TEYXOΣ #35 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
TIMH: 9€ | ISSN 2732-8732
Beatriz Ramo (STAR strategies + architecture): Η στεγαστική κρίση είναι και κρίση σχεδιασμού
14
ΚΟΥΖΊΝΑ ΚΑΙ ΜΠΆΝΙΟ: H ΕΜΠΕΙΡΊΑ TOY ΕΥ ΖΗΝ
20 ΟΛΙΚΉ ΑΝΑΚΑΊΝΙΣΗ: ΞΑΝΑΓΡΆΦΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΑΥΤΌΤΗΤΑ ΤΟΥ ΧΏΡΟΥ 40 Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΉ ΤΟΥ F&B: ΌΤΑΝ Ο ΧΏΡΟΣ ΓΊΝΕΤΑΙ ΜΈΡΟΣ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΊΑΣ
CONTENTS
10 Beatriz Ramο: Η στεγαστική κρίση είναι και κρίση σχεδιασμού
6
NEWS
10
COVER STORY
14
20 28 32 36
42 45
20
46
Ολική ανακαίνιση: Ξαναγράφοντας την ταυτότητα του χώρου
48 50 52 54 56
64 València Inspira Diseño 2026: Αποστολή του Architect στη Βαλένθια ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
58
60 64
www.architectmag.gr
Beatriz Ramo (STAR strategies + architecture): Η στεγαστική κρίση είναι και κρίση σχεδιασμού
Αρχισυντάκτης
ΚΟΥΖΙΝΑ & ΜΠΑΝΙΟ
Συντάκτες
Σχεδιάζοντας την εμπειρία του ευ ζην
ΟΛΙΚΗ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ
Ολική ανακαίνιση: Ξαναγράφοντας την ταυτότητα του χώρου Δώρα Χατζή Ροδοπούλου: «Ούτε τυφλή υποταγή στο παλιό ούτε επιβολή του καινούργιου» Κώστας Τσιαμπάος: «Η αλλαγή για την αλλαγή υποβαθμίζει την αρχιτεκτονική» Χρυσόστομος Θεοδωρόπουλος: «To νέο δεν διορθώνει το παλιό, το ερμηνεύει»
Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ F&B
Αίγλη Ζαππείου: Ένα αθηναϊκό τοπόσημο που επανερμηνεύεται 1OAM apotheke: Μια νέα προσέγγιση στη φιλοξενία μέσα από την αρχιτεκτονική Δύο Έξι Δέκα: Ένας ανοιχτός αστικός χώρος στην καρδιά της Πάτρας Casa Fish: Η μεσογειακή αισθητική συνδυάζεται με τη σύγχρονη αρχιτεκτονική Maja Coffee Shop: Σαφής ταυτότητα και σχεδιαστική ακρίβεια σε 35 τ.μ. Mikri Santa: H σύγχρονη κυκλαδίτικη αισθητική στο παραθαλάσσιο περιβάλλον DJANGO: Ένα παιχνιδιάρικο design με ρυθμό street food Moden Café: Η τέχνη του καφέ μέσα από μια αρχιτεκτονική σύνθεση λιτότητας
INSIGHTS
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει με φόρα στην αρχιτεκτονική
EVENTS
Exteriors Awards 2026: Οι μεγάλοι νικητές της βραδιάς València Inspira Diseño 2026: Αποστολή του Architect στη Βαλένθια
Σπύρος Πιστικός Νίκος Γκοντούλας Κατερίνα Τσιτούρα
Υπεύθυνος Διαφήμισης
Μάξιμος Γιαννόπουλος mgiannopoulos@boussias.com
Yποδοχή Διαφήμισης
Γιώτα Κουκουτέγου gkoukoutegou@boussias.com
Ατελιέ:
Μαρία Τσιορλίνη, Ευθαλία Χατζή
Φωτογράφοι Κορνήλιος Σαραντίογλου Νίκος Γώγος
Υπεύθυνος Συνδρομών Δημήτρης Φαραός dfaraos@boussias.com
Λογιστήριο 2177776254
∆ιευθύνουσα Σύµβουλος Αντωνία Κατσουλιέρη
∆ιευθύντρια Σύνταξης Εκδόσεων
Κατερίνα Πολυμερίδου
Art Director
Nατάσσα Θεοδοσίου
Ετήσια Συνδρομή: 78€
ΚΛΑΔΙΚΑ ΜΕΣΑ ΜΟΝ ΙΚΕ Λ. Κηφισίας 125-127 - Αθήνα Τ.Κ. 115 24 Κτίριο Cosmos Center Τ.: 210 710 2452 Κωδικός ΕΛΤΑ: 21-0188 ISSN: 2732 - 8732
3
EDITORIAL
Από τη Βαλένθια στην Αθήνα ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΠΙΣΤΙΚΟΥ Εditor in Chief
Μ
πορεί να μην το σκεφτόμαστε συχνά, όταν είμαστε τόσο απορροφημένοι στην καθημερινότητά μας, αλλά τι θα ήμασταν χωρίς τα ταξίδια; Όσο κι αν έχει διαβάσει κανείς στη ζωή του, όσο κι αν έχει δουλέψει, όσα κι αν έχει ακούσει, αν δεν έχει ταξιδέψει είναι σαν να μην έμαθε ποτέ τίποτα. Πώς γίνεται να είσαι ολοκληρωμένος άνθρωπος αν ξέρεις τα πάντα για το πώς λειτουργούν τα πράγματα στη χώρα σου, αλλά τίποτα για το τι συμβαίνει έξω από αυτήν;
Η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Ισπανίας συνδυάζει γοτθική αρχιτεκτονική, μοντερνισμό και νεοφουτουρισμό σε ένα γοητευτικό πακέτο, που όμως θα ήταν «λειψό» αν δεν υπήρχε ένας αστικός σχεδιασμός που την καθιστά όχι απλώς μια όμορφη πόλη, αλλά μία πραγματικά βιώσιμη πόλη
Με αυτήν τη σκέψη, όταν μου δόθηκε η ευκαιρία να ταξιδέψω στη Βαλένθια για τη València Inspira Diseño 2026 δε χρειάστηκα πάνω από ένα νανοδευτερόλεπτο για να απαντήσω θετικά. Και φυσικά δεν το μετάνιωσα.
Στο τέλος του τεύχους μπορείτε να διαβάσετε το ρεπορτάζ μας από τη Βαλένθια, αλλά εδώ αξίζει να πούμε δυο λόγια για τη Βαλένθια ως πόλη – ή μάλλον, ως υπαίθριο μουσείο αρχιτεκτονικής, γιατί περί τέτοιου πρόκειται. Η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Ισπανίας συνδυάζει γοτθική αρχιτεκτονική, μοντερνισμό και νεοφουτουρισμό σε ένα 4
γοητευτικό πακέτο, που όμως θα ήταν «λειψό» αν δεν υπήρχε ένας αστικός σχεδιασμός που την καθιστά όχι απλώς μια όμορφη πόλη, αλλά μία πραγματικά βιώσιμη πόλη. To πιο ενδιαφέρον παράδειγμα είναι ο Κήπος του Τούρια. Εκεί όπου κάποτε κυλούσε ο ποταμός Τούρια, η κοίτη του οποίου εξετράπη μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του 1957, εκτείνεται σήμερα ένα μεγάλο γραμμικό πάρκο που διασχίζει την πόλη, συνδέει γειτονιές και δημιουργεί χώρους αναψυχής, άθλησης και συνάντησης.
Φυσικά, η Βαλένθια δεν είναι μια πόλη χωρίς αντιφάσεις ή προβλήματα. Όπως συμβαίνει σε πολλούς δημοφιλείς ευρωπαϊκούς προορισμούς, η τουριστική ανάπτυξη, η πίεση στην αγορά κατοικίας και η διαχείριση των μεγάλων αστικών έργων θέτουν δύσκολα ερωτήματα. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί την αξία της ως πεδίου παρατήρησης και προβληματισμού για όσους ασχολούνται με την αρχιτεκτονική και τον σχεδιασμό. Και σίγουρα η Αθήνα και άλλες μεγάλες ελληνικές πόλεις θα μπορούσαν να πάρουν πολλά μαθήματα από τη Βαλένθια. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
NEWS
Χριστόφορος Δημητρίου VECTOR
ΤΕΕ: Σε διαβούλευση η πρώτη τεχνική οδηγία για το BIM
20 UNDER 40 ARCHITECT
Ο
Χριστόφορος Δημητρίου εκπροσωπεί μια νέα γενιά αρχιτεκτόνων που συμβάλλουν ουσιαστικά στον τρόπο με τον οποίο ωριμάζουν, οργανώνονται και υλοποιούνται σύνθετα έργα. Αρχιτέκτων Μηχανικός ΕΜΠ, με εξειδίκευση στο Project Management, έχει διαμορφώσει ένα προφίλ που συνδυάζει αρχιτεκτονική σκέψη, τεχνική επάρκεια και βαθιά γνώση της κατασκευής. Με επαγγελματική εμπειρία σε Ελλάδα & Κύπρο, έχει εξελιχθεί από μελετητικούς και εργοταξιακούς ρόλους σε θέσεις αυξημένης ευθύνης, αναλαμβάνοντας τον συντονισμό και την παράδοση έργων μεγάλης κλίμακας. Στην πορεία του έχει συμβάλει σε οικιστικά, εμπορικά, ξενοδοχειακά και σύνθετα έργα υψηλών απαιτήσεων, με έμφαση στην τήρηση χρονοδιαγραμμάτων, τον έλεγχο κόστους, την ποιότητα και τη γεφύρωση ανάμεσα στον σχεδιασμό και την κατασκευαστική πραγματικότητα. Σήμερα, στη VECTOR, διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην ανάπτυξη και εφαρμογή του Early Contractor Involvement (ECI), προωθώντας ένα πιο σύγχρονο, διαφανές και αποδοτικό μοντέλο ωρίμανσης έργων.
Γνωρίστε τα στελέχη της 20 Under 40 Architects 2026
Λάβετε μέρος στις επόμενες λίστες 20 under 40, δηλώνοντας την υποψηφιότητά σας
6
Σημαντική πρωτοβουλία τεχνικής τυποποίησης αναλαμβάνει το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, καθώς θέτει άμεσα σε στοχευμένη διαβούλευση, σε συνεργασία με τον τεχνικό κόσμο της χώρας, την πρώτη τεχνική οδηγία για την εφαρμογή του ΒΙΜ στα κτιριακά έργα. Αυτό ανακοίνωσε ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, στο 7ο BIM Conference, που συνδιοργάνωσαν, το ΤΕΕ και η Boussias Events. Πρόσθεσε πως θα ακολουθήσει αντίστοιχη οδηγία και για τα έργα υποδομής. Σημειώνεται ότι το 7ο BIM Conference διεξήχθη υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, του International Federation of Surveyors (FIG) και του EU BIM Task Group.
ΕΓΚΡΙΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΤΟΥ ΕΜΠ
Έλαβε την απαραίτητη έγκριση του Υπουργείου Πολιτισμού η μελέτη για την αποκατάσταση του κτιρίου ΠλαστικήςΖωγραφικής που βρίσκεται επί της οδού Στουρνάρη, στην Αθήνα, στο χαρακτηρισμένο ως μνημείο παλαιό κτιριακό συγκρότημα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Το Υπουργείο τονίζει, στη σχετική απόφασή του, ότι έδωσε την έγκρισή του κρίνοντας ότι, βάσει της μελέτης, το κτίριο (που κτίστηκε προ 120 ετών περίπου) θα αποκατασταθεί με τις ελάχιστες επεμβάσεις και θα καταστεί λειτουργικό, ενώ ταυτόχρονα, θα αναβαθμιστεί το (επίσης προστατευόμενο) περιβάλλον του. Πάντως, το Υπουργείο ενέκρινε υπό όρους τη μελέτη, όπως να διατηρηθούν οι κόγχες και τα θρανία της αίθουσας-2 (πλαστικής). ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Η ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αρχιτεκτονικής, ο Δημήτρης Ξυνομηλάκης, Πρόεδρος του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ, έστειλε μέσω του Build το μήνυμά του για τον ρόλο των Ελλήνων αρχιτεκτόνων στην αντιμετώπιση της σοβαρής στεγαστικής κρίσης που παρατηρείται στην Ελλάδα, τονίζοντας μεταξύ άλλων: «Θεωρούμε ότι η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα αφορά στην έλλειψη κατοικιών και στη δυσκολία πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή κατοικία, στις κοινωνικές ανισότητες και στην ανάγκη ορθής διαχείρισης του κτιριακού αποθέματος. Ως Έλληνες αρχιτέκτονες, οφείλουμε να συμβάλουμε με τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό ποιοτικών, βιώσιμων και οικονομικά προσιτών κατοικιών και με την ενεργό συμμετοχή μας στη διαμόρφωση στεγαστικών και πολεοδομικών πολιτικών».
Η ευκολία ως νέα πολυτέλεια στην κουζίνα
Στη σύγχρονη κουζίνα, η ευκολία δεν προκύπτει από μεμονωμένα προϊόντα, αλλά από λύσεις που λειτουργούν αρμονικά ως ένα ενιαίο σύστημα. Με τα ολοκληρωμένα συστήματα κουζίνας της Franke, η καθημερινή εμπειρία γίνεται πιο απολαυστική, ενώ απλοποιούνται διαδικασίες. Ο inox νεροχύτης Box Pro και το πλήρες σύστημα νερού Mythos Water Hub αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα: ο εργονομικός σχεδιασμός του Box Pro διευκολύνει κάθε στάδιο της προετοιμασίας, ενώ το Mythos Water Hub προσφέρει άμεσα φιλτραρισμένο, παγωμένο, ανθρακούχο ή καυτό νερό με μια απλή κίνηση. Μαζί, συνθέτουν έναν λειτουργικό και αισθητικά άρτιο χώρο, όπου η καινοτομία υπηρετεί ουσιαστικά τις ανάγκες της σύγχρονης ζωής. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
ΤΣΑΓΓΑ ΟΥΡΑΝΙΑ
Αρχιτέκτονας Εσωτερικού χώρου
Ολική Ανακαίνιση και Εξοικονόμηση Ενέργειας
Η
ολική ανακαίνιση ενός χώρου αποτελεί μια ουσιαστική ευκαιρία επαναπροσδιορισμού της αρχιτεκτονικής, της λειτουργίας και της ενεργειακής του απόδοσης. Δεν περιορίζεται στην αισθητική ανανέωση, αλλά αντιμετωπίζει το κτίριο ως ένα ενιαίο σύνολο, όπου κάθε σχεδιαστική και κατασκευαστική επιλογή συμβάλλει στη συνολική ποιότητα του αποτελέσματος. Ο σύγχρονος αρχιτεκτονικός σχεδιασμός καλείται να ανταποκριθεί στις ανάγκες του ανθρώπου, έχοντας παράλληλα επίγνωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της κατασκευής. Η επιλογή των υλικών, η ενεργειακή συμπεριφορά του κτιρίου και η αντοχή των κατασκευών αποτελούν βασικές παραμέτρους μιας ολοκληρωμένης μελέτης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ανακαίνιση μιας παλαιάς κατοικίας. Η αντικατάσταση των παλαιών κουφωμάτων με σύγχρονα ενεργειακά κουφώματα με θερμοδιακοπή και υαλοπίνακες χαμηλής εκπομπής, σε συνδυασμό με εξωτερική θερμομόνωση και κατάλληλα μονωτικά υλικά, μπορεί να περιορίσει σημαντικά τις θερμικές απώλειες. Στο εσωτερικό, η χρήση φυσικών υλικών, όπως ξύλο και πέτρα, μπορεί να συνδυαστεί με σύγχρονες επιφάνειες και ειδικές κατασκευές, δημιουργώντας ένα αισθητικά συνεκτικό και διαχρονικό περιβάλλον. Παράλληλα, ο σχεδιασμός LED φωτισμού, τα συστήματα αυτοματισμού, μια σύγχρονη αντλία θερμότητας και ένα σύστημα VRV για ψύξη μπορούν να ενταχθούν στον συνολικό σχεδιασμό, βελτιώνοντας την ενεργειακή απόδοση χωρίς να επηρεάζεται η αρχιτεκτονική έκφραση. Έτσι, η επιλογή υλικών και τεχνολογιών δεν αποτελεί μόνο τεχνική απόφαση, αλλά μέρος της ίδιας της αρχιτεκτονικής σύνθεσης, με στόχο έναν χώρο λειτουργικό, άνετο, αποδοτικό και με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
7
COVER STORY
Tο START-Ivry στην ευρύτερη περιοχή του Παρισιού © Nicolas Grosmond
Η στεγαστική κρίση είναι και κρίση σχεδιασμού Ο ρόλος των αρχιτεκτόνων
H αρχιτέκτονας Beatriz Ramo μιλά στο Architect για το πώς ο καλύτερος αλλά και προσαρμόσιμος σχεδιασμός της κατοικίας μπορεί να απελευθερώσει κρυμμένο στεγαστικό δυναμικό και να μειώσει την ανάγκη για νέα κατασκευή. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΣΠΥΡΟ ΠΙΣΤΙΚΟ 8
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Η
συζήτηση για τη στεγαστική κρίση επικεντρώνεται συνήθως στην ανάγκη να κατασκευαστούν περισσότερες κατοικίες, και μάλιστα ταχύτερα. Ωστόσο, η Beatriz Ramo, αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και ιδρύτρια του αρχιτεκτονικού γραφείου STAR strategies + architecture με έδρα το Ρότερνταμ, υποστηρίζει σε συνέντευξή της στο Architect ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό. Είναι και ζήτημα σχεδιασμού. Σε μια κοινωνία όπου τα νοικοκυριά μεταβάλλονται διαρκώς, οι κατοικίες εξακολουθούν να σχεδιάζονται συχνά για έναν σταθερό και συγκεκριμένο τύπο χρήστη. Η ίδια, μέσα από την έρευνα και το έργο της, διερευνά πώς πιο προσαρμόσιμες κατόψεις μπορούν να παρατείνουν τον κύκλο ζωής των κατοικιών και να αξιοποιήσουν καλύτερα το ήδη υπάρχον οικιστικό απόθεμα. Η στεγαστική κρίση αντιμετωπίζεται συνήθως ως πρόβλημα έλλειψης κατοικιών, όμως εν τέλει είναι και πρόβλημα σχεδιασμού; Η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από αριθμούς: πόσες νέες κατοικίες πρέπει να κατασκευαστούν κάθε χρόνο. Η υπάρχουσα λογική είναι ότι υπάρχει ανεπαρκής προσφορά, επομένως πρέπει απλώς να χτίσουμε περισσότερα και ταχύτερα. Όμως η κατοικία δεν είναι μόνο ένα προϊόν που πρέπει να παραχθεί σε μεγαλύτερη ποσότητα. Είναι και κοινωνική υποδομή. Σήμερα, μεγάλο μέρος του οικιστικού αποθέματος σχεδιάζεται με βάση άκαμπτες και τυποποιημένες τυπολογίες, ενώ τα νοικοκυριά γίνονται ολοένα πιο σύνθετα και δυναμικά: ανασυγκροτημένες οικογένειες, ενήλικα παιδιά που επιστρέφουν στο πατρικό, ηλικιωμένοι που ζουν μόνοι, μονοπρόσωπα νοικοκυριά, συγκατοικήσεις, διαζευγμένοι γονείς και άνθρωποι που εργάζονται από το σπίτι. Όταν η κατοικία δεν μπορεί να προσαρμοστεί σε αυτές τις αλλαγές, οι άνθρωποι αναγκάζονται να μετακομίσουν, όχι επειδή το σπίτι τους είναι απαραίτητα πολύ μικρό, αλλά επειδή έχει πάψει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους. Αυτό δημιουργεί επιπλέον ζήτηση για κατοικία. Άρα, η προσαρμοστικότητα θα μπορούσε να θεωρηθεί ένα είδος «κρυφού» αποθέματος κατοικιών; Ακριβώς. Όταν μια κατοικία μπορεί να προσαρμοστεί στις μεταβαλλόμενες ανάγκες ενός νοικοκυριού, περισσότερα νοικοκυριά μπορούν να παραμείνουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στην ίδια κατοικία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια κατοικία μπορεί ακόμη και να δημιουργήσει μια επιπλέον ανεξάρτητη κατοικία μέσα στο ίδιο κτιριακό απόθεμα, χωρίς νέα κατασκευή. Μια έξυπνα σχεδιασμένη κάτοψη μπορεί να αποτρέψει την ανάγκη για επιπλέον δόμηση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θεωρώ την κάτοψη ως ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία που διαθέτουμε. Στο έργο μας START-Ivry, στην ευρύτερη περιοχή του Παρισιού, διερευνήσαμε ακριβώς αυτή τη δυνατότητα: πώς η προσαρμοστικότητα, η ανθεκτικότητα και η κυκλικότητα μπορούν να ενσωματωθούν στην κλίμακα της κατοικίας. Αναπτύξαμε στρατηγικές σχεδιασμού οι οποίες επιτρέπουν στις κατοικίες να εξελίσσονται παράλληλα μαζί με τα μεταβαλλόμενα νοικοκυριά. Ποια είναι η πρώτη στρατηγική που προτείνετε; Η πρώτη είναι αυτό που ονομάζουμε «υπερευέλικτη» κατοικία δύο υπνοδωματίων. Μια τυπική κατοικία δύο υπνοδωματίων σχεΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Beatriz Ramo, Founder, STAR strategies + architecture
διάζεται συνήθως για ένα συγκεκριμένο νοικοκυριό. Στην πράξη, όμως, μπορεί να χρειαστεί να φιλοξενήσει γονείς με ένα ενήλικο παιδί, δύο συγκατοίκους, έναν ηλικιωμένο και έναν φροντιστή, ή ένα ζευγάρι που νοικιάζει το δεύτερο δωμάτιο. Η λύση δεν απαιτεί περισσότερα τετραγωνικά μέτρα, αλλά διαφορετική οργάνωση: δύο σαφώς διαχωρισμένα υπνοδωμάτια, οπτική και ακουστική ιδιωτικότητα, το ένα υπνοδωμάτιο κοντά στην είσοδο με πρόβλεψη για μελλοντική εγκατάσταση μικρής κουζίνας, καθώς και δύο μικρά λουτρά. Με αυτόν τον τρόπο, δύο νοικοκυριά μπορούν να μοιράζονται την ίδια κατοικία με σημαντικό βαθμό αυτονομίας. Τι γίνεται όμως με τις μεγαλύτερες κατοικίες; Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί ο χώρος τους όταν αλλάζουν οι ανάγκες μιας οικογένειας; Πολλές κατοικίες με τρία ή περισσότερα υπνοδωμάτια υποχρησιμοποιούνται όταν τα παιδιά ενηλικιώνονται και φεύγουν. Οι γονείς συχνά παραμένουν εκεί επειδή δεν θέλουν ή δεν μπορούν να μετακομίσουν, ενώ δεν υπάρχουν πάντα κατάλληλες εναλλακτικές. Η «διαιρούμενη κατοικία», μια ακόμη από τις στρατηγικές που προτείνουμε, σχεδιάζεται εξαρχής έτσι ώστε να μπορεί να χωριστεί λειτουργικά, τεχνικά και νομικά. Ο ιδιοκτήτης μπορεί να κρατήσει το τμήμα που χρειάζεται και το υπόλοιπο να μετατραπεί σε ανεξάρτητη μικρή κατοικία για ένα ενήλικο παιδί ή έναν φροντιστή, ή να αξιοποιηθεί μέσω ενοικίασης ή πώλησης. Έτσι δημιουργείται ουσιαστικά μια νέα κατοικία μέσα στο υπάρχον απόθεμα, χωρίς νέα δόμηση. Μπορεί ακόμη και μία μικρή χωρική αλλαγή να αποτρέψει τη μετακόμιση; Ναι. Μερικές φορές ένα επιπλέον δωμάτιο είναι αρκετό για να συνεχίσει μια κατοικία να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του νοικοκυριού (π.χ. γέννηση παιδιού, εργασία από το σπίτι, φιλοξενία γονέα, ή ένα παιδί που ζει εναλλάξ με τους δύο γονείς του). 9
COVER STORY
Η «υπερ-ευέλικτη» κατοικία δύο υπνοδωματίων: σχεδιασμένη για συγκατοίκηση © STAR strategies + architecture
Η διαιρούμενη κατοικία: αξιοποιώντας τη λανθάνουσα δυναμική του οικιστικού αποθέματος © STAR strategies + architecture
Η τυπολογία BONUS: o αναδιαμορφώσιμος χώρος © STAR strategies + architecture
Έχουμε αναπτύξει διαφορετικές στρατηγικές για αυτό. Μία είναι το «plug», ένας κλειστός εξώστης που μετατρέπεται σε λειτουργικό δωμάτιο περίπου 9 τ.μ.. Μια άλλη είναι το «αρθρωτό καθιστικό» (modular living room), το οποίο οργανώνεται κατά μήκος της όψης με δύο παράθυρα, δύο θερμαντικά σώματα, δύο σημεία φωτισμού και αρκετές ηλεκτρικές παροχές, ώστε να μπορεί να διαχωριστεί ένα τμήμα του. Υπάρχει επίσης η «κουζίνα με δυνατότητα μετατόπισης», ώστε να απελευθερώνει χώρο για ένα επιπλέον δωμάτιο. Το κρίσιμο είναι οι τεχνικές, λειτουργικές και νομικές προϋποθέσεις να έχουν προβλεφθεί από τον αρχικό σχεδιασμό. Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται σημαντικά και τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά. Πώς μπορεί η αρχιτεκτονική να ανταποκριθεί σε αυτή την αλλαγή; Μια απάντηση είναι ο σχεδιασμός «compact» κατοικιών. Μια μικρή κατοικία μπορεί να προσφέρει εξαιρετική ποιότητα ζωής, αρκεί να έχει σχεδιαστεί με ιδιαίτερη φροντίδα. Όσο μικρότερη είναι μια κατοικία, τόσο πιο ευφυής πρέπει να είναι ο σχεδιασμός της ώστε κάθε τετραγωνικό μέτρο να αξιοποιείται στο μέγιστο. Για να το πετύχουμε αυτό, αναπτύξαμε μια σειρά από στρατηγικές: βελτιστοποιημένες κατόψεις με ακριβή τοποθέτηση θυρών, παραθύρων και σωμάτων θέρμανσης, μεγαλύτερο ύψος ορόφου για κατασκευή παταριών, και έξυπνη διαβάθμιση υψών ανάλογα με τη χρήση κάθε χώρου. Οι στρατηγικές αυτές επιτρέπουν τη μείωση της επιφάνειας κατά 25% έως 40%, χωρίς να υποβαθμίζεται η ποιότητα διαβίωσης. Επιπλέον, σχεδιάζουμε τις κατοικίες αυτές ώστε να μπορούν στο μέλλον να συνενωθούν. Ωστόσο, οι μικρές ανεξάρτητες κατοικίες δεν είναι η μόνη απάντηση. Για κάποιους, η κοινή κατοίκηση προσφέρει μια εξίσου ταιριαστή λύση, αρκεί να συνδυάζει σωστά ιδιωτικό και κοινόχρηστο χώρο. Και πώς λειτουργεί αυτό το εναλλακτικό μοντέλο κοινής κατοίκησης; Το «co-residence» αποτελεί μια διαφορετική προσέγγιση στην κοινή κατοίκηση, την οποία αναπτύξαμε το 2012. Κάθε κάτοικος διαθέτει τον δικό του ιδιωτικό χώρο με ευρύχωρο υπνοδωμάτιο και λουτρό, ενώ η κουζίνα, το καθιστικό και η τραπεζαρία είναι κοινόχρηστα για τρεις έως έξι κατοίκους. Σε μια κατοικία co-residence για έξι άτομα, σε σύγκριση με έξι ανεξάρτητα διαμερίσματα, η συνολική δομημένη επιφάνεια και η κατανάλωση ενέργειας μπορούν να μειωθούν έως και 45%. Όμως η αξία της προσέγγισης δεν είναι μόνο η εξοικονόμηση χώρου. Δημιουργεί δίκτυα αμοιβαίας υποστήριξης. Σε αντίθεση με το co-living, που συχνά έχει πιο ξενοδοχειακό χαρακτήρα, το co-residence λειτουργεί στην οικεία κλίμακα μιας κατοικίας. Προτείνετε επίσης την τυπολογία PLUS, η οποία βρίσκεται ανάμεσα στις συμβατικές κατηγορίες κατοικίας. Σε τι συνίσταται; Οι συμβατικές τυπολογίες καθορίζονται από τον αριθμό των υπνοδωματίων, όμως πολλά νοικοκυριά δεν χωρούν εύκολα σε αυτές. Ένας μονογονέας ή κάποιος που εργάζεται από το σπίτι μπορεί να χρειάζεται λίγο περισσότερο χώρο, χωρίς όμως να χρειάζεται μια ολόκληρη μεγαλύτερη κατοικία. Η τυπολογία PLUS δημιουργεί αυτή την ενδιάμεση κατηγορία. Περι-
Modular καθιστικό (START-Ivry) © Παραχώρηση του ιδιοκτήτη
10
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
λαμβάνει έναν μικρό, πλήρως εξοπλισμένο χώρο, ανοικτό προς το καθιστικό, με δικό του παράθυρο, θέρμανση, φωτισμό και ηλεκτρική παροχή, ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ύπνο ή εργασία. Για παράδειγμα, ανάμεσα σε μια κατοικία ενός υπνοδωματίου 43 τ.μ. και μια δύο υπνοδωματίων 62 τ.μ., μια κατοικία PLUS ενός υπνοδωματίου είναι περίπου 50 τ.μ.. Έτσι προσφέρει τα πλεονεκτήματα της μεγαλύτερης κατοικίας, χωρίς το αντίστοιχο κόστος. Αν συνδυαστούν και οι έξι στρατηγικές, ποια θα μπορούσε να είναι η συνολική επίδρασή τους στη στεγαστική κρίση; Εκτιμούμε ότι ο συνδυασμός τους θα μπορούσε να μειώσει την ανάγκη για νέες κατοικίες κατά περίπου 40%. Αναλύσεις με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης δείχνουν ακόμη μεγαλύτερες δυνατότητες. Μια διαιρούμενη κατοικία μετατρέπει μία υποχρησιμοποιούμενη κατοικία σε δύο. Ένα «υπερευέλικτο» διαμέρισμα επιτρέπει σε δύο νοικοκυριά να μοιράζονται την ίδια κατοικία με αυτονομία. Ένα επιπλέον δωμάτιο καλύπτει τις μεταβαλλόμενες ανάγκες χωρίς μετακόμιση. Η τυπολογία PLUS προσφέρει ακριβώς τον πρόσθετο χώρο που απαιτείται, ενώ το co-residence επιτρέπει σε μονοπρόσωπα νοικοκυριά να ζουν καλά καταναλώνοντας λιγότερη επιφάνεια. Συνολικά, οι στρατηγικές αυτές είτε αποτρέπουν την ανάγκη για επιπλέον κατοικία είτε δημιουργούν μια νέα μέσα σε επιφάνεια που ήδη υπάρχει. Διαθέτουμε ήδη μεγάλο μέρος της οικιστικής επιφάνειας που χρειαζόμαστε· αυτό που μας λείπει είναι ο σωστός σχεδιασμός. Το σημαντικό είναι ότι οι στρατηγικές αυτές δεν προϋποθέτουν νέες τεχνολογίες ή μεγαλύτερο κόστος, αλλά καλύτερα σχεδιασμένες κατόψεις. Αν λοιπόν δεν απαιτούν περισσότερους πόρους, γιατί δεν εφαρμόζονται ευρύτερα; Το εμπόδιο είναι δομικό. Στο σημερινό μοντέλο, οι βασικές αποφάσεις καθορίζονται από τους developers και τις τυποποιημένες τυπολογίες τους. Οι κατόψεις βελτιστοποιούνται με βάση τη βραχυπρόθεσμη οικονομική αποδοτικότητα και όχι τη μακροπρόθεσμη προσαρμοστικότητα. Οι καλύτερα σχεδιασμένες κατόψεις δημιουργούν αξία που δεν καταλήγει απαραίτητα στους φορείς που πραγματοποιούν την αρχική επένδυση, αλλά εμφανίζεται στη ζωή των κατοίκων και στη μακροπρόθεσμη χρησιμότητα του οικιστικού αποθέματος χρόνια αργότερα. Σε μια αγορά με έλλειψη κατοικιών, ένας developer μπορεί εύκολα να πουλήσει ένα κακοσχεδιασμένο διαμέρισμα. Ο σχεδιασμός μιας προσαρμόσιμης κατοικίας απαιτεί περισσότερη σχεδιαστική προσπάθεια, δημιουργώντας μια σύγκρουση μεταξύ βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων συμφερόντων. Παράλληλα, η τυποποίηση και η προκατασκευή προβάλλονται ως μοναδικές λύσεις. Ωστόσο, η ταχύτερη κατασκευή κακοσχεδιασμένων κατοικιών δεν αποτελεί μακροπρόθεσμη λύση, καθώς κινδυνεύουμε να δημιουργήσουμε ένα απόθεμα που θα απαξιωθεί γρήγορα. Τι χρειάζεται, λοιπόν, να αλλάξει στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε και παράγουμε κατοικίες; Πρέπει η κάτοψη και ο αρχιτέκτονας να ανακτήσουν τον κεντρικό τους ρόλο, αντί ο αρχιτέκτονας να εμπλέκεται μόνο ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Η διαφοροποίηση των νοικοκυριών © STAR strategies + architecture
αφού έχουν ληφθεί οι βασικές αποφάσεις, περιοριζόμενος στη διαμόρφωση της όψης. Επιπλέον, η προσαρμοστικότητα δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στο εθελοντικό ενδιαφέρον της αγοράς ή στη φιλοδοξία μεμονωμένων αρχιτεκτόνων. Αφού δημιουργεί μακροπρόθεσμη αξία για την κοινωνία, οι δήμοι και οι κυβερνήσεις θα πρέπει να την εντάξουν στους κανονισμούς και στα κριτήρια αξιολόγησης της ποιότητας της κατοικίας. Η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης αφορά το να σχεδιάζουμε κατοικίες που παραμένουν χρήσιμες για μεγαλύτερο διάστημα. Αυτό δεν είναι απλώς ζήτημα αισθητικής, αλλά έχει κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές συνέπειες, καθώς μια ακατάλληλη κατοικία οδηγεί σε συχνότερες μετακινήσεις, οικογενειακές εντάσεις ή πρόωρη ανάγκη για δομές φροντίδας. Στο τέλος, επομένως, το ζήτημα δεν είναι μόνο πόσες κατοικίες θα κατασκευάσουμε, αλλά τι είδους κατοικίες θα κατασκευάσουμε; Ακριβώς. Χρειαζόμαστε μια νέα αφήγηση για την κατοικία, με επίκεντρο τους ανθρώπους και όχι τα φύλλα Excel. Οι έξι στρατηγικές που αναπτύξαμε δείχνουν ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε ευέλικτες κατοικίες που προσαρμόζονται στις μεταβολές των νοικοκυριών και μειώνουν τη ζήτηση για νέα οικοδόμηση. Και αυτό δεν αποτελεί ουτοπία. Το START-Ivry αποτελεί ένα έμπρακτο παράδειγμα: πρόκειται για 288 προσαρμόσιμες κατοικίες στην Ivry-sur-Seine (με δυνατότητα να φτάσουν τις 350 μέσω μελλοντικών προσαρμογών), με κόστος 1.580 έως 1.750 ευρώ/τ.μ. το 2019. Το έργο ξεκίνησε με πρωτοβουλία του δήμου και αναπτύχθηκε μέσω μιας «Inverse Method»: επιλέχθηκε πρώτα ο αρχιτέκτονας για να καθορίσει τις βασικές αρχές του έργου, και στη συνέχεια οι developers κλήθηκαν να διαγωνιστούν με βάση αυτή την αρχιτεκτονική πρόταση. Το βασικό ζητούμενο είναι να σχεδιάζουμε κατοικίες που προσαρμόζονται στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Γιατί αν κατασκευάζουμε ολοένα περισσότερες κατοικίες που δεν μπορούν να προσαρμοστούν, απλώς αυξάνουμε την ποσότητα ενός αποθέματος που μπορεί γρήγορα να καταστεί ακατάλληλο. 11
KOYZINA & MΠΑΝΙΟ
Κουζίνα & Μπάνιο: Σχεδιάζοντας την εμπειρία του ευ ζην Η ευεξία, η λειτουργικότητα και η αισθητική τοποθετούνται στον πυρήνα της σύγχρονης κατοικίας και επαναπροσδιορίζουν τον σχεδιασμό των δύο χώρων
Η κουζίνα και το μπάνιο αναβαθμίζονται σε βασικούς πυλώνες της κατοικίας του σήμερα. Ο εξατομικευμένος σχεδιασμός, η εμπειρία του χρήστη και η ποιότητα της καθημερινής διαβίωσης διαμορφώνουν νέες προσεγγίσεις. ΤOY ΝΙΚΟY ΓΚΟΝΤΟΥΛΑ 14
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Η
κατοικία στη σημερινή εποχή δεν αποτελεί απλώς χώρο διαβίωσης, αλλά μετατρέπεται σε ένα περιβάλλον που βελτιώνει την εμπειρία του ευ ζην, προάγει την ευεξία και απλοποιεί την καθημερινότητα όσων κατοικούν σε αυτή. Ως συνέπεια, η κατοικία μετατρέπεται πλέον σε ένα περιβάλλον που προσαρμόζεται στον χαρακτήρα και την προσωπικότητα των κατοίκων. Με βάση αυτή τη σύγχρονη προσέγγιση, η διαμόρφωση των χώρων
οφείλει να εξασφαλίζει μια αίσθηση συνοχής, όπου τα δωμάτια συνδέονται οπτικά, συμβάλλοντας έτσι στη μεγαλύτερη δυνατή λειτουργικότητα των χώρων. Η κουζίνα και το μπάνιο με τη σειρά τους και παρά το γεγονός πως κατά το παρελθόν υπήρξαν χώροι πλήρως ή μερικώς αποκομμένοι από την υπόλοιπη κατοικία, μετατρέπονται σε αναπόσπαστο κομμάτι της και συμβάλλουν αισθητά στη διαμόρφωση της.
Η ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΕΞΙΑ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ Η
συνθήκη που περιγράφεται παραπάνω φαίνεται πως οδηγεί στη δημιουργία ορισμένων διεθνών τάσεων, οι οποίες αφορούν άμεσα τον σχεδιασμό της κουζίνας και του μπάνιου. Η κύρια τάση που επικρατεί σχετίζεται με την εξατομίκευση των χώρων. Κύριο χαρακτηριστικό είναι πως η συγκεκριμένη τάση στοχεύει στη δημιουργία χώρων που εξυπηρετούν τις προσωπικές συνήθειες και ανάγκες όσων ζουν σε αυτούς. Την ίδια στιγμή, μια ακόμη τάση που επικρατεί είναι το wellness, που αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό το οποίο διαμορφώνει το σχεδιασμό από την αρχή. Οι ιδιοκτήτες πλέον έχουν ανάγκη από γαλήνιους χώρους με φυσικό φως και καθαρό αέρα, που μειώνουν το άγχος και την ένταση της καθημερινότητας. Επιπλέον, στην εξίσωση προστίθεται η ανάγκη για στροφή στον γήινο σχεδιασμό, όπου τα φυσικά υλικά και η σύνδεση με τον εξωτερικό χώρο αποτελούν κύριο χαρακτηριστικό. Αξίζει να σημειωθεί επίσης πως οι ιδιοκτήτες ακινήτων επιθυμούν να ζούνε σε χώρους που επεκτείνονται σε εμβαδόν και λειτουργικότητα, για αυτό και παρατηρείται η τάση να επικρατούν δωμάτια με μεγαλύτερο οπτικό πεδίο, που προσφέρουν πολλαπλές λειτουργίες και ευελιξία ως προς τη χρήση τους. Τέλος, οι κάτοικοι σήμερα επιζητούν την προσθήκη έξυπνων τεχνολογιών, που ενισχύουν την άνεση και την ευκολία χωρίς να διαταράσσουν την αισθητική του χώρου.
Η αρχιτεκτονική προσέγγιση πίσω από τις νέες τάσεις Η βιωσιμότητα και η τεχνολογία αποτελούν τους δύο κυρίαρχους άξονες στους οποίους βασίζονται οι τάσεις που κυριαρχούν στο interior ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
design της κουζίνας και του μπάνιου, σύμφωνα με την κ. Νάνσυ Ταστσόγλου, Marketing Manager της Marmouris S.A. «Ο σύγχρονος χρήστης αναζητά λύσεις πιο φιλικές προς το περιβάλλον, με υλικά ανθεκτικά, εύκολα στη συντήρηση και με μεγάλη διάρκεια ζωής. Παράλληλα, η τεχνολογία ενισχύει την εργονομία και τη λειτουργικότητα, με smart λύσεις που κάνουν την καθημερινότητα πιο εύκολη και αποδοτική» αναφέρει χαρακτηριστικά. Ταυτόχρονα, όπως προσθέτει, τόσο η κουζίνα όσο και το μπάνιο αποκτούν ολοένα και πιο ουσιαστικό ρόλο, στη σύγχρονη κατοικία αλλά και στα έργα φιλοξενίας. Ουσιαστικά, παύουν πλέον να αντιμετωπίζονται απλά ως λειτουργικοί χώροι και μετατρέπονται σε αναπόσπαστο μέρος της συνολικής αρχιτεκτονικής και της αισθητικής ταυτότητας ενός έργου. Για αυτό τον λόγο, δίνεται από τους επαγγελματίες του χώρου ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στην άνεση, στην εμπειρία του χρήστη και στην ποιότητα του design. «Το σημαντικότερο δεν είναι να ακολουθούμε τις τάσεις, αλλά να κατανοούμε πώς αλλάζει ο τρόπος που κατοικούμε και χρησιμοποιούμε τους χώρους» αναφέρει με τη σειρά του ο κ. Ανδρέας Γιοβάνος, Founding Partner & Director της gnb architects. Σύμφωνα με τον ίδιο, η κουζίνα έχει πάψει εδώ και καιρό να είναι ένας αποκλειστικά βοηθητικός χώρος και αποτελεί πλέον μέρος της καθημερινής ζωής, της επικοινωνίας και της κοινωνικότητας. Ταυτόχρονα, το μπάνιο μπορεί να αποτελεί συνέχεια του υπνοδωματίου, να ανοίγεται προς το τοπίο ή να αποκτά έναν πιο εξωστρεφή χαρακτήρα, χωρίς να χάνει την ιδιωτικότητα του. Ειδικά σε χώρους όπως τα ξενοδοχεία, το φαινόμενο αυτό είναι ακόμη πιο εμφανές, προσθέτει.
Νάνσυ Ταστσόγλου, Marketing Manager της Marmouris S.A
15
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
17
ΟΛΙΚΗ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ
Ολική ανακαίνιση: Ξαναγράφοντας την ταυτότητα του χώρου Η ανακαίνιση ως πράξη επανασχεδιασμού
Από την κατοικία έως τον επαγγελματικό χώρο, η ολική ανακαίνιση μεταμορφώνει το τοπίο της ζωής και της εργασίας μας. ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΤΣΙΤΟΥΡΑ 20
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
«Λ
ένε πάντα ότι ο χρόνος αλλάζει τα πράγματα, αλλά στην πραγματικότητα πρέπει να τα αλλάξεις εσύ, μόνος σου», είχε πει κάποτε ο Αμερικανός καλλιτέχνης Άντι Γουόρχολ. Η ολική ανακαίνιση είναι, ασφαλώς, κάτι περισσότερο από μια αλλαγή. Είναι η αφορμή να αντικρίσουμε το παλιό μέσα από μια νέα οπτική και να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο ζούμε και εργαζόμαστε. Ποιες τάσεις διαμορφώνουν, όμως, σήμερα το τοπίο της σύγχρονης ανακαίνισης και πώς ισορροπεί η φυσικότητα των παραδοσιακών υλικών με τις δυνατότητες των νέων τεχνολογιών; Καταξιωμένοι αρχιτέκτονες μάς εξηγούν το γιατί η δημιουργία του καινούριου δεν συνεπάγεται τη διαγραφή της ταυτότητας αυτού που ήδη υπάρχει.
Ανακαινίζουμε ή «ξανασχεδιάζουμε» τα υπάρχοντα κτίρια; «Σήμερα η έννοια της ανακαίνισης έχει αλλάξει σημαντικά» παρατηρεί ο Κώστας Γκάγκος, Founder στη COSTAS GAGOS ARCHITECTURE & DESIGN. Όπως τονίζει «δεν αρκεί να κάνεις έναν χώρο πιο σύγχρονο ή πιο όμορφο, αλλά πρέπει να τον κάνεις να λειτουργεί ξανά, με βάση τον τρόπο που ζούμε σήμερα». «Για μένα, κάθε υπάρχον κτίριο έχει ήδη μια ταυτότητα. Δεν θέλω απαραίτητα να τη σβήσω. Θέλω να ανακαλύψω τι αξίζει να διατηρηθεί και πώς μπορεί να μεταφερθεί δημιουργικά στο σήμερα» μας λέει. «Η διαχωριστική γραμμή βρίσκεται στο βάθος της παρέμβασης» αναφέρει, υπογραμμίζοντας πως αν απλώς βελτιώνεις αυτό που υπάρχει, ανακαινίζεις, ενώ αν αλλάζεις τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος κινείται, λειτουργεί και βιώνει τον χώρο, τότε ουσιαστικά τον ξανασχεδιάζεις». Για τον Αντρέα Αναστασάκη, Development & Design Director στη Yestay architects, «η διαχωριστική γραμμή δεν βρίσκεται στο πόσο μεγάλο μέρος ενός κτιρίου κατεδαφίζεται ή διατηρείται, αλλά στο πόσο βαθιά επαναπροσδιορίζεται ο τρόπος με τον οποίο αυτό κατοικείται και βιώνεται». «Μια ουσιαστική ανακαίνιση είναι, κατά κάποιον τρόπο, ένας επανασχεδιασμός πάνω σε μια ήδη υπάρχουσα συνθήκη» περιγράφει. «Το σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζουμε το υφιστάμενο κτίριο ως εμπόδιο, αλλά ως αφετηρία, να κατανοούμε τι έχει αξία, τι μπορεί να αναδειχθεί και τι πρέπει να αλλάξει» σημειώνει. Όπως παρατηρεί «η αρχιτεκτονική ποιότητα μιας ανακαίνισης κρίνεται συχνά ακριβώς σε αυτή την ισορροπία: ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
«Η διαχωριστική γραμμή δεν βρίσκεται στο πόσο μεγάλο μέρος ενός κτιρίου κατεδαφίζεται ή διατηρείται, αλλά στο πόσο βαθιά επαναπροσδιορίζεται ο τρόπος με τον οποίο αυτό κατοικείται και βιώνεται» στη δυνατότητα να δημιουργήσεις κάτι νέο χωρίς να ακυρώσεις αυτό που προϋπήρχε». «Για το γραφείο μας, περισσότερο ταιριάζουν οι όροι «ανασχεδιάζουμε» και «ανακατασκευάζουμε», που αποτελούν και την κύρια απασχόλησή μας για έργα τέτοιας κλίμακας» δηλώνει ο Μιχάλης Μαυρολέων, CEO, Α&Μ Architects. Παρόλα αυτά «η διαχωριστική γραμμή βρίσκεται στην ανακαίνιση, η οποία αφορά εργασίες μικρών επεμβάσεων διακοσμητικού χαρακτήρα, όπως βαφές, επενδύσεις, φωτισμό, δάπεδα και εξωτερικά κουφώματα» διευκρινίζει. «Ο ανασχεδιασμός, από την άλλη, βλέπει την κάτοψη σαν ένα νέο λειτουργικό μοντέλο που αναδιοργανώνει τους χώρους ώστε να εξυπηρετούν νέες ανάγκες» συμπληρώνει. Νέες διαμερισματώσεις και επεμβάσεις σε ανασχεδιασμό και ανακατασκευή των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων, για να καλύψει την ευεξία των χρηστών» καταλήγει. «Για εμάς, δεν υφίσταται απόλυτη διαχωριστική γραμμή μεταξύ της ανακαίνισης και του επανασχεδιασμού, καθώς κάθε έργο αποτελεί μια μοναδική περίπτωση, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, απαιτήσεις και ανάγκες» μας αποκαλύπτουν οι Γιώργος Βαρελάς Founder, Lead Architect και Αλέξανδρος Πάτσης, Founder, Project & Construction Manager στη lowfat architecture + interiors. «Αφετηρία της σχεδιαστικής διαδικασίας αποτελεί το υφιστάμενο κτίριο, ωστόσο δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως στοιχείο προς διατήρηση, αλλά ως βάση για την ανάπτυξη μιας νέας αρχιτεκτονικής πρότασης» μας λένε.
Κώστας Γκάγκος, Founder, COSTAS GAGOS ARCHITECTURE & DESIGN
Να ισορροπήσουμε ανάμεσα στην αισθητική και τη λειτουργικότητα «Το ζητούμενο είναι η σωστή ισορροπία ανάμεσα σε αισθητική και λειτουργικότητα: να δημιουργήσεις κάτι που δεν είναι μόνο όμορφο σήμερα, αλλά παραμένει λειτουργικό, ουσιαστικό και διαχρονικό».
21
INTERVIEW
Η επανάχρηση των εγκαταστάσεων της Γαλλικής Εταιρείας Μεταλλείων Λαυρίου επανεντάσσει τη βιομηχανική κληρονομιά στο σύγχρονο τοπίο, διατηρώντας τα ίχνη της ιστορίας και ενσωματώνοντας νέες χρήσεις, ποιότητες και νοήματα.
Δώρα Χατζή Ροδοπούλου: «Ούτε τυφλή υποταγή στο παλιό ούτε επιβολή του καινούργιου» Η αρχιτεκτονική της αλλαγής στα ιστορικά κτίρια
Τι συμβαίνει όταν ένα ιστορικό κτίριο καλείται να υπηρετήσει νέες ανάγκες; Το κλειδί βρίσκεται στην ισορροπία ανάμεσα στην ιστορία του και στη δυνατότητά του να συνεχίσει να εξελίσσεται. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΣΙΤΟΥΡΑ 28
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Η
Δώρα Χατζή Ροδοπούλου, Δρ Αρχιτέκτων Μηχανικός σε TUDelft και ΕΜΠ, μιλά για την αρχιτεκτονική παρέμβαση στα ιστορικά κτίρια και την ανάγκη να αντιμετωπίζονται ως ζωντανοί οργανισμοί, που μπορούν να αλλάζουν χωρίς να χάνουν τον χαρακτήρα και τη μνήμη τους. Για την ίδια, η ελευθερία του αρχιτέκτονα δεν βρίσκεται στην επιβολή μιας προσωπικής αρχιτεκτονικής γλώσσας, αλλά στην ικανότητα να «αφουγκραστεί» το κτίριο, να αναδείξει τις ποιότητές του και να του δώσει τη δυνατότητα να ανταποκριθεί στις σύγχρονες και μελλοντικές ανάγκες. Η συζήτησή μας ξεκινά από το πώς μπορεί να επιτευχθεί αυτή η ισορροπία στην πράξη. Πόσο «ελεύθερος» πρέπει να είναι ένας αρχιτέκτονας όταν επεμβαίνει σε ένα ιστορικό κτίριο; Η ελευθερία του αρχιτέκτονα σε ένα ιστορικό κτίριο δεν έγκειται στην προβολή της δικής του αρχιτεκτονικής γλώσσας, αλλά στην ικανότητά του να «αφουγκραστεί» με το δικό του αισθητήριο το κτίριο και να αναδείξει δημιουργικά τον χαρακτήρα του. Το ταλέντο, η έμπνευση και η ευρηματικότητα είναι απαραίτητες προϋποθέσεις κάθε αρχιτεκτονικής δημιουργίας. Εδώ όμως πρέπει να συνοδεύονται από βαθιά γνώση και κατανόηση της ιστορίας, της κατασκευής και των αξιών του κτιρίου, ώστε η δημιουργικότητα να μεταφράζεται σε μια εύστοχη και συμβατή λύση. Το ζητούμενο δεν είναι ούτε η τυφλή υποταγή στο παλιό ούτε η επιβολή του καινούργιου, αλλά η δημιουργία μιας ισορροπημένης σχέσης μεταξύ τους, που σέβεται το παρελθόν και ταυτόχρονα δίνει στο κτίριο τη δυνατότητα να συνεχίσει να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες και στις μελλοντικές ανάγκες των χρηστών του. Πότε η επανάχρηση προστατεύει την κληρονομιά και πότε τελικά την αλλοιώνει; Η επανάχρηση προστατεύει την αρχιτεκτονική κληρονομιά όταν αντιμετωπίζει το ιστορικό κτίριο ως έναν ζωντανό οργανισμό, η αξία του οποίου δεν βρίσκεται μόνο στη διατήρηση της υλικής του υπόστασης, αλλά και στη δυνατότητά του να συνεχίσει να χρησιμοποιείται και να εντάσσεται στη σύγχρονη ζωή. Η νέα χρήση οφείλει να είναι συμβατή με τον χαρακτήρα, την κλίμακα και τη δομή του κτιρίου, χωρίς να ακυρώνει τα στοιχεία που συγκροτούν την ταυτότητά του. Η αλλοίωση αρχίζει, κατά τη γνώμη μου, όταν οι απαιτήσεις της νέας χρήσης υπερισχύουν και επισκιάζουν τις αξίες του κτιρίου, οδηγώντας σε επεμβάσεις που το αποσυνδέουν από την ιστορική και αρχιτεκτονική του υπόΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
σταση. Η δόκιμη επανάχρηση δεν «παγώνει» το κτίριο στον χρόνο, αλλά του επιτρέπει να συνεχίσει να υπάρχει, διατηρώντας τη μνήμη και τον χαρακτήρα του και κληροδοτώντας του νέες ποιότητες και νοήματα. Ποιος πρέπει να κερδίζει όταν συγκρούονται ιστορική αξία, κόστος και νέες ανάγκες; Το κρίσιμο αυτό ερώτημα όπως και μια σειρά άλλων διλημμάτων που απορρέουν από την πολυπλοκότητα της επανάχρησης, καθιστούν τις επεμβάσεις σε ιστορικά κτίρια ένα ιδιαίτερα απαιτητικό πεδίο αρχιτεκτονικής πρακτικής. Δεν θα ήταν, κατά τη γνώμη μου, σκόπιμο να τεθεί εκ των προτέρων κάποια από τις διαστάσεις αυτές ως απόλυτη προτεραιότητα, καθώς κάθε ιστορικό κτίριο αποτελεί μια διαφορετική, μοναδική περίπτωση και οφείλει να εξετάζεται στη δική της βάση. Για να οδηγηθούμε σε τεκμηριωμένες απαντήσεις είναι αναγκαίο να καταφύγουμε σε μια μεθοδολογία, που στηρίζεται στην έρευνα και προσφέρει ένα στέρεο υπόβαθρο για τη λήψη των αποφάσεων του ανασχεδιασμού. Στο βιβλίο μας ReStart – Σύνθεση με το προϋπάρχον (2023) περιγράφουμε την εν λόγω μεθοδολογία και τα επιμέρους στάδιά της. Το βιβλίο καθιστά εύληπτα τα πεδία που οφείλει να διερευνήσει η διεπιστημονική ομάδα έργου και συμβάλλει στην αποτελεσματική διαχείριση των πολλαπλών ζητημάτων που ανακύπτουν. Παράλληλα, επιτρέπει την ιεράρχηση των προτεραιοτήτων και οργανώνει τη διαδοχική διερεύνησή τους, ώστε οι τελικές επιλογές να προκύπτουν με τρόπο τεκμηριωμένο και προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες κάθε περίπτωσης.
Δώρα Χατζή Ροδοπούλου
Γιατί κάποια κτίρια προσαρμόζονται εύκολα σε νέες χρήσεις και άλλα όχι; Έχει επικρατήσει μια απλουστευτική αντίληψη ότι η ευκολία προσαρμογής των ιστορικών κτι-
Η δόκιμη επανάχρηση δεν «παγώνει» το κτίριο στον χρόνο, αλλά του επιτρέπει να συνεχίσει να υπάρχει, διατηρώντας τη μνήμη και τον χαρακτήρα του και κληροδοτώντας του νέες ποιότητες και νοήματα 29
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
31
INTERVIEW
Κώστας Τσιαμπάος: «Η αλλαγή για την αλλαγή υποβαθμίζει την αρχιτεκτονική» Είναι η επανάχρηση εργαλείο προστασίας της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς;
Τι κρατάμε από τα μοντέρνα κτίρια μιας πόλης που αλλάζει διαρκώς; Η ανακαίνιση και η επανάχρησή τους δεν αφορούν μόνο τον εκσυγχρονισμό τους, αλλά και τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής τους ταυτότητας και της μνήμης που κουβαλούν. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΣΙΤΟΥΡΑ 32
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Ο
Κώστας Τσιαμπάος, Πρόεδρος του DOCOMOMO Greece, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου στο Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής και Μέλος του Συμβουλίου EAHN, μας μιλά για την αξία της επανάχρησης και τα όρια της ανακαίνισης των μοντέρνων κτιρίων. Από την ενεργειακή αναβάθμιση και την προστασία των αρχιτεκτονικών τους χαρακτηριστικών έως την ανάγκη να διατηρηθούν τα υλικά, οι λεπτομέρειες και τα ίχνη του χρόνου, αναδεικνύει την ισορροπία ανάμεσα στις σύγχρονες ανάγκες και τη διαφύλαξη της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Ξεκινάμε από το βασικό ερώτημα: πόσο μπορούμε να αλλάξουμε ένα μοντέρνο κτίριο πριν πάψει να είναι αυτό που ήταν; Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον ζήτημα, με θεωρητικές και πρακτικές προεκτάσεις, γιατί όταν μιλάμε για μοντέρνα αρχιτεκτονική αναφερόμαστε σε κτίρια τα οποία, κατά κανόνα, δεν είχαν σχεδιαστεί με προοπτική πολλών δεκαετιών. Επιπλέον, ο σκελετός τους από οπλισμένο σκυρόδεμα επέτρεπε την ολική ανακατασκευή χωρίς να απειλείται η στατικότητα του κτιρίου. Ήταν, με άλλα λόγια, κτίρια τα οποία μπορούσαν να ανακατασκευαστούν συνολικά ή εν μέρει, ενώ βρίσκονταν εν λειτουργία. Από την άλλη, όταν μιλάμε για κατασκευές 60 και 90 ετών, ο φέρων οργανισμός αυτών των κτιρίων (η ποιότητα του οπλισμένου σκυροδέματος, η πυκνότητα και οι διατομές του σιδηρού οπλισμού κ.ο.κ.) είναι σαφώς εκτός κανονισμών. Και βέβαια, οι εγκαταστάσεις, οι μονώσεις, τα κουφώματα, οι ορθομαρμαρώσεις, τα κονιάματα κ.ο.κ. όλο και συχνότερα προδίδουν την ηλικία τους και απαιτούν συντήρηση, αν όχι αντικατάσταση. Περιγράφω, άρα, μια συνθήκη σύμφωνα με την οποία το μοντέρνο κτίριο ως σχεδιασμός επιτρέπει τη συνεχή αλλαγή, αλλά ως κατασκευή έχει τους περιορισμούς της. Απαιτείται, επομένως, μια λεπτή ισορροπία η οποία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη παράγοντες σχεδιαστικούς, τεχνικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς κ.ά. Δεν συνιστά εύκολη εξίσωση ούτε έχει απλές λύσεις. Γι’ αυτό η κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή και ο καλά καταρτισμένος αρχιτέκτονας είναι απαραίτητος σε κάθε μελέτη. Η ενεργειακή αναβάθμιση απειλεί σήμερα την αρχιτεκτονική κληρονομιά του 20ού αιώνα; Η αλήθεια είναι ότι πολλές προδιαγραφές που συνδέονται με την ενεργειακή αναβάθμιση (π.χ. εξωτερική θερμομόνωση, θερμομονωτικά κουφώματα, κλιματισμός κ.ά.) καταλήγουν να είναι πολύ παρεμβατικές. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Το μοντέρνο κτίριο ως σχεδιασμός επιτρέπει τη συνεχή αλλαγή, αλλά ως κατασκευή έχει τους περιορισμούς τoυ. Απαιτείται, επομένως, μια λεπτή ισορροπία η οποία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη παράγοντες σχεδιαστικούς, τεχνικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς κ.ά. Τάσσομαι υπέρ της ελάχιστης παρέμβασης σε αρχιτεκτονικά έργα μεγάλης ιστορικής και αισθητικής αξίας. Δεν το θεωρώ απαραίτητο όλα τα κτίρια να είναι ενεργειακά άρτια ούτε συνιστά κανόνα σε κάθε χώρο που μπαίνουμε 33
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
35
INTERVIEW
Χρυσόστομος Θεοδωρόπουλος: «To νέο δεν διορθώνει το παλιό, το ερμηνεύει» Μπορεί μια ανακαίνιση να ξαναγράψει τη σχέση ανάμεσα σε δομή, χρήση και νόημα; Για τον Χρυσόστομο Θεοδωρόπουλο, το νέο δεν αντικαθιστά το παλιό· το μετασχηματίζει μέσα από μια νέα ανάγνωση. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΣΙΤΟΥΡΑ 36
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Ο
Επίκουρος Καθηγητής Αρχιτεκτονικού Σχεδιασμού στη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και συνιδρυτής της SOUTH architecture, Χρυσόστομος Θεοδωρόπουλος, μιλά για τη δυνατότητα της ανακαίνισης να λειτουργεί ως αρχιτεκτονικός μετασχηματισμός και εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο ένα κτίριο μπορεί να αλλάξει χωρίς να αλλοιώσει την ταυτότητά του. Για εκείνον, το adaptive reuse είναι πιθανότατα το πιο ουσιαστικό σημείο εκκίνησης μιας βιώσιμης αρχιτεκτονικής. Όπως υπογραμμίζει, το ζητούμενο είναι να δούμε τα παλιά κτίρια όχι ως βάρος ούτε ως λείψανα, αλλά ως κεφάλαιο γνώσης, μνήμης και ύλης για το μέλλον. Εξάλλου, το παλιό παραμένει κάτι ζωντανό, που περιμένει απλώς την επόμενη συζήτηση μαζί μας. Πότε η ανακαίνιση παύει να είναι «βελτίωση» και γίνεται πραγματικός αρχιτεκτονικός μετασχηματισμός; Μπορεί να γκρεμίσεις τους μισούς τοίχους και να κάνεις απλώς μια ανακαίνιση. Μπορεί επίσης να αλλάξεις ελάχιστα και να μεταμορφώσεις ένα κτίριο. Αυτό το έμαθα όταν εργάστηκα στη Νέα Υόρκη, σε ένα κτιριακό απόθεμα εξαιρετικού ενδιαφέροντος. Εκεί είδα πώς μια σωστή λεπτομέρεια ή μια έξυπνη δομική λύση μπορεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο που βιώνεις έναν χώρο. Για μένα, μετασχηματισμός υπάρχει όταν η επέμβαση ξαναγράφει τη σχέση ανάμεσα σε δομή, χρήση και νόημα. Όταν δηλαδή το νέο στρώμα δεν διορθώνει απλώς το παλιό, αλλά το ερμηνεύει. Ο ιδιοφυής Carlo Scarpa δεν «επισκεύαζε», αλλά αποκάλυπτε τις χρονικές στρωματώσεις και πρότεινε μια νέα ανάγνωση ενός συνόλου. Το κριτήριο, επομένως, είναι αν η επέμβαση παράγει μια νέα κατανόηση του κτιρίου, αν το κτίριο μάς λέει κάτι που πριν δεν μπορούσε να πει. Μπορεί ένα κτίριο να αλλάξει ριζικά χωρίς να χάσει την ταυτότητά του; Φυσικά, αρκεί να ξέρεις πού βρίσκεται η ταυτότητά του. Συνήθως δεν βρίσκεται εκεί που νομίζουμε. Η εμπειρία μας έχει δείξει ότι η αυθεντικότητα δεν εξαντλείται στην ύλη. Αφορά επίσης τη μορφή, τη χρήση, την τεχνική και το πνεύμα του τόπου. Στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Πολυτεχνείου διδάσκω ένα μάθημα αποκαταστάσεων στο οποίο θέτω στους σπουδαστές ένα απλό ερώτημα. Πρέπει αυτό το ιστορικό κτίριο να διατηρηθεί ή όχι; Στη συνέχεια καλούνται να ανιχνεύσουν και να ορίσουν μόνοι τους την ταυτότητά του. Αυτό σημαίνει καταρχήν ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Χρυσόστομος Θεοδωρόπουλος: Επίκουρος Καθηγητής Αρχιτεκτονικού Σχεδιασμού, Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ. Συνιδρυτής, SOUTH architecture
αρχειακή έρευνα και προσεκτική επιτόπια μελέτη. Σημαίνει όμως και ανακάλυψη στοιχείων που συχνά κρύβονται. Η διαδικασία αυτή είναι απελευθερωτική. Έρχεσαι αντιμέτωπος με την ιστορία του κτιρίου και κατανοείς τη λογική της κατασκευής του και τη θέση του στο περιβάλλον. Αν τα σεβαστείς αυτά, μπορείς να αλλάξεις πολλά και το κτίριο να γίνει ακόμη περισσότερο «ο εαυτός του». Υπάρχει και το αντίθετο. Κρατάς μια
«Η συνομιλία με ένα υπάρχον σώμα λειτουργεί ως γόνιμη αντίσταση που οξύνει τη σχεδιαστική σκέψη. Το λευκό χαρτί δεν είναι πάντα απελευθερωτικό. Συχνά ο καλύτερος σχεδιασμός γεννιέται όταν κάτι βρίσκεται ήδη εκεί και σου αντιστέκεται» 37
H AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ F&B
Η αρχιτεκτονική του F&B Όταν ο χώρος γίνεται μέρος της εμπειρίας
Αναζητώντας τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην αποδοτικότητα, την αισθητική και την εμπειρία του επισκέπτη
40
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ F&B
Η
αρχιτεκτονική των χώρων εστίασης βρίσκεται στο σημείο συνάντησης της λειτουργικότητας, της φιλοξενίας και της εμπορικής ταυτότητας. Εστιατόρια, καφέ, μπαρ και σύγχρονα καταστήματα εστίασης είναι κάτι πολύ παραπάνω από απλά «κελύφη» που φιλοξενούν μια συγκεκριμένη δραστηριότητα. Είναι χώροι στους οποίους η αρχιτεκτονική επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κινούνται, αλληλεπιδρούν, αντιλαμβάνονται την ποιότητα και τελικά βιώνουν ένα προϊόν ή μια υπηρεσία. Σε αυτό το πλαίσιο, πέρα από τον προφανή στόχο της διαμόρφωσης ενός ελκυστικού περιβάλλοντος, ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός αποτελεί μέρος της συνολικής εμπειρίας που προσφέρει μια επιχείρηση.
Συμφιλιώνοντας τις αντικρουόμενες ανάγκες της εστίασης Η ιδιαιτερότητα των χώρων F&B έγκειται, μεταξύ άλλων, στο γεγονός ότι πρέπει να εξυπηρετούν ταυτόχρονα διαφορετικές και συχνά αντικρουόμενες ανάγκες. Ο χώρος οφείλει να είναι λειτουργικός για το προσωπικό, άνετος για τους επισκέπτες, ανθεκτικός στην εντατική χρήση και αναγνωρίσιμος ως προς την αισθητική του ταυτότητα. Παράλληλα, πρέπει να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της συγκεκριμένης δραστηριότητας, είτε πρόκειται για ένα κατάστημα καφέ με γρήγορη εναλλαγή πελατών είτε για ένα εστιατόριο που επενδύει στην παρατεταμένη παραμονή και στην ολοκληρωμένη εμπειρία φιλοξενίας.
Η λειτουργία προηγείται της μορφής Πίσω από την εικόνα ενός επιτυχημένου χώρου εστίασης βρίσκεται μια σύνθετη διαδικασία λειτουργικού σχεδιασμού. Η οργάνωση της κουζίνας, η θέση του πάγκου, οι διαδρομές εξυπηρέτησης, η αποθήκευση, οι εγκαταστάσεις και η διαχείριση των ροών προσωπικού και πελατών καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα της επιχείρησης. Ένας χώρος μπορεί να διαθέτει ισχυρή αισθητική ταυτότητα, αλλά εάν η κάτοψη δημιουργεί εμπόδια στην κίνηση ή δυσκολεύει την εργασία, η αδυναμία αυτή γίνεται γρήγορα αντιληπτή στην καθημερινή λειτουργία. Ο σχεδιασμός απαιτεί, επομένως, σαφή ιεράρχηση των αναγκών και στενή συνεργασία μεταξύ αρχιτεκτόνων, μηχανικών, συμβούλων εξοπλισμού και επιχειρηματιών. Οι αποστάσεις μεταξύ των σταθμών εργασίας, η πρόσβαση στις εγκαταστάσεις, η διαχείριση των παραγγελιών και η σύνδεση της κουζίνας με τον χώρο εξυπηρέτησης αποτελούν παραμέτρους εξίσου σημαντικές με την επιλογή των υλικών ή των φωτιστικών. Και στα μικρά καταστήματα, η πρόκληση γίνεται ακόμη εντονότερη: η περιορισμένη επιφάνεια επιβάλλει την αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου σημείου, χωρίς να θυσιάζεται η άνεση ή η αναγνωσιμότητα του χώρου.
Η εμπειρία ως αρχιτεκτονικό ζητούμενο Πέρα από τις πρακτικές απαιτήσεις, οι χώροι εστίασης σχεδιάζονται γύρω από την ανθρώπινη συμπεριφορά. Ένα καφέ που απευθύνεται σε πελάτες οι οποίοι παραμένουν για λίγα λεπτά έχει διαφορετικές ανάγκες από ένα εστιατόριο που επιδιώκει να ενθαρρύνει την παρατεταμένη παραμονή και την κοινωνική αλληλεπίδραση. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Η χωρική οργάνωση μπορεί να υποστηρίξει διαφορετικές μορφές χρήσης, από την ατομική εργασία και τη σύντομη στάση έως τη συνάντηση μιας παρέας. Η δημιουργία διακριτών ζωνών, η εναλλαγή καθισμάτων και η προσεκτική διαχείριση της ιδιωτικότητας συμβάλλουν σε ένα περιβάλλον που ανταποκρίνεται σε διαφορετικές ανάγκες, χωρίς να χάνει τη συνοχή του. Σε αυτό το πλαίσιο, η αισθητηριακή διάσταση του σχεδιασμού αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο φωτισμός, η ακουστική, η θερμική άνεση, οι υφές και η επιλογή των υλικών διαμορφώνουν την ατμόσφαιρα.
Η ταυτότητα του brand μέσα από τον χώρο Η αρχιτεκτονική αποτελεί επίσης ένα από τα βασικά μέσα έκφρασης της ταυτότητας μιας επιχείρησης εστίασης. Από τη χρωματική παλέτα και τα υλικά μέχρι την επίπλωση και την επιγραφή του καταστήματος, μιλάμε για ένα οπτικό λεξιλόγιο που μπορεί να διαφοροποιήσει ένα κατάστημα από τον ανταγωνισμό. Η συνέπεια μεταξύ αρχιτεκτονικής και εταιρικής ταυτότητας είναι ιδιαίτερα σημαντική σε μια αγορά όπου η αναγνωρισιμότητα επηρεάζει την εμπορική παρουσία. Η αποτελεσματική εφαρμογή αυτής της λογικής δεν προϋποθέτει απαραίτητα εντυπωσιακές μορφές ή ακριβά υλικά. Συχνά, η ταυτότητα προκύπτει από μια περιορισμένη αλλά συνεπή παλέτα, από τον σχεδιασμό ενός χαρακτηριστικού πάγκου ή από την επαναλαμβανόμενη χρήση συγκεκριμένων υλικών και λεπτομερειών. Παράλληλα, η πρόσοψη διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη σχέση της επιχείρησης με τον δημόσιο χώρο. Η διαφάνεια, τα ανοίγματα και η δυνατότητα επέκτασης της δραστηριότητας προς το πεζοδρόμιο μπορούν να ενισχύσουν την εξωστρέφεια και να συνδέσουν το κατάστημα με τη ζωή της γειτονιάς. Ιδιαίτερα στα αστικά καφέ, η μετάβαση ανάμεσα στον δρόμο και το εσωτερικό αποτελεί μέρος της εμπειρίας, ενώ η βιτρίνα λειτουργεί ταυτόχρονα ως αρχιτεκτονικό όριο και μέσο επικοινωνίας.
Ανάμεσα στην εμπορική λειτουργία και τον δημόσιο χώρο Η αρχιτεκτονική του F&B αποκαλύπτει τελικά τον πολυσύνθετο χαρακτήρα ενός χώρου που καλείται να εξυπηρετήσει ταυτόχρονα την επιχείρηση, τον άνθρωπο και την πόλη. Η ποιότητα ενός έργου κρίνεται βέβαια και από την αισθητική του εικόνα, αλλά κυρίως κρίνεται από το κατά πόσον οι επιμέρους επιλογές συνεργάζονται για να δημιουργήσουν ένα λειτουργικό, άνετο και αναγνωρίσιμο περιβάλλον. Από ένα μικρό καφέ γειτονιάς έως ένα εστιατόριο υψηλών απαιτήσεων, η αρχιτεκτονική καλείται να μετατρέψει συγκεκριμένες λειτουργικές ανάγκες σε ολοκληρωμένη εμπειρία. Η ισορροπία ανάμεσα στην εργονομία, την υλικότητα, την ταυτότητα και τη σχέση με το αστικό περιβάλλον είναι εκείνη που καθορίζει την ουσιαστική επιτυχία του σχεδιασμού. Σε μια αγορά όπου η εμπειρία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του προϊόντος, ο χώρος συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του χαρακτήρα ενός καταστήματος - δεν είναι απλώς ένα background. 41
Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ F&B
Νέα Αίγλη Ζαππείου: Ένα τοπόσημο που επανασχεδιάστηκε Το παρελθόν, τα υλικά και ο Εθνικός Κήπος στο επίκεντρο του σχεδιασμού
Πώς ανανεώνεις ένα τοπόσημο χωρίς να διαγράψεις την ιστορία του; Η Χριστίνα Αργυρού, Αρχιτέκτων, Αστική Σχεδιάστρια και Συνιδρύτρια της Neiheiser Argyros, μιλά για τη νέα αρχιτεκτονική ταυτότητα της Αίγλης Ζαππείου και τον διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΣΙΤΟΥΡΑ
Η
ανανέωση της Αίγλης Ζαππείου δεν αφορά μόνο την αναμόρφωση ενός ιστορικού κτιρίου, αλλά και τον επαναπροσδιορισμό της θέσης του στη σύγχρονη Αθήνα. Με αφετηρία την ιστορία του χώρου και τη στενή σχέση του με το Ζάππειο και τον Εθνικό Κήπο, το αρχιτεκτονικό γραφείο Neiheiser Argyros, σε συνεργασία με την ESE Studio, σχεδίασε τη νέα Αίγλη ως έναν προορισμό που συνδυάζει διαφορετικές χρήσεις, σύγχρονες λειτουργίες και αναφορές στο παρελθόν. Η Χριστίνα Αργυρού, Αρχιτέκτων, Αστική Σχεδιάστρια και Συνιδρύτρια του διεθνούς
42
αρχιτεκτονικού γραφείου Neiheiser Argyros εξηγεί τις βασικές επιλογές της μελέτης, από την αποκατάσταση των ιστορικών στοιχείων και την επιλογή των υλικών έως το άνοιγμα των εσωτερικών χώρων προς το φυσικό τοπίο, και μιλά για τις προκλήσεις της αρχιτεκτονικής παρέμβασης σε ένα σημείο με ιδιαίτερη θέση στη συλλογική μνήμη της πόλης. Πώς επηρέασε ο ιστορικός και φυσικός χαρακτήρας του Ζαππείου τον σχεδιασμό της Νέας Αίγλης; Υπάρχει μια ιδιαίτερη αύρα γύρω από την Αίγλη. Μια μυστηριώδης ατμόσφαιρα, ένας πυκνός ιστός διασυνδεδεμένων αναμνήσεων, επιθυμιών και εμπειριών. Για περισσότερα από εκατό χρόνια, η Αίγλη αποτελεί σημείο αναφοράς της αθηναϊκής κοινωνικής ζωής, αλλά και μια σημαντική φυσική παρουσία μέσα στην πόλη, σε άμεση σχέση με το Ζάππειο και τον Εθνικό Κήπο. Από την αρχή αντιμετωπίσαμε το έργο ως έναν διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Έπρεπε να λειτουργήσουμε ως προσεκτικοί «αρχαιολόγοι» της πολιτισμικής και υλικής ιστορίας του κτιρίου, αλλά ταυτόχρονα ως παρατηρητές της σύγχρονης αθηναϊκής κουλτούρας. Τι σήμαινε η Αίγλη για τους Αθηναίους στο παρελθόν και τι θα μπορούσε να σημαίνει σήμερα; Η προσέγγισή μας ξεκίνησε με την προσεκτική παρατήρηση του υπάρχοντος κτιρίου, του Ζαππείου, των κήπων και της πόλης. Στόχος μας δεν ήταν απλώς η αποκατάσταση ενός ιστορικού χώρου, αλλά η δημιουργία ενός νέου κοινωνικού προορισμού, πιο ανοιΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
χτού, συμπεριληπτικού και δυναμικού, που θα συνεχίσει να εξελίσσεται μαζί με την Αθήνα. Πώς προσεγγίσατε τη σχέση ανάμεσα στο υπάρχον κτίριο και τη νέα αρχιτεκτονική επέμβαση; Η Αίγλη δεν είναι ένα κτίριο που παρέμεινε αμετάβλητο στον χρόνο. Έχει ανασχεδιαστεί, επεκταθεί και προσαρμοστεί επανειλημμένα σε διαφορετικές χρήσεις. Αντιμετωπίσαμε επομένως τη δική μας επέμβαση ως ένα ακόμη κεφάλαιο αυτής της συνεχιζόμενης ιστορίας, και όχι ως μια προσπάθεια επιστροφής σε κάποια υποτιθέμενη αρχική κατάσταση. Αναπτύξαμε μια αρχιτεκτονική γλώσσα ταυτόχρονα κλασική και σύγχρονη, τοπική και εξωτική, ακατέργαστη και εκλεπτυσμένη. Μια μορφή «διακοσμητικού μινιμαλισμού» που αναγνωρίζει τα υπάρχοντα στοιχεία —τους κλασικούς κίονες, τα μαρμάρινα μοτίβα, τις περίτεχνες ξύλινες επενδύσεις— αλλά τα επανερμηνεύει με έναν πιο ήσυχο, αφαιρετικό τρόπο. Για παράδειγμα, στο εστιατόριο αποκαλύψαμε και αποκαταστήσαμε το υφιστάμενο κόκκινο και λευκό τριγωνικό μαρμάρινο δάπεδο, επαναλαμβάνοντας τον γεωμετρικό του ρυθμό στη νέα ξύλινη οροφή. Στο λόμπι, το χαρακτηριστικό μαρμάρινο μοτίβο σκακιέρας του Ζαππείου επανεμφανίζεται με πιο διακριτικούς τόνους και διαφορετικές υφές αμμοβολής. Δεν επιδιώξαμε μια έντονη αντίθεση παλιού και νέου, αλλά μια δημιουργική συνύπαρξη, όπου τα ιστορικά στοιχεία αποκτούν νέα σημασία μέσα από τις σύγχρονες παρεμβάσεις. Πώς οργανώνεται η σχέση του εσωτερικού με τον κήπο και τον δημόσιο χώρο γύρω από το κτίριο; Μία από τις σημαντικότερες σχεδιαστικές μας κινήσεις ήταν να επεκτείνουμε την αντίληψη του κτιρίου πέρα από τα φυσικά του όρια, ενσωματώνοντας τους γύρω κήπους και τους δημόσιους χώρους. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Χριστίνα Αργυρού Αρχιτέκτων, Αστική Σχεδιάστρια & Συνιδρύτρια, Neiheiser Argyros
«Αναπτύξαμε μια μορφή «διακοσμητικού μινιμαλισμού»»
«Για εμάς, η έννοια του δημόσιου χώρου είναι και κοινωνική. Η Αίγλη σχεδιάστηκε ως ένα οικοσύστημα διαφορετικών χρήσεων και ανθρώπων, όπου η αρχιτεκτονική ενθαρρύνει τις απρόσμενες συναντήσεις και τη συνύπαρξη» .
Ιστορικά, η Αίγλη είχε σε μεγάλο βαθμό στραφεί προς τα μέσα. Πολλά παράθυρα στην πίσω πλευρά ήταν κλειστά, ενώ οι εξωτερικές βεράντες διαχωρίζονταν από τα γειτονικά μονοπάτια. Επιδιώξαμε να αντιστρέψουμε αυτή τη συνθήκη, ανοίγοντας νέες οπτικές και φυσικές συνδέσεις με το τοπίο. Στο All-Day Café, μεγάλα παράθυρα συνδέουν οπτικά την αίθουσα, την κουζίνα και τον κήπο. Δύο μεγάλα εσωτερικά παρτέρια με συκιές (ficus benjamina) φέρνουν κυριολεκτικά το πράσινο μέσα στο κτίριο, δημιουργώντας σημεία συνάντησης γύρω από αυτά . Στον επάνω όροφο, τα μεγάλα ανοίγματα δημιουργούν την αίσθηση μιας βεράντας μέσα στον κήπο, ενώ το εστιατόριο οργανώνεται γύρω από τις θέες προς την Ακρόπολη και το φυσικό τοπίο. Για εμάς, όμως, η έννοια του δημόσιου χώρου είναι και κοινωνική. Η Αίγλη σχεδιάστηκε ως ένα οικοσύστημα διαφορετικών χρήσεων και ανθρώπων, όπου η αρχιτεκτονική ενθαρρύνει τις απρόσμενες συναντήσεις και τη συνύπαρξη. 43
INSIGHTS
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει με φόρα στην αρχιτεκτονική Περισσότερη παραγωγικότητα, νέα ερωτήματα για το μέλλον του επαγγέλματος
Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την τρίτη ετήσια έρευνα του Royal Institute of British Architects για την ΑΙ ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΠΙΣΤΙΚΟΥ
Η
τεχνητή νοημοσύνη παύει να αποτελεί μια πειραματική τεχνολογία για την αρχιτεκτονική και ενσωματώνεται σταδιακά στην καθημερινή λειτουργία των γραφείων. Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης RIBA AI Report 2026, που δημοσίευσε το Royal Institute of British Architects, αποτυπώνοντας τις απόψεις και τις πρακτικές πάνω από 1.000 επαγγελματιών του κλάδου στο Ηνωμένο Βασίλειο.
58
Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 74% των αρχιτεκτονικών γραφείων χρησιμοποιεί πλέον εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης σε τουλάχιστον ορισμένα έργα, έναντι 59% το 2025 και 41% το 2024. Η αύξηση αυτή υποδηλώνει ότι η συζήτηση μετατοπίζεται από το αν πρέπει να υιοθετηθεί η τεχνολογία στο πώς μπορεί να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά και με ασφάλεια.
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
είναι μόνο η παραγωγή μιας εικόνας. Προϋποθέτει κατανόηση του τόπου, του κλίματος, των χρηστών, των υλικών, της λειτουργίας και των κοινωνικών συνθηκών μέσα στις οποίες εντάσσεται ένα κτίριο. Παράλληλα, τα συστήματα AI μπορούν να παράγουν πειστικές αλλά λανθασμένες πληροφορίες. Αυτό καθιστά απαραίτητο τον έλεγχο των αποτελεσμάτων από εξειδικευμένους επαγγελματίες, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τεχνικές προδιαγραφές, κανονιστικές απαιτήσεις και αποφάσεις που επηρεάζουν την ασφάλεια και την απόδοση ενός κτιρίου.
Τι σημαίνει για τη νέα γενιά αρχιτεκτόνων; Από την πειραματική χρήση στην καθημερινή πρακτική
Η χρήση της AI δεν περιορίζεται πλέον στην παραγωγή εικόνων και φωτορεαλιστικών απεικονίσεων. Παρότι η οπτικοποίηση ιδεών στα πρώτα στάδια του σχεδιασμού παραμένει η συχνότερη εφαρμογή, με ποσοστό 56% μεταξύ των χρηστών AI, οι αρχιτέκτονες αξιοποιούν όλο και περισσότερο τα εργαλεία αυτά για τον έλεγχο κανονιστικής συμμόρφωσης, τη διαχείριση έργων, τη λειτουργία των γραφείων και τον τεχνικό σχεδιασμό. Ειδικότερα, το 40% των χρηστών δηλώνει ότι χρησιμοποιεί AI για ελέγχους προτύπων και κανονιστικών απαιτήσεων, το 32% για τη διαχείριση του γραφείου και το 24% για τη σύνταξη προδιαγραφών ή τον τεχνικό σχεδιασμό. Το σημαντικότερο όφελος αφορά την παραγωγικότητα. Το 73% των επαγγελματιών που χρησιμοποιούν AI αναφέρει βελτίωση της παραγωγικότητάς του, ενώ το 57% όσων αξιολογούν την απόδοση της σχετικής επένδυσης δηλώνει θετική απόδοση. Η αυτοματοποίηση επαναλαμβανόμενων εργασιών μπορεί να περιορίσει τον χρόνο που απαιτείται για διοικητικές διαδικασίες, προετοιμασία υλικού και επεξεργασία πληροφοριών, αφήνοντας περισσότερο χώρο για δημιουργική εργασία, κσυνεργασία με τους πελάτες και στρατηγικές αποφάσεις. Ωστόσο, η αύξηση της ταχύτητας δεν συνεπάγεται αυτομάτως βελτίωση του σχεδιασμού. Μόλις το 17% των ερωτηθέντων συμφωνεί ότι τα σχέδιά του είναι καλύτερα χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο ευρήματα είναι ενδεικτική: η τεχνολογία φαίνεται να αποδεικνύεται αποτελεσματικότερη στην επιτάχυνση υφιστάμενων εργασιών παρά στην εξασφάλιση υψηλότερης αρχιτεκτονικής ποιότητας.
Οι επιπτώσεις στην απασχόληση αποτελούν μία ακόμη σημαντική πηγή ανησυχίας. Το 59% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης θα οδηγήσει σε μείωση του προσωπικού στον αρχιτεκτονικό κλάδο, ενώ το 61% θεωρεί ότι θα δυσκολέψει τους νέους επαγγελματίες να αποκτήσουν βασικές δεξιότητες και εμπειρία. Το δεύτερο ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία. Πολλές από τις εργασίες που μπορούν να αυτοματοποιηθούν είναι εκείνες μέσω των οποίων οι νέοι αρχιτέκτονες αποκτούν σταδιακά τεχνική επάρκεια, εξοικείωση με τις διαδικασίες ενός έργου και κατανόηση των απαιτήσεων της κατασκευής. Εάν αυτές περιοριστούν χωρίς να δημιουργηθούν νέοι τρόποι εκπαίδευσης, η τεχνολογία ενδέχεται να αποδυναμώσει τη διαδικασία μέσα από την οποία διαμορφώνονται οι έμπειροι επαγγελματίες του μέλλοντος. Το ζητούμενο, επομένως, είναι τόσο η εκπαίδευση των αρχιτεκτόνων στη χρήση νέων εργαλείων, όσο και η διατήρηση των ευκαιριών για ουσιαστική επαγγελματική μάθηση.
Ένα εργαλείο, όχι υποκατάστατο του αρχιτέκτονα
Η συνολική εικόνα που προκύπτει από την έκθεση δεν είναι ούτε άκριτα αισιόδοξη ούτε απορριπτική απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη. Η τεχνολογία προσφέρει μετρήσιμα οφέλη στην παραγωγικότητα και στη λειτουργία των γραφείων, αλλά δεν καταργεί την ανάγκη για επαγγελματική κρίση, δημιουργικότητα και υπευθυνότητα. Μιλώντας ευρύτερα για τον κλάδο της αρχιτεκτονικής, το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα αξιοποιηθεί η τεχνολογία ώστε να συμβάλει στη δημιουργία καλύτερων κτιρίων και χώρων, αντί να περιοριστεί στην παραγωγή περισσότερων σχεδίων σε λιγότερο χρόνο.
Η πρωτοτυπία και η ανθρώπινη κρίση στο επίκεντρο
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύει η έκθεση είναι ο κίνδυνος ομοιομορφίας στον σχεδιασμό. Το 76% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι η χρήση AI αυξάνει τον κίνδυνο μίμησης, εγείροντας ερωτήματα για την πρωτοτυπία, την πατρότητα των έργων και την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. Η δυνατότητα παραγωγής πολλών σχεδιαστικών παραλλαγών σε σύντομο χρόνο αποτελεί αναμφίβολα πλεονέκτημα. Ωστόσο, όταν τα εργαλεία βασίζονται σε αναγνωρίσιμα μοτίβα και υφιστάμενα παραδείγματα, υπάρχει ο κίνδυνος οι προτάσεις να συγκλίνουν σε παρόμοιες αισθητικές λύσεις. Η αρχιτεκτονική, όμως, δεν ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
59
EVENTS
Exteriors Awards 2026 Οι μεγάλοι νικητές της βραδιάς Αναδεικνύοντας δημιουργούς και έργα με δημιουργικότητα και καινοτομία ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΠΥΡΟΣ ΠΙΣΤΙΚΟΣ
60
Σ
ε μια εορταστική βραδιά, με τη συμμετοχή 400 επαγγελματιών από όλη την Ελλάδα, πραγματοποιήθηκε στις 16 Ιουνίου, στο Anais Club, η τελετή απονομής των Exteriors Awards 2026, μαζί με τα Interiors Awards. Τα Exteriors και τα Interiors Awards συναποτελούν έναν νέο και αναβαθμισμένο θεσμό που δημιουργεί ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα διακρίσεων ώστε να αναδειχθούν τα έργα του δομημένου περιβάλλοντος πολύπλευρα και στο σύνολό τους. Η διοργάνωση ανέδειξε έργα και επαγγελματίες που ξεχώρισαν για τη δημιουργικότητα, την καινοτομία και τη συμβολή τους στη διαμόρφωση του σύγχρονου αρχιτεκτονικού περιβάλλοντος. Μέσα από διαφορετικές προσεγγίσεις στον σχεδιασμό, την επιλογή υλικών, τη διαχείριση του χώρου και τη σχέση των έργων με το περιβάλλον τους, αναδείχθηκε ο πολυδιάστατος ρόλος της αρχιτεκτονικής στη δημιουργία χώρων με ταυτότητα, λειτουργικότητα και ουσιαστικό αποτύπωμα. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Με μία διαφορετική «αφήγηση» αναδείχθηκαν όχι μόνον οι νικητές των Exteriors και Interiors Awards 2026, αλλά και οι άνθρωποι πίσω από τα έργα, δεκάδες μοναδικές και διαφορετικές προσεγγίσεις στον σχεδιασμό, οι χώροι, τα υλικά, οι χρήσεις και η εμπειρία που παράγει κάθε έργο αρχιτεκτονικής. Κεντρικές έννοιες ήταν η «τομή», η τομή που δεν διαχωρίζει αλλά αποκαλύπτει, η τομή που συνδέει και η αρχιτεκτονική πρόθεση, που μέσα από αυτή ο σχεδιασμός παράγει τελικά νοήματα καθώς και το «σύστημα» όχι μόνον το χωρικό αλλά των σχέσεων που διέπουν το σύστημα και γεννώνται μέσα από αυτό.
ΤΑ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΣΑΝ Τα platinum βραβεία στα Exteriors Awards 2026, δηλαδή τα έργα με την υψηλότερη βαθμολογία στον πυλώνα που διαγωνίστηκαν, απέσπασαν: Πυλώνας Building Architecture The Hive Architects - Ovidium Residence Πυλώνας Landscape Architecture Αγρόπολις | Dimand-Tέρνα-HUB 26: Η φυτοτεχνική στρατηγική ως θεμέλιο της σύγχρονης αρχιτεκτονικής τοπίου Πυλώνας Lighting Design Bright Ειδικός Φωτισμός - Εξωτερικός φωτισμός οινοποιείου Lampadistis Winery, Κύπρος Πυλώνας Facade – Expressive Exterior OTE Estate | architectScripta - The Pixel Πυλώνας Sustainable & Innovative Exteriors Deplot Architects - The Interwoven City - Exarhia Adaptive Habitat Τα κορυφαία βραβεία στα Exteriors Awards 2026 (Αwards of the Year), τα οποία δίνονται στους υποψηφίους που
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
έχουν επιτύχει το μεγαλύτερο άθροισμα βαθμολογίας από τις βραβευμένες υποψηφιότητες στις διαγωνιστικές κατηγορίες, απέσπασαν, στη φετινή διοργάνωση, οι: • Architecture Firm of the Year 2026: MOSQ & Associates • Lighting Designer of the Year 2026: Bright Ειδικός Φωτισμός • Client of the Year 2026: Cosmote Telekom – Γερμανός • Vendor of the Year 2026: Αγρόπολις Τα κορυφαία βραβεία στα Interiors Awards 2026 (Αwards of the Year) στη φετινή διοργάνωση απέσπασαν οι: • Designer of the Year 2026: Costas Gagos Architecture & Design • Lighting Designer of the Year 2026: Bright Ειδικός Φωτισμός • Construction Fitout Company of the Year 2026: Core Group • Client of the Year 2026: Cosmote Telekom – Γερμανός • Vendor of the Year 2026 (με απόλυτη ισοβαθμία): asset interiors ΚΑΙ Μαρμούρης
Οι χορηγοί της διοργάνωσης
Χρυσός χορηγός της βραδιάς ήταν η εταιρεία Bathify του Oμίλου Κατσαμάκος, χορηγοί οι εταιρείες Decostar και RiverTech, υποστηρικτής η Teka Hellas-Teka Group και experience partner ο Όμιλος Frangos.
61
EVENTS
ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΝΙΚΗΤΕΣ ΤΩΝ EXTERIORS AWARDS 2026 Δρ. Δαμιανός Δαμιανάκος, Πρόεδρος Κριτικής Επιτροπής Exteriors Awards, Αρχιτέκτων-Αρχιτέκτων Τοπίου, Εντεταλμένος Καθηγητής στο Μάστερ Αστικής Αναγέννησης Πανεπιστημίου της Parma
Υψηλό το επίπεδο των φετινών υποψηφιοτήτων. Η φετινή διαδικασία ανέδειξε ένα υψηλό επίπεδο υποψηφιοτήτων. Θεωρώ σημαντικό ότι τα Exteriors Awards εστιάζουν στο κτίριο ως κέλυφος και στη σχέση του με το περιβάλλον, το τοπίο και την εμπειρία των χρηστών. Η ποιότητα του περιβάλλοντος χώρου αποτελεί ουσιαστικό μέρος της αρχιτεκτονικής μελέτης και της ένταξής της στο τοπίο.
Δημήτρης Ξυνομηλάκης, Πρόεδρος, ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ
Η αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο ένα περίβλημα Αρχιτεκτονική. Τέχνη και επιστήμη. Δύο πράγματα αλληλένδετα που πρέπει να συνδυάζονται για ένα άρτιο αποτέλεσμα. Η αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο ένα περίβλημα. Βασίζεται σε τρεις αξίες: βιωσιμότητα, ανθεκτικότητα, ομορφιά. Σήμερα εστιάζουμε στην ομορφιά, επειδή συνήθως ζούμε αυτό που βλέπουμε, το ωραίο, το λειτουργικό, που μας βοηθά να παράγουμε δίχως στρες.
Νίκος Βασιλείου, CEO, Bright Ειδικός Φωτισμός
Τα Exteriors Awards δημιουργούν αριστεία για τα τοπόσημα Τα Exteriors Awards εξελίσσονται κάθε χρόνο και δημιουργούν αριστεία για τα τοπόσημα. Η αριστεία βοηθά τις εταιρείες να γίνουν καλύτερες. Τα κτίρια, οι κατασκευές, οι κατοικίες, δεν αποτελούν πλέον απλώς ένα ωραίο οπτικό αποτέλεσμα. Είναι τοπόσημα για τη χώρα, για το μέλλον μας. Δείχνουν τον πολιτισμό και πώς αυτός εξελίσσεται.
Βασίλης Κατσαμάκος, ιδρυτής και CEO, Bathify
Στηρίζουμε με υπερηφάνεια τα Interiors και Exteriors Awards Είμαστε περήφανοι που στηρίζουμε τον θεσμό αυτόν, ο οποίος ήλθε για να καθιερωθεί. Ως Bathify, στηρίζουμε κάθε εκδήλωση και πρωτοβουλία σχετική με αρχιτέκτονες, επειδή αυτοί είναι η έμπνευσή μας. Στα χέρια τους και με τις εμπνεύσεις τους, τα καινοτόμα υλικά που εμείς εισάγουμε και προωθούμε στην ελληνική αγορά παίρνουν ζωή.
62
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Μιχάλης Ξηρόκωστας, Co-Founder & Head Architect, The Hive Architects
Η διοργάνωση τιμά τους αρχιτέκτονες και ξεχωρίζει τα όμορφα έργα Είμαστε περήφανοι καθώς πήραμε το Platinum, για μια εξοχική κατοικία στην Αίγινα. Ευχαριστούμε την εταιρεία Boussias για αυτή την υπέροχη διοργάνωση, που κάθε χρόνο μας τιμά. Τιμά τους αρχιτέκτονες, βραβεύει τα όμορφα έργα και μας δίνει κίνητρο να δημιουργούμε περισσότερο. Ειδικά για εμάς τους νέους αρχιτέκτονες, είναι πολύ σημαντικό αυτό.
Αύρα Σουρίλα, Space Management Dept., OTE Estate
Έργο-παράδειγμα της φιλοσοφίας μας Η διάκρισή μας ανήκει σε όλη την ομάδα και στους συνεργάτες μας. Το έργο αυτό είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα φιλοσοφίας της εταιρείας μας: αναβαθμίζουμε το κτιριακό απόθεμα του Ομίλου OTE, με στόχο τη βιωσιμότητα, την προστιθέμενη αρχιτεκτονική αξία του κτιρίου και με γνώμονα τον άνθρωπο που ζει και εργάζεται σε αυτό.
Ζαχαρούλα Ξυνογαλά, Γεωπόνος-Υπεύθυνη μελετών έργων πρασίνου, Αγρόπολις
Η έμφαση στο πράσινο Είμαστε περήφανοι για την κορυφαία διάκριση στα φετινά βραβεία. Η έμφαση στο πράσινο αποτελεί τον πυρήνα στη φιλοσοφία στα έργα design τα οποία σχεδιάζουμε. Το βραβείο αυτό μας δίνει τη δύναμη να συνεχίσουμε και να δημιουργούμε περιβάλλοντα ως χώρους που θα αναβαθμίζουν την ποιότητα ζωής και θα σέβονται το οικοσύστημα.
Μιχάλης Μοσκιού, Founder, MOSQ & Associates
Αφοσιωμένοι με στόχο το όραμα και τη δημιουργία Η εταιρεία μας, MOSQ & Associates, εδρεύει στη Ρόδο και στην Αθήνα. Ευχαριστούμε τη Boussias Events και τα Interiors και Exteriors Awards για όλα τα βραβεία που μας έδωσαν, καθώς επίσης και την υπέροχη ομάδα μας, για την καταπληκτική δουλειά που κάνει και την αφοσίωση που δείχνει καθημερινά, με στόχο το όραμα και τη δημιουργία.
Ουρανία Πικραμένου, Founder, Deplot Architects
Αγαπάμε την αρχιτεκτονική της Αθήνας Ευχαριστώ πάρα πολύ την ομάδα μου, για αυτή την καταπληκτική δουλειά. Εμείς ως Deplot αγαπάμε την Ελλάδα, αγαπάμε την Αθήνα. Αγαπάμε την αρχιτεκτονική και την αρχιτεκτονική της Αθήνας. Δίνουμε τον καλύτερο μας εαυτό. Ευχαριστώ επίσης την Boussias για την τιμητική διάκριση.
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
63
EVENTS
València Inspira Diseño 2026 Αποστολή στη Βαλένθια
Η αρχιτεκτονική, το design και τα υλικά σε ένα κοινό πεδίο δημιουργίας ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΠΙΣΤΙΚΟΥ
Σ
τη Βαλένθια, μία πόλη που μοιάζει με υπαίθριο μουσείο αρχιτεκτονικής, η έκθεση València Inspira Diseño 2026, η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 28 Σεπτεμβρίου έως την 1η Οκτωβρίου στο εκθεσιακό κέντρο Feria Valencia, επιχείρησε να αποτυπώσει τις εξελίξεις σε ένα ευρύ φάσμα κλάδων που διαμορφώνουν τον σύγχρονο χώρο. Η διοργάνωση ένωσε κάτω από μία κοινή ταυτότητα τέσσερις εκθέσεις: τη Feria Hábitat València, την Textilhogar, την Espacio Cocina SICI και την 360 by Cevisama. Μαζί κάλυψαν το έπιπλο,
64
τον φωτισμό, τα διακοσμητικά αντικείμενα, τα υφάσματα, τις κουζίνες, τα είδη μπάνιου, τα κεραμικά και τις αρχιτεκτονικές επιφάνειες. Η ενιαία αυτή προσέγγιση αποσκοπούσε στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου εμπορικού και επαγγελματικού περιβάλλοντος, όπου αρχιτέκτονες, σχεδιαστές, κατασκευαστές, προμηθευτές και επαγγελματίες του hospitality μπορούσαν να αναζητήσουν λύσεις για διάφορες κατηγορίες έργων. Το Architect ταξίδεψε στη Βαλένθια και σας μεταφέρει τις εντυπώσεις του από την έκθεση. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
Μια διοργάνωση με διεθνή προσανατολισμό Η φετινή έκθεση συγκέντρωσε 595 εκθέτες που εκπροσώπησαν σχεδόν 1.200 εμπορικά σήματα, σε δέκα halls με συνολική επιφάνεια άνω των 110.000 τ.μ.. Η εκθεσιακή παρουσία ήταν αυξημένη κατά 32% σε σύγκριση με την προηγούμενη αντίστοιχη κοινή διοργάνωση, ενώ η επισκεψιμότητα ξεπέρασε τις αρχικές προσδοκίες, καθώς οι επισκέψεις επαγγελματιών ανήλθαν σε 54.388, καταγράφοντας εκτιμώμενη αύξηση 21% έναντι του 2024. Η διεθνής διάσταση ήταν επίσης αξιοσημείωτη, καθώς οι ξένοι αγοραστές αντιπροσώπευσαν το 15% του συνόλου. Σημειωτέον ότι μεταξύ των εκθετών υπήρχε και μία εταιρεία από την Ελλάδα: η 10Deka, εταιρεία σχεδιασμού και κατασκευής επίπλων εξωτερικού χώρου, που τα τελευταία χρόνια επενδύει σταθερά στη συγκεκριμένη έκθεση, ποντάροντας μεταξύ άλλων στη σημαντική παρουσία ισπανικών ομίλων στην ελληνική ξενοδοχειακή αγορά.
Οι τάσεις στην κατοικία: φυσικά υλικά, ευελιξία και εξατομίκευση
Κουζίνα και μπάνιο: η τεχνολογία γίνεται λιγότερο ορατή
Η δεύτερη ημέρα της διοργάνωσης ανέδειξε μια σαφή κατεύθυνση στις νέες συλλογές επίπλων, φωτιστικών και υφασμάτων: τη δημιουργία χώρων με πιο ζεστό χαρακτήρα, έντονη απτική διάσταση και μεγαλύτερη δυνατότητα προσαρμογής στις ανάγκες των χρηστών. Το ξύλο, οι φυσικές υφές, ο πηλός και οι ορυκτές επιφάνειες είχαν σημαντική παρουσία, ενώ οι οργανικές φόρμες συνδυάστηκαν με σύγχρονες τεχνικές επεξεργασίας και λειτουργικές λεπτομέρειες. Στα έπιπλα, η ευελιξία αποτελεί βασικό ζητούμενο. Καναπέδες με αρθρωτή διάταξη, καμπύλες συνθέσεις, συρόμενα καθίσματα, ρυθμιζόμενες πλάτες και αποσπώμενα στοιχεία επιτρέπουν τη μεταβολή της χρήσης ενός αντικειμένου ανάλογα με τις ανάγκες του χώρου. Σε ορισμένες προτάσεις, ηλεκτρικοί μηχανισμοί και δυνατότητες μετατροπής σε κρεβάτι διευρύνουν περαιτέρω τις εφαρμογές του επίπλου. Παράλληλα, τα συντονισμένα συστήματα και οι εξατομικεύσιμες λύσεις κινούν το ενδιαφέρον. Η εξατομίκευση επεκτείνεται όμως και στις επιφάνειες, στα υφάσματα και στις λεπτομέρειες. Νέες χρωματικές επιλογές, όπως οι παστέλ αποχρώσεις της λεβάντας, του ροδάκινου, της μέντας και του λεμονιού, προσφέρουν περισσότερες δυνατότητες διαμόρφωσης της ταυτότητας ενός εσωτερικού χώρου. Τα υφάσματα συνδυάζουν την αισθητική με τεχνικές ιδιότητες, όπως η συσκότιση και η επιβραδυντική δράση έναντι της φωτιάς, ενώ οι συλλογές εξωτερικού χώρου εμπλουτίστηκαν με λύσεις για διαφορετικές συνθήκες χρήσης. Ο φωτισμός, από την πλευρά του, αντιμετωπίζεται ολοένα περισσότερο ως διακοσμητικό στοιχείο. Είδαμε γυαλί, μέταλλο, πορσελάνη και μπρούντζο να αξιοποιούνται σε φωτιστικά που παραπέμπουν σε βοτανικές μορφές, κοράλλια, σταγόνες νερού και νούφαρα. Την ίδια στιγμή, διακοσμητικές επιφάνειες με γεωμετρικά μοτίβα και ανάγλυφα αποκτούν αρχιτεκτονικό ρόλο, ενσωματώνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις και ηχοαπορροφητικές ιδιότητες.
Στην Espacio Cocina SICI και στην 360 by Cevisama, η έμφαση μετατοπίστηκε προς την ενοποίηση των λειτουργιών, την καινοτομία των υλικών και την ενσωμάτωση της τεχνολογίας χωρίς να διαταράσσεται η αισθητική συνοχή του χώρου. Η κουζίνα αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο, στο οποίο οι συσκευές και οι μηχανισμοί ενσωματώνονται διακριτικά στις επιφάνειες και στα έπιπλα. Μεταξύ των λύσεων που παρουσιάστηκαν ήταν συστήματα απορρόφησης ατμών κάτω από τον πάγκο, συμβατά με επιφάνειες από πορσελάνη, φυσική πέτρα ή ξύλο, καθώς και συστήματα επαγωγής που ενσωματώνονται στον πάγκο. Χειριστήρια αφής, ασύρματη φόρτιση και συσκευές με δυνατότητες συνδεσιμότητας συμπληρώνουν την εικόνα μιας κουζίνας όπου η τεχνολογία δεν χρειάζεται να αποτελεί κυρίαρχο οπτικό στοιχείο. Η λειτουργική αναβάθμιση συνδέθηκε και με την αξιοποίηση του διαθέσιμου χώρου. Μηχανισμοί ανύψωσης ντουλαπιών, συρόμενες κατασκευές και λύσεις ενσωμάτωσης μικροσυσκευών επιτρέπουν καλύτερη οργάνωση και ευκολότερη πρόσβαση. Οι πάγκοι αποκτούν νέες διαστάσεις και εξατομικεύσιμες διαμορφώσεις, ενώ οι νεροχύτες εξελίσσονται σε πολυλειτουργικούς σταθμούς που συνδυάζουν πλύσιμο, κοπή, στράγγιση και αποθήκευση. Ανάλογη τάση καταγράφηκε στα μπάνια, όπου οι αρθρωτές συνθέσεις, τα έπιπλα σε διαφορετικές διαστάσεις και οι εξατομικεύσιμες κατασκευές ανταποκρίνονται σε οικιστικά, ξενοδοχειακά και επαγγελματικά έργα. Πορσελάνη, πέτρα, ξύλο, μπαμπού και ορυκτές επιφάνειες συνδυάζονται με νέες μορφές και φινιρίσματα. Οι ελεύθερες μπανιέρες με καμπύλες γραμμές, οι ενσωματωμένοι νιπτήρες και οι ντουζιέρες με ψηφιακά εκτυπωμένα μοτίβα διευρύνουν τις δυνατότητες σχεδιασμού. Σημαντική παρουσία είχαν επίσης τα κεραμικά μικρών διαστάσεων, που επιτρέπουν τη δημιουργία πιο σύνθετων και εξατομικευμένων συνθέσεων.
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
65
EVENTS
Τις τάσεις αυτές συμπλήρωσαν δύο εκθέσεις με διαφορετική εστίαση. Η Superhábitat, με πρωτοβουλία της Ένωσης Σχεδιαστών της Κοινότητας της Βαλένθια (ADCV), παρουσίασε 26 έργα επαγγελματιών, στούντιο και επιχειρήσεων, καλύπτοντας το έπιπλο, τον φωτισμό, τα υφάσματα και τον εξοπλισμό. Η έκθεση Matter. New Materials for the Habitat επικεντρώθηκε στην έρευνα γύρω από νέα υλικά και διαδικασίες παραγωγής για σύγχρονες εφαρμογές στον χώρο.
Οι δημιουργοί και ο διάλογος για το μέλλον του design Πέρα από το εμπορικό σκέλος, το πρόγραμμα της València Inspira Diseño 2026 επιδίωξε να αναδείξει τον σχεδιασμό ως εργαλείο καινοτομίας, επιχειρηματικής ανάπτυξης και πολιτισμικής έκφρασης. Σε συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της έκθεσης, συμμετείχαν δημιουργοί από διαφορετικές γενιές και ειδικότητες, που εξέτασαν μεταξύ άλλων το ρόλο του design ως επιχειρηματικής στρατηγικής, τη σχέση του με τη βιομηχανική καινοτομία, τη συνεργασία σχεδιαστών και παραγωγικών επιχειρήσεων, καθώς και τη θέση των νεότερων δημιουργών στο ισπανικό οικοσύστημα σχεδιασμού. Στο πρόγραμμα των ομιλιών συμπεριλήφθηκαν ακόμα ζητήματα βιωσιμότητας και κλιματικής προσαρμογής, αλλά και η επικοινωνία του σύγχρονου design μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ιδιαίτερη θέση στη διοργάνωση κατείχε και το Hotel Hábitat 2026, ένα περιβάλλον σχεδιασμένο από τον Μεξικανό αρχιτέκτονα Joaquín Homs, που λειτούργησε ως πεδίο εφαρμογής διαφορετικών προσεγγίσεων στον ξενοδοχειακό σχεδιασμό, συνδέοντας τα υλικά, την επίπλωση, την αρχιτεκτονική εσω-
66
τερικών χώρων και τη συνολική εμπειρία του επισκέπτη. Στο πλαίσιο του Hotel Hábitat 2026 πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις και ομιλίες με θέμα την αγορά της φιλοξενίας, όπου εξετάστηκαν μεταξύ άλλων η συμβουλευτική ξενοδοχειακών έργων, ο συναισθηματικός σχεδιασμός εσωτερικών χώρων και οι δυνατότητες αξιοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης για την εξατομίκευση επαγγελματικών χώρων.
Ένα κοινό οικοσύστημα για τον σχεδιασμό και την παραγωγή Θα λέγαμε πως το μεγαλύτερο ενδιαφέρον της φετινής València Inspira Diseño 2026 βρίσκεται στη συνύπαρξη διαφορετικών πεδίων δημιουργίας: από την έρευνα νέων υλικών και τη βιομηχανική παραγωγή έως τον σχεδιασμό κατοικιών, ξενοδοχείων και επαγγελματικών χώρων. Οι τάσεις που παρουσιάστηκαν, όπως η ευελιξία, η εξατομίκευση, η αξιοποίηση φυσικών υφών, η τεχνολογική ενσωμάτωση και η σύνδεση του σχεδιασμού με την ευεξία, καταδεικνύουν ότι ο σύγχρονος χώρος αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο ως ένα ενιαίο σύστημα. Για τη Βαλένθια, η έκθεση αποτέλεσε ακόμη μία ευκαιρία να ενισχύσει τη θέση της στον ευρωπαϊκό χάρτη του design. Για τις επιχειρήσεις και τους επαγγελματίες, λειτούργησε ως χώρος παρουσίασης νέων προϊόντων, εμπορικών επαφών και ανταλλαγής τεχνογνωσίας. Και για την αρχιτεκτονική και το interior design, ανέδειξε μια βασική πρόκληση: πώς οι νέες τεχνολογίες, τα υλικά και οι παραγωγικές δυνατότητες μπορούν να μεταφραστούν σε χώρους με ουσιαστική λειτουργικότητα, σαφή ταυτότητα και μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα στις ανάγκες της καθημερινής ζωής.
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026
ΞΕΚΛΕΙΔΏΣΤΕ ολόκληρο το περιεχόμενο! Εξασφαλίστε πλήρη πρόσβαση σε πολύτιμα insights, απόψεις και νέα για το σύγχρονο αρχιτεκτονικό έργο.
ΑΠΟΚΤΉΣΤΕ
ΣΥΝΔΡΟΜΉ