BRUZZ editie 1973 (01-04-2026)

Opkomst fatbike roept hevige emoties op

Brusselse rugbyclubs maken furore in eerste klasse

Ontdek de ultieme theeplekken met speciale blends

Toerisme

AIRBNB

9 op de 10 Brusselse woningen niet wettelijk geregistreerd

(UK)

Uitstel LEZ-boetes Eerste misser van nieuwe regering

Met het uitstel van de boetes in de lage-emissiezone (LEZ) slaat de Brusselse regering een mal figuur. Wat het extra gênant maakt, is de timing: het gaat om het eerste grote inhoudelijke dossier sinds de aanstelling in februari van de ploeg van minister-president Boris Dilliès (MR), en meteen resulteert de aanpak in een misser, een paar dagen voor de deadline.

Waar gaat het over? Normaal gezien mogen Euro 5-dieselwagens en Euro 2-benzinewagens vanaf woensdag 1 april Brussel niet meer binnen wegens te vervuilend. Wie toch met een verouderde auto de stad in wil rijden, moet volgens het nieuwe regeerakkoord een jaarpas van 350 euro kopen. In de loop van vorige week ontstond echter een zware discussie onder de meerderheidspartijen over de uitzonderingen, en over welke groepen (een fikse) korting krijgen. Alleen mensen met een verhoogde tegemoetkoming, of ook andere categorieën?

De PS wilde naar verluidt die groep zo ruim mogelijk definiëren, andere partijen meer beperkt. Door de ongelukkige afwezigheid van Dilliès – die op zijn eerste staatsbezoek was in Noorwegen, samen met de koninklijke familie en leiders van de andere gemeenschappen en gewesten –escaleerde het debat intern, met als hoogtepunt een minister van Financiën, Dirk De Smedt (Anders), die afgelopen vrijdag in het parlement dan maar aankondigde dat er “voorlopig geen LEZ-boetes komen”.

het systeem om de boetes te innen, staat technisch zogezegd nog niet op punt.

De hele saga doet onverkwikkelijk aan en luidt officieel het einde in van de wittebroodsweken van de nieuwe coalitie – een soort officieuze periode van welwillendheid jegens elkaar, omdat iedereen zich nog moet installeren en klaarmaken voor het grote werk. Maar feitelijk heeft deze regering, die er kwam na 613 dagen moeizaam onderhandelen, die luxe niet.

Wie kritisch naar de aanpak van de LEZ-boetes kijkt, kan maar hopen dat het om een uitschuiver gaat, en niet de voorbode betekent voor meer chaos in andere dossiers (Good Move, de afslanking van de administratie, het NEO-project …). Bovendien versterkt het uitstel het beeld van een regering die niet echt wakker ligt van het klimaat en de luchtkwaliteit: de zwaar vervuilende wagens niet beboeten komt boven op de beslissing om de Renolutionpremies af te schaffen, subsidies die eigenaars in het verleden hielpen om de kosten te dekken voor het isoleren van de eigen woning.

“De verantwoordelijkheid voor het debacle ligt in de eerste plaats bij minister-president Boris Dilliès”

Om het mild uit te drukken: die soloslim viel niet bij iedereen in goede aarde, en veroorzaakt volgens actiegroepen grote juridische en wettelijke onzekerheid. De Smedt beroept zich op praktische redenen:

De verantwoordelijkheid voor het debacle ligt in de eerste plaats bij Dilliès. De ministerpresident pakte het dossier niet goed aan, en kon blijkbaar de forcing niet voeren of tijdig een oplossing vinden. Daardoor ontstaat de indruk dat zijn prioriteiten niet juist zitten en dat hij makkelijk overvleugeld wordt door anderen die sneller en gewiekster het politieke spel op hoog niveau beheersen. Veel dergelijke missers kan hij zich niet permitteren.

Was het woensdag geen 1 april – mopjesdag en normaal gezien het begin van de verkeersboetes – een beroepskomiek zou zeggen: “Wat een slechte grap.”

Maarten Goethals Coördinator magazine. In het edito fileert de redactie de Brusselse actualiteit.

Lees meer Mobiliteit: fatbikes veroveren langzaam maar zeker Brussel p.16

Inhoud

Rugby wordt steeds populairder: volgend seizoen spelen drie Brusselse clubs in eerste klasse

Deochtend van BRUZZ

Sta op met BRUZZ:wijserverenje ‘s morgens van 7 tot 10uur Brusselseactualiteit,interviewsen verseplaatjes.

Van maandag tot vrijdag op BRUZZ radio

BRUZZapp

Wiljenooitietsmissen van het Brusselsenieuws?DanisdeBRUZZ appprecies wat jenodighebt, met elkedag het beste van Brusselopje smartphone.

Download de app in de App Store of in Google Play.

33

Expo over het zelfportret: van klassieke schilderkunst tot de selfie van vandaag

COLOFON

OPDECOVER

06BRUZZonderzoekt Grote meerderheid van Airbnb’sisniet wettelijkgeregistreerd

ACTUALITEIT

03Vooraan Uitstel van deLEZboetesisdeeerstemisser van de nieuweregering

12Actueel Brussel zet zich schrapvoorenergiecrisis

13Cartoon DelphineFrantzen

VERHALEN

16 Mobiliteit Stoerefatbikes veroverenBrussel

ELKEWEEK

14Inbeeld

14In het nieuws

21BotanischBrussel Dinosaurusboomvoor het eerst buitengezetaandeKoninklijke Serres

22 Column Ziek

23CityJobs Christophiscipierin degevangenis van Haren

36Hang-out Merel

38Puzzelpagina

CULTUURGIDS

28Shoptips

29 Eat &Drink 3xspecialiteitsthee

30Uittips

31Kleinonderhoud KeeleyForsyth

32Uittips

35Inzichten Le Motel

BRUZZ Flageyplein 18, 1050 Brussel, 02-650.10.65 ABONNEMENTEN Josiane De Troyer (abo@bruzz.be), 02-650.10.80 Gratis in Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Rest van België: 29 euro per jaar; IBAN: BE98 3631 6044 3393 van Vlaams Brusselse Media vzw, een abonnement binnen Europa kost 119 euro per jaar, buiten Europa 139 euro per jaar OPLAGE 50.000 exemplaren ADVERTEREN? Angela Mngongo 02-650.10.81 angela.mngongo@brusselmedia.be DISTRIBUTIE Ute Otten, 02-650.10.63, ute.otten@bruzz.be KLACHTEN? klachten@bruzz.be - www.bruzz.be/klachten ALGEMENE DIRECTIE Johan Goossens ALGEMEEN HOOFDREDACTEUR Klaus Van Isacker COÖRDINATOR MAGAZINE Maarten Goethals ART DIRECTOR EN VORMGEVING Heleen Rodiers VORMGEVING Maud Declerck EINDREDACTIE Karen De Becker WERKTEN MEE AAN DIT NUMMER Eva Christiaens, Eleanor Denneman, Kris Hendrickx, Tom Zonderman (redacteurs); Michaël Bellon, Jasper Croonen, Andy Furniere, Tom Peeters, Niels Ruëll, Maya Toebat, Jasper Van Belle, Matisse Van der Haegen, Lies Van Overschée (medewerkers) FOTOGRAFIE & ILLUSTRATIE Tiene Carlier, Bart Dewaele, Kim Duchateau, Delphine Frantzen, Ivan Put, Saskia Vanderstichele, Emiel Viellefont VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Johan Goossens, Flageyplein 18, 1050 Elsene. BRUZZ is een uitgave

Negen op de tien

Brusselse Airbnb’s zijn niet wettelijk geregistreerd

Ruim 90 procent van de woningen die op Airbnb verhuurd worden in Brussel, blijkt niet correct geregistreerd bij het Gewest. Dat komt neer op 2.500 appartementen, huizen of villa’s. Dat bewijst dataonderzoek van BRUZZ. De Brusselse regering plant daarom een hervorming van het systeem “dat momenteel complex en omslachtig” is.

door Eleanor Denneman en Bram Van Renterghem

Wie vandaag de Airbnb-app of -website opent om enkele nachten in Brussel te verblijven, kan online kiezen uit

duizenden Airbnb’s. Behalve hotelkamers en logeerkamers bij mensen thuis toont het platform vooral opties voor ‘volledige woningen’, de grootste categorie in het aanbod. Daaronder vallen: appartementen, studio’s, huizen en villa’s in allerlei prijsklassen.

Op basis van de analyse van recensies en actieve links komt BRUZZ aan 2.788 ‘volledige woningen’ die gasten hebben ontvangen in 2025. Dat een woning actief

logiezen kregen in 2025 het bevel te stoppen met hun activiteitein

verhuurd wordt, garandeert echter niet dat de Airbnb wettelijk in orde is.

Integendeel. BRUZZ vroeg bij de dienst Economie en Werkgelegenheid de lijst met officieel erkende toeristische logiezen op, en die lijst telt 267 woningen. Afgezet tegenover het Airbnb-aanbod in het Gewest is dat nog geen tien procent. Omgekeerd gesteld: minstens 90 procent van de Brusselse Airbnb-woningen – ongeveer 2.500 eenheden – is niet in orde met de regels, en dan specifiek de registratieplicht, zo blijkt uit onderzoek van de redactie.

BRUZZ kreeg de lijst van Economie en Werkgelegenheid maar in handen na een officieel verzoek om inzage in bestuursdocumenten. De Brusselse regering besliste al in 2024 om die gegevens openbaar te maken, maar dat is tot nader order nog niet gebeurd.

De wetgeving rond Airbnb is nochtans helder: iedereen die een kamer of woning wil verhuren aan toeristen – voor maximaal

negentig opeenvolgende nachten – moet die eerst registreren bij de dienst Brussel Economie en Werkgelegenheid, en bij de dienst Brussel Fiscaliteit.

Om een logies te laten registreren, moeten aanvragers een omslachtige en tijdrovende procedure doorlopen. Zo moet een toekomstige Airbnb-host minstens acht verschillende documenten verzamelen bij diverse bronnen. Vooral het stedenbouwkundig attest van de gemeente behalen, dat moet aantonen dat een woning gebruikt mag worden voor toeristische doeleinden, vormt voor velen het belangrijkste struikelblok.

vallen van Airbnb-verhuurders of andere toeristische spelers. Dat zet druk op de reguliere woningmarkt, waar vaak al een krapte heerst, luidt de redenering.

Dat erkent Anaïs Maes, schepen van Stedenbouw (Vooruit) in de Stad Brussel. “Brussel is als het ware een grote kleurplaat, waarbij elk bebouwd deeltje een specifiek kleurtje krijgt afhankelijk van de functie. Op het Gewestelijk Bestemmingsplan (GBP) zijn woningen geel of oranje. Je kunt zo’n kleurtje niet zomaar laten wijzigen om gastenkamers te bouwen, want het Gewest wil de woningvoorraad beschermen. Daar sta ik trouwens heel hard achter.”

Woningvoorraad beschermen

Steden en gemeenten moeten die toestemming geven om een woning om te zetten naar een hotel of toerismeverblijf. Lokale besturen zijn geen grote voorstander van zulke functiewijzigingen, omdat ze willen vermijden dat te veel woningen in handen

Voor mensen die een ‘logies bij bewoner’ willen uitbaten, is het doorgaans geen probleem om een stedenbouwkundig attest te verkrijgen, omdat het gebouw nog altijd voornamelijk als woning wordt gebruikt. “Ik maak me geen zorgen over iemand die af en toe een kamer of woning verhuurt – ik heb niets tegen de oorspronkelijke filosofie van Airbnb”, zegt Maes. “Toch moeten ook kleine verhuurders de wet volgen door de juiste documenten te gebruiken, denk maar aan een brandveiligheidsattest.”

Controlerende inspecteurs

Wie de regels van Brussel Economie en Werkgelegenheid niet naleeft, riskeert boetes die beginnen bij 416 euro en kunnen oplopen tot 41.600 euro. Bovendien kan de instantie het registratienummer van het logies schorsen of intrekken.

Brussel Economie en Werkgelegenheid benadrukt dat zijn inspecteurs “proactief onderzoek doen op basis van advertenties, onlinetools, authentieke bronnen en controles op het terrein”. Ook vormen meldingen van burgers, gemeenten en toeristen – waarvan er steeds meer binnenkomen – een essentieel vertrekpunt voor opsporing. In 2025 controleerden de inspecteurs van de overheidsdienst 213 toeristische logiezen in het gewest. Daarvan waren er 149 niet geregistreerd.

toeristische logiezen in het gewest werden gecontroleerd in 2025. Daarvan waren er 149 niet geregistreerd

In totaal documenteerden de inspecteurs 246 verschillende inbreuken: een registratienummer dat ontbreekt, een stopzettingsbevel of exploitatievoorwaarden die niet worden nageleefd. 38 logiezen kregen daarop het bevel om te stoppen met hun activiteiten, en vier logiezen werden verzegeld. Ook bij Brussel Fiscaliteit moeten de toeristische logiezen worden aangeven. Wie dat niet of laattijdig (na 31 dagen) doet, riskeert een boete van minstens 1.000 euro per eenheid. Maandelijks moeten dan nog het aantal overnachtingen worden doorgegeven via de applicatie MyTax. Wie die aangifte niet in orde brengt, zal diep in de buidel moeten tasten: Brussel Fiscaliteit gaat er dan van uit dat een verhuurder alle 365 nachten van het jaar gasten heeft ontvangen, waardoor de volle pot aan toeristenbelasting verschuldigd is. Door die regeling hebben veel Airbnb-hosts – die afgelopen zomer verrast werden door de boetes – hun aanslag betwist.

‘Systeem herzien’

BRUZZ confronteert Airbnb met de vaststellingen van het dataonderzoek, maar het platform schuift de verantwoordelijkheid voor de lage registraties van zich af. Airbnb wijst eerder naar de complexe regelgeving in Brussel. “De verantwoordelijkheid om een

“Het werd onhoudbaar. De Brusselse Airbnb-wetgeving is de hoofdoorzaak van het faillissement van Smartflats”

Alexandre Szmaj Oprichter van Smartflats

registratie te krijgen, ligt bij de hosts”, zegt Clément Eulry van Airbnb Benelux en Frankrijk. “Als complexe procedures het praktisch onmogelijk maken om een vergunning te krijgen, is dat een teken dat het systeem niet werkt en moet worden herzien.”

Airbnb benadrukt bovendien dat het zelf geen zicht heeft op het aandeel geregistreerde Airbnb’s in Brussel. “Dat is informatie waar alleen de bevoegde overheden over beschikken. Als wij een wettelijk bindend verzoek ontvangen, delen wij onze gegevens wel met de lokale autoriteiten”, klinkt het.

De overheid spoort Brusselse uitbaters van erkende Airbnb’s aan om hun registratienummer te vermelden op hun advertenties. Toch blijkt dat in amper 7 van de 3.637 Airbnb-advertenties in Brussel het geval. In andere steden, zoals Berlijn en Barcelona, vraagt Airbnb zelf het registratienummer op bij de hosts. Dat maakt dat elke potentiële Airbnb-huurder kan nagaan of de Airbnb geregistreerd staat.

Keizerlijke beslissing

Vanuit het veld wordt met weinig verbazing naar die discrepantie gekeken. Meer nog: Brussel heeft het grotendeels aan zichzelf te danken, lijken sommigen te suggereren.

Zo ging het Brusselse bedrijfje Smartflats, een van de grote spelers, met in Brussel ongeveer vierhonderd accommodaties, eind september 2025 failliet. De onderneming kon de schulden aan de RSZ en de fiscus niet meer betalen.

“De Brusselse Airbnb-wetgeving is de hoofdoorzaak van het faillissement”, zegt oprichter en bestuurder Alexandre Szmaj zonder veel omwegen. “Het werd onhoudbaar. We riskeerden boetes en advocatenkosten, of de verzekering die bij brand in een van onze panden niet meer zou tussenbeide komen.”

Smartflats was geen eigenaar van de woningen, maar huurde die via een negenjarig huurcontract van de eigenaars, die zo ontzorgd waren, om die vervolgens via Airbnb door te verhuren op de toeristische markt.

Smartflats betaalde de verplichte toeristenbelasting, de zogenoemde citytax, en andere belastingen, maar de panden hadden zelden het vereiste stedenbouwkundige attest, dat nodig is om ze te registreren en legaal als toeristisch logies op de markt te brengen. Omdat de Stad Brussel ook nog eens de grote spelers viseert en controleert, werd het voor Szmaj naar eigen zeggen “onhoudbaar”.

“Als procedures het onmogelijk maken om een vergunning te krijgen, is dat een teken dat het systeem niet werkt”

Clément Eulry

Airbnb Benelux en Frankrijk

Szmaj verwijt de Brusselse overheden, behalve een complexe regelstructuur, ook een agressieve houding, en verwijst naar de nog lopende rechtszaak tegen de Brusselse Airbnb-ordonnantie, bij het Brusselse hof van beroep. De rechtbank in eerste aanleg oordeelde nog in het nadeel van Smartflats, maar nu zou het resultaat weleens anders kunnen zijn.

Het hof van beroep vroeg het Europees Hof van Justitie immers om advies. Dat liep op 5 februari binnen en bleek deels in het voordeel van Smartflats. Ja, Brussel mag de woningmarkt beschermen door een stedenbouwkundig attest te vragen, klonk het, maar de criteria zijn onvoldoende duidelijk, objectief en transparant. Bovendien is er geen motivering en geen mogelijkheid tot beroep. Anders gezegd: de Brusselse overheden kunnen al te keizerlijk beslissen of ze een attest geven of niet.

Of het failliete Smartflats de rechtszaak voortzet, hangt van de curator af. Die was niet bereikbaar voor een reactie. Komt het tot een uitspraak, dan houdt de rechter doorgaans rekening met het advies. In dat geval lijkt het erop dat Brussel aan de regelgeving moet schaven – waarop minister-president Boris Dilliès (MR) al lijkt te anticiperen. Vervalt de rechtszaak, dan is het advies zonder kracht, al kan het wel een rol spelen in toekomstige rechtszaken.

Szmaj begrijpt dat de woonmarkt beschermd moet worden. “De regelgever

viseert echter de verkeerde. Er is vooral een tekort aan sociale woningen in Brussel, en dat heeft niks met de toeristische markt te maken. De vraag naar toeristische logiezen is er, maar er mag nul aanbod bijkomen. Dat gaat toch niet?”

Soepelere regels

Minister-president Dilliès, bevoegd voor Toerisme, erkent in een reactie op de cijfers van BRUZZ dat het beter kan. “De procedures om te voldoen aan de regels voor toeristische accommodaties zijn complex en omslachtig”, zegt Lisa Saoul, woordvoerder van Dilliès. “De regering plant dan ook een hervorming om die manier van werken te vereenvoudigen. Het doel is om één enkele procedure in te voeren, met één enkel contactpunt.” De geplande hervorming wil het onderscheid tussen de verhuur van volledige woningen, en die van een kamer bij de bewoner bovendien nog aanscherpen. “Om volledige woningen te verhuren, zullen de regels strenger worden, omdat dat systeem concurreert met het woningaanbod en met de hotelsector”, zegt Saoul. Volgens de hotelassociatie Brussel lopen hotels 2,3 miljoen overnachtingen per jaar aan inkomsten mis. “Om als particulier een kamer te verhuren, zullen er flexibelere regels worden toegepast.”

Wat die strengere dan wel soepelere regels precies inhouden, kan het kabinet van Dilliès nog niet kwijt.

UN GRAND NOMBRE D’AIRBNB NON ENREGISTRÉS À BRUXELLES

FR/ Plus de 90 % des logements Airbnb à Bruxelles ne sont pas correctement enregistrés. Bien que l’enregistrement soit obligatoire pour protéger le marché du logement, de nombreux hôtes pointent les obstacles administratifs comme un frein, ce qui entraîne des locations illégales et des amendes. Le gouvernement bruxellois prévoit de réformer et de simplifier le système.

MASSIVE NUMBER OF UNREGISTERED AIRBNBS IN BRUSSELS

EN/ More than 90% of Airbnb properties in Brussels are not properly registered. Although registration is required to protect the housing market, many hosts cite administrative hurdles as a major obstacle, leading to illegal rentals and fines. The Brussels government plans to reform and simplify the system.

Za 09.05.2026

Wonen in Brussel - De Vijfhoek: Dansaertwijk, Marollen, Vrijheidswijk en Zavelwijk

Za 16.05.2026

Wonen in Noordwest Brussel: Jette, Laken en Ganshoren

Za 13.06.2026

Wonen rond het kanaal - Zuid: langs de buurten rond het kanaal

Beleef Brussel als woonstad. Schrijf je in voor een woontour via woneninbrussel.be/woontours

Brussel zet zich schrap voor energiecrisis

Oorlog in Iran doet olieprijzen fel stijgen

Sinds de oorlog in Iran schieten de energieprijzen als een raket omhoog. Van de horeca- en taxisector tot de OCMW’s: iedereen houdt zijn hart vast. “Ik zal mijn tarieven moeten opschroeven.”

door Matisse Van der Haegen

ons land de duurste centrales (die op gas dus) de elektriciteitsprijs bepalen.

De prijzenbonanza roept trauma’s op van de energiecrisis in 2022 toen Europa halsoverkop moest afschakelen van Russisch gas.

Prijzen doorrekenen

“Verlaag uw snelheid, werk thuis en vermijd vliegen.” Het zijn enkele van de tips die het Internationaal Energieagentschap (IEA) vorige week deelde om het hoofd te bieden aan wat het omschrijft als “de grootste energiecrisis in decennia”. Sinds de oorlog in het Midden-Oosten in alle hevigheid losbarstte, swingen de prijzen voor olie, gas en elektriciteit ook in ons land de pan uit. Iran blokkeerde de Straat van Hormuz, ’s werelds slagader voor olie en vloeibaar gas (lng) en tegelijk raakten productie-installaties in de Perzische Golf beschadigd, met maanden verstoring tot gevolg.

Ook de elektriciteitsprijs ging crescendo. Dat komt omdat in

De Brusselse taxisector moet je het alvast niet vertellen. De dieselprijs bereikte een recordhoogte van 2,3330 euro per liter en benzine tikte zijn hoogste peil aan in tweeënhalf jaar. “De impact is violent”, zegt Sam Bouchal, woordvoerder van de Brusselse taxifederatie BTF. “Vooral de kleine zelfstandigen moeten zich bij prijzen van 2,3 euro stilaan afvragen of het nog rendabel is om te rijden.”

Volgens Bouchal zijn er nu al dagen dat taxi’s met verlies rijden en zouden er al verschillende van hen tijdelijk gestopt zijn met ritjes. De tarieven in Brussel worden bovendien bepaald door de taxiverordening, waardoor doorrekenen aan klanten niet zomaar mogelijk is.

De gestegen benzineprijzen zijn ook bij rijschool Onyx in Evere een kopzorg. “Voor onze drie auto’s is de kostprijs per tankbeurt met 10 euro gestegen, terwijl ze gemiddeld iedere twee dagen moeten tanken”, vertelt zaakvoerder Inge Van Hoorebe-

ke. “Dat is een serieuze hap uit het budget. Als het blijft duren, moet ik een supplement vragen aan onze klanten.”

Voor veel andere zaken lijkt de vraag op dit moment minder ‘of’, maar wel ‘wanneer’ en ‘met hoeveel’ ze hun tarieven zullen moeten verhogen. “Om ijsblokjes te maken is veel energie nodig”, zegt Koen Torrekens. Hij is zaakvoerder van La Glacière in Sint-Gillis, dat ijs levert aan de horeca. “Dit zal dus een effect hebben op de prijzen.”

Ook Pascal Willaert van de Etterbeekse frituur Maison Antoine vreest dat hij zijn frieten duurder zal moeten maken. “Een frituur gebruikt veel gas en dat wordt nu 25 à 30 procent duurder. Ik zal wel

Horeca Brussel. “In mijn eigen zaken (van de koffieketen Belga & Co, red.) schakelde ik wel al over op vaste energiecontracten. Dat is zuur, want je betaalt meer, maar het geeft wel zekerheid.”

Het is een overweging die ook de Elsense slagerij Jan & Krista maakte. “Wij zijn net overgeschakeld”, vertelt Krista Lecluse. “Dat is 80 euro per maand meer, maar met al die frigo’s ... Wij betaalden al 1.300 euro per maand aan energie, het risico op een stijging was te groot.”

Marie Gilles van Autocars Gilles zegt voorlopig de kat uit de boom te kijken. “De factuur voor de brandstof steeg met 11 procent. Misschien wordt de volgende maanden wel een

“De kostprijs per tankbeurt is met tien euro gestegen”

Inge Van Hoorebeke Zaakvoerder rijschool Onyx

moeten.” Of hij bang is dat er klanten zullen afhaken? “Ik ben een handelaar, hé. Ik heb altijd schrik, maar ik heb geen keuze.”

“Dat is een les uit de vorige energiecrisis: er is bitter weinig dat je kan doen”, beaamt Loïc Installé van sectorfederatie

clausule aan onze reservaties toegevoegd om bij energiesprongen een hogere prijs te vragen.”

OCMW’s

Tijdens de vorige energiecrisis in 2022 werden ook het Gewest en de Brusselse gemeenten tot

maatregelen gedwongen. Zo verlaagde Stad Brussel de temperaturen in al haar gebouwen, terwijl in verschillende gemeenten de openbare verlichting werd gedimd. De zwembaden van SintLambrechts-Woluwe en Sint-Joost-ten-Node gingen tijdelijk dicht vanwege de hoge verwarmingskosten.

De VUB en MIVB laten weten relatief beschermd te zijn dankzij vaste energiecontracten. MIVB-woordvoerder Guy Sablon: “Nog tot zeker het einde van het jaar zitten we daarmee goed, maar we hopen dus dat de situatie tegen dan stabiliseert.”

William Verstappen, expert bij de koepel van lokale besturen Brulocalis, wijst er wel op dat de lokale besturen erg kwetsbaar zijn. “Gemeenten consumeren veel energie, maar ze zijn ook werkgevers en moeten investeren in bouwprojecten. Het is nu wel lente, waardoor de verwarmingskosten lager liggen, maar als de salarissen door de inflatie stijgen, dan zal dat voelbaar zijn en door de gestegen materiaalprijzen zullen ook bouwprojecten duurder worden. Er zijn dus risico’s.”

Ook de OCMW’s zijn er niet gerust op. “Iedere crisis is met vertraging een sociale crisis”, zegt Sébastien Lepoivre, voorzitter van het OCMW van Evere en

topman van de Brusselse Federatie van OCMW’s. “Ik vrees dat dit opnieuw een impact zal hebben, maar de meeste mensen zullen pas aankloppen als hun jaarfactuur in de bus ligt. Ter vergelijking: tussen 2022 en 2023 nam de energiesteun aan gezinnen met 55 procent toe tot 11 miljoen euro. Toen kregen we hier extra middelen voor, maar nu is er niets.”

In het OCMW van BrusselStad verdubbelde in 2022 het aantal aanvragen voor energiesteun ten opzichte van een jaar eerder, een effect dat ook in 2023 doorwerkte. “De grote vrees is dat het OCMW deze crisis tegemoetgaat zonder bijkomende middelen”, vertelt Jan Willems, die aan het hoofd staat van de dienst schuldbemiddeling en energie. “De grote toestroom na de beperking van de werkloosheid in de tijd is nu onder controle, maar dit zou de druppel te veel kunnen zijn.”

Voorlopig geen steun

In 2022 nam de federale regering brede maatregelen voor energiesteun met onder meer tegemoetkomingen voor gezinnen en verlaagde accijnzen op gas en elektriciteit voor bedrijven en zelfstandigen. Voorlopig zit een herhaling van die steun er niet in.

Hoewel meerderheidspartijen de voorbije weken pleitten voor actie, veegde premier Bart De Wever (N-VA) hun suggesties van tafel. “Je zou lessen kunnen trekken uit wat de vorige regering deed”, zei hij in de Kamer. “Die heeft gesmeten met helikoptergeld en dat is nu een loodzware ketting die de Titanic verder naar de bodem trekt.”

Aan BRUZZ laat het kabinet van de Brusselse minister van Energie Audrey Henry (MR) weten dat er voorlopig geen maatregelen op tafel liggen. Het kabinet staat wel in contact met dat van federaal minister van Energie Mathieu Bihet (MR), maar acht het nog te vroeg om in te grijpen.

In beeld door Bram De Jaegher

In het nieuws

30/03 | Cristina Amboldi neemt ontslag als hoofd van Actiris. Cristina Amboldi is niet langer directeur-generaal bij Actiris, de Brusselse arbeidsbemiddelaar.

Onlangs diende ze haar ontslag in. Dat meldt het kabinet van Brussels

minister van Werk, Laurent Hublet (Les Engagés). Er wordt spoedig een aanwervingsprocedure opgestart.

30/03 | Crucke wil vanaf september helmplicht voor elektrische steps. Federaal Mobiliteitsminis-

ter Jean-Luc Crucke (les Engagés) heeft een koninklijk besluit opgesteld om het gebruik van elektrische steps veiliger te maken. Vanaf september zou het verplicht worden om een helm te dragen opsteps die sneller dan 20 kilometer per uur kunnen rijden. Die aankondiging leidt evenwel tot ongerustheid

bij de uitbaters van deelvoertuigen. Onder meer in Denemarken veroorzaakte de maatregel een terugvallend gebruik.

29/03 | Afgelopen winter 11.628 bomen en struiken geplant. In totaal werden afgelopen winter 11.628 bomen en struiken aangeplant in Brussel door vzw Bûûmplanters, een

burgercollectief dat zich sinds 2017 inzet om Brussel en de Vlaamse Rand te vergroenen. Het gaat om 49 verschillende soorten inheemse bomen en struiken, en 67 soorten fruitbomen. De aanplantingen vonden plaats op 98 locaties verspreid over veertien Brusselse gemeenten, onder meer in elf parken, acht crèches,

Seniorenrace Brussel

Een twintigtal bewoners van Brusselse woonzorgcentra kwam vrijdag samen in het Koning Boudewijnstadion voor de seniorenolympiade. Ze namen het tegen elkaar op in een spannende

rolstoelrace. “Ik heb me voorbereid met een kinesitherapeute”, vertelde een van deelnemers. Het goud ging dit jaar naar het woonzorgcentrum Saphir uit Laken. Het evenement werd begeleid door studenten van de Franstalige hogeschool Bruxelles-Brabant.

zes scholen, twee begraafplaatsen en één woonzorgcentrum.

28/03 | Brusselse burgemeesters in verzet tegen geluidsoverlast vliegtuigen. De burgemeesters richten zich tot verschillende overheden om de overlast van vliegtuigen te beperken. Het federale niveau krijgt

zo onder meer de vraag om het principe om de dichtstbevolkte gebieden niet te overvliegen te respecteren. Daarnaast wordt de vraag gesteld om eindelijk het verbod op nachtvluchten tussen 22 en 7 uur te respecteren “zoals op talrijke Europese luchthavens en, indien nodig, een studie op te starten om de concrete

gevolgen van die maatregel voor de uitbating van de luchthaven in kaart te brengen”.

28/03 | Metro vorig jaar 67 uur onderbroken door spoorlopers. De MIVB zag in 2025 minder onderbrekingen door spoorlopers tegenover een jaar eerder. Over het hele jaar bekeken gaat het wel nog altijd om

ruim 4.000 minuten onderbreking, wat neerkomt op circa 67 uur. In die tijd zijn 5.800 kilometers niet gereden. Sinds de coronajaren is een stelselmatige stijging merkbaar, die hand in hand ging met de groeiende problematiek rond daklozen en drugsgebruikers in en rond de metro. Het aantal

spoorlopers lijkt zich pas nu wat te stabiliseren.

27/03 | Michael De Cock vertrekt als artistiek directeur KVS. Michael De Cock, sinds 2016 artistiek directeur van KVS, heeft besloten om na tien jaar de schouwburg in Brussel te verlaten. Hij neemt een nieuwe functie op in het Théâtre de Liège.

‘Bestuurders voelen zich een baas in het verkeer’

De fatbike verovert Brussel

E-bikes die in het diepst van hun ziel een brommer zijn, je ziet ze steeds vaker in het straatbeeld. En hun aantal zal alleen maar groeien als de Nederlandse ‘fatbikekoning’ Armando Muis straks een winkel opent in Brussel. Is de dikke fiets nu een vloek of een zegen? “Verbieden is geen oplossing.”

door Kris Hendrickx

De wekelijkse redactievergadering voor dit blad begint net wat in te dommelen als het thema fatbikes ter sprake komt. De collega’s zijn plots klaarwakker en hebben allemaal een mening paraat, van een verontwaardigd “Erger dan die snelle e-steps!”, tot een welwillend “Dat is toch gewoon een e-bike met dikke banden?”

Feit is dat de fatbike aan een opmars bezig is in Brussel. Zag je twee jaar geleden maar sporadisch een exemplaar, dan is het vandaag op een doorsneetraject door de stad al prijs: jongeren, maaltijdkoeriers en af en toe zelfs een ouder met een kind achterop in een kinderzitje. Eveneens nieuw in het straatbeeld: fatbikewrakken, nu eens zonder stuur, dan eens zonder euh … van alles.

Een fatbike, dat is in theorie gewoon een fiets met dikke banden (meer dan 7 centimeter). Je vindt ze met en zonder elektrische motor, als plooifiets en zelfs in longtailvorm. Maar in de praktijk blijkt vooral één type razend populair: stoer uitgevoerde elektrische fietsen die hard doen denken aan een brommer.

Het is zo’n exemplaar dat we besluiten te testen. Al blijkt dat ingewikkelder dan verwacht. Fatbikes worden immers bijna uitsluitend online verkocht. Uiteindelijk vinden we er eentje bij een filiaal van tweedehandswinkel Cash Converters. De Ouxi V20 pro mini – nieuwprijs 860 euro – is een jaar oud en moet nog 700 euro kosten. Met zijn tweepersoonszadel, en hoge en brede chopperstuur ziet die fatbike er niet alleen als een kleine motorfiets uit. Hij rijdt ook wat als een brommer, zeker bij maximale trapondersteuning. Een brommer die dan wel wat te warm gewassen is, want onze tweewieler lijkt beduidend kleiner dan de doorsneebromfiets. De wielen zijn zelfs zo bescheiden van omvang dat ze eerder herinneren aan de iconische Honda Dax. “Een kleiner voertuig betekent meteen minder materiaalkosten”, zegt Kishan Vandael van verkeersveiligheidsinstituut Vias.

Tijdens de rit vangen de dikke en luide banden oneffenheden goed op, terwijl de vering wat goedkoop aanvoelt. Tramsporen? Die merk je amper. Maar zodra we de elektrische motor uitschakelen en enkel willen trappen, gaat ons exemplaar nog amper vooruit. Dat kan aan het gewicht liggen (30 kg, vrij licht voor een fatbike) en aan de dikke banden. Ook de lage zitpositie – het zadel is niet verstelbaar – helpt niet om efficiënt kracht uit te oefenen. Voor de rest lijkt de Ouxi een legaal voertuig, dat bij 25 km/u netjes de trapondersteuning uitscha-

kelt. En er is wel een gashendeltje, maar dat functioneert maar tot 6 km/u. Rijden zonder trappen is er daardoor niet bij.

Als fatbikes de gemoederen zo beroeren, heeft dat veel te maken met de situatie in Nederland, vanwaar de rage overwaait. De stoere fietsen zijn daar al veel langer een hit en de bestuurders veroorzaken er heel wat overlast. Soms heeft die irritatie te maken met onveilig rijgedrag, soms met overdreven snelheid op opgedreven exemplaren. De ergernis over fatbikes is er zo groot dat de krant NRC een fatbikeverbod tot een hoofdthema bij de recente gemeenteraadsverkiezingen bombardeerde. Zo’n verbod bestaat ondertussen trouwens, onder meer in het centrum van Enschede en delen van Amsterdam.

Dat de fatbike nu de weg naar Brussel vindt, bevestigt David Stevens van de fietsbrigade in Brussel-Stad. “Je ziet ze

De volgende jaren zouden er weleens een pak fatbikes kunnen bijkomen in Brussel. Binnenkort opent de Nederlandse fietsenzaak La Souris, bekend voor zijn fatbikes, immers een winkel in Brussel. “Momenteel zijn we ons nog aan het oriënteren”, vertelt CEO Armando Muis, ook wel bekend als ‘fatbikekoning’, aan de telefoon. “De voorbereidingen duren wat langer dan bij onze winkels in Nederland en Vlaanderen, omdat we ook alles in het Frans moeten doen. We hopen wel om dit jaar nog te openen.”

De druk op de e-step is voor Muis niet de enige reden waarom de fatbike in trek is. “Vroeger had je niet echt een oplossing voor jongeren die naar een stoere fiets zochten. Door de look van de fiets kunnen ze als een baas door de straten rijden, desnoods met twee of drie op dat lange motorzadel.” Het instapmodel van La Souris heet dan ook niet toevallig CrossBoss.

“Het is niet de fiets die het probleem is, maar het gedrag. Dat moet je aanpakken”

Armando Muis CEO La Souris

steeds meer en dat is niet toevallig. We hebben de voorbije jaren streng opgetreden tegen te snelle e-steps. Dat publiek kiest nu vaker voor een fatbike. In principe is daar niets mis mee, maar in de praktijk zie je toch vaak dat ze sneller dan 25 km/u kunnen. Veel van die fietsen zijn met een echt gashendeltje uitgerust, zodat trappen niet meer hoeft. Dat is niet toegelaten.”

Fatbikekoning

Ook bij Troticycl in Sint-Gillis merken ze de opmars van de fatbike. De step- en fietsreparateur baat een van de weinige zaken in het gewest uit die vandaag fatbikes in de winkel verkopen en niet online, al gaat het maar om enkele exemplaren. “We reageren daarmee op een vraag van onze stepklanten”, legt Mustafa uit. “Die voelen de druk op steps als die van het merk Kukirin, waarvan de winkel gesloten werd. Dat de politie plots zo hard optrad, lijkt me trouwens ook een manier om de schuld voor het doden van een kind van zich af te schuiven (de 12-jarige Fabian reed op een Kukirinstep toen een politieagent hem dodelijk aanreed in het Elisabethpark, red.).”

De prijs is voor diezelfde groep eveneens een belangrijke factor. Met modellen vanaf 850 euro zijn fatbikes makkelijk maar half zo duur als de gemiddelde elektrische fiets. Daartegenover staat de ondermaatse kwaliteit van veel exemplaren, die doorgaans uit China komen. “Zeker bij de modellen die je online bestelt, zit er veel rommel”, zo weet Vincent Marot, coördinator van de fietsateliers van Cyclo. “We doen daarom alleen eenvoudige herstellingen, zoals banden repareren. Voor veel van die fietsen is het niet eenvoudig om stukken te vinden. Zo duurde het eens vijf maanden voor we het juiste onderdeel hadden.”

Kwaliteit

Er is nog een reden waarom Cyclo met gemengde gevoelens naar fatbikes kijkt en die heeft eerder met de bestuurders te maken dan met de tweewielers zelf. “Die fietsen zijn niet altijd zo solide. Als je dan iets repareert, gebeurt het al eens dat de klant beweert dat je nog iets anders hebt beschadigd tijdens de herstelling, terwijl dat al defect was. Een van onze ateliers heeft daarom een tijdje alle fatbikes geweigerd.”

Armando Muis maakt zich sterk dat hij wél kwaliteit kan bieden. “We verkopen in onze eigen winkels en betalen geen dealernetwerk, dat drukt de prijs. En mochten de fietsen niet deugen, zouden we geen twee jaar garantie bieden.”

Ook Mustafa van Troticycl heeft het al eens moeilijk met de houding van zijn klanten. “Zie je die twee herstelde fatbikes daar? De eigenaars komen die niet afhalen, omdat ze nog niet genoeg geld hebben om te betalen.”

Bij steps komt het zelfs voor dat Mustafa’s klanten ze helemaal niet meer willen, ook als ze vooraf akkoord gingen met de prijs van een herstelling. “Mensen vergelijken met de prijs die ze tweedehands kosten en dat is soms maar 100 euro. Ik denk dat er een probleem is met de bestuurders van tweewielers: ze respecteren de kosten van een herstelling evenmin als ze dat met de wegcode doen. Bij je autodealer gedraag je je toch niet zo?”

Cultuuroorlog

Het rijgedrag én de houding tegenover reparateurs raken een gevoelig aspect aan van de fatbikekwestie: de mensen die ermee rijden. “Vaak zijn het jongeren met een allochtone achtergrond, die dikwijls nog geen ervaring met andere fietsen hebben”, ziet mobiliteitsexpert Kris Peeters. “Er zit duidelijk een culturele dimensie aan het succes van de fiets. Dat is wellicht een van de redenen waarom de fatbike in Nederland de inzet werd van de verkiezingen. Het is tenslotte het land waar volop een cultuur-

oorlog woedt rond inburgering. Het betekent dat de meest rabiate tegenstanders soms een andere agenda hebben dan verkeersveiligheid.”

Voor fatbikekoning Armando Muis is dat profiel net een reden om naar Brussel te trekken. “Veel allochtonen, veel arbeiders, helemaal onze doelgroep”, liet hij daarover optekenen in Knack

Moeten Belgische steden de fatbike weren, zoals hier en daar in Nederland en ook al in delen van Maasmechelen, nabij de grens? “Onzin”, vindt Muis. “Het is niet de fiets die het probleem is, maar het gedrag. Dat moet je aanpakken.” De dikte van een band hanteren als criterium voor een verbod, vindt Muis bizar. “Wat heeft dat met verkeersveiligheid te maken?” De La Souris-CEO wijst er fijntjes op dat hij ondertussen ook al ‘skinny bikes’ aanbiedt, fietsen met een bandendikte van exact 7 centimeter. “De look van een crossmotor, even stoer als de fatbike.”

De Nederlandse ondernemer pleit voor een andere aanpak, in drie punten. “Voer een minimumleeftijd in voor alle e-bikes, helmplicht tot 18 jaar en beperk de snelheid tot 20 kilometer per uur. Dat zal al een heel verschil maken.”

Kishan Vandael van Vias ziet evenmin heil in een verbod. “Een Nederlandse enquête suggereert dat 70 procent van de fatbikerijders zich er wél aan de snelheidslimiet houdt (en 30 procent dus met een opgedreven fatbike rijdt, red.). Sensibilisering, ook bij de ouders, lijkt me al zinvoller. Veel mensen weten immers nog niet zoveel over die fietsen. Ook het markttoezicht moet strenger op fatbikes die uit China komen.”

Ongevallencijfers

Ook Kris Peeters breekt een lans voor meer kwaliteitscontrole op import. Verder vraagt hij om een betere monitoring van fatbikes. Omdat die vandaag niet als aparte voertuigcategorie worden geteld, bestaan er geen ongevallencijfers voor. “Als je die data wel hebt, kun je vergelijken met de ongevallen met e-steps. Misschien blijkt dan wel dat fatbikes net een pak veiliger zijn dan elektrische steps met hun kleine wieltjes. Dat zou me niet verwonderen.”

Zowel Vandael als Peeters hoopt dat fatbikes een middel kunnen zijn om een nieuwe doelgroep naar de zachte mobiliteit te lokken. Het is een standpunt dat professor zachte mobiliteit Bas de Geus (UCL) niet deelt. “Die jongeren kiezen een fatbike omdat zo’n fiets stoer is, ze er maar weinig moeten op bewegen en die fietsen betaalbaar zijn. Zodra ze meer geld hebben, kopen die volgens mij een auto.”

Mobiliteitsexpert Peeters schudt nog een laatste argument tegen een verbod uit zijn mouw. “Je moet je afvragen wat er gebeurt als je fatbikes verbiedt. Stoer doen is van alle tijden. Dan gaan die jongeren misschien toch weer voor brommers met verbrandingsmotoren kiezen. Willen we dat?”

LA POPULARISATION DES FATBIKES À BRUXELLES

FR/ Les fatbikes gagnent rapidement en popularité à Bruxelles, grâce à leur allure robuste et leur prix relativement abordable. Leur nombre pourrait encore fortement augmenter dans les années à venir, notamment avec l’ouverture prochaine d’un magasin de l’enseigne néerlandaise La Souris dans la capitale. Les experts ne plaident pas pour une interdiction, mais pour un meilleur encadrement.

THE RISE OF THE FATBIKE IN BRUSSELS

EN/ Fatbikes are rapidly gaining popularity in Brussels, thanks to their tough look and relatively low price. Their numbers are expected to increase further in the coming years, especially with the Dutch bike retailer La Souris planning to open a store in the city. Experts do not support a ban, but instead call for better regulation, awareness, and clear rules to manage this growth.

De ochtend van BRUZZ met Lilith

Brusselse actua en de laatste nieuwtjes uit binnen- en buitenland

Wollemia nobilis ‘Dinosaurusboom’ buitengezet aan Koninklijke Serres

Wie binnenkort de Koninklijke Serres in Laken bezoekt, zal aan de toegang tot de serres in het park een bijzondere conifeer aantreffen. Een Wollemia nobilis, de zogenoemde dinosaurusboom, met wortels die zo’n 200 miljoen jaar teruggaan.

door Andy Furniere

De Koninklijke Serres van het domein in Laken zijn dit jaar van 17 april tot en met 10 mei open, althans voor wie een ticket kon bemachtigen. De meer dan 100.000 tickets gingen zoals gewoonlijk vlotjes de deur uit.

Dit jaar zullen de bezoekers al in het park, net voor ze het serrecomplex betreden, getrakteerd worden op een verrassing. Aan de toegang tot de eerste serre, de Débarcadère, staat sinds enkele weken een grote conifeer met een exotisch voorkomen.

Wie goed kijkt, zal merken dat die boom twee verschillende soorten kegels aan zijn takken draagt: bolvormige vrouwelijke en langwerpige mannelijke. De mannelijke hangen aan het uiteinde van de zijtakken, de vrouwelijke zijn bovenin te vinden.

Dat is al bijzonder, maar het meest opzienbarende aan de zonder twijfel de geschiedenis ervan. De soort werd ontdekt in 1994 toen parkwachter David Noble (vandaar afgelegen kloof in het Australische Wollemi National Park (vandaar groep onbekende bomen aantrof.

Uit onderzoek bleek dat hij levende vertegenwoordigers had ontdekt van een groep planten waarvan gedacht werd dat die twee miljoen jaar geleden was uitgestorven – en die behoorde tot een familie die zo’n tweehonderd miljoen jaar geleden ontstond, toen er nog dinosauriërs rondliepen. De Wollemia nobilis wordt daarom weleens een ‘levend fossiel’ genoemd en kreeg ook de bijnaam ‘de dinosaurusboom’.

Eigenschappen

• Conifeer behorend tot een groep die tot een ontdekking in 1994 als uitgestorven werd beschouwd

• Krijgt zowel mannelijke als vrouwelijke kegels aan de takken

Om te beletten dat de Wollemia’s van de aardbol zouden verdwijnen, wordt de precieze vindplaats in Australië geheimgehouden en werd er een uitgebreid kweekprogramma opgezet. Zo belandde de

• Kan wel tot 40 meter hoog worden

boom in 2005 eerst in de Plantentuin van Meise en een jaar later in het Arboretum Kalmthout, dat een licentie kreeg voor de

“Zeventien jaar geleden kwam onze uit Kalmthout naar hier, waar hij groeide van 80 cm tot 7 meter”, zegt Koen Seghers, dienstchef van het park.

“Tijdens de winters stond de boom tot nu toe binnen in de serres, maar daar is hij nu te groot voor geworden. Om hem buiten te beschermen tegen de kille winterwind, hebben we hem in de beschutting geplant.”

De keuze voor die plek gebeurde niet alleen uit praktische overwegingen, legt Seghers uit. “Door zijn standplaats aan de toegang tot de serres, kondigt hij voor bezoekers als het ware de populatie subtropische planten aan die ze binnen te zien krijgen. Het is bedoeling om hem in de toekomst te omringen met andere exoten, bananenplanten misschien, om zo een hele groep te vormen die als inleiding tot de serres fungeert.”

Wollemia er de komende jaren alleen maar indrukwekkender op worden. De groenblijvende conifeer kan tot wel 40 meter hoog worden.

Bezoekers zouden dit jaar misschien zelfs dubbel waar voor hun geld kunnen krijgen, want er staat op dit moment nog een tweede dinosaurusboom in Laken. Die komt uit het Arboretum van Tervuren, al was dat niet echt de bedoeling. De boom keert sowieso terug naar Tervuren, maar mogelijk niet voor de bezoekers toestromen aan de Koninklijke Serres.

Reeks nalezen?

Lees de hele reeks op BRUZZ.be/dossier/botanisch-brussel

City

jobs

Column Lies Van Overschée

Lies Van Overschée is centrumverantwoordelijke van De Platoo. In haar column onderzoekt ze de spanning tussen Brussel als publieke ruimte en het leven achter gesloten gordijnen.

Ziek

Het is woensdag en ik stap de berg op. De zon tekent schaduwen op de stoep, ik spring er een gek soort haasje-over mee. Op de grote laan staat elke auto stil. Zijn de bestuurders verblind door het nieuwe licht? Of kijken ze naar de tapijten die na een winterslaap opnieuw als kleurrijke vlaggen over de balkons gedrapeerd zijn? Ze wapperen kruimels door de stad, als herinnering aan de verschillende voorbije feesten. Dan zie ik wat de aandacht trekt: er wandelt zowaar een banaan over de straat. Geen gewone banaan, maar een hele grote, misschien wel groter dan een bananenboom vol. Twee straatvegers in fluogele hesjes proberen er nog achteraan te gaan, maar ze struikelen over het gele ding en elkaars voeten. Heu? Ik schrik wakker en voel hoe ik gloei, de eerste lentekoorts brandt gaten in mijn hoofd. Een pijnstiller en enkele uren slaap verder hijs ik me uit het bed en kruip ik met een dekentje voor het raam. Wat een vrolijke warboel daarbuiten. Ik zie kindjes aan de hand van hun papa, ze dansen en tekenen looplijnen met krijt op de stoep. De man voor hen kijkt om en veegt de rondslingerende stukjes glas op. Ik zie meisjes die reclameblaadjes uit de brievenbussen trekken, ze worden tot proppen verfrommeld en dienen als basketbal, of als katapultenprojectiel. Hoorde ik de deurbel? Ik zie twee tieners op een step, ze balanceren als volleerde koorddansers en steken een argeloze fietser luid grinnikend voorbij.

Bevangen door de koorts denk ik terug aan mijn kindertijd. Ik speelde op straat, deed belleketrek en plukte soms stiekem maïskolven. Bij de heraanleg van de straat vond ik losliggende stenen die ik met een vriendin tot torentjes verbouwde. We bedachten een heel parcours, het liefst in het midden van de rijweg en gingen dan thuis onze plastic popjes halen. De auto’s toeterden driftig, maar we merkten het niet. Heerlijke dagen, we speelden met niets en alles tegelijk. Ik gloei een beetje, maar het is niet van de koorts. Is het dan zover, dat ik vind dat vroeger alles beter was? Denk ik vanaf nu terug aan mijn jeugd in sepiakleurige beelden en projecteer ik mijn persoonlijke herinneringen op elk kind in de stad van vandaag?

Natuurlijk willen kinderen buiten spelen. En natuurlijk doen ze dat met wat ze vinden op straat, soms tot ergernis van anderen. Een parcours lachgasflessen? Een step? Een afgedankt winkelwagentje als raceauto en dan met zijn zessen erin. “Niet zeggen aan mama, ik weet dat ze zegt dat dat niet mag!” Ik hoor net mezelf, als achtjarige in de weer met mijn kasseien. Dan toch sepia.

Donderdag, ik sta gezond weer op. Zouden we iets anders in de Brusselse straten kunnen rondstrooien? Krijtbakjes vol krijt, met cijfercodes die iedereen aan iedereen mag doorgeven. Of gele objecten op wieltjes. Nu en dan koffie, met vorkjes in plaats van lepeltjes. Allemaal om mee te spelen, natuurlijk.

‘Sommigen worden in de gevangenis wél een beter mens’

Eigenlijk wou hij politieagent worden, maar een beetje toevallig werd het cipier. Na een carrière in Vorst maakte Christoph Visart (56) de hectische opstart van Haren mee. “Drie man op twaalf vierkante meter, dat is onmenselijk voor de gedetineerde én voor wie de celdeur opent.”

door Kris Hendrickx foto Ivan Put

Bij het binnenstappen van het kantoor van Christoph Visart, valt meteen de kartonnen doos op waar een middelmatige imitatie van een automatisch geweer uitsteekt, uitgevoerd in karton en zwarte plakband.

Christoph moet lachen. “In beslag genomen in een cel. Hiermee zouden ze waarschijnlijk op niemand indruk maken, maar het kan beter. In Vorst zag ik een pistool dat levensecht leek, gemaakt uit broodkruim, tandpasta en zwarte verf. Dat soort vondsten verzamelden we in een collectie die we het gevangenismuseum noemden. Gevangenen hebben natuurlijk veel tijd om inventief te zijn.”

Christoph is vandaag coördinator stagebegeleiding Haren, maar heeft er jaren als penitentiair bewakingsambtenaar op zitten, gewone cipier zeg maar.

“33 jaar geleden brak ik mijn rechtenstudies af om politieagent te worden. Op een bepaald moment was ik toegelaten tot de politieschool, maar kon ik ook meteen beginnen als cipier. Ik koos voor dat laatste met het idee dat ik altijd nog naar politieagent kon wisselen. Tja (grijnst).”

Blue Sand en Valentina

Het parcours van Christoph is typisch voor veel cipiers, merkte hij. “Weinig mensen dromen ervan om cipier te worden. Het is dan ook een job waar je enkel over hoort als er iets fout gaat: overbevolking, agressie, staking … Dat betekent echter niet dat de meeste cipiers niet gemotiveerd zouden zijn. Ik vind het ook echt boeiend werk: je werkt met mensen. Het loon? Er zijn jobs die beter verdienen, maar een verkoper in de retail verdient toch minder.”

Christoph neemt BRUZZ mee op sleeptouw door de grootste gevangenis van het land. Of we erop gelet hebben dat er amper tralies te zien zijn? En dat alle leefruimtes, zoals de cellen heten, een uitzicht hebben over de omgeving? “In de mate van het mogelijke is de gevangenis bedacht als een menselijke omgeving”, legt Christoph uit. “We bieden ook steeds vaker bibliotheekdiensten aan, of keukenopleidingen.”

Vervolgens gaat het richting de privékamers met namen als Blue Sand, Valentina of Charmed. In de vertrekken, die wat aan een bescheiden hotelkamer doen denken, mogen gedetineerden twee keer per maand anderhalf uur doorbrengen met hun vaste partner. Of het ook twee verschillende vaste partners mogen zijn, wil de fotograaf weten. Neen, dat mag niet.

“Je mond is hier je beste wapen, met correcte communicatie kom je al een heel eind”

Christoph Visart

Coördinator stagebegeleiding gevangenis Haren, oud-cipier

Die menselijkheid stond de voorbije jaren onder druk in de Belgische gevangenissen, dat geeft Christoph toe. “Ook Haren telt een 150-tal grondslapers. In Vorst (dat intussen dicht is, red.) zaten in de slechtste periode drie gevangenen op twaalf vierkante meter. Dat is niet alleen onmenselijk voor wie in de cel zit, maar ook voor de persoon die de deur opent en sluit. Want hij of zij is de eerste persoon die alle opgehoopte frustratie incasseert.”

Het overkwam ook Christoph al. “Een bedreiging met een mes,

een slag tegen het hoofd en een keer een gedetineerde die me beet, waardoor ik een weekje out was, maar op een hele carrière valt het best mee.” Op geweld reageren de cipiers overigens nooit met vuurwapens. “Die zijn verboden in de gevangenissen, om conflicten niet te laten escaleren. Ik zeg het vaak tegen de stagiairs: je mond is je beste wapen, met correcte communicatie kom je al een heel eind.”

De hectische sluiting van Vorst en opening van Haren eisten de voorbije jaren hun tol bij Christoph. “Ik kreeg een

herseninfarct, door een burn-out die ik blijkbaar al een tijdje meesleepte zonder het toe te geven. Sinds ik mijn levensstijl aangepast heb en buiten het werk wat meer afstand neem, gaat het beter.”

Dankbare gedetineerden

Wat Christoph het best bevalt in zijn job? “Af en toe bedanken gedetineerden me en vertellen ze me dat ze een beter mens geworden zijn in de gevangenis, dat hun verblijf hun ogen heeft geopend. Veel van die mensen komen uit een leven waar elke vorm van structuur of vangnet ontbreekt. Die structuur is er in een gevangenis natuurlijk wel, bovendien bieden we opleidingen aan. 33 jaar geleden was dat wel anders.”

In City jobs toont BRUZZ de mens achter typische en minder typische stadsjobs

‘Mensen zijn het voetbal moe’

In heel België wint rugby aan populariteit, ook in Brussel. Volgend seizoen spelen drie Brusselse ploegen op het hoogste niveau.

Expats, voetbalvermoeidheid en vrouwen zijn de motoren achter de groei.

door Jasper Van Belle

“Na een aantal mindere jaren zijn de Brusselse rugbyploegen weer op de afspraak”, vertelt Bruno Verscheure, journalist bij Sportkipik, een nieuwssite gespecialiseerd in rugby. “Zowel Kituro – uit Schaarbeek – als Bosvoorde doet nog volop mee voor de titel in de eerste divisie.”

Afgelopen zondag kroonde BUC, een ploeg uit Sint-Joost-ten-Node, zich tot kampioen in de tweede divisie. Het ging dan wel de boot in tegen het Antwerpse Schilde, maar kreeg door vier keer te tryen – het neerdrukken van de bal achter de achterlijn – een bonuspunt, en daaraan had het team genoeg om de titel veilig te stellen. Volgend jaar treden er dus drie Brusselse ploegen aan in de hoogste Belgische rugbyklasse bij de mannen – op een totaal van tien teams in D1 (Division 1).

Brussel is vrijwel altijd de rugbyhoofdstad van België geweest. Het leeuwendeel van de titels werd behaald door clubs uit de hoofdstad, met – net zoals in het voetbal trouwens – R.S.C. Anderlecht Rugby als recordkampioen. Twintig keer mocht die club zich het beste rugbyteam van België noemen. In de jaren 1990 en later reeg Bosvoorde de titels aan elkaar, maar sinds 2015 is Dendermonde, wat titels betreft toch, de dominante ploeg in België.

Lage lidgelden

Hoe dan ook leeft rugby in (en rond) het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, toch nog meer dan in Wallonië en zeker in Vlaanderen het geval is. “In Brussel heeft rugby altijd sterk gestaan”, zegt Verscheure. “Andere topploegen, zoals La Hulpe en ASUB Waterloo, liggen ook zéér dicht bij Brussel.

Waar dat aan ligt? “Het Belgische rugby is groot geworden in Brussel”, vertelt Sabrina Janssens. Zij was, tot 2024, actief bij verschillende rugbyclubs in Brussel, waaronder RC Vorst en Anderlecht, als trainster en bestuurslid. In 1925 werd de British Sport Club in Brussel opgericht. Enkele jaren eerder gebeurde hetzelfde in Antwerpen. Zij introduceerden de sport; niet veel later zagen de eerste Brusselse rugbyclubs en een overkoepelende rugbybond het levenslicht.

“Rugby draait op vrijwilligers. Ook de spelers, zélfs op het hoogste niveau in België, worden amper of niet betaald. Daardoor kunnen rugbyploegen hun lidgelden laag houden”, zegt Janssens. Relatief lage lidgelden, maar ook een grote concentratie aan clubs – Brussel telt tien verschillende rugbyclubs – maken het voor ouders ietwat aantrekkelijker om hun zoon of dochter het rugbyveld op te sturen in Brussel dan in de rest van het land, waar de clubs verder uit elkaar liggen.

De Brusselse jeugdopleidingen zijn bovendien van uitstekende kwaliteit, zegt Verscheure, journalist bij Sportkipik nog. “Op dat gebied steekt de hoofdstad er echt met kop en schouders bovenuit.”

Kristof Vanhout is co-CEO van de federatie Belgium Rugby en algemeen directeur van Rugby Vlaanderen. Het succes van de Brusselse rugbyploegen heeft te maken met de concentratie van clubs, vertelt hij. “Dat leidt tot een erg competitieve omgeving.”

Tegelijk maakt die concentratie ook samenwerkingen mogelijk. “BUC is daar een mooi voorbeeld van”, zegt Vanhout. “Die ploeg zag jarenlang veel goede jeugdspelers naar Kituro vertrekken. Sommige van hun jeugdploegen vormen nu een ‘entente’ met Kibubu, een ploeg uit Sint-Pieters-Woluwe. Door de krachten te bundelen, worden beide ploegen beter en kunnen ze op ieders niveau rugby aanbieden.”

Jonge vrouwen

“De entente is een van de beste beslissingen die we de afgelopen jaren genomen hebben”, klinkt het bij David Almer, voorzitter van BUC. Hoe hij de populariteit van rugby verklaart? “Heel wat mensen zijn het voetbal beu. Door de concentratie aan rugbyploegen vinden ouders in Brussel makkelijk hun weg naar rugby.”

Ook het internationale karakter van Brussel is een factor. Heel wat expats die in het Europese circuit of dat van de NAVO werken, komen uit rugbyminnende landen, zoals Frankrijk, Spanje of Ierland. Een van de

“Rugby draait op vrijwilligers. Ook de spelers, zélfs op het hoogste niveau in België, worden amper of niet betaald”

Sabrina Janssens

Jaren actief bij verschillende Brusselse rugbyclubs

ploegen die erg veel expats telt, is Celtic, met thuishaven aan de VUB in Elsene.

“Onze club telt 33 verschillende nationaliteiten”, zegt Deirdre Furlong, sinds 2023 voorzitter van de club en zelf Ierse. “Ongeveer de helft van onze spelers is Belg, iets minder dan twintig procent Frans en de rest zijn vrijwel allemaal expats, of hun kinderen”, vertelt ze. “Onze ploeg is een mix van al wat Brussel te bieden heeft.”

Furlong ziet de interesse in rugby toenemen, ook en voornamelijk zelfs, bij

(jonge) vrouwen. “Het WK-rugby voor vrouwen afgelopen zomer heeft tot een boost geleid”, vertelt ze. “Veel speelsters zijn heel erg actief op sociale media, waardoor ze jonge vrouwen bereiken en warm maken voor de sport.”

“Het is als vrouw niet leuk om te zeggen, maar rugby blijft een mannensport”, zegt Héloïse De Ridder, speelster bij ASUB Waterloo. “De kloof is wel minder groot dan bij sporten als voetbal bijvoorbeeld. Op de Six Nations (een zeslandentoernooi, red.) en het WK spelen de vrouwen, net als de mannen, voor 80.000 mensen. Dat is waanzin.”

Rugby zit in heel België in de lift, mede dankzij de successen van de nationale mannen- en vrouwenploeg. De afgelopen jaren zagen zelfs nieuwe clubs het levenslicht, zoals in september vorig jaar in Diest of in 2024 in Oostende. Andere Belgische clubs zien hun ledenaantal toenemen. Momenteel telt België zo’n 15.000 rugbyspelers, 2.000 meer dan drie jaar geleden. Dat veroorzaakt groeipijnen. “Wat infrastructuur betreft, zitten we, zeker in Brussel, tegen de limiet aan”, vertelt Vanhout. “Daar is nog werk voor de boeg, maar we gaan in dialoog met de gemeenten en het Gewest, zodat we het groeipotentieel van rugby volledig kunnen benutten.”

BRUXELLES, UNE VILLE DE RUGBY EN PLEIN ESSOR

FR/ Le rugby gagne rapidement en popularité à Bruxelles. La saison prochaine, trois équipes bruxelloises évolueront en première division. Cette croissance est portée par des facteurs tels que la popularité auprès des expatriés, l’intérêt croissant des femmes et une lassitude grandissante envers le football.Ce succès engendre aussi des défis, comme un manque d’infrastructures.

BRUSSELS: A GROWING RUGBY CITY

EN/ Rugby is rapidly gaining popularity in Brussels. Next season, three Brussels teams will play in the top division. This growth is driven by factors such as its popularity among expats, increasing interest among women, and a growing fatigue with football. At the same time, this success creates challenges, such as a lack of infrastructure, making further investment necessary to sustain the growth.

Bozar

Performances

3 + 4 Apr.’26

Olivier Saillard. Moda povera V: Les vêtements de Renée 13 Apr.’26

Alexandra Waierstall. Seconds in clouds. Elena Antoniou. LANDSCAPE

17£19 May.’26

Kunstenfestivaldesarts†Bozar Maria Hassabi. Us

13 June’26

Renaud Dallet.

Voir, Toucher, s’aimer fort

£ Info & tickets bozar.be

PODCAST ‘IN BRUSSEL’

Luister elke week naar twee verhalen recht uit de stad

met Margot Otten

Deze week

9 op de 10 Brusselse Airbnb-woningen staan niet geregistreerd, hoe komt dat?

‘’Alle geluiden, kleuren en aanrakingen komen even hard binnen”. Tilly leeft met autisme in de stad en getuigt voor wereldautismedag.

‘In Brussel’, elke woensdag op je favoriete podcast-app en op BRUZZ.be/podcast

Cultuurgids Shop Made in Brussels

Zelfbewaterende plant

Is jouw woonkamer een kerkhof van uitgedroogde planten, of zijn ze net verdronken door je overenthousiaste waterboardsessies? Dan is een olla-irrigatiesysteem (spreek uit als ‘oy-ya’) iets voor jou. Die eeuwenoude techniek werkt met een kleireservoir dat water langzaam afgeeft als de grond droog is. Zo krijgen je planten precies wat ze nodig hebben. Het Brusselse Garden Stack giet die traditie in een modern jasje, met elegante torens die je zelf kan samenstellen. (MVDH) GARDEN STACK 149 euro, gardenstack.be/nl

Jouw Brussels product op deze pagina? Mail naar shop@bruzz.be

BRUSSELSE GELATO

Voor goed ijs trek je naar de bron. IJsfanate Mieke Vandensande volgde een opleiding aan de Carpigiani Gelato University, een Italiaans instituut met een poot in ons land. Ze leerde er de kneepjes van het vak en draait nu een mix van klassiekers en opvallende smaken als honingvijg, bloedappelsien-saffraan en matcha-witte chocolade. Op 4 april opent ze haar gelateria Róka in Jette. Je kunt er ook terecht voor koffie of een doos bestellen om mee te nemen. (MVDH)

RÓKA kleine portie: 3,5 euro, instagram.com/roka.gelato/

Picknickpet

Zocht je nog kaas voor die lentepicknick in het park? Bij La Fruitière aan de Kolenmarkt vind je een hele selectie aan charcuterie en kaasplanken voor elk temperament. Al doet de winkel vooral een goede zaak qua merchandising. Een Milky Way-T-Shirt of deze El Camemberto-pet: alles voor de kaas. (EC) PET EL CAMEMBERTO 25 euro via lafruitiere.brussels

Lan Se

KWALITEIT

AANBOD

Restaurant 3 x specialiteitsthee

AUTHENTICITEIT

INFO

Kunstlaan 12, Sint-Joost-ten-Node lanseteahouse.com

Theeliefhebbers moeten vaak genoegen nemen met industriële standaardzakjes, een miskenning van dit prachtige product. Gelukkig komt daar verandering in.

Tientallen zaken legden zich de voorbije jaren succesvol toe op specialty coffee, maar thee bleef beperkt tot een min of meer functionele drank die haastig wordt geserveerd. De industrie blijft de markt domineren met gestandaardiseerde blends en fijngemalen bladeren, die de thee snel doen trekken, maar ook bitter maken. Daardoor gaat de rijke smaak van thee grotendeels verloren. Een groep kenners pleit voor meer aandacht voor de herkomst van de theebladeren, de kwaliteit ervan én de manier waarop de thee wordt gezet.

Om in Brussel kennis te maken met specialty tea of specialiteitsthee, is er één adres dat eruit springt: theehuis Lan Se, verscholen achter in de winkel L’Heure Bleue. Gastheer Olivier Nuttens biedt er, op

reservatie, een toegankelijke thee-ervaring aan, die gauw anderhalf uur duurt. Aan de hand van een paar simpele vragen wordt de thee afgestemd op je stemming van dat moment – denk aan plantaardig, houtachtig, geroosterd – of het nu gaat om een oolong, een zwarte thee of pu’erh

De thee wordt gezet in een gaiwan, een kleine Chinese kom met deksel, of in een traditionele theepot, met daarbij een heldere uitleg bij elke stap, en de mogelijkheid om meerdere infusies te zetten en zo de verschillende aroma’s te ontdekken.

Een kleine, intieme ruimte met vier tafeltjes biedt plaats aan een tiental gasten. Een leuk extraatje voor de liefhebbers: het gebruikte servies – theepotten, kopjes, kannetjes – is te koop en mag vrij worden uitgeprobeerd. Sommige ongeglazuurde theepotten – ‘geheugenpotten’ – krijgen met de tijd een patina, waardoor infusies een subtiele toets kunnen krijgen. Voor de prijs geldt een sterrensysteem: ongeveer 6 euro voor de goedkoopste theeën, 12 euro voor het merendeel van de infusies en een hogere prijs voor zeldzame of gerijpte theesoorten. Hier scrolt niemand op zijn telefoon, klapt niemand zijn laptop open, wordt er niet gegeten. Hier drink je gewoon thee. Een ervaring die je dwingt te vertragen, de tijd te vergeten en aandacht te hebben voor wat er voor je staat. MICHEL VERLINDEN

L’Autre Thé

Dit van oorsprong Franse huis gaat voor een pedagogische aanpak. Het team nodigt liefhebbers uit de standaardtheezakjes achter zich te laten en te kiezen voor herkomstthee en geparfumeerde creaties. Daarbij hoort ook advies om op de juiste manier een kop thee te zetten. Tijdens proeverijen kunnen theedrinkers hun smaakpapillen verfijnen en alles te weten komen over theebladeren.

Postiljonstraat 2, Ukkel

Kage

Bij Kage gaat het niet alleen om matcha aan de toog: ook in de cocktailbar wordt geëxperimenteerd met thee. Tegelijk laat de plek zien dat matcha, vandaag alomtegenwoordig, geen voorbijgaande rage is, maar wel een van de meest zorgvuldig gereguleerde tradities in Japan. Hier krijg je er een hedendaagse invulling van, die de veelzijdigheid van thee mooi blootlegt.

Antoine Dansaertstraat 19, Brussel

Klassiek Pop & Jazz

Freddie Gibbs

De Amerikaanse rapper Freddie Gibbs maakte de voorbije jaren indruk met zijn samenwerkingen met producer The Alchemist, die zijn rhymes over dope, gangs en het harde straatleven van een heerlijk luie, funky seventiesvibe voorzag. Zo tilde Gibbs gangstarap voorbij het bordkarton en maakte er een spirituele, introverte trip van. Nu al in La Madeleine, straks ook op Couleur Café.

→5/4, La Madeleine

Oliver Symons

Binnen een paar weken brengt Bazart zijn vierde studioalbum uit, tot die tijd trekt toetsenist Oliver Symons er in zijn eentje op uit. Een tijdlang ambieerde de Antwerpenaar een solocarrière met zijn alter ego Warhola, waarmee hij in 2014 nog op het hoogste schavot eindigde bij Humo’s Rock Rally, maar tegenwoordig doet hij het onder zijn eigen naam met in de zon van LA gerijpte popsongs.

→ 4/4, Botanique

Sekou

“The duo you never thought you needed”, postte Sekou vorig jaar onder een foto van hem en Justin Bieber – de Britse neosoulzanger werkte mee aan de laatste plaat van de Canadese superster. Met zijn softe seventiesbariton, waarin je echo’s kan horen van Donny Hathaway en Luther Vandross, zou Sekou kunnen uitgroeien tot het mannelijke equivalent van Olivia Dean.

→8/4, Ancienne Belgique

En ook

The Hangar en Listen Festival bundelen hun passie voor beats in The Tunnels (4 & 5/4, Jubelparktunnel)

Singer-songwriter Roufaida legt links tussen Rosalía, Björk en Arooj Aftab (7/4, Ancienne Belgique)

Wie ‘Take me out’ wil zingen alsof het 2004 is, moet richting Franz Ferdinand (3/4, Vorst Nationaal)

Seong-Jin Cho

Naar aanleiding van het Ravel-jubileum in 2025 nam de Koreaanse pianist Seong-Jin Cho alle klaviermuziek van de Franse componist op bij het prestigieuze label Deutsche Grammophon. Het moet zijn dat hij die componist sindsdien helemaal beu gespeeld is, want voor zijn recital in Bozar brengt hij vier andere namen mee: Bach, Schumann, Chopin en Schönberg.

→4/4, Bozar

Fieri Consort

Terwijl de expo Bellezza e bruttezza in de tentoonstellingsruimte het schoonheidsideaal in vraag stelt, doen de muzikanten van het Fieri Consort hetzelfde op het podium. Met muziek van de Italiaanse componistes Maddalena Casulana, Raphaella Aleotti en Francesca Caccini belichten ze de (muzikale) renaissance-esthetiek vanuit een vrouwelijk perspectief.

→8/4, Protestantse Kapel

Symphonic Date: Beethoven 6

Het Belgian National Orchestra regelt opnieuw een blind date met een berucht muziekstuk. Dit keer gidst gastheer Thomas Vanderveken beginnende en doorgewinterde liefhebbers door het bucolische schoon van Beethovens Zesde symfonie, zijn “Pastorale”, terwijl de Britse dirigent Richard Egarr op de bok kruipt voor de herderlijke bokkensprongen.

→9/4, Bozar

En ook

De afstudeerders van de academie van Sint-Pieters-Woluwe spelen met een orkest (3/4, W:Hall)

Componist Claude Evence Janssens schrijft muziek op het snijvlak van barok en Brian Eno (4/4, Le Baixu)

Pianist Veronika Iltchenko en fluitist Toon Fret vieren 15 jaar op de planken (5/4, Abdij van Dielegem)

Expo

Sick Girl

Al op haar 15e begon de Chinese artieste Sick Girl, die zich ook Vaccine laat noemen, met het maken van aangrijpende foto’s van vrouwenlichamen. Ze toont hoe die gevangen zitten in een mannelijk machtssysteem en zich enkel kunnen verweren met zelfverminking. Haar durf om donkere hoeken van China te belichten, ook bdsm-clubs, deed haar er een tijd in de cel belanden.

→4 > 25/4, Stieglitz 19

Decadance

Valentin Capony

Valentin Capony bouwde een duister casino waar je op poëtische wijze het lot tart. Uit de schaduwen doemt het werk op van vergeten 18e-eeuwse Brusselse tarotmakers, dat Capony inspireerde tot nieuwe ontwerpen van waarzegkaarten. Rondom dansen monumentale personages de dodendans en op het einde wacht de Apocalyps, gesitueerd in onze stad.

→28/3 > 10/5, Botanique

Crush

Benoît Maire & Marie Corbin

Het werk van de Franse kunstenaars Marie Corbin en Benoît Maire wordt in grote mate gevormd door de voortdurende dialoog tussen hun beide creatieve universums. Corbin presenteert een selectie objecten die ze het voorbije decennium maakte, waaronder vazen. Maire combineert een reeks schilderijen met meubel- en lichtontwerpen.

→28/3 > 13/6, Spazio Nobile Gallery

En ook

Bij het collectief Curando is alles voortdurend in verandering (4/4 > 11/4, LaVallée)

Dochter Merzedes zet Jadran Sturm en Åsa Lie opnieuw in de schijnwerpers (2/4 > 29/5, AMVB)

Het werk van twaalf Hazara-kunstenaars is een vorm van verzet (2/4 > 16/5, Galerie Eric Mouchet)

The drama

Regie: Kristoffer Borgli, met: Zendaya, Robert Pattinson

Vertel je aanstaande nooit wat het ergste is dat je ooit hebt gedaan. Zéker niet vlak voor je peperdure trouwfeest. Voor je het weet krijg je het drama niet meer controle. Het overkomt Emma (Zendaya) en Charlie (Robert Pattinson). Niet alles komt altijd goed. Regisseur Kristoffer Borgli houdt meer van bitter dan van zoet. →In de bioscoop

Marguerite Duras

Marguerite Duras schreef niet alleen tijdloze meesterwerken als L’amant, toneelstukken als Des journées entières dans les arbres en sensationele filmscenario’s zoals Hiroshima mon amour, ze regisseerde ook negentien films. Cinematek vertoont ze allemaal. Verwacht niet te veel explosies of mierzoet sentiment. Duras pleitte voor een “cinema de la pauvreté” en had een hekel aan commerciële producties. →4/4 > 23/5, Cinematek

BIFFF

Niet schrikken als je de volgende anderhalve week een vol Heizelpaleis hoort joelen, brullen en schrikken. ’s Lands populairste genre-event, het Brussels International Fantastic Film Festival, zal bezig zijn. Op het menu vertoningen van films als Sleep no more, We bury the dead, Night of the reaper en Plus forts que le diable, maar ook geliefde randevenementen zoals het Vampierenbal of de Art Contest. →3 > 18/4, Paleis 10

En ook

Flagey trakteert op enkele genrefilms van de sensationele Seijun Suzuki (2 > 22/4, Flagey)

Les rayons et les ombres is een ambitieus, antifascistisch epos van Xavier Giannoli

The Super Mario galaxy movie vervolgt een animatiefilm die 1,3 miljard dollar opbracht

Klein onderhoud Performer Keeley Forsyth

Met Keeley Forsyth strikte BRDCST een zelfs voor hun doen onconventionele artieste als curator. De Engelse debuteerde pas na haar veertigste als zangeres, maar is zonder meer een van de strafste stemmen van de voorbije jaren.

Toen in 2020 haar debuutalbum Debris verscheen, werd Keeley Forsyths rauwe, emotionele voordracht vergeleken met Anohni, Nico en Scott Walker. Niet mis voor iemand die het vooral probeerde te maken in de filmwereld en er na de operalessen uit haar jeugd van was uitgegaan dat een zangcarrière voor haar niet weggelegd was. Pas na haar ontmoeting met pianist en componist Matthew Bourne, die straks in de AB het podium met haar deelt, kwam die droom uit. “Toen ik begon te acteren draaide alles rond snel succes. Ik liep ook in die val, niet door zelf veel succes te kennen, maar door me een mislukkeling te voelen toen het uitbleef.” Het deed haar in een diepe depressie belanden waarvan Debris, dat verscheen op haar 41e, het pakkende verslag was. “Ik vond mijn stem lang te klassiek. Pas toen ik Scott Walker ontdekte, dacht ik: zo kan het ook!”

Het zaadje voor haar performance in Brussel werd gezaaid tijdens de tournee van het meer orkestrale album The hollow. Aangevuld met cello én een tekst van de Franse auteur Jean-Baptiste Del Amo vormt de livevariant in de AB het sluitstuk van een avond die Forsyth zelf mocht cureren. “Dat was ook voor mij een verrassing. Ik zie mezelf eerder als performer. Ik ga meestal voor dans of toneel de deur uit,

niet voor muziek, maar over de drie acts die ik selecteerde zou ik niet twijfelen. De muziek van Julius Eastman wordt zelden vertolkt, maar het Zwitserse Kukuruz Quartet weet raad met vier piano’s. Rainy Miller ziet het podium dan weer als een kunstwerk, een beetje zoals mijn voorbeeld, choreografe Pina Bausch. En als ik Nakhane hoor zingen, voel ik zoveel plaatsen en beelden in me opkomen … Alle drie doen ze aan storytelling. Ook

“Je stem ontstaat niet enkel in je mond of je keel. Er hangt een heel lichaam aan vast”

als ik zing, gaat het niet alleen over het zo goed mogelijk vertolken van een lied, maar over waar ik op dat moment ben en over de verbinding met wat voor me ligt en in me zit. Je stem ontstaat niet enkel in je mond of keel. Er hangt een heel lichaam aan vast.”

Terwijl Forsyth focust op nieuwe muziek, gaat het plots ook met haar acteercarrière bergop. Dit jaar is ze nog te zien zijn in een nieuwe BBC-misdaadserie naar een boek van J.K. Rowland en in de nieuwe Supergirl-film. “Ik krijg nu alle rollen aangeboden waar ik vroeger zo wanhopig naar op zoek was. Blijkbaar gebeurt iets pas als je het een beetje los kan laten.” TOM PEETERS

BRDCST vindt van 3 tot 6/4 plaats in de Ancienne Belgique en andere locaties in hartje Brussel, Keeley Forsyth speelt en cureert op 3/4, brdcstfestival.be

Aankondiging of vacature?

Reserveer deze ruimte voor jouw organisatie.

Mail naar sales@bruzz.be

In mijn wijk Podium

Ghundi

De Warme Winkel & Schauspielhaus Bochum

Voor De Warme Winkel is de biografie van Gandhi maar een excuus om in een potje gewelddadig teksttheater in te gaan op de zin en onzin van geweldloos verzet. Hoe ver raken we vandaag met geweldloosheid en pacifisme? Een gewapende yogagroepering vraagt haar geradicaliseerde achterban of het de kalasjnikovs niet moet neerleggen.

→3/4, KVS

Dear BioDaddy

Stefanía Ólafsdóttir

Als de IJslandse Stefanía Ólafsdóttir zich omschrijft als een TechnoChild is dat niet uit voorliefde voor elektronische muziek, maar omdat ze bestaat dankzij reproductieve geneeskunde. In deze lecture performance gaat ze in op de bewogen geschiedenis, maatschappelijke context en gevolgen van die geneeskunde voor individu en maatschappij.

→9 & 10/4, Beursschouwburg

Palace of Justice

Sébastien Hendrickx

In Palace of Justice vertolken Mats Vandroogenbroeck en Yolanda Mpelé tegelijk de rechters, advocaten, beklaagden, bodes, griffiers en poetshulpen die met hun monnikenwerk de rechtsstaat dienen in het Justitiepaleis. Over justitie in eeuwige steigers, afstandelijke institutionele macht, en kwetsbaarheid van een rechtssysteem.

→9 & 10/4, Kaaistudio’s

En ook

Gérald Kurdian begint aan de nieuwe compositiecyclus Chant I (3 & 4/4, Kaaistudio’s)

Anne Teresa De Keersmaeker en Radouan Mriziga doen Vivaldi in Il cimento (3 > 9/4, De Munt)

Er zijn nog tickets voor Coach van comedian Arnout Van den Bossche (4/4, Koninklijk Circus)

Door dik en dun

Kristina Dufková

De jonge Ben Pipetka fladdert goedgehumeurd door zijn puberjaren. Hij zingt in een bandje en houdt van koken en eten. Pas wanneer hij verliefd wordt op de mooie Klara, begint hij aan zichzelf te twijfelen en gaat hij aan het diëten. Zal hij zichzelf leren accepteren zoals hij is? De Tsjechische regisseur Kristina Dufková imponeert met haar coming-of-age-animatie.

→9/4, Ten Weyngaert, Ganshoren, 8+

Luminiscence

In de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal, die zijn achthonderdste verjaardag viert, kun je je nog tot eind april vergapen aan het klank- en lichtspektakel Luminiscence. Geen beter moment om je aan die sensatie over te leveren in het huis van de Heer dan tijdens de feestelijkheden rond Pasen, de dag waarop zijn Zoon opstond uit het graf en opnieuw het licht in zijn eigen ogen liet klateren.

→> 25/4, Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal

Mamadou Dramé

Met zijn reeks Raconte zet het Maison de la Création de rijkdom van West-Afrikaanse verteltradities in de kijker. Mamadou Dramé is een virtuoos op de kora, een instrument dat traditioneel wordt bespeeld binnen griotfamilies, waarvan hij zelf afstamt. De Senegalees is een begenadigd zanger en verteller in de Mandigo-traditie en neemt je mee op reis langs oude legendes en voorouderlijke verhalen.

→4/4, Maison de la Création, Laken

En ook

Het boek 850 jaar NOH in 85 woorden zet het 850jarige Neder-Over-Heembeek in de kijker (3/4, Noha) Muzikaal talent uit het Biza x Music City Project mag zich na weken oefenen tonen (3/4, Pianofabriek)

Technieken uit Japan en Korea brengen in Musea van Fermentatie de lente tot leven (3/4, WaBo)

Uitgelicht

IK BEN HIER toont selfies door de eeuwen heen

Een selfie als politiek statement

Eentje in de club. Talloze op vakantie. Altijd voor het eten van een smakelijk uitziende maaltijd. Iedereen neemt de hele tijd selfies, om later op sociale media te posten. De ULB-expo IK BEN HIER plaatst dat alledaagse gebaar in een historische en politieke context. En stelt vragen bij de persoonlijke impact ervan. “Filters veranderen ons zelfbeeld ingrijpend”, zegt cocurator Anne-Sophie Radermecker.

door Maya Toebat

Foto’s van jezelf nemen is vandaag heel normaal, maar we staan zelden stil bij wat dat betekent”, zegt Anne-Sophie Radermecker. “Net daarom wilden we dit alledaagse gebaar herbekijken vanuit een historisch perspectief. Sinds wanneer representeren we onszelf en wat betekent dat? We tonen dat zelfportretten altijd verbonden zijn met de samenleving waarin ze ontstaan en daarom nooit neutraal.”

Waarom is dit meer dan een klassieke kunsttentoonstelling?

ANNE-SOPHIE RADERMECKER: De beeldende kunstwerken – van negentiende-eeuwse schilderijen tot hedendaagse installaties – ondersteunen een breder verhaal en worden gecombineerd met wetenschappelijke inzichten en interactieve werken. We hebben stukken uit Belgische openbare collecties samengebracht en een open oproep gelanceerd voor kunstenaars. Dat leverde verrassende resultaten op, van schilderkunst, fotografie, textiel tot installaties. Daaruit selecteerden we 23 laureaten van zowel gevestigde als opkomende kunstenaars. Bezoekers worden zelf ook onderdeel van het parcours. Er zijn spiegels, een fotobooth en aan het einde kun je je eigen reflectie achterlaten op de muur met post-its. Zo wordt de tentoonstelling zelf een plek van zelfrepresentatie.

Welke verrassende werken kwamen uit de open oproep?

RADERMECKER: Vooral de variatie in schaal en medium viel op. Zo is er Côté jardin, côté cour van Benjamin Huynh, een monumentaal textielwerk waarop hij zelfportretten schilderde. Iets helemaal anders is Autoportrait van Mao Wu, een minuscuul schilderij op een koekjesdoos.

Hoe heeft het zelfportret zich historisch ontwikkeld?

RADERMECKER: Zelfrepresentatie lijkt iets hedendaags, maar het gebaar bestaat al eeuwen. Het zelfportret ontstond als genre aan het einde van de 15e eeuw, toen kunstenaars zichzelf konden bestuderen dankzij spiegels en perspectief. Denk aan het bekende schilderij van Jan van Eyck met de rode tulband. Kunstenaars schilderden zichzelf subtiel in hun werk om hun status te bevestigen en een spoor achter te laten. In de 17e eeuw komt daar een psychologische en temporele dimensie bij: Rembrandt, bijvoorbeeld, schilderde zichzelf gedurende zijn hele leven en legde zo de effecten van de tijd vast. Met de fotografie in de 19e eeuw

verandert het genre opnieuw. Zelfportretten worden toegankelijker en speelser: kunstenaars experimenteren meer in plaats van zichzelf strikt realistisch af te beelden. In de 20e eeuw, onder invloed van feministische bewegingen, verschuift de focus verder. Het zelfportret wordt een middel om je identiteit, lichaam en intimiteit te onderzoeken. Vandaag hoeft een zelfportret zelfs geen gezicht meer te tonen; het kan bestaan uit sporen, gebaren of digitale beelden. Ook artificiële intelligentie speelt daarin een rol.

zelfportret een politiek statement; een manier om te zeggen: “Ik ben hier”, op hun eigen voorwaarden.

In hoeverre is de selfie een voortzetting van het zelfportret?

RADERMECKER: In de kern gaat het om hetzelfde: je wil tonen dat je er bent. Maar de context is anders. Een selfie is vluchtiger en vaak bedoeld om te delen op sociale media, terwijl een klassiek zelfportret een uitgewerkt kunstwerk is, dat tijd, reflectie vraagt

“Rembrandt schilderde zichzelf gedurende zijn hele leven en legde zo de effecten van de tijd vast”

Zijn er verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke kunstenaars?

RADERMECKER: Vrouwelijke kunstenaars zijn lang gemarginaliseerd en vanuit mannelijke blik werden hun zelfportretten als ijdel beschouwd. Geleidelijk zetten ze het zelfportret echter in als instrument van emancipatie en zelfidentificatie. Vanaf de 20e eeuw gebruiken vrouwen zelfportretten om aspecten van vrouw-zijn te tonen, zoals zwangerschap, geboorte en seksualiteit, en om verder te gaan dan de schoonheidsidealen. Ook voor andere minderheden is het

en vaak een diepere lading heeft. Maar in beide gevallen kies je hoe je jezelf presenteert: het gaat altijd om mise-en-scène.

Waarom is het beeld dat we van onszelf maken nooit neutraal?

RADERMECKER: Er is altijd sprake van enscenering. Het gaat niet zomaar om een beeld van jezelf, maar om wat je wil communiceren. Bij selfies speelt sociale validatie een grote rol: likes en reacties activeren beloningsmechanismen in de hersenen. Ze kunnen echter ook het

omgekeerde effect hebben als mensen zich vergelijken met anderen. Ook een kunstwerk heeft altijd een intentie: het wil een spoor achterlaten, een verhaal vertellen of maatschappelijke kwesties aankaarten.

Welke rol spelen filters, AI en sociale media vandaag?

RADERMECKER: Ze veranderen ons zelfbeeld ingrijpend. Filters creëren een kloof tussen realiteit en representatie, terwijl AI het onderscheid tussen wat ‘echt’ is en wat niet steeds moeilijker maakt. Op een poster van Julian Key aan het einde van de tentoonstelling kijkt een man naar zichzelf in een grijze spiegel, maar in de spiegel verschijnt een vrolijk, kleurrijk gezicht. Dat is een krachtige illustratie van de werkelijkheid achter filters. Zelfrepresentatie krijgt ook een economische dimensie: zichtbaarheid heeft waarde gekregen. Influencers verdienen bijvoorbeeld geld aan hun imago. Een van de catalogusteksten gaat in op de uitdagingen en integriteitsproblemen die daarmee gepaard gaan. Denk aan een selfie voor een historisch gebouw die te veel toeristen aantrekt en zo de lokale gemeenschap verstoort. Zodra plekken en mensen betrokken zijn, kunnen selfies problematisch worden.

De tentoonstelling JE SUIS LÀ | IK BEN HIER | I AM HERE is van 3/4 tot 31/5 te zien in het Vanderborghtgebouw, visit.brussels

Inzichten

Wat weet muzikant Le Motel van het leven?

Wie is de bekendste persoon die je ooit sprak?

In Mexico speelde ik een ambientset in een cactuswoestijn. Daar waren een stuntdubbel van James Bond en de uitvinder van Auto-Tune aanwezig. Wie verdient het echt om heilig verklaard te worden?

Rosalía.

Waar kijk je naar uit de komende maanden?

Ik ga in april naar Mozambique om een nieuw album te maken samen met Timbila-muzikanten, beeldende kunstenaars, dichters en dansers. Welk nutteloos feit kun jij vertellen?

Ik heb al vier keer mijn arm gebroken. Welke fout maak je regelmatig tijdens het creatieve proces?

Aan een nieuw nummer beginnen terwijl ik nog een ander aan het maken ben.

Welke andere naam zou je jezelf geven?

L’Auberge.

Beschrijf Brussel in drie woorden. “Le ciel / est / bas”, naar ‘Le plat pays’ van Jacques Brels: “Avec un ciel si bas / Qu’un canal s’est perdu / Avec un ciel si bas / Qu’il fait l’humilité.”

Welk cliché over Brussel stoort je het meest?

“Les belges sont trop sympas.” Wat had jij pas heel laat door, dat iedereen al lang wist?

Als kind had ik het boek Saturnin de amfibie. Over een kikker die het afval van andere kikkers opruimde terwijl hij ze uitschold. Tot ik bijna volwassen was, dacht ik dat een amfibie iemand was die afval weggooide.

Welk vreemd voorwerp slingert er rond bij jou thuis?

Een kalliroscoop. Een apparaat dat de dynamiek laat zien van stromende vloeistoffen, uitgevonden door kunstenaar Paul Matisse.

Naar waar zou je willen verhuizen en waarom?

Mexico. Ik zou er uren over kunnen praten, maar het heeft vooral te maken met de mensen, de humor, de cultuur en het dagelijkse leven. Ik vind het altijd moeilijk om er weg te gaan en het is het enige land waar ik mezelf nog zou kunnen zien wonen.

Wat heeft je leven verbeterd? Instagram verwijderen, of het gebruik ervan beperken.

• Fabien Leclerq, alias Le Motel, is als muzikant, producer, (film) componist, field recorder en dj goed in alles wat met muziek en geluid te maken heeft

• Hij werkte samen met Magugu, Roméo Elvis, Yellowstraps en Flowdan, richtte het label Maloca Records op en maakte zelf al verschillende album zoals Oka, MAAR en Sueños

•Zijn achtergrond als grafisch ontwerper komt van pas in audiovisuele shows zoals die met zijn Brusselse kompaan Antoine De Schutter

Welke kooktruc moet iedereen kennen?

Als je graag Aziatisch kookt, koop dan een rijstkoker.

Voor welke veelgebruikte uitvinding ben je bijzonder dankbaar?

Ik heb een passie voor de trein. De langste rit die ik maakte, doorkruiste de VS van Chicago naar San Francisco in 54 uur. Ik zou het met plezier opnieuw doen.

Welk vooroordeel bestaat er over jou?

Ik breng al mijn projecten samen onder de naam ‘Le Motel’ – van ambient tot clubmuziek. Mensen zijn soms verrast, en dat vind ik interessant.

Welke andere vraag hadden we je moeten stellen?

Drinken vissen water? MICHAËL BELLON

Le Motel herwerkt zijn album Odd numbers/Số lẻ tot een audiovisuele show op 5/4 in Bozar. Zijn muziek is nog tot 3/2/27 te horen bij het kunstwerk Supply chain van Romain Tardy in het Atomium

Zicht op de basiliek

Elke week toont een Brusselse ket zijn of haar favoriete plek in Brussel. Voor Merel (17) is dat het Elisabethpark, met zicht op de Basiliek van Koekelberg.

Waarom kies je het Elisabethpark?

Het is vlak bij mijn school. Ik kom hier al sinds het eerste middelbaar. Ik spreek af met vriendinnen, sport hier en kom ook ‘s middags, vooral als het mooi weer is.

En waarom specifiek deze plek?

Omdat je de basiliek ziet. Dat is echt een mooi zicht. Je ziet die van ver, zelfs vanuit een appartement van iemand die ik ken in Schaarbeek. Het is een van de meest speciale gebouwen in Brussel.

Wat wil je later doen?

Ik weet het nog niet. We hebben een jobbeurs op school, daar hoop ik ideeën op te doen. Veel mensen zeggen dat ik goed met kinderen kan omgaan, dus misschien iets in die richting, liefst in de lagere school of met kleuters.

Niet in het middelbaar onderwijs?

Soms zie ik hoe moeilijk leerkrachten het hebben met tieners. Zij willen ons een goede toekomst geven. Ik snap niet dat sommige leerlingen zich zo gedragen.

Wat vind je van je school?

De leerkrachten ondersteunen mij goed. Ik krijg extra begeleiding door mijn dyspraxie. Dat is een ontwikkelingsstoornis waardoor structuur en fijne motoriek moeilijker zijn.

Hoe zou je jezelf omschrijven?

Ik probeer positief te zijn en respect te tonen voor iedereen. Ik zeg altijd goeiemorgen en probeer mensen op te vrolijken.

Wat kan er beter in Brussel?

Meer parken, betere wegen en meer steun voor daklozen. Er moet iets gebeuren rond drugs, want dat geeft soms een onveilig gevoel. Betere toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers en kapotte stoepen sneller herstellen. Projecten gewoon afwerken, zoals metrolijn 3. En vooral: iedereen gelijke kansen geven, net zoals op school.

EMILIA DE FEYTER

Wil jij ook je favoriete plek tonen? Stuur een mailtje naar ket@bruzz.be.

26 Notre þuissance est ici, dans nos réflexions þartagées, nos colères transformées , tou s ensemble.

Fubuki

Vul de cijfers 1 tot en met 9 in het rooster in, zodat het resultaat van de sommen klopt met de cijfers rechts en onderaan de kolommen. Elk getal mag maar één keer voorkomen. Het niveau van de puzzel kan variëren per editie.

Rekenpuzzel

Vul de witte vakjes met positieve gehele getallen zodat elke rij een kloppende som vormt met het doelgetal rechts of onder. Reken van links naar rechts en van boven naar beneden, zonder voorrang van × of ÷ (bij delen moet de uitkomst altijd een geheel getal vormen).

Verborgen Brussel

De hoofdstad kent veel verborgen plekjes, onverwachte panorama-uitzichten, en onbekende maar daarom niet minder intrigerende panden en kantjes, ver weg van Manneken Pis, de Grote Markt en het Atomium. Zoals deze slogan ‘ça a jamais été propre ici’. Waar is deze foto genomen?

Zelf een foto van een onverwacht stukje Brussel insturen? Mailen naar redactie@bruzz.be

Woordzoeker

Zoek alle verborgen woorden in het raster van de speciale woordzoeker van BRUZZ.

Streep de begrippen één voor één weg, dit kan in alle richtingen: horizontaal, verticaal, diagonaal, en van links naar rechts en andersom.

▢ Thee

▢ Rugby

▢ Gasprijs

▢ Subsidie

▢ Bouwmeester

▢ Serre

▢ Slaapkamer

▢ Appartement

▢ Stoer

▢ Banden

▢ Fiets

▢ Fatbike

Oplossingen

De puzzels in dit magazine zijn intern ontwikkeld of gegenereerd met gebruik van toegestane tools en artificiële intelligentie. Elke gelijkenis met bestaande puzzels is toevallig.

NXFGZYDMIOXMBBNDQ HJFPWBGBNREUIWCHN ZYKBNGVCQRZRQNZQL XDMIEURJRZPSTUFVT YMMTDRMEKSGKADEYO PEOONSSEZSJIRPSAG IGELAWSWKFUEKHPPP SMQEBOARHITYKVPQI

WIN TICKETS

Stuur het trefwoord, samen met je adres en telefoonnummer, naar win@bruzz.be

Palace of Justice 5x2 tickets, 10/04, Kaaistudios Mail ‘Justice’ Sluuur

5x2 tickets, 11/04, Les Halles Mail ‘Sluuur’

Film naar keuze 5x2 tickets, UGC Mail ‘Film’