast heb ik een ongelooflijke vrouw, die mij altijd heeft ondersteund. Ze heeft mij altijd geadviseerd maar ook afgeremd. Dan zei ze: ‘Nu moet je stoppen Wim, want nu wordt het teveel.’ Wij hebben elkaar nog en onze prachtige dochters. Daar mag ik toch gruwelijk blij om zijn? We hebben een prachtig leven, COPD of niet. Ik kijk graag naar wat nog wél kan. Je kunt namelijk zelfs mét COPD toch nog sporten.”

OVER VIEF

Op vief.nl kun je ervaringen uitwisselen, je hart luchten, advies vragen en inspirerende verhalen lezen. Vief biedt daarnaast tips en relevante oplossingen voor iedereen die maximale grip op het leven wil houden. Of je nu direct contact, inspiratie of oplossingen zoekt, of je rustig wilt voorbereiden op de toekomst. Vief is er voor jou en met jou. Ontdek meer op vief.nl

HET VERHAAL VAN WIM

INTERVIEW

‘ITALIANEN DOEN NIET AAN TUSSENDOORTJES’

VOEDINGSDESKUNDIGE WENDY WALRABENSTEIN (48) VINDT HET INDRUKWEKKEND HOEVEEL INVLOED PLANTAARDIG ETEN HEEFT OP JE GEZONDHEID. “TOEN WE VEGANISTISCH GINGEN ETEN, HOEFDE MIJN MAN AL SNEL GEEN BLOEDDRUK- EN CHOLESTEROLVERLAGERS MEER TE SLIKKEN.”

“Ik kom uit een echte eetfamilie. Mijn moeder is geboren in Indonesië en kan geweldig koken. Mijn vader was slager. Hij was het type: als je toch een dier slacht, eet ’m dan ook helemaal op. Dus ook de kalfshersentjes, lever, zwezerik en dat soort dingen. Het is toch raar dat je van een kip alleen het borstdeel en de pootjes eet en de rest weggooit.

Mijn moeder maakte vaak krabbetjes, wat je nu spareribs noemt. Heerlijk met Indonesische marinade – pittige rijst erbij en dan met je handen eten.

Ik genoot van eten, maar heb aanleg om aan te komen. Als kind was ik mollig en later als student bleef ik iets te dik. Toen was ik al bezig met voedingswaarden en calorieën. Een studievriendin zegt dat ze nooit zal vergeten dat ik tijdens een lunch

WIE IS WENDY?

Wendy (48) studeerde economie en werkte tot 2012 in het bankwezen. Daarna stortte ze zich op een studie Voeding & Diëtiek wat uitmondde in haar eigen praktijk voor leefstijltherapie in Utrecht. Ze combineert haar praktijk met een functie als wetenschappelijk onderzoeker bij het reuma- en revalidatiecentrum Reade in Amsterdam. Hier doet ze promotieonderzoek naar leefstijlinterventie op basis van plantaardige voeding, beweging, stressmanagement en slaap bij mensen met reuma, artrose en jicht. Wendy schreef het boek Food Body Mind over het ontwikkelen van een persoonlijke en gezonde leefstijl. Ze is ruim twintig jaar samen met Leo.

ineens een pleidooi gaf voor het eten van kiwi’s. Zo van: in kiwi’s zitten enorm veel voedingsstoffen, waarom zou je iets anders willen eten?

Ik maakte toen al dat simpele rekensommetje: hoe krijg je een maximale hoeveelheid voedingsstoffen binnen op basis van een minimale hoeveelheid calorieën?

De basis voor lekker en gezond eten was er dus al, maar ik ben me er pas echt in gaan verdiepen door mijn man Leo. Hij is 23 jaar ouder dan ik, dus de kans is groot dat hij eerder doodgaat dan ik. Ik heb lang rondgelopen met die angst. Toen we in 2004 voor mijn werk in het bankwezen verhuisden naar Italië, kwamen we voor het eerst tachtigplussers tegen die heel fit bleken te zijn. Ik dacht: hé, dat is interessant, misschien is dat iets voor Leo. Vanaf dat mo-

WAT EET WENDY ZELF?

“We beginnen de dag met sojayoghurt met muesli of overnight oats (havermout die een nacht in melk heeft geweekt) rozijntjes en rood fruit. Tussen de middag kan het gewoon een boterham met pindakaas of humus met groente zijn en ’s avonds zijn het vaak curry’s of pasta met veel groente en kikkererwten, linzen of bonen. We eten überhaupt veel peulvruchten, een voedingsgroep waar de meeste Nederlanders te weinig van binnenkrijgen. Dat is hartstikke zonde, want peulvruchten zijn rijk aan vezels, eiwitten, koolhydraten en vitamines en mineralen, zoals calcium, magnesium, ijzer en B-vitaminen. Ze zijn bovendien goed voor het klimaat en duurzaam omdat ze stikstofverbindende bacteriën aantrekken.”

ment ben ik alles gaan lezen over Blue Zones, dat zijn gebieden waar opvallend veel gezonde honderd plussers wonen. Het bereiken van die hoge leeftijd hangt nauw samen met een gezonde leefstijl en voeding in het bijzonder. Dat moeten we ook in ons eigen leven gaan invoeren, dacht ik al snel.

In de jaren daarna zijn we steeds beter gaan eten. Beter eten betekent in dit geval: doen wat een Italiaan doet. De eerste les was: geen tussendoortjes meer. In Italië nemen ze zelden iets tussen de maaltijden door. Je eet gewoon drie keer per dag: een piepklein ontbijt en een lunch en diner met veel groente.

Toen we in 2008 naar Zwitserland verhuisden begonnen Leo en ik met biologische voeding, stapten over op vegetarisch en switchten daarna naar volledig plantaardig. Dat kostte weinig moeite en het effect was meteen merkbaar: we vielen allebei een paar kilo af en Leo hoefde z’n bloeddruk- en cholesterolverlagers niet meer te gebruiken.

Ik vond het indrukwekkend hoeveel invloed het veranderen van je voeding op je lijf heeft.

Nadat we weer naar Nederland waren verhuisd, ging ik nog meer lezen over voeding. Het was overduidelijk dat hier mijn hart lag. Ik besloot bij nul te beginnen en de klassieke opleiding tot diëtist te volgen. In 2012 was de veganistische leefstijl nog lang niet zo wijdverspreid als nu, dus ik was een van de weinige vegans in het klaslokaal. Daar ontstond weleens discussie

‘De eerste les was: geen tussendoortjes meer. In Italië nemen ze zelden iets tussen de maaltijden door’

‘Mensen vragen vaak of het ingewikkeld is, plantaardig eten, maar dat is bij ons heel soepel gegaan’

over, want de lesstof was in die tijd nog grotendeels gebaseerd op de welbekende Schijf van Vijf. Kun je mensen wel goed adviseren als je daarvan afwijkt?

Ik stortte me in wetenschappelijk onderzoek, las elke publicatie over plantaardige voeding en volgde een aanvullende opleiding bij een bekende onderzoeker. Ik wilde mijn voedingsadviezen goed kunnen onderbouwen. Klopt het wel wat ik denk? Ik ben kritisch naar vegans die zeggen: ‘Het is altijd beter plantaardig te eten’, want er zijn situaties waarin ik mensen als diëtist juist adviseer af en toe vlees of zuivel te nemen. Waar ik wel van overtuigd ben, is dat een overwegend plantaardig voedingspatroon het beste is voor zowel de mens als de planeet.

In mijn praktijk werk ik veel met mensen die reuma, artrose of hart- en vaatziekten hebben. Als je ziet hoe zij soms opknappen van een plantaardig eetpatroon, dat is geweldig. Je zou

wel gek zijn het geen kans te geven. Mensen vragen vaak of dat niet ingewikkeld is, volledig plantaardig eten, maar dat is bij ons heel soepel gegaan. Het scheelt dat we geen perfectionisten zijn, in de zin dat alles heel strikt moet. In het begin aten we thuis af en toe nog een eitje en buiten de deur zijn we altijd flexibel geweest. Als mensen hun best doen voor ons veganistisch te koken en per ongeluk toch mayonaise met ei hebben gebruikt, dan zijn we vooral blij dat ze zo hun best voor ons doen. Wat dat betreft is eten voor mij nog altijd verbonden met gezelligheid en genieten. Bijvoorbeeld van echt goede noten, en ja, die mogen best gebrand zijn. Wij halen die bij de beste notenbar van het land, op de markt in Utrecht. Ik eet zo een bak van zijn verrukkelijke macadamiamix. Dat moet kunnen. We zijn vaak zo hard voor onszelf, probeer jezelf ook iets te gunnen.”

MAROKKAANS GEKRUIDE AUBERGINE

MAROKKAANS

GEKRUIDE AUBERGINE

Ingrediënten

2 grote aubergines olijfolie, om in te bakken

½ el ras el hanout

2 takken kleine trostomaatjes

100 g quinoa

1 rode ui, gepeld, fijngesnipperd

rode chilipeper, in dunne ringen

1 gele paprika, in blokjes

2 teentjes knoflook, fijngehakt

½ tl kaneel

rasp en sap van 1 citroen versgemalen zwarte peper

2 el kokosyoghurt

4 el amandelen

verse korianderblaadjes

Het leefstijlboek - eet beweeg, slaap & ontspan beter van huisarts Tamara de Weijer vol tips en lekkere, gezonde recepten.

Prijs € 24,99

RECEPTEN

Lekker gezond koken voor twee personen

Bereidingswijze

➊ Verwarm de oven voor op 200 °C en bekleed een bakplaat met bakpapier. Snijd de aubergines in de lengte doormidden. Snijd het vruchtvlees van de aubergine diagonaal en kruislings in met een scherp mes. Wrijf de aubergines in met olijfolie en de ras el hanout.

➋ Leg de auberginehelften op de snijkant in het midden van de bakplaat. Dek ze af met aluminiumfolie en rooster ze 40-45 minuten.

➌ Bestrijk, na 25 minuten, de tomaatjes met olie en leg ze in de oven.

➍ Bereid de quinoa volgens de instructies op de verpakking.

➎ Verhit olijfolie in een koekenpan en fruit de ui 5 minuten. Voeg de chilipeper en de paprika toe en bak ze 5 minuten mee.

➏ Neem na 40-45 minuten de aubergines en tomaatjes uit de oven. Draai de aubergines om op de bakplaat en schraap met een lepel het vruchtvlees eruit. Snijd het vruchtvlees in gelijke stukjes en doe ze in de koekenpan samen met de knoflook en kaneel en bak ze nog 4 minuten.

➐ Meng de quinoa en de geraspte citroenschil door het groentemengsel in de koekenpan en neem de pan van het vuur. Breng het gerecht op smaak met een eetlepel citroensap en peper.

➑ Pak een ovenschaal en leg de aubergines erin. Schep de vulling erin en serveer de kokosyoghurt erbij. Garneer met de tomaatjes, amandelen en verse korianderblaadjes.

GADO GADO-SALADE

Ingrediënten

4 middelgrote eieren

400 g haricots verts

olijfolie, om te bakken

1 kleine ui, gesnipperd

1 teentje knoflook, geperst

1 tl sambal

4 el 100% pindakaas

2 el sojasaus zonder suiker

1 komkommer, in schijfjes

200 g wortel, in dunne reepjes

4-6 trostomaten, partjes

125 g taugé

2 limoenen, gehalveerd

Bereidingswijze

➊ Kook de eieren hard in 6-8 minuten in water met een snufje zout.

➋ Kook de boontjes in ruim kokend water met een mespunt zout in 10-12 minuten beetgaar.

➌ Verhit wat olie in een steelpan en fruit de ui 4 minuten op middelhoog vuur. Voeg de knoflook en de sambal toe, bak nog 2 minuten onder voortdurend roeren.

➍ Voeg de pindakaas en de sojasaus toe en schenk er water bij tot de saus de juiste dikte heeft. Voeg extra water toe als de saus door het verwarmen indikt. Blijf goed roeren.

➎ Verdeel de helft van de saus over de bodem van de borden. Verdeel de groenten en de eieren over de borden. Verdeel de andere helft van de saus over de borden. Serveer met een schijfje limoen.

Lichtpuntjes van de mantelzorger

Geen tijd voor leuke dingen en vaak moe. Steeds meer mantelzorgers hebben het zwaar. Maar er is iets aan te doen. Mantelzorgdeskundige Maria Grijpma: “Leer luisteren naar je lichaam en geef grenzen aan.”

We mantelzorgen wat af in Nederland. Maar liefst vijf miljoen mensen hebben de zorg voor een hulpbehoevende partner, vader of moeder, kinderen of voor buren. Vaak sluipt dat er een beetje in. Even wat boodschappen halen voor een zieke buurvrouw. Een partner helpen bij het douchen en aankleden, omdat hij of zij het zelf niet meer kan. De hond van dochterlief uitlaten, omdat zij door haar rug is gegaan. Of administratie overnemen van ouders die hoogbejaard zijn. Mantelzorg geeft directe hulp en steun. Vaak levert het waardering op en is het ook gezellig om wat meer tijd en aandacht te nemen voor de ander. Toch kan mantelzorgen

Het overgrote deel van de mantelzorgers is overbelast

een keerzijde hebben. Geregeld komt er een taak bij, terwijl ook het eigen leven gewoon doorgaat. In zo’n geval kan de stress en spanning oplopen. Hoe kunnen we goed voor onszelf blijven zorgen zonder de ander (die hulpbehoevend en afhankelijk is) tekort te doen?

HULP INSCHAKELEN

Maria Grijpma werkte ruim 40 jaar in de gezondheidszorg en schreef samen met Inge Jager het boek Klein geluk voor de mantelzorger Als verpleegkundige in de terminale thuiszorg heeft zij gezien waar het in sommige gevallen mis kan gaan, maar ook weet zij wat wél werkt om als mantelzorger lekker in je vel te blijven zitten. “Het overgrote deel van de mantelzorgers is overbelast”, vertelt Grijpma. Daarom is het volgens haar zo belangrijk om op tijd hulp in te schakelen. “Overal zijn steunpunten voor

TEKST LAURA VAN DER MEER ILLUSTRATIE STUDIO VONQ

De oudere generatie heeft het idee alles zelf te moeten doen

die alles weten over bepaalde regelingen, vergoedingen, respijtzorg, of de mogelijkheid van logeerhuizen om even op adem te kunnen komen. Zo is er de Mantelaar, dat is een organisatie die zorgstudenten inzet om mensen te ontlasten. Vaak wordt dit soort zorg vergoed door de zorgverzekering. Ook bestaan Senior Service en Saar aan Huis, zodat er professioneel bijgesprongen kan worden. Er is zo ontzettend veel!”

PRAAT EROVER

lekker gaat. Hoofdpijn bijvoorbeeld, of schouderpijn. Maar ook slecht slapen of een slechte stoelgang kan aangeven dat iemand niet meer goed in z’n vel zit en stress de overhand neemt. Vervolgens kunnen we ons de vraag stellen: wat heb ik nodig om me op dit moment beter te voelen? Grijpma: “Klein geluk kan zijn: genieten van een kopje koffie en daar de tijd voor nemen, ook al ligt er een berg werkzaamheden te wachten. Kijk naar de vogels, bel een vriend of vriendin met wie je kunt lachen. Maak een uitstapje, ook al is het even gedoe om het te organiseren. Wees je tijdens het douchen eens bewust van het warme water dat over je heen

Klein geluk kan zijn: tijd nemen voor een kop koffie in de zon

ZO BLIJFT HET GOED TE DOEN

Ze gaan maar door, dat is een overlevingsstrategie. Het kan voor hen voelen alsof ze de vuile was buiten hangen door met een huisarts of maatschappelijk werker te praten. Maar die vuile was móet naar buiten. Mantelzorgers kunnen anders oververmoeid raken, met als gevolg dat ze een kort lontje krijgen en zelfs agressief worden. Zulke situaties heb ik meegemaakt en dat raakt me enorm. Als mensen niet goed voor zichzelf zorgen, gooien ze negativiteit naar de ander. Niemand wordt daar beter van.”

LAGER TEMPO

stroomt. Mensen voelen niet wat ze nodig hebben om te ontspannen of om op te laden als ze maar in een hoog tempo door blijven gaan.”

GRENZEN STELLEN

Prioriteit aan onszelf geven doen we door duidelijke grenzen te stellen. “Dit moeten we niet verwarren met liefdeloosheid, het is juist liefde voor jezelf”, verduidelijkt Grijpma. Want wat heeft een chronisch zieke eraan als zijn of haar mantelzorger op z’n tenen loopt en het allemaal te veel wordt? “Uit ervaring weet ik hoe zwaar mantelzorgen kan zijn. Mijn vader van 90 dementeert. Als ik niet uitgeslapen ben, kan ik hem bij wijze van spreken wel uit het raam gooien wanneer hij voor de honderdste keer hetzelfde verhaal vertelt. Ben ik wel uitgerust, dan vraag ik hem met liefde om zijn verhaal mantelzorgers. Je hebt mantelzorgmakelaars

Vooral de oudere generatie heeft het gevoel ‘alles zelf wel te kunnen’, signaleert Grijpma. “Deze generatie is vaak bikkelhard voor zichzelf.

Goed voor onszelf zorgen dus. Hoe doen we dat? Allereerst begint dat door goed naar de signalen van het lichaam te luisteren. Pijn in het lichaam is altijd een teken dat het niet nog eens te vertellen.” Soms komt het voor dat mensen door niemand anders verzorgd willen worden dan door hun vaste mantelzorger. Dat kan leiden tot manipulatie of agressie. “Ook in zo’n geval is het belangrijk om te bedenken wat we nodig hebben. Moeten we om hulp vragen? Leren om assertiever te worden? Taken gaan verdelen tussen broers en zussen of professionals? Het is lastig om die eerste stap te nemen. Daarna, als het eenmaal in gang is gezet en het loopt, wordt het een verademing. Ook voor de hulpbehoevende.”

Door goed voor onszelf te zorgen kan een patiënt veilig ziek zijn en voelt hij of zij zich niet teveel. Grijpma: “Ooit kwam ik bij een echtpaar van begin vijftig. Hij had een dwarslaesie, zij was verpleegster. “Maar ze is niet mijn verpleegster”, zei de man. Dat kwam omdat zij haar grenzen aangaf. Ik merkte aan alles dat ze het zo leuk hadden samen. Zij ging lekker naar de markt als ik haar man onder de douche hielp en kwam opgeladen weer thuis.” Daarom een laatste tip die handig als ijkpunt gebruikt kan worden: krijgen we ergens energie van, dan is het goed. Vreet het energie, dan is het tijd om na te denken en dingen te veranderen. En dat doen we dus simpelweg door ons tempo een stuk te verlagen. Een lager tempo brengt ons op de lange termijn nou eenmaal veel en veel meer.

MEER LEZEN?

Klein geluk voor de mantelzorger

Maria Grijpma en Inge Jager

ISBN 9789020213201

www.kleingeluk.nu

HOU HET BREIN HELDER

+ PUZZELKATERN

“Ik word oud.” Dat zeggen we snel als we iets vergeten. Alsof het een voldongen feit is dat het brein achteruit holt als we ouder worden. Maar dat is niet zo. Onze hersenen ontwikkelen zich ons hele leven lang.

Ook als we ouder worden, zijn onze hersenen nog volop in beweging. De zogenaamde neuroplasticiteit (het vermogen van het brein om zichzelf aan te passen en te herstellen) is wel groter op jongere leeftijd. Het is dan nog heel belangrijk om veel op te slaan en daaruit lering te trekken. Een ouder brein heeft al veel kennis verzameld, dus dat onthoudt vooral kennis die echt nog nuttig is. We nemen vaak aan dat iets leren op latere leeftijd lastiger is, maar dat komt ook doordat we een beetje vergeten zijn dat leren vroeger ook niet vanzelf ging. Natuurlijk treedt er met de jaren wel slijtage op in ons brein, maar daar kunnen we iets aan doen. Er is bijvoorbeeld bekend dat rokers vaker dementeren dan niet-rokers. Daarnaast is het effect van een gezonde leefstijl (goed slapen, gezond eten, genoeg bewegen) op het brein ook onmiskenbaar. Let er vooral op niet te veel stress te hebben, want dit is schadelijk voor onze hersenen. Het leidt tot vergeetachtigheid, maar ook tot emotionele instabiliteit.

HERSENKRAKERS

Wat helpt het brein helder te houden is een hersenkraker op z’n tijd. Met puzzelen dagen we onszelf uit. Al is het wel belangrijk dat het enige moeite kost om een puzzel op te lossen. De stofwisseling gaat omhoog, het bloed gaat harder stromen en dat is weer belangrijk voor de verbindingen in de hersenen. Als we ons brein te weinig gebruiken, gaat het achteruit. Het is dus belangrijk om actief te blijven, zowel met ons hoofd als met ons lijf. Bedenk ook dat de netwerken die we gebruiken bij het oplossen van puzzels dezelfde zijn die we nodig hebben om goed te kunnen argumenteren of te reflecteren op onszelf.

Zin gekregen in een puzzel? Aan de slag dan maar!

WOORDZOEKER

• BLOZEND

• BUITENLUCHT

• EETLUST

• FLEUR

• FLEURIG

• BLOZEND

• FLOREREN

• BUITENLUCHT

• GELAATSKLEUR

• GELUKKIG

• EETLUST

GEZONDHEID

• FLEUR

GOEDE CONDITIE

• FLEURIG

• FLOREREN

• GELAATSKLEUR

• GELUKKIG

• GEZONDHEID

• GOEDE CONDITIE

• GOED ONTBIJTEN

N E R E

R B U I

U G I T

GOED ONTBIJTEN © Sanders puzzelboeken

Zweedse puzzel

Breng de letters uit de genummerde vakjes over naar de gelijkgenummerde vakjes van de oplossingsbalk.

I K K U L E G T G E

D N W K G E IJ N E S

R E S I N I M A T I V

N R E E I B F E Z D

U I T E N L U C H T N

O E T T T N L M O E

I T S U L S N E V E L

C G R N S S E M N O

G I K K U L E G T G E

E E O A U U U I D V

I D N W K G E IJ N E S

D D P Z L O R R H N

R N R E E I B F E Z D

E N S G E E S T E N

U O E T T T N L M O E

O B L O Z E N D I N

E C G R N S S E M N O

G T S U L T E E D U

L E E O A U U U I D V F D D P Z L O R R H N

De overgebleven letters vormen de oplossing.

V E N S G E E S T E N O O B L O Z E N D

Sanders puzzelboeken

De overgebleven letters vormen de oplossing.

WINNEN

Stuur de oplossing naar puzzel@bureauvijftig.nl en maak kans op een van deze prijzen.

De prijzen worden mogelijk gemaakt door de www.winkelvanons.nl

beweging

HOOFDPRIJS Een retro DAB+/ FM-radio van GPO Radio t.w.v.

€ 99.95

2E PRIJS Twee dvd's uit de reeks Uw Jaar in Beeld naar keuze

3E PRIJS Het boek Troost van Hella van der Wijst

© Sanders puzzelboeken

BLOKPUZZEL

Vul elk blokje van negen vakjes in op de juiste plaats in het diagram, zodat een ingevuld kruiswoordraadsel ontstaat. Om u op weg te helpen, zijn enkele letters al gegeven. Blokpuzzel

CRYPTOGRAM

Cryptogram

HORIZONTAAL

1 Verheffend gereedschap. (5)

4 Het is toegestaan thans aan hem een grote fles te geven. (6)

8 Boos om een zuiderbuur. (7)

9 Toonladder met verschillende variaties in Milaan. (5)

10 Strikt genomen ziet men hiervan de zin. (4)

11 Het verwarde hert kreeg op zijn patrouille veel applaus. (8)

13 Ruimte voor een belangrijke onderneming. (13)

15 Ordenen op de rechtbank. (8)

17 De tegenstand zit in de kantine. (4)

20 Aju, Frans. (5)

21 Binnen nauwgezet en toch onnauwkeurig. (7)

22 Een vogel voor het orgaan van de vleermuis. (6)

23 Geeft onder de streep aan anderen. (5)

VERTICAAL

1 Die steen laat tegelijk geen merkje zien. (5)

2 Kunstvorm die een beetje inkuis op me overkomt. (7)

3 De kleur komt reeds ter plaatse terug. (4)

4 Heel nieuwerwets: een heester in de tuin. (13)

5 Versierd met een strop. (8)

6 Bent u weg van die lansier? (5)

7 De waarde van een kleurloze Bijbelse stad. (6)

12 Twee voertuigen voor melktransport. (8)

13 Aan de boemel terwijl u verhoging hebt. (6)

14 Vangt moeder nu vis in een handomdraai? (7)

16 'Hij is de eerste,' verkondigen Engelsen met veel ophef. (5)

18 Zijn er voetballers uit Milaan tussen? (5)

19 Zo te horen loopt hij schuin af deze dappere. (4)

Vul de goede antwoorden in. Gelijke getallen zijn gelijke letters. Bij juiste invulling leest u in de gearceerde kolom de oplossing.

FILIPPINE

3 bijkomen

voedingsstof

zeer krachtig

Filippine

11 geestkrachtig

Vul de goede antwoorden in. Gelijke getallen zijn gelijke letters. Bij juiste invulling leest u in de gearceerde kolom de oplossing.

KRUISWOORD

Kruiswoord

Breng de letters uit de genummerde vakjes over naar de gelijkgenummerde vakjes van de oplossingsbalk.

horizontaal

tot stilstand brengen 6 hoger beroep 10 tweerompenboot

curriculum vitae 14 zangvogel 15 meerijden 17 broer van vader of moeder 19 dichtheid 21 toer 22 gordijnstang 24 moe26 telwoord 27 snoer 29 maal 30 verlangd salaris eten 33 dierenmond 34 weergalm 37 sieraad 39 passief en zonder lef 40 voorzetsel 41 land in Azië 44 oog aan een touw Nederlandse prinses 47 blik 49 buislamp 50 op korte af52 korte passage uit de Bijbel 53 levendig.

verticaal

beste prestatie ooit 2 deel van Schotse namen 3 gezinslid muzikaal oefenstuk 5 gerecht 6 mestvocht 7 prikpen 8 verbijsterd 9 voorgerecht 11 computertoets 13 wat vooraf gaat houtsoort 18 deel van het jaar 20 smachtend 23 monding

25 holte onder de arm 27 boogbal 28 achterzijde van de hals

31 afstamming 32 spottende voorstelling 35 bergpas 36 deel van een boek 38 politiek vooruitstrevend 39 heteluchtbad

42 luizenei 43 nijlreiger 46 vaartuig 48 Staatkundig Gereformeerde Partij (afk.) 51 Socialistische Partij (afk.).

SUDOKU

Vul het diagram zo in dat in elke rij, elke kolom en in blok van 3 x 3 vakjes de cijfers 1 t/m 9 slechts één keer voorkomen.

Kijk voor de oplossingen van de puzzels op pagina 70 Mede mogelijk gemaakt door Denksport

Kruiswoord

WOORDZOEKER KRUISWOORD

Woordzoeker

• APPEL

• BEZIGHEDEN

• BLOZEND

• CONDITIE

• APPEL

• FLINK

• BEZIGHEDEN

• GAAF

• BLOZEND

• GENEZEN

• CONDITIE

• GOEDGEHUMEURD

• FLINK

• HEEL

• GAAF

• HEELHUIDS

• GENEZEN

• MINERALEN

• GOEDGEHUMEURD

• MINIBREAK

• HEEL

• HEELHUIDS

• MINERALEN

• MINIBREAK

• OMEGA-DRIE

• SPORTADVIEZEN

• SPORTEN

• STERK

• OMEGA-DRIE

• TAAI

• SPORTADVIEZEN

• TIERIG

• VIEF

• SPORTEN

• STERK

• VITALITEIT

• TAAI

• VITAMINE

• TIERIG

• VITAMINE C

• VIEF

• WELZIJN

• VITALITEIT

• ZEER FIT

• VITAMINE

• VITAMINE C

• WELZIJN

• ZEER FIT

N E D E H G I Z E

V B L H E E L H U

E I T I D N O C F

N E D E H G I Z

T A E O N E T R O

V B L H E E L H

T I W F M Z E F L

E I T I D N O C

G O E D G E H U M

T A E O N E T R

D L L T Z N G I R

T I W F M Z E F

N E Z E I V D A T

G O E D G E H U

E P IJ N G L L A D

D L L T Z N G I

Z P N E Z E A T K

O A O N N V I T A

N E Z E I V D A

L K A E R B I N I

E P IJ N G L L A

B C E N I M A T I

Z P N E Z E A T

O A O N N V I T

L K A E R B I N

De overgebleven letters vormen de oplossing.

B C E N I M A T

De overgebleven letters vormen de oplossing.

horizontaal

1 geleedpotig dier 6 binnenkort 11 hoogleraarschap 13 frisdrank 15 benul 16 voor 18 meer dan wenselijk 19 hinderlijk 21 daar 22 maatschappelijke stand 24 rivier in Afrika 25 algemene bevlieging 27 geestelijke 29 voortbewegen 30 geeuwen 31 in bepaalde mate 32 gaste 34 handelsnaam 36 een mooie indruk maken 37 moed 39 dierenverblijf 40 kippenproduct 41 voedingsdeskundige 44 geheel 45 mannelijk dier 47 eetvoorschrift 48 voormalige Baskische beweging 49 kinderspeelplek 52 handwerken 53 plechtig. verticaal

Kruiswoord

Breng de letters uit de genummerde vakjes over naar de gelijkgenummerde vakjes van de oplossingsbalk.

28 hertje 29 eerbewijs 32 spieden 33 keukengerei 35 sinds tijden 37 van bepaalde steensoort 38 voertuig 42 zienswijze

43 steunbalk 46 Verenigde Staten van Amerika 48 tamme loot 50 Griekse letter 51 ezelsgeluid.

Breng de letters uit de genummerde vakjes over naar de gelijkgenummerde vakjes van de oplossingsbalk.

Sanders puzzelboeken

DENK IN HOKJES MAAK EEN PUZZEL

Vind alle puzzelboeken en méér op denksport.com

Rennen naar het één, vliegen naar het ander. Soms heb je van die dagen... Juist dan is het goed om een time-out te pakken. Door te puzzelen zet je de tijd even stop en verklein je je wereld tot een vierkante centimeter. Denken in hokjes kan overal. Aan de keukentafel en in je luie stoel. Voor de tent op vakantie. Zelfs op het toilet. Alleen of samen. Met pen en papier of op de computer, tablet of telefoon. Denksport heeft met meer dan 120 titels het grootste puzzelassortiment voor elk niveau. Denk daarom vaker in hokjes en ontdek je favoriet op denksport.com.

DENK IN HOKJES

Bezoek vief.nl , deel je verhaal en geef ons tips om de website nog beter te maken. Vief maken we samen.

We krijgen in ons leven allemaal te maken met verlies. Je merkt dat je steeds vaker kleine dingen vergeet. De tuin bijhouden wordt een uitdaging. Of digitalisering gaat je soms te snel. Verlies kan plotseling zijn, wanneer een naaste overlijdt of je een zware diagnose krijgt. Maar ook geleidelijk gaan, gewoon doordat je ouder wordt of een chronische aandoening hebt. Het hoort erbij, natuurlijk. Maar hoe je ermee omgaat, dat is wat het verschil maakt.

Wie zoveel mogelijk grip op en regie over z’n eigen leven houdt, is gezonder en gelukkiger. Verhalen en ervaringen delen helpt om de draad weer op te kunnen pakken. Om vooruit te kijken. Daarom hebben we vief.nl gelanceerd. Hier kun je je ervaringen delen en vind je inspiratie, tips en slimme oplossingen die je verder helpen.

Deel je verhaal, vertel ons welke onderwerpen jij interessant vindt en wat je nog mist. Zo help je ons vief.nl steeds beter te maken.

vief.nl

grip op nu en mor gen

Over de dood en wat er wel en niet geregeld is, wordt tegenwoordig vaker gesproken en geschreven. Sire heeft onlangs over dit onderwerp een campagne gelanceerd en ook NRC schreef een artikel over van wie uw data in de cloud zijn na overlijden2. NRC omschrijft hoe lastig het is om bij gegevens te komen van bedrijven als Microsoft, Google en Facebook. NRC noemt Life After Me als een eenvoudigere oplossing. KWIEK & LIFE AFTER ME

UW NALATENSCHAP

GOED GEREGELD

Wat heeft u al geregeld voor als u er niet meer bent?

Volgens recent onderzoek van Bureauvijftig vindt slechts 54% van de mensen1 dat ze hun zaken goed hebben voorbereid als ze zouden te komen overlijden.

In de laatste decennia is de welvaart toegenomen; de gezinssamenstelling ziet er anders uit en familiebanden zijn wat minder hecht. Des te belangrijker om de zaken goed voor elkaar te hebben.

Uit het genoemde onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van 50 plussers een testament heeft. Een testament is een goed begin met voorbereidingen en het aangeven waar deze is bewaard. Maar er zijn meerdere belangrijke documenten zoals een levensverzekering die u aan uw dierbaren kenbaar kunt maken.

OPLOSSING

En heeft u het ook al gehad over uw uitvaartwensen, social media profielen en welke beleggingen (bitcoins wellicht?) u heeft en waar de gegevens staan?

Op het platform kunt u eenvoudig documenten uploaden notities maken, gebruikersnamen en wachtwoorden opslaan

EENVOUDIGE OPLOSSING

Het goed geregeld hebben voor uw nabestaanden en alles fijn op een veilige plek toegankelijk hebben is wat mensen aangeven belangrijk te vinden1

Life After Me is een service om documenten eenvoudig te uploaden, notities te maken en gebruikersnamen en wachtwoorden op te slaan. In het platform kunt u zogenaamde buddies aanmaken die toegang hebben tot uw gegevens na overlijden. U kunt ook aangeven per document wie van de buddies dit kan inzien. Een brief voor uw kind die alleen uw kind kan lezen!

Door toegang tot de belangrijkste documenten en accounts te hebben, hebben de nabestaanden meer tijd voor de rouw en hebben minder tijd nodig voor administratieve rompslomp en afhandeling van de erfenis. Niemand wil tenslotte herinnerd worden als de oorzaak voor chaos en ruzie. Volgens Prof. Schols gaan mensen tegenwoordig maar liefst 8 keer vaker naar de rechter voor erfenisafhandeling3.

Life After Me biedt u een veilige oplossing. En voor u bovendien met een speciale lezersaanbieding!

LEZERSAANBIEDING

50% korting op een abonnement van Life After Me

Kies voor een maandelijkse, jaarlijkse of in 1 keer betaling. Gebruik de code SPECIAL50

Ga naar de website eerst: https://lifeafterme.com en klik op “probeer gratis”

U kunt 30 dagen gratis proberen en daarna de code SPECIAL50 gebruiken voor 50% korting

NB. Life After Me voldoet aan de hoogste veiligheidseisen en hanteert de hoogste privacy maatstaven en zal nooit uw gegevens aan derden verkopen.

Ga naar de website lifeafterme.com

Gebruik de kortingscode SPECIAL50

PRAKTISCH

TEKST SELIEN KOSTER

SLIMME APPS

ER ZIJN ONTELBAAR VEEL VERSCHILLENDE APPS DIE HELPEN

OM GEZONDER TE LEVEN. MAAR WELKE ZIJN NOU PRAKTISCH ÉN

MAKKELIJK IN GEBRUIK? WIJ HEBBEN ER EEN AANTAL GESELECTEERD.

NOOIT MEER MET HET VERKEERDE BEEN UIT BED!

Het belang van een goede nachtrust hoeven we vast niet uit te leggen. Om de slaapkwaliteit te verbeteren, kan het zinvol zijn om de slaapcyclus bij te houden. De app Sleep Cycle doet dat door te kijken naar de ademhaling. Op basis daarvan kan de app zien wanneer u licht slaapt. ’s Ochtends wordt u gewekt tijdens zo’n lichte slaap, waardoor u uitgeruster wakker wordt.

DE PADEN OP

Een keertje iets anders dan het standaard ommetje in de buurt?

Met de Natuurroutes-app van Natuurmonumenten is de keuze reuze. Er staan 260 routes verspreid door heel Nederland klaar. Naast wandelroutes, zijn er ook fietsen kanoroutes in te vinden.

EN HOEVEEL STAPPEN

VANDAAG?

Weinig werkt zo motiverend als het resultaat zien van een wandeling, fietstocht of sportles. Met de Strava fitnesstracker-app kunnen activiteiten worden vastgelegd. Zo is naderhand onder andere te zien wat de afgelegde afstand is, hoeveel stappen er gezet zijn en hoeveel calorieën er verbrand zijn.

FIJN VOOR

HET BREIN

Scherper en slimmer worden, dankzij een spelletje. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn, maar met de PeakBrain training-app schijnt het echt te kunnen. In de app staan veertig unieke spellen, ontwikkeld door neurowetenschappers en spelletjesexperts, om de cognitieve vaardigheden te trainen. Ook niet geheel onbelangrijk: de app is gratis te downloaden.

NOOIT MEER TWIJFELEN

Zeg nou zelf, het is niet altijd duidelijk of de dokter wel of niet gebeld moet worden. Met de Moet ik naar de dokter?- app wordt die twijfel weggenomen. Voer de klacht, het geslacht en de leeftijd in en op basis daarvan komt er een advies uit: wel of niet bellen. De antwoorden zijn gebaseerd op landelijke standaarden en protocollen die in de zorg worden gebruikt én de app is veilig verklaard door het Nederlands Huisartsen Genootschap.

MEER WETEN OVER ETEN

Is het tijd om wat voedzamer te eten? Dan kan het handig zijn om de dagelijks bij te houden wat en hoeveel u eet. In Mijn Eetmeter van het Voedingcentrum kan heel gemakkelijk het eten en drinken worden ingevoerd. De app rekent dan de hoeveelheid calorieën uit en dat kunt u weer vergelijken met wat u nodig hebt.

MEDITEREN PROBEREN

De laatste jaren is mediteren populairder dan ooit. Niet gek ook, in onze drukke wereld. Meditation Moments is een Nederlandse meditatie-app en geeft toegang tot meer dan honderd geleide meditaties. Ervaar minder stress en val beter in slaap door dagelijkse ontspanmomentjes.

10 tweerompenboot

meerijden 17 broer van

gordijnstang 24 moe-

verlangd salaris

sieraad 39 passief en 44 oog aan een touw

buislamp 50 op korte af levendig.

OPLOSSINGEN

Schotse namen 3 gezinslid

mestvocht 7 prikpen 8 ver13 wat vooraf gaat

smachtend 23 monding

WOORDZOEKER

achterzijde van de hals

voorstelling 35 bergpas 36 deel

vooruitstrevend 39 heteluchtbad

Staatkundig GereforPartij (afk.).

Kerngezond

• GOEDGEHUMEURD

• HEEL

De overgebleven letters vormen de oplossing.

Blokpuzzel Pagina 7

Kruiswoord

• HEELHUIDS

• MINERALEN

• MINIBREAK •

•

• TIERIG

• VIEF

• VITALITEIT

• VITAMINE

• VITAMINE C

• WELZIJN

Oplossingen

COLOFON

Breng de letters uit de genummerde vakjes over naar de gelijkgenummerde vakjes van de oplossingsbalk.

Hoofdredacteur Femke Sterken

Artdirector Leonie Berkenbosch

Oplossing

kerngezond

horizontaal 1 geleedpotig dier 6 binnenkort 11 hoogleraarschap 13 frisdrank 15 benul 16 voor 18 meer dan wenselijk 19 hinderlijk 21 daar 22 maatschappelijke stand 24 rivier in Afrika 25 algemene bevlieging 27 geestelijke 29 voortbewegen 30 geeuwen 31 in bepaalde mate 32 gaste 34 handelsnaam 36 een mooie indruk maken 37 moed 39 dierenverblijf 40 kippenproduct 41 voedingsdeskundige 44 geheel 45 mannelijk dier 47 eetvoorschrift 48 voormalige Baskische beweging 49 kinderspeelplek 52 handwerken 53 plechtig. verticaal

1 het binnengaan 2 bladgroente 3 water in Friesland 4 munt 5 staatsiezetel 6 ambacht 7 op dat ogenblik 8 muzieknoot 9 hoge berg 10 doen stikken 12 gevecht 14 onderwijskunde 17 orde 19 langdurig 20 beroep 23 verdieping 26 afzonderlijk 28 hertje 29 eerbewijs 32 spieden 33 keukengerei 35 sinds tijden 37 van bepaalde steensoort 38 voertuig 42 zienswijze 43 steunbalk 46 Verenigde Staten van Amerika 48 tamme loot 50 Griekse letter 51 ezelsgeluid.

KRUISWOORD

Hij blaakt van gezondheid

Oefeningen Blakend

Vormgeving Astrid Terpstra

Productie Ingrid Hansen

Kwiek! is een uitgave van Bureauvijftig BV in opdracht van Florence, Carinova, CareynPlus, Ledenservice ZuidZorg, Zorggroep Oude en Nieuwe Land, Thebe Extra.

Medewerkers

Laura van der Meer, Suus Ruis, Marijn Scheeres, Malou van Breevoort, Ester Gebuis, Hanneke Mijnster, Fleur Baxmeier, Studio Vonq, Mariëtta Nollen, Selien Koster, Vivienne Groenewoud.

Sanders puzzelboeken

Vriend van ONS worden?

Contactadres

Bureauvijftig BV

De overgebleven letters vormen de oplossing.

Dreef 32 2012 HS Haarlem info@bureauvijftig.nl

Drukker Roularta Printing

Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar worden gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Bent u ook zo gek op nostalgie en draagt u televisiezender ONS een warm hart toe? Met uw steun kunnen wij ONS nóg leuker maken!

Steunt u ONS? Meld u dan aan via www.vriendenvanons.nl

Als Vriend van ONS steunt u onze zender door middel van een jaarlijkse bijdrage van € 15,-. In ruil daarvoor ontvangt u leuke voordelen, zoals altijd 10% korting in de Winkel van ONS en iedere week de Programmagids met extra informatie over onze programmering in uw mailbox.