Issuu

TEYXOΣ Νο.111 | ISSN 2732-7612 | IOYΛIOΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2026 | ΤΙΜΗ: €9

CIRCULAR

GREECE Ε Ι Δ Ι Κ Η

Ε Κ Δ Ο Σ Η

Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Η Α Π Ο Δ Ο Τ Ι ΚΟ Τ Η ΤΑ Κ Υ Κ Λ Ι Κ Η Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α Β Ι Ω Σ Ι Μ Η Π Α ΡΑ Γ Ω Γ Η

Π Ε Ρ ΙΕ ΧΟ ΜΕ ΝΑ

43. Ο Παντελής Κάπρος (ΕΜΠ) φωτίζει τις

δυσλειτουργίες που κρατούν υψηλό το ενεργειακό κόστος και περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

44. Η ανάκτηση θερμότητας, η έξυπνη

μέτρηση και η αποθήκευση ενέργειας περιορίζουν τις απώλειες και το λειτουργικό κόστος.

48. Στο πεδίο των τροφίμων και ποτών, η Η καλύτερη αξιοποίηση νερού, αποβλήτων και δευτερογενών υλικών αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η βιομηχανική παραγωγή.

Το dead stock αποκαλύπτει το πραγματικό οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος της υπερπαραγωγής.

06. Η Δέσποινα Παληαρούτα (ΥΠΕΝ) συνδέει

36. Η Αλεξάνδρα Τόγια (ΕΟΑΝ) εστιάζει

τις κρίσιμες πρώτες ύλες με τη στρατηγική αυτονομία και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

08. Ο Μανώλης Γραφάκος (ΥΠΕΝ) παρουσιάζει

τον εθνικό σχεδιασμό που μετατρέπει τα απόβλητα σε παραγωγικούς πόρους.

10. Στη συνέντευξή της, η Francesca Stevens

(EUROPEN) θέτει τις προϋποθέσεις για συνεκτική εφαρμογή του PPWR και λειτουργική αγορά δευτερογενών υλικών.

14. Οι Νίκος Βέττας και Ηλίας Ντέμιαν (ΙΟΒΕ)

εξετάζουν πώς η πράσινη μετάβαση μπορεί να ενισχύσει την παραγωγική βάση της Ελλάδας.

22. Για τον Κωνσταντίνο Αραβώση (ΡΑΑΕΥ), η

ρύθμιση, τα αξιόπιστα δεδομένα και η ιχνηλασιμότητα αποτελούν όρους λειτουργίας της νέας αγοράς αποβλήτων.

23. Η Διονυσία–Θεοδώρα Αυγερινοπούλου

(Βουλή των Ελλήνων) αναλύει πώς η κυκλική οικονομία περνά από το θεσμικό πλαίσιο στη μετρήσιμη εφαρμογή.

28. Με όρους παραγωγικότητας και ανθεκτικό-

τητας προσεγγίζει την κυκλικότητα ο Γιώργος Χριστόπουλος (ΣΕΒ), αναδεικνύοντας τα επιχειρηματικά της οφέλη.

στη Διευρυμένη Ευθύνη Παραγωγού και στο DRS ως μοχλούς ανακύκλωσης υψηλότερης απόδοσης.

37. Η Βίκυ Λοΐζου (ΣΒΕ) εντάσσει την ενέργεια και την κυκλικότητα σε μια ενιαία βιομηχανική στρατηγική με επίκεντρο και την περιφέρεια.

38. Ο Παναγιώτης Κυράτσης (Πανεπιστή-

μιο Δυτικής Μακεδονίας) μεταφέρει την κυκλικότητα στη φάση του σχεδιασμού, πριν το προϊόν μετατραπεί σε απόβλητο.

40. Η βιομηχανική συμβίωση μετατρέπει

νερό, ενέργεια και παραπροϊόντα σε νέους πόρους μέσα από συνεργασία, δεδομένα και σαφείς κανόνες.

42. Ο Παναγιώτης Γεροντόπουλος (ΣΒΠΕ)

αποτυπώνει την αξία που επιστρέφουν στην παραγωγή τα ανακυκλωμένα πλαστικά.

Βάσω Παπαδημητρίου (ΣΕΒΤ) αναδεικνύει την κυκλικότητα ως πυλώνα του βιώσιμου Made in Greece.

49. Για τον Ιωάννη Μανώλη (Ελληνική Εταιρεία Logistics), τα reverse logistics αποτελούν κρίσιμη υποδομή διατήρησης πόρων, αξίας και ανταγωνιστικότητας.

54. Έδαφος και νερό αντιμετωπίζονται ως

ενιαίο στρατηγικό κεφάλαιο στην προσέγγιση του Δημήτρη Δερματά (ΕΜΠ) για τη βιομηχανική ανθεκτικότητα.

56. Ο Νικόλαος Λιάπης (ActaNonVerba) διε-

ρευνά πώς η ανακύκλωση πλοίων μετατρέπει χιλιάδες τόνους υλικών σε νέα οικονομική και περιβαλλοντική αξία.

62. Η επανάχρηση κτιρίων, υποδομών και

εξοπλισμού μπορεί να δώσει δεύτερη ζωή σε παλιές βιομηχανικές εγκαταστάσεις.

64. Ο Αναστάσιος Στάμου (ΕΜΠ / IAHR) ανα-

δεικνύει το νερό σε κρίσιμο παράγοντα επιχειρησιακής συνέχειας και κλιματικής ανθεκτικότητας της βιομηχανίας.

66. Το βιβλίο του Αντώνη Μαυρόπουλου

συνδέει τα απόβλητα με τις κοινωνικές ανισότητες και τις συνέπειες του σύγχρονου μοντέλου ανάπτυξης.

29. Ο Κωνσταντίνος Γιαζιτζόγλου (ΣΜΕ) υπο-

γραμμίζει γιατί η ανακύκλωση δεν αρκεί για να καλύψει τη ζήτηση κρίσιμων ορυκτών.

30. Ο Παναγιώτης Λιαργκόβας (Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου) χαρτογραφεί τις ευκαιρίες που δημιουργεί η νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική για την ελληνική παραγωγή.

32. Η επισκευή, η ανακατασκευή και η ψηφι-

ακή ιχνηλασιμότητα μετατρέπουν τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής των προϊόντων σε επιχειρηματική αξία.

Η συντήρηση, το retrofit και η ανακατασκευή παρατείνουν την παραγωγική ζωή των μηχανών πριν απομείνει μόνο η αξία του μετάλλου τους.

Τα ψηφιακά αποθέματα και η τοπική παραγωγή ανταλλακτικών μπορούν να κρατήσουν σε λειτουργία κρίσιμο βιομηχανικό εξοπλισμό.

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

EDITO RI A L

ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Γιώργος Πανταζόπουλος ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ

Γιώργος Δημοσθένους ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

Δημήτρης Κορδεράς Αλεξάνδρα Γκίτση

Γιώργος Δημοσθένους Υπεύθυνος έκδοσης

Κυκλικότητα: η αξία που δεν χάνεται

κυκλική οικονομία εξελίσσεται σήμερα στο πιο βασικό εργαλείο ανταγωνιστικότητας για τη σύγχρονη επιχείρηση. Για χρόνια ταυτιζόταν σχεδόν αποκλειστικά με την ανακύκλωση και την παραδοσιακή διαχείριση αποβλήτων· σήμερα, μέσα σε ένα περιβάλλον υψηλού ενεργειακού κόστους, περιορισμένων φυσικών πόρων και γεωπολιτικής αστάθειας στις αλυσίδες εφοδιασμού, αποκτά ένα πολύ ευρύτερο, βαθιά παραγωγικό περιεχόμενο. Η Ευρώπη επαναπροσδιορίζει τη βιομηχανική της στρατηγική, συνδέοντας άρρηκτα την πράσινη μετάβαση με την παραγωγή, την τεχνολογική καινοτομία και τη στρατηγική αυτονομία της. Από τον οικολογικό σχεδιασμό προϊόντων και τη διασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών, έως την επαναχρησιμοποίηση νερού και τη βιομηχανική συμβίωση, η κυκλικότητα δεν αποτελεί πλέον παράλληλη περιβαλλοντική πολιτική. Είναι πλέον όρος επιβίωσης στην αγορά. Για την ελληνική βιομηχανία και μεταποίηση, το διακύβευμα είναι διπλό, και δεν αφήνει περιθώριο εφησυχασμού. Ο παραγωγικός ιστός καλείται να προσαρμοστεί γρήγορα σε ένα νέο ρυθμιστικό και λειτουργικό πλαίσιο· όσες επιχειρήσεις καθυστερήσουν, θα βρεθούν αντιμέτωπες με αυξημένο κόστος συμμόρφωσης και υστέρηση απέναντι σε ευρωπαϊκούς ανταγωνιστές που έχουν ήδη προσαρμοστεί. Ταυτόχρονα, όμως, ανοίγεται μια ουσιαστική ευκαιρία: αξιοποίηση επενδύσεων, ενσωμάτωση εξειδικευμένης τεχνογνωσίας και ανάπτυξη συνεργασιών που δημιουργούν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία από τους ήδη διαθέσιμους πόρους. Η μετάβαση αυτή δεν είναι απλώς συμμόρφωση με ευρωπαϊκές οδηγίες. Είναι ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζουμε τα προϊόντα, οργανώνουμε τα logistics, διαχειριζόμαστε το νερό, αξιοποιούμε τα δευτερογενή υλικά και χτίζουμε νέες, βιώσιμες βιομηχανικές δραστηριότητες στην περιφέρεια. Κλάδοι όπως η βιομηχανία τροφίμων, η συσκευασία και η μεταποίηση μετάλλων βρίσκονται ήδη στην πρώτη γραμμή αυτής της αλλαγής, αναδεικνύοντας πρακτικά πώς η κυκλικότητα μπορεί να μειώσει το λειτουργικό κόστος και ταυτόχρονα να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας. Στις σελίδες που ακολουθούν, ακαδημαϊκοί, εκπρόσωποι θεσμικών φορέων, αναλυτές και στελέχη της αγοράς προσεγγίζουν την κυκλικότητα από διαφορετικές οπτικές αναδεικνύοντας θεσμικές προκλήσεις, το νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο και τις ευκαιρίες που διαμορφώνονται σε κλάδους όπως η ενέργεια, τα τρόφιμα, η συσκευασία και οι μεταφορές. Κοινός τους παρανομαστής: η κυκλική οικονομία δεν αφορά μόνο το τέλος του κύκλου ζωής ενός προϊόντος, αλλά μετασχηματίζει ολόκληρο το παραγωγικό μοντέλο. Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης δεκαετίας για την ελληνική παραγωγή δεν είναι απλώς να παράγει περισσότερα. Είναι να διατηρεί περισσότερη αξία στην οικονομία: στα υλικά, στην ενέργεια, στο νερό, στις πρώτες ύλες και τελικά στην παραγωγική βάση της χώρας. Εκεί βρίσκεται η ουσία της κυκλικότητας. Όχι ως περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά ως στρατηγική επιλογή για μια πιο ανταγωνιστική και ανθεκτική βιομηχανία..

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ

Σοφία Ανδρουτσοπούλου sandritsopoulou@boussias.com ΥΠΟΔΟΧΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ

Μαγδαλένα Καπάνταη mkapantai@boussias.com ΓΡΑΦΙΣΤΑΣ

Αλέξανδρος Καρβουτζής ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ

Δημήτρης Φαραός dfarao@boussias.com ΛΟΓΙΣΤHΡΙΟ

2177776254

ΔΙΕΥΘΥΝΟΥΣΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

Αντωνία Κατσουλιέρη

∆ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

Κατερίνα Πολυμερίδου ART DIRECTOR

Νατάσσα Θεοδοσίου

ΚΛΑΔΙΚΑ ΜΕΣΑ ΜΟΝ ΙΚΕ Λ. Κηφισίας 125-127 - Αθήνα Τ.Κ. 115 24 Κτίριο Cosmos Center Τ.: 210 710 2452 Κωδικός ΕΛΤΑ: 210109 ISSN: 2732-7612

Coffeeco Upcycle: Όταν ο καφές αποκτά δεύτερη ζωή Συνιδρυτές της Coffeeco Upcycle

ΜΑΡΙΟΣ ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗΣ (Co-founder & COO)

ΔΡ. ΑΛΕΞΗΣ ΠΑΝΤΖΙΑΡΟΣ

(Co-founder & CEO)

άθε μέρα, εκατομμύρια φλιτζάνια καφέ καταναλώνονται σε όλο τον κόσμο. Λίγοι όμως αναρωτιούνται τι συμβαίνει αφού πέσει και η τελευταία σταγόνα. Για τους περισσότερους, ο κύκλος τελειώνει εδώ. Για την Coffeeco Upcycle, όμως, εκεί ακριβώς ξεκινά. Η ελληνική startup έχει αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο μοντέλο κυκλικής οικονομίας, συλλέγοντας καθημερινά χρησιμοποιημένα υπολείμματα καφέ από καφετέριες, ξενοδοχεία και επιχειρήσεις σε όλη την Ελλάδα. Στην ιδιόκτητη μονάδα επεξεργασίας της στην Πάτρα, ο καφές αποκτά ξανά αξία και μετατρέπεται σε πρώτες ύλες για τρεις διαφορετικούς τομείς δραστηριότητας.

ΠΑΡΟΥ ΣΙΑ ΣΗ CIRCUL AR GREECE

Auraskin: Η επιστήμη του καφέ στην περιποίηση της επιδερμίδας Ο πρώτος πυλώνας της εταιρείας είναι η Auraskin, το skincare brand της Coffeeco. Μέσα από προηγμένες τεχνολογίες εκχύλισης, ο ανακυκλωμένος καφές μετατρέπεται σε ενεργά συστατικά για προϊόντα περιποίησης που συνδυάζουν επιστημονική τεκμηρίωση και σεβασμό στο μικροβίωμα της επιδερμίδας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Espresso Lip Balm, το πρώτο παγκοσμίως πλήρως κυκλικό προϊόν, όπου το ίδιο υπόλειμμα καφέ αξιοποιείται τόσο στη σύνθεση της φόρμουλας όσο και στο βιοπλαστικό του περιέκτη. Παράλληλα, η Coffeeco αναπτύσσει private label σειρές για επιχειρήσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, συνεργαζόμενη με brands όπως οι Coffee Island, TAF, Γρηγόρης, Worship Coffee, Kawacom στην Κύπρο και Columbus στη Γαλλία, αξιοποιώντας τον καφέ των ίδιων των συνεργατών της για τη δημιουργία νέων προϊόντων.

Ενέργεια από ό,τι κάποτε θεωρούσαμε απόβλητο Πρόσφατα, η Coffeeco επέκτεινε τη δραστηριότητά της και στον τομέα της βιοενέργειας, συνεργαζόμενη με εταιρείες που αξιοποιούν οργανικές πρώτες ύλες για την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας. Έτσι, ακόμη και το τελευταίο στάδιο του κύκλου ζωής του καφέ αποκτά ουσιαστικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη καινοτομία της Coffeeco: να αποδεικνύει ότι ο καφές δεν ολοκληρώνει τον κύκλο ζωής του όταν αδειάζει το φλιτζάνι. Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για νέα προϊόντα, νέα υλικά και νέες εφαρμογές, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πιο βιώσιμη και κυκλική οικονομία.

Ο καφές γίνεται βιοπλαστικό Ο δεύτερος πυλώνας αφορά την ανάπτυξη καινοτόμων βιοπλαστικών από ανακυκλωμένο καφέ. Σε συνεργασία με εταιρείες όπως τα Πλαστικά Κρήτης, τα Πλαστικά Θράκης και η The New Raw, η Coffeeco δημιουργεί από συσκευασίες καλλυντικών, επαναχρησιμοποιούμενα ποτήρια, έπιπλα, μέχρι και εφαρμογές 3D εκτύπωσης, για χώρους HoReCa και όχι μόνο.

Patras’ Industrial Area, Olenia OF 37–38, 25200, Greece T: (+30) 699 733 0631 E: info@coffe.eco W: www.coffe.eco

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

Π ΡΏ ΤΕΣ

ΎΛ ΕΣ

ΔΈΣΠΟΙΝΑ ΠΑΛΗΑΡΟΎΤΑ Γενική Γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών

Από την εξόρυξη στην κυκλικότητα: Η Ευρώπη ξαναχτίζει τις αλυσίδες αξίας

ενεργειακή μετάβαση, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας έχουν έναν κοινό παρονομαστή: την ασφαλή πρόσβαση σε κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες. Από τις μπαταρίες και τα φωτοβολταϊκά έως τις ανεμογεννήτριες, τα ηλεκτρικά οχήματα, τα δίκτυα και τα κέντρα δεδομένων, οι πρώτες ύλες αποτελούν το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδομείται η οικονομία του μέλλοντος. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει πλέον τις κρίσιμες πρώτες ύλες ως ζήτημα στρατηγικής αυτονομίας, οικονομικής ανθεκτικότητας και γεωπολιτικής σημασίας. Ο Κανονισμός για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (Critical Raw Materials Act) σηματοδοτεί μια ουσιαστική μετατόπιση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Για πρώτη φορά, η Ευρώπη θέτει συγκεκριμένους στόχους για την εξόρυξη, την επεξεργασία, την ανακύκλωση και τη διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού, επιδιώκοντας να περιορίσει την εξάρτησή της από περιορισμένο αριθμό τρίτων χωρών.

Η πρόκληση που έχουμε μπροστά μας είναι διπλή. Από τη μία πλευρά, να αξιοποιήσουμε υπεύθυνα και βιώσιμα τους διαθέσιμους φυσικούς πόρους, με σεβασμό στο περιβάλλον και στις τοπικές κοινωνίες. Από την άλλη, να ενισχύσουμε την καινοτομία, την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση υλικών, ώστε η κυκλικότητα να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος της αναπτυξιακής μας στρατηγικής. Η συζήτηση για τις κρίσιμες πρώτες ύλες δεν αφορά μόνο την εξορυκτική δραστηριότητα. Αφορά το μέλλον της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, την ανθεκτικότητα των οικονομιών μας και την ικανότητά μας να υλοποιήσουμε την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση με όρους ασφάλειας, ανταγωνιστικότητας και βιωσιμότητας. Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας. Όχι μόνο ως παραγωγός πρώτων υλών, αλλά ως ενεργός συμμέτοχος στη διαμόρφωση ενός νέου ευρωπαϊκού παραγωγικού μοντέλου που συνδέει την καινοτομία, τη βιομηχανία και την κυκλική οικονομία με τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Η κυκλικότητα ως όρος βιομηχανικής αυτάρκειας Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η κυκλική οικονομία αποκτά καθοριστικό ρόλο. Η ανάκτηση πολύτιμων υλικών από απόβλητα, η επαναχρησιμοποίηση πόρων και η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών ανακύκλωσης δεν αποτελούν μόνο περιβαλλοντική επιλογή. Αποτελούν βασικό εργαλείο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αυτάρκειας και της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας. Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα για να συμβάλει ενεργά σε αυτή τη νέα στρατηγική. Η μακρά μεταλλευτική παράδοση της χώρας, η παρουσία σημαντικών ορυκτών πόρων, η ισχυρή τεχνογνωσία του εγχώριου παραγωγικού ιστού και η αναπτυσσόμενη δραστηριότητα στους τομείς της ανακύκλωσης και της κυκλικής οικονομίας δημιουργούν προϋποθέσεις για ουσιαστική συμμετοχή στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Για πρώτη φορά, η Ευρώπη θέτει συγκεκριμένους στόχους για την εξόρυξη, την επεξεργασία, την ανακύκλωση και τη διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού, επιδιώκοντας να περιορίσει την εξάρτησή της από περιορισμένο αριθμό τρίτων χωρών

ΟΙ ΜΠΑΤΑΡΊΕΣ ΕΊΝΑΙ Ο ΑΘΌΡΥΒΟΣ ΠΥΡΉΝΑΣ ΤΗΣ ΠΡΆΣΙΝΗΣ ΜΕΤΆΒΑΣΗΣ ΔΡ. ΔΙΟΝΎΣΗΣ ΜΠΟΥΝΤΟΥΒΆΣ ΔΙΕΥΘΥΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ, COMBATT

ΠΑΡΟΥ ΣΙΑ ΣΗ CIRCUL AR GREECE

πράσινη μετάβαση συχνά περιγράφεται μέσα από εικόνες φωτοβολταϊκών πάρκων, ηλεκτρικών οχημάτων και ανεμογεννητριών. Ελάχιστοι όμως σταματούν να σκεφτούν τι συμβαίνει όταν μια μπαταρία, αυτή που τροφοδότησε ένα αυτοκίνητο, μια βιομηχανική μονάδα ή ένα σύστημα αποθήκευσης ενέργειας, φτάσει στο τέλος του κύκλου ζωής της. Κι όμως, εκεί ακριβώς κρίνεται σε μεγάλο βαθμό αν η ενεργειακή μετάβαση θα ενισχύσει ουσιαστικά την κυκλική οικονομία ή απλώς θα μετακινήσει το πρόβλημα. Η κυκλική οικονομία δεν είναι μια αφηρημένη έννοια για εμάς. Είναι καθημερινή πρακτική. Κάθε μπαταρία που συλλέγεται, ανακυκλώνεται σωστά και επιστρέφει τα υλικά της στην παραγωγική αλυσίδα, σημαίνει εξοικονόμηση φυσικών πόρων, μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και ισχυρότερη ενεργειακή αυτονομία για τη χώρα. Με την ηλεκτροκίνηση να επιταχύνεται και τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας να πολλαπλασιάζονται, ο όγκος των μπαταριών που θα χρειαστεί διαχείριση τα επόμενα χρόνια θα αυξηθεί ραγδαία. Η ερώτηση δεν είναι αν θα είμαστε έτοιμοι, αλλά πόσο έγκαιρα θα χτίσουμε τις υποδομές, τη γνώση και την κουλτούρα που απαιτούνται.

μπαταρία που εισέρχεται στην αγορά έχει ήδη έναν σχεδιασμένο δρόμο επιστροφής στην παραγωγική διαδικασία. Το δίκτυο συνεργασιών που έχουμε αναπτύξει πανελλαδικά, καθώς και οι δράσεις ενημέρωσης που υλοποιούμε συστηματικά, στοχεύουν ακριβώς στο να κάνουν την υπεύθυνη διαχείριση μπαταριών αναπόσπαστο κομμάτι της επιχειρηματικής καθημερινότητας και συνειδητή επιλογή.

Δεν υπάρχει πράσινη μετάβαση χωρίς κυκλική οικονομία Η πράσινη μετάβαση δεν θα κριθεί μόνο από το πόση καθαρή ενέργεια παράγουμε, αλλά και από το πόσο έξυπνα διαχειριζόμαστε ό,τι έχει ήδη παραχθεί. Οι μπαταρίες είναι το πιο απτό παράδειγμα αυτής της αρχής, το σημείο όπου η κυκλική οικονομία παύει να είναι σύνθημα και γίνεται πράξη. Με το έργο μας συμβάλλουμε ενεργά, με τεχνογνωσία και συνέπεια, στο βιώσιμο ενεργιακό μέλλον της χώρας. Η δέσμευσή μας παραμένει σταθερή. Δυναμώνουμε τη συμμαχία μας για ένα βιώσιμο μέλλον!

Ένας κλάδος υπό μετασχηματισμό Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός Μπαταριών και η Διευρυμένη Ευθύνη του Παραγωγού δεν είναι απλώς κανονιστικές υποχρεώσεις. Είναι η ευκαιρία να θέσουμε νέους κανόνες παιχνιδιού για έναν κλάδο που μέχρι πρόσφατα λειτουργούσε αποσπασματικά. Πιστεύω βαθιά ότι η συμμόρφωση, όταν συνοδεύεται από πραγματική τεχνογνωσία και διαφάνεια, μετατρέπεται σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και όχι σε βάρος. Γι’ αυτό εργαζόμαστε καθημερινά. Είμαστε ήδη σταθερός και αξιόπιστος συνεργάτης τόσο για τις επιχειρήσεις υπόχρεων παραγωγών όσο και για όλους τους εμπλεκόμενους στην αγορά μπαταριων. Σκοπός μας να εξασφαλίσουμε ότι κάθε

Βρανά 25, ΤΚ 115 25, Αθήνα T: 216 900 2080 E: info@combatt.eu W: www.combatt.eu

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

ΔΙ ΑΧΕ ΊΡ ΙΣΗ

Α Π ΟΒ Λ Ή Τ Ω Ν

ΜΑΝΏΛΗΣ ΓΡΑΦΆΚΟΣ Γενικός Γραμματέας Διαχείρισης Αποβλήτων, Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Από τα απόβλητα στους πόρους: Η νέα οικονομία της κυκλικότητας

μετάβαση της Ελλάδας σε ένα μοντέλο κυκλικής οικονομίας αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αναπτυξιακές και περιβαλλοντικές προκλήσεις της εποχής μας. Δεν πρόκειται απλώς για την επίτευξη ευρωπαϊκών στόχων ή για τη συμμόρφωση με ένα νέο θεσμικό πλαίσιο. Πρόκειται για μια συνολική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο παράγουμε, καταναλώνουμε και διαχειριζόμαστε τους φυσικούς μας πόρους. Είναι η μετάβαση από το γραμμικό μοντέλο της κατανάλωσης σε μια οικονομία που διατηρεί την αξία των υλικών, περιορίζει τη σπατάλη και δημιουργεί νέες ευκαιρίες ανάπτυξης. Η Ελλάδα από το 2020 κα μετά πλέον υλοποιεί έναν σαφή εθνικό οδικό χάρτη, με στόχο η ταφή των αστικών αποβλήτων να μειωθεί κάτω από το 10% έως το 2030. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος απαιτείται να εφαρμοστεί μια ολοκληρωμένη πολιτική που ξεκινά από την πρόληψη παραγωγής αποβλήτων, συνεχίζει με τη διαλογή στην πηγή και την απόκτηση του απαραίτητου εξοπλισμού, τη δημιουργία δικτύου μονάδων ανάκτησης και ανακύκλωσης και τέλος τη δημιουργία μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης για τη διαχείριση με όρους κυκλικής οικονομίας του ελάχιστου υπολείμματος. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια διαδραματίζουν οι δημόσιες υποδομές. Για πρώτη φορά η χώρα αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο δίκτυο σύγχρονων εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων, το οποίο επιτρέπει στην κυκλική οικονομία να λειτουργήσει στην πράξη. Οι Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης (ΜΑΑ), οι Μονάδες Επεξεργασίας Βιοαποβλήτων (ΜΕΒΑ), οι Σταθμοί Μεταφόρτωσης Αποβλήτων (ΣΜΑ), τα Πράσινα Σημεία και οι υποδομές χωριστής συλλογής δεν αποτελούν αποσπασματικά έργα. Συνθέτουν ένα ενιαίο εθνικό σύστημα που επιτρέπει την ανάκτηση πολύτιμων υλικών, την παραγωγή δευτερογενών πρώτων υλών και τη σημαντική μείωση των ποσοτήτων που οδηγούνται σε ταφή.

Οι υποδομές της κυκλικής μετάβασης Η πρόοδος είναι ήδη εμφανής. Από 3 μόλις μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων σε λειτουργία και 5 σε κατασκευή το 2019, η χώρα δια-

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

θέτει σήμερα 14 σε λειτουργία, ενώ ακόμη είκοσι οκτώ βρίσκονται υπό κατασκευή και δέκα σε διαγωνιστική διαδικασία. Παράλληλα, μέσα από τα Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής και τις νέες χρηματοδοτήσεις, οι Δήμοι αποκτούν τον εξοπλισμό και τις υποδομές που απαιτούνται ώστε η ανακύκλωση να γίνει ουσιαστική καθημερινή πρακτική σε ολόκληρη τη χώρα. Οι επενδύσεις αυτές δεν αφορούν μόνο την προστασία του περιβάλλοντος. Αποτελούν μια σημαντική αναπτυξιακή παρέμβαση που ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βιομηχανίας. Η ύπαρξη σύγχρονων υποδομών διαχείρισης αποβλήτων δημιουργεί σταθερή ροή δευτερογενών πρώτων υλών, μειώνει την εξάρτηση από εισαγόμενους πόρους, περιορίζει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της παραγωγής και δημιουργεί νέες επενδυτικές ευκαιρίες γύρω από την ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση και την αξιοποίηση υλικών. Με τον τρόπο αυτό, η κυκλική οικονομία μετατρέπεται σε εργαλείο ανάπτυξης και όχι μόνο σε περιβαλλοντική πολιτική. Την ίδια φιλοσοφία υπηρετούν και οι μεγάλες δημόσιες επενδύσεις στις υποδομές διαχείρισης λυμάτων. Μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης υλοποιούνται 72 έργα σε όλη τη χώρα και μέσω του ΕΣΠΑ άλλα 135, τα οποία αναβαθμίζουν τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων, ενισχύουν την αξιοποίηση της λυματολάσπης και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένου νερού, συμβάλλοντας τόσο στην προστασία των υδάτινων πόρων όσο και στην ανθεκτικότητα της ελληνικής παραγωγής απέναντι στην κλιματική κρίση. Η μετάβαση σε ένα εθνικό μοντέλο κυκλικής οικονομίας και η σύγκλιση της Ελλάδας με τις ανεπτυγμένες χώρες της Ευρώπης, δεν είναι υπόθεση μόνο της Πολιτείας, ούτε μόνο των επιχειρήσεων ή των πολιτών. Είναι μια κοινή εθνική προσπάθεια που απαιτεί συνεργασία, συνέπεια και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Με ισχυρές δημόσιες υποδομές, σταθερές επενδύσεις και ξεκάθαρη στρατηγική, δημιουργούμε τις προϋποθέσεις ώστε τα απόβλητα να πάψουν να αποτελούν περιβαλλοντικό βάρος και να μετατραπούν σε πολύτιμο πόρο για μια πιο ανταγωνιστική, ανθεκτική και κυκλική ελληνική οικονομία.

GREEN TRUST

PPWR: Η νέα εποχή της συσκευασίας ξεκινά Από τη συμμόρφωση στην κυκλική αξία.

τις 12 Αυγούστου 2026 αρχίζει η γενική εφαρμογή του νέου Ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις συσκευασίες και τα απόβλητα συσκευασίας, PPWR (Κανονισμός ΕΕ 2025/40). Πρόκειται για μια ουσιαστική αλλαγή του πλαισίου: ο Κανονισμός καλύπτει όλες τις συσκευασίες, ανεξάρτητα από υλικό, χρήση ή προέλευση, και μεταφέρει την κυκλική οικονομία από τη διαχείριση του αποβλήτου στον ίδιο τον σχεδιασμό της συσκευασίας και του προϊόντος. Καθίσταται σαφές ότι ο Κανονισμός επιφέρει σημαντικές υποχρεώσεις στους παραγωγούς συσκευασμένων προϊόντων, οι οποίοι οφείλουν να δράσουν άμεσα, παρότι οι επιμέρους απαιτήσεις και οι στόχοι ενεργοποιούνται σταδιακά. Η κατεύθυνση, όμως, είναι ήδη σαφής: λιγότερη και αποδοτικότερη συσκευασία, σχεδιασμός για ανακύκλωση, αυξημένη χρήση ανακυκλωμένου υλικού στις πλαστικές συσκευασίες, περιορισμός του περιττού κενού χώρου, ενίσχυση της επαναχρησιμοποίησης και της επαναπλήρωσης, εναρμονισμένη επισήμανση και αυξημένη ευθύνη για όσους διαθέτουν συσκευασίες στην ευρωπαϊκή αγορά. Από το 2030, οι απαιτήσεις για ανακυκλωσιμότητα, ανακυκλωμένο περιεχόμενο και επαναχρησιμοποίηση αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα.

ΠΑΡΟΥ ΣΙΑ ΣΗ CIRCUL AR GREECE

Η μετάβαση χρειάζεται σχέδιο Η GREEN TRUST Engineering & Consulting υποστηρίζει τις επιχειρήσεις σε όλη τη διαδρομή προσαρμογής στον PPWR. Η προσέγγισή μας ξεκινά με αξιολόγηση εφαρμοσιμότητας και κανονιστικών κενών ανά προϊόν, ρόλο και τύπο συσκευασίας. Ακολουθούν η δημιουργία μητρώου συσκευασιών και απαιτούμενων αποδεικτικών στοιχείων, ο έλεγχος δεδομένων προμηθευτών και η κατάρτιση οδικού χάρτη για ελαχιστοποίηση, ανακυκλωσιμότητα, ανακυκλωμένο περιεχόμενο, επαναχρησιμοποίηση και συμμόρφωση με συστήματα διευρυμένης ευθύνης παραγωγού. Για τις επιχειρήσεις, η προετοιμασία δεν είναι απλή αλλαγή ετικέτας. Απαιτεί χαρτογράφηση των ρόλων τους ως κατασκευαστών, εισαγωγέων, διανομέων ή παραγωγών, πλήρη απογραφή των τύπων συσκευασίας και τεκμηρίωση υλικών, βάρους, σύνθεσης και προμηθευτών. Χρειάζεται επίσης έλεγχος των τεχνικών φακέλων, των δηλώσεων συμμόρφωσης, των περιβαλλοντικών ισχυρισμών και των υποχρεώσεων διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού. Η έγκαιρη προσαρμογή μειώνει τον κανονιστικό και εμπορικό κίνδυνο,

ενώ δημιουργεί δυνατότητες εξοικονόμησης υλικών, καλύτερου σχεδιασμού και ισχυρότερης θέσης στην εφοδιαστική αλυσίδα. Το πρώτο πρακτικό βήμα είναι μια αξιόπιστη γραμμή βάσης: ποιες συσκευασίες χρησιμοποιούνται, ποιος τις σχεδιάζει ή τις εισάγει, ποια δεδομένα είναι διαθέσιμα και ποια λείπουν. Με αυτή τη βάση, η επιχείρηση μπορεί να ιεραρχήσει αλλαγές, επενδύσεις και συνεργασίες χωρίς αποσπασματικές κινήσεις ή ισχυρισμούς που δεν τεκμηριώνονται. Παράλληλα, συνδέουμε την εφαρμογή του PPWR με εργαλεία κυκλικής οικονομίας, αξιολόγηση κύκλου ζωής, ανθρακικό αποτύπωμα, ESG στρατηγική και εκθέσεις βιωσιμότητας. Με εξειδίκευση στην περιβαλλοντική και χημική κανονιστική συμμόρφωση, οργανώνουμε την τεκμηρίωση, εκπαιδεύουμε τις ομάδες και υποστηρίζουμε την εφαρμογή με πρακτικές λύσεις προσαρμοσμένες στη λειτουργία κάθε επιχείρησης. Η GREEN TRUST Engineering & Consulting, με 20ετή εμπειρία στον χώρο της νομοθετικής και κανονιστικής συμμόρφωσης των επιχειρήσεων, είναι στελεχωμένη από μια δυναμική ομάδα μηχανικών και επιστημόνων και διαθέτει ένα ευρύ δίκτυο συνεργατών στις χώρες εισαγωγής των τελικών προϊόντων. Παρέχει ολοκληρωμένες υπηρεσίες για τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων με τις νομοθετικές και κανονιστικές απαιτήσεις ενός διεθνούς και διαρκώς μεταβαλλόμενου περιβάλλοντος.

Κώστα Βάρναλη 1, Ν. Χαλκηδόνα, 14343 Αττική W: www.greentrust.gr

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

Σ ΥΣ ΚΕ ΥΑ ΣΊ Α

Η Ευρώπη μπροστά στο τεστ της κυκλικής συσκευασίας ΣΥΝΈΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΏΡΓΟ ΠΑΝΤΑΖΌΠΟΥΛΟ

κυκλική συσκευασία μπαίνει σε μια περίοδο όπου ο σχεδιασμός, η συμμόρφωση, οι υποδομές και η λειτουργία της αγοράς πρέπει να κινηθούν με κοινό βηματισμό. Για τη Francesca Stevens, Γενική Γραμματέας της EUROPEN, η πρόοδος έως το 2030 θα εξαρτηθεί από τη συνέπεια της εφαρμογής και την ετοιμότητα των συστημάτων.

Καθώς ο Κανονισμός για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασίας περνά από την υιοθέτηση στην εφαρμογή, ποιες θα πρέπει να είναι οι βασικές προτεραιότητες για την ευρωπαϊκή αλυσίδα αξίας της συσκευασίας το επόμενο διάστημα; Οι βασικές προτεραιότητες πλέον περιλαμβάνουν την προετοιμασία ενόψει της επικείμενης ημερομηνίας έναρξης εφαρμογής του Κανονισμού, στις 12 Αυγούστου 2026, τη σαφή κατανόηση των υποχρεώσεων που θα ισχύσουν και των χαρτοφυλακίων προϊόντων στα οποία αυτές θα εφαρμόζονται, καθώς και τη διασφάλιση μιας ομαλής και συνεκτικής εφαρμογής σε ολόκληρη την ΕΕ. Για να επιτευχθεί αυτό, θα απαιτηθεί έγκαιρη και σαφής δευτερογενής νομοθεσία, η οποία θα είναι κρίσιμη για τον καθορισμό του τρόπου με τον οποίο οι κανόνες θα εφαρμόζονται και θα τηρούνται στην πράξη, παρέχοντας παράλληλα τη νομική βεβαιότητα που χρειάζονται οι οικονομικοί φορείς ώστε να προετοιμαστούν για τη συμμόρφωσή τους. Σε αυτό το πλαίσιο, δεδομένης της κλίμακας της διαδικασίας εφαρμογής, με τριάντα πράξεις δευτερογενούς νομοθεσίας να αναμένονται τα επόμενα χρόνια, η παρακολούθηση των διαφορετικών επιμέρους αξόνων εργασίας δεν είναι πάντα απλή υπόθεση. Για να υποστηρίξει τα ενδιαφερόμενα μέρη στην παρακολούθηση αυτών των εξελίξεων και στην καλύτερη κατανόηση της διαδικασίας αξιολόγησης της συμμόρφωσης στο πλαίσιο του PPWR, η EUROPEN έχει αναπτύξει δύο δημόσια διαθέσιμα εργαλεία: το PPWR Implementation Tracker και το PPWR Conformity Assessment Procedure.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Η συσκευασία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο πολλών πολιτικών στόχων: κυκλικότητα, μείωση αποβλήτων, ασφάλεια προϊόντων, προστασία τροφίμων, ανταγωνιστικότητα και Ενιαία Αγορά. Πού εντοπίζετε την πιο κρίσιμη ισορροπία που πρέπει να επιτύχουν οι φορείς χάραξης πολιτικής και η βιομηχανία; Η ισορροπία βρίσκεται στη διασφάλιση ότι η περιβαλλοντική φιλοδοξία συνοδεύεται από πρακτική και εφαρμόσιμη υλοποίηση, διατηρώντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα και την ακεραιότητα της Ενιαίας Αγοράς. Η επίτευξη των στόχων του Κανονισμού θα απαιτήσει λύσεις που δεν είναι μόνο περιβαλλοντικά αποτελεσματικές, αλλά και πρακτικές, αναλογικές και εφικτές στην πράξη, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να διαθέτουν στην αγορά συσκευασίες που συμμορφώνονται με το νέο πλαίσιο, συνεχίζοντας ταυτόχρονα να καινοτομούν. Η σωστή επίτευξη αυτής της ισορροπίας θα είναι απαραίτητη ώστε η συσκευασία να γίνει ουσιαστικά πιο κυκλική, συνεχίζοντας παράλληλα να επιτελεί τις βασικές της λειτουργίες, χωρίς να δημιουργούνται περιττά εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών.

Η συζήτηση για την κυκλική συσκευασία ξεκινά από τον σχεδιασμό, όμως η εφαρμογή εξαρτάται από τη συλλογή, τη διαλογή, τις υποδομές ανακύκλωσης και την πρόσβαση σε δευτερογενείς πρώτες ύλες. Ποια είναι τα μεγαλύτερα κενά που πρέπει ακόμη να καλύψει η Ευρώπη; Ένα σημαντικό κενό που πρέπει ακόμη να αντιμετωπίσει η Ευρώπη είναι το ανομοιογενές τοπίο διαχείρισης αποβλήτων μεταξύ των κρατών μελών. Ενώ ο PPWR θεσπίζει εναρμονισμένες απαιτήσεις σχεδιασμού και προβλέπει ότι όλες οι συσκευασίες πρέπει να είναι

Francesca Stevens

Γενική Γραμματέας, EUROPEN ανακυκλώσιμες έως το 2030 και ανακυκλώσιμες σε μεγάλη κλίμακα έως το 2035, η επίτευξη αυτών των στόχων θα εξαρτηθεί τελικά από την απόδοση των συστημάτων συλλογής, διαλογής και ανακύκλωσης στην πράξη. Σε επίπεδο ΕΕ εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές ως προς τις υποδομές, τα συστήματα συλλογής και τη δυναμικότητα ανακύκλωσης, δημιουργώντας τον κίνδυνο συσκευασίες που έχουν σχεδιαστεί ώστε να πληρούν τις απαιτήσεις ανακυκλωσιμότητας του Κανονισμού να μην συλλέγονται, να μην διαλέγονται ή να μην ανακυκλώνονται αποτελεσματικά σε όλες τις αγορές. Η κάλυψη αυτού του κενού θα απαιτήσει συνεχιζόμενες επενδύσεις σε υποδομές διαχείρισης αποβλήτων, παράλληλα με αποδοτικά και διαφανή συστήματα Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού (EPR), τα οποία θα στηρίζουν την επίτευξη των στόχων του PPWR. Η σημασία των εύρυθμα λειτουργούντων συστημάτων EPR αναδεικνύεται επίσης σε πρόσφατη μελέτη για την απόδοση της Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού σε επίπεδο ΕΕ, την οποία ανέθεσε η EUROPEN στη CIRCPACK. Η μελέτη εντοπίζει τους βασικούς παράγοντες που διακρίνουν τα συστήματα τα οποία βρίσκονται ήδη σε τροχιά επίτευξης των μελλοντικών στόχων ανακύκλωσης από εκείνα που υστερούν.

Η EUROPEN έχει τονίσει επανειλημμένα την ανάγκη προστασίας της Ενιαίας Αγοράς από τον κατακερματισμό. Πώς επηρεάζουν τα αποκλίνοντα εθνικά μέτρα τους παραγωγούς συσκευασίας, τις εταιρείες που κατέχουν εμπορικά σήματα και τους ανακυκλωτές, και ποια μορφή εναρμόνισης είναι πλέον πιο επείγουσα; Παρότι ο PPWR είναι Κανονισμός και, ως εκ τούτου, εφαρμόζεται άμεσα σε ολόκληρη την ΕΕ, εξακολουθεί να υπάρχει κίνδυνος κατακερματισμού μέσω αποκλινόντων εθνικών μέτρων, ερμηνειών και πρακτικών επιβολής. Για την αλυσίδα αξίας της συσκευασίας, αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε αυξημένο κόστος συμμόρφωσης και διοι-

κητικά βάρη, καθώς και σε εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των συσκευασιών, των συσκευασμένων προϊόντων και των αποβλήτων συσκευασίας εντός της Ενιαίας Αγοράς. Στην πράξη, οι εθνικές αποκλίσεις μπορούν να δημιουργήσουν προκλήσεις συμμόρφωσης και να απαιτήσουν από τις εταιρείες να προσαρμόζουν τις λύσεις συσκευασίας τους για επιμέρους αγορές. Τα εμπόδια αυτά υπονομεύουν τις οικονομίες κλίμακας που δημιουργεί η Ενιαία Αγορά και εκτρέπουν πόρους από επενδύσεις στην καινοτομία και την κυκλικότητα. Οι αποκλίνοντες κανόνες στη διαχείριση αποβλήτων αποτελούν βασικά εμπόδια για τους στόχους κυκλικότητας της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας μιας Ενιαίας Αγοράς για τις δευτερογενείς πρώτες ύλες. Σε αυτή τη φάση, προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η διασφάλιση ότι ο PPWR θα εφαρμοστεί με συνεκτικό και ομοιόμορφο τρόπο σε ολόκληρη την Ένωση. Η σαφής καθοδήγηση, η εναρμονισμένη εφαρμογή και ο περιορισμός των εθνικών αποκλίσεων θα είναι απαραίτητα στοιχεία για την παροχή νομικής βεβαιότητας και για να μπορούν οι συσκευασίες και τα συσκευασμένα προϊόντα που συμμορφώνονται με το νέο πλαίσιο να κυκλοφορούν ελεύθερα σε όλη την ΕΕ. Εξίσου κρίσιμη θα είναι και μια συνεπής και προβλέψιμη προσέγγιση ως προς την επιβολή των κανόνων, ώστε να αποφευχθεί ο εκ των πραγμάτων κατακερματισμός της Ενιαίας Αγοράς.

Κοιτώντας προς το μέλλον, πώς θα έμοιαζε η πραγματική πρόοδος στην κυκλική συσκευασία έως το 2030 και ποιο μήνυμα θα στέλνατε σε επιχειρήσεις και φορείς χάραξης πολιτικής σε αγορές όπως η Ελλάδα, που προσπαθούν να επιταχύνουν αυτή τη μετάβαση; Έως το 2030, πραγματική πρόοδος στην κυκλική συσκευασία θα σημαίνει ότι οι συσκευασίες που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ θα είναι σχεδιασμένες εξαρχής με όρους κυκλικότητας, βελτιστοποιημένες ως προς τη χρήση υλικών και υποστηριζόμενες από εναρμονισμένη σήμανση, η οποία θα επιτρέπει την αποτελεσματική διαλογή σε όλα τα κράτη μέλη. Ωστόσο, ο σχεδιασμός από μόνος του δεν θα είναι αρκετός. Η πρόοδος θα εξαρτηθεί επίσης από το κατά πόσο θα υπάρχουν τα αναγκαία συστήματα συλλογής, διαλογής και ανακύκλωσης ώστε ο κυκλικός σχεδιασμός να γίνεται πράξη, παράλληλα με λειτουργικές αγορές δευτερογενών πρώτων υλών που θα επιτρέπουν την αποτελεσματική διακίνηση αποβλήτων και ανακυκλωμένων υλικών εντός της ΕΕ. Για χώρες όπως η Ελλάδα, οι οποίες θέλουν να προχωρήσουν αυτή τη μετάβαση αλλά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις λόγω της ταφής αποβλήτων, το βασικό μήνυμα είναι ότι η κανονιστική φιλοδοξία και η ετοιμότητα των συστημάτων πρέπει να προχωρούν παράλληλα. Η ευθυγράμμιση, οι επενδύσεις σε υποδομές και η αποτελεσματική εφαρμογή θα είναι απαραίτητες ώστε οι απαιτήσεις κυκλικότητας να μπορούν να υλοποιηθούν στην πράξη.

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

RESINVEST

Νέος στρατηγικός σχεδιασμός για τις ΑΠΕ Εθνικό στοίχημα ο εξηλεκτρισμός

ενέργειας. Για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας μας, που μπορεί να στηριχθεί στις δικές της δυνάμεις, τα δικά της πλεονεκτήματα. Ναι, η Ελλάδα διαθέτει μοναδικά συγκριτικά πλεονεκτήματα στις ΑΠΕ, χάρη στην υψηλή ηλιοφάνεια και το ισχυρό αιολικό δυναμικό της. Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να παραγάγουμε καθαρή και ανταγωνιστική ενέργεια, περιορίζοντας την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ενισχύοντας την ενεργειακή μας αυτονομία. Μια ενδεικτική αναφορά: το 2025 οι ΑΠΕ παρήγαγαν το 49,6% της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα. Ειδικά, τον Ιούνιο του 2026 οι ΑΠΕ έφτασαν το 58,6% της μηνιαίας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, αυτή η ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν σημαίνει κάτι για τους πολίτες, καθώς το κόστος ενέργειας είναι πολύ υψηλό. Παραμένει δυσβάσταχτο, παρότι η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ μπορεί να καλύψει και με το παραπάνω τις εγχώριες ανάγκες. Ενώ κάλλιστα μπορεί να προσελκύσει και σημαντικές επενδύσεις, εξελισσόμενη μακροπρόθεσμα σε ένα σταθερό, εξαγώγιμο και ανταγωνιστικό προϊόν.

ΔΗΜΉΤΡΗΣ ΚΑΡΑΓΚΟΥΛΈΣ ΓΕΝΙΚΌΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΉΣ ΑΝΆΠΤΥΞΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΉΣ ΤΕΧΝΙΚΉΣ ΕΤΑΙΡΕΊΑΣ RESINVEST

ΠΑΡΟΥ ΣΙΑ ΣΗ CIRCUL AR GREECE

ταν δραστηριοποιείσαι στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και καλείσαι να πεις την άποψή σου για τα ζητήματα της ενέργειας, καλείσαι να υπενθυμίσεις πρώτα και κύρια ότι η πράσινη ενέργεια αφορά την ίδια τη ζωή και την ποιότητά της. Το πόσο καθοριστική και αναγκαία είναι, δεν χρειάζεται να το περιγράψουν επιστημονικές μελέτες ή γεωπολιτικές αναλύσεις. Το υπενθυμίζει το παρόν και αυτό που απομένει για το μετά και τις γενιές που έρχονται. Το επιβεβαιώνει το πολύ θερμό καλοκαίρι που διανύουμε, τόσο λόγω του καύσωνα όσο και της ενεργειακής ανασφάλειας εξαιτίας των πολεμικών συγκρούσεων. Μιλάμε, κατά συνέπεια, για τα πάντα, όταν μιλάμε για την πράσινη ενέργεια. Μιλάμε για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που μπορούν να κάνουν χρήση κλιματιστικού χωρίς να φοβούνται τον λογαριασμό του ρεύματος. Για την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων που μπορούν να αντέξουν το κόστος

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Τι φταίει; Οι ΑΠΕ; Σίγουρα όχι. Φταίει η απουσία, διαχρονικά, ενός συνεκτικού πολιτικού σχεδιασμού για την ανάπτυξη και τη λειτουργία της αγοράς, η οποία έχει ως συνέπεια να παραμένει υψηλό το ενεργειακό κόστος, να είναι πραγματικοί οι κίνδυνοι για την ασφαλή λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, του συστήματος μεταφοράς και διανομής, και να έχουν χάσει σημαντικό μέρος της ελκυστικότητάς τους οι επενδύσεις, ιδιαίτερα στα φωτοβολταϊκά.

Φωτοβολταϊκό πάρκο, 171 MW για τη ΔΕΗ Ανανεώσιμες, Καρδία Κοζάνης.

Ενώ τις ώρες αιχμής της ηλιοφάνειας καταγράφεται υπερπαραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά, τις υπόλοιπες ώρες δημιουργείται σημαντικό έλλειμμα παραγωγής, το οποίο καλύπτεται κυρίως από μονάδες φυσικού αερίου. Και αναρωτιέται κανείς, γιατί αυτό το κενό δεν περιορίζεται με μεγαλύτερη συμμετοχή της αιολικής ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα, συμμετοχή που την παρούσα στιγμή είναι χαμηλότερη από την αναγκαία; Την απάντηση καλούνται να δώσουν, όπως και στο ερώτημα που ακολουθεί, όσοι λαμβάνουν τις πολιτικές αποφάσεις: γιατί η χώρα εξακολουθεί να είναι εξαρτημένη σε τέτοιο βαθμό από ακριβά εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ευάλωτη στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών, ενώ θα μπορούσε να εξασφαλίζει σημαντικά φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια στους οικιακούς χρήστες και τις επιχειρήσεις, να δημιουργήσει ένα πιο ασφαλές ενεργειακό σύστημα και παράλληλα να εξασφαλίσει συνθήκες βιώσιμης κερδοφορίας για τις επενδύσεις στις ΑΠΕ;

Τι ακριβώς γίνεται ή δεν γίνεται μέχρι στιγμής; Ενώ παράγεται άφθονη καθαρή ενέργεια, δεν υπάρχουν ακόμη οι απαραίτητες υποδομές αποθήκευσης και διαχείρισής της, ώστε αυτή να διοχετεύεται στο δίκτυο όταν πραγματικά χρειάζεται. Επίσης, τις ώρες που δεν υπάρχει ηλιοφάνεια, το κενό καλύπτεται από τα ορυκτά καύσιμα, αντί από τα αιολικά πάρκα, το δυναμικό των οποίων, δυστυχώς, υπολείπεται. Έτσι, ένα σημαντικό μέρος αυτού του πολύτιμου ενεργειακού δυναμικού χάνεται και οι τιμές του ρεύματος διαμορφώνονται από το ακριβό εισαγόμενο φυσικό αέριο. Η πράσινη μετάβαση προϋποθέτει ένα περισσότερο ισορροπημένο ενεργειακό μοντέλο, με ενίσχυση του ρόλου των αιολικών πάρκων, των υβριδικών φωτοβολταϊκών με συστήματα αποθήκευσης και των υπόλοιπων τεχνολογιών ΑΠΕ, καθώς και άμεση σύνδεσή τους με τους διαχειριστές του συστήματος μεταφοράς και του δικτύου. Προϋποθέτει τη δυνατότητα οι μονάδες αυτές να λειτουργούν ως κατανεμόμενες, ώστε να εντάσσονται αποτελεσματικά στον συνολικό ενεργειακό σχεδιασμό. Με άλλα λόγια, απαιτείται ένας νέος ενεργειακός σχεδιασμός που θα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις σημερινές στρεβλώσεις της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και θα μετατρέψει τις ΑΠΕ σε στα-

Αιολικός σταθμός, Ψαρά

θερό πυλώνα ανάπτυξης, ενεργειακής ασφάλειας και κοινωνικής ευημερίας. Αλλά αρκούν αυτά τα βήματα για να μετατρέψει η Ελλάδα την ενεργειακή μετάβαση σε αναπτυξιακό και γεωπολιτικό πλεονέκτημα; Όντως, δεν αρκεί να παραγάγουμε περισσότερη καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, όταν αυτή μένει ανεκμετάλλευτη και η κατανάλωση περιορισμένη. Απαιτείται να προχωρήσουμε στο επόμενο βήμα, το οποίο μάλιστα αποτελεί εθνικό στοίχημα: τον εξηλεκτρισμό της ελληνικής, αλλά και ευρύτερα της ευρωπαϊκής οικονομίας, στην οποία ο ηλεκτρισμός καλύπτει μόλις το 23% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας. Στη χώρα μας, μάλιστα, η ηλεκτρική ενέργεια καλύπτει λιγότερο από το 30% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης. Η ουσιαστική αύξηση του ποσοστού αυτού θα ενίσχυε την ασφάλεια του ενεργειακού συστήματος, θα μείωνε σημαντικά το κόστος της ενέργειας και θα περιόριζε την εξάρτηση της χώρας από τις διεθνείς ενεργειακές κρίσεις. Αυτός είναι ο εξηλεκτρισμός: η σταδιακή υποκατάσταση των ορυκτών καυσίμων από καθαρή ηλεκτρική ενέργεια στις μεταφορές, τη βιομηχανία, τον τουρισμό, τα κτίρια και άλλους παραγωγικούς τομείς. Η στρατηγική αυτή μπορεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως μοχλός προσέλκυσης νέων επενδύσεων, όπως στα data centers που απαιτούν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και εφαρμογών όπως το cold ironing στα λιμάνια, δηλαδή η ηλεκτροδότηση των πλοίων κατά τον ελλιμενισμό τους. Ο εξηλεκτρισμός της ελληνικής οικονομίας μπορεί να αποτελέσει έναν εθνικό αναπτυξιακό στόχο, μειώνοντας το ενεργειακό κόστος για τη βιομηχανία και τα νοικοκυριά, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα της χώρας, προσελκύοντας νέες επενδύσεις και συμβάλλοντας ουσιαστικά στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας και του ΑΕΠ. Επομένως, απαιτείται ένας νέος στρατηγικός σχεδιασμός για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, βασισμένος σε συγκεκριμένους πυλώνες: ανάπτυξη υβριδικών φωτοβολταϊκών, περαιτέρω ενίσχυση της αιολικής ενέργειας, άμεση διασύνδεση με τους διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς και διανομής, ουσιαστικά κίνητρα για τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας. Και αυτό δεν είναι απλώς οικονομία· είναι η πεμπτουσία ενός νέου παραγωγικού μοντέλου που πρέπει να σχεδιάσει και να εφαρμόσει κάποιος που νοιάζεται για την ανάπτυξη, το δίκαιο μέρισμά της, την ασφάλεια και το μέλλον αυτής της χώρας.

Λεωφόρος Α. Συγγρού 40-42, Αθήνα 117 42, +30 214 416 7380 E: info@resinvest.gr W: resinvest.gr

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

Π ΡΆΣ ΙΝΗ

Μ ΕΤΆ Β Α ΣΗ

ΝΊΚΟΣ ΒΈΤΤΑΣ

ΗΛΊΑΣ ΝΤΈΜΙΑΝ

Γενικός Διευθυντής ΙΟΒΕ και Καθηγητής ΟΠΑ

Επικεφαλής Τμήματος Περιβαλλοντικών Οικονομικών ΙΟΒΕ

Η πράσινη μετάβαση και η νέα ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βιομηχανίας

πράσινη μετάβαση παραμένει στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού δημόσιου και πολιτικού διαλόγου, όχι μόνο ως περιβαλλοντική αναγκαιότητα, αλλά και ως ζήτημα βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας. Το ερώτημα τίθεται πλέον με πιο άμεσο τρόπο: μπορεί η μετάβαση που επιταχύνεται από τις ευρωπαϊκές πολιτικές για το περιβάλλον και το κλίμα να λειτουργήσει ως μοχλός παραγωγικής αναβάθμισης ή κινδυνεύει, εάν δεν σχεδιαστεί σωστά, να εξελιχθεί σε πρόσθετο εμπόδιο για την ευρωπαϊκή και την ελληνική βιομηχανία; Η ανησυχία αυτή δεν είναι αβάσιμη. Η βιομηχανία καλείται να επενδύσει σε νέες ακριβές τεχνολογίες, να περιορίσει τις εκπομπές της και να προσαρμοστεί σε ένα ολοένα αυστηρότερο κανονιστικό πλαίσιο. Την ίδια στιγμή, ανταγωνίζεται παραγωγούς από τρίτες χώρες που συχνά λειτουργούν με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, ελαστικότερα περιβαλλοντικά πρότυπα και σε κάποιες περιπτώσεις, σημαντική κρατική στήριξη. Επομένως, η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής και ελληνικής μεταποίησης δεν πρέπει να αποτελεί απλώς παράλληλο στόχο της πράσινης μετάβασης, αλλά προϋπόθεση για την επιτυχημένη εφαρμογή της.

Από την κλιματική πολιτική στη βιομηχανική στρατηγική Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να αναγνωρίζει όλο και περισσότερο αυτή τη διάσταση. Η έκθεση Draghi, οι πρόσφατες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την ανταγωνιστικότητα

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

και η Καθαρή Βιομηχανική Συμφωνία αναδεικνύουν ότι η βιομηχανική πολιτική και η πολιτική για το κλίμα δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως δύο ξεχωριστοί κόσμοι. Η μετάβαση σε μια οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών θα είναι οικονομικά και κοινωνικά βιώσιμη μόνο εφόσον συνοδεύεται από επενδύσεις, καινοτομία, παραγωγή και δημιουργία προστιθέμενης αξίας και θέσεων εργασίας υψηλών αμοιβών εντός της Ευρώπης.

Ποιος θα παράγει τις τεχνολογίες της μετάβασης; Σε αυτό το πλαίσιο, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι απλώς πώς θα γίνει πιο πράσινη η βιομηχανία, αλλά ποιος θα παράγει τις τεχνολογίες της μετάβασης. Οι επενδύσεις σε συστήματα κυκλικής οικονομίας, φωτοβολταϊκά, ανεμογεννήτριες, μπαταρίες, τεχνολογίες δέσμευσης άνθρακα και άλλες τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών θα αποτελέσουν βασικό άξονα των επόμενων ετών. Εάν η Ευρώπη περιοριστεί στην εισαγωγή αυτών

Οι πράσινες βιομηχανικές επενδύσεις συχνά απαιτούν υψηλό αρχικό κεφάλαιο και δεν αποδίδουν πάντοτε άμεσα

των λύσεων από τρίτες χώρες, η μετάβαση μπορεί ίσως να έχει περιβαλλοντικό αποτέλεσμα, αλλά περιορισμένη συμβολή στην παραγωγική αναβάθμιση, την απασχόληση και την τεχνολογική αυτονομία της ευρωπαϊκής οικονομίας. Αντίθετα, όταν μεγαλύτερο μέρος της αλυσίδας αξίας – από την έρευνα και τον σχεδιασμό έως την παραγωγή, τη συναρμολόγηση και την εγκατάσταση – αναπτύσσεται εντός της Ευρώπης, τα οφέλη πολλαπλασιάζονται. Δημιουργούνται θέσεις εργασίας, αυξάνεται η εγχώρια προστιθέμενη αξία, ενισχύονται οι εφοδιαστικές αλυσίδες και βελτιώνεται η ανθεκτικότητα. Με άλλα λόγια, η πράσινη μετάβαση μπορεί υπό προϋποθέσεις να τροφοδοτήσει έναν νέο κύκλο βιομηχανικής ανάπτυξης με τη διαφορά να κρίνεται από το αν οι στόχοι του Κανονισμού για τη Βιομηχανία των Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών θα μεταφραστούν σε πραγματική παραγωγή, επενδύσεις και τεχνογνωσία εντός Ευρώπης.

Η ελληνική ευκαιρία και οι προϋποθέσεις επιτυχίας Για την Ελλάδα, η συζήτηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, η χώρα εξακολουθεί να διαθέτει μικρότερη βιομηχανική βάση σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, με μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας να βασίζεται σε υπηρεσίες. Όμως η παραγωγικότητα, η καινοτομία και οι υψηλότερες αμοιβές χρειάζονται και ισχυρότερη παραγωγική βάση: δραστηριότητες που δημιουργούν, ενσωματώνουν και διαχέουν τεχνολογία στην υπόλοιπη οικονομία. Το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα είναι σε ποιον βαθμό η πράσινη μετάβαση θα λειτουργήσει ως μοχλός παραγωγικού μετασχηματισμού ή ως πρόσθετο κόστος προσαρμογής. Η ευκαιρία είναι σημαντική, αλλά όχι αυτονόητη. Η Ελλάδα δεν μπορεί και δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί ευθέως τις μεγαλύτερες βιομηχανικές οικονομίες της Ευρώπης σε όλο το εύρος των πράσινων και περιβαλλοντικών τεχνολογιών. Μπορεί όμως να διεκδικήσει στοχευμένο ρόλο σε επιμέρους σημαντικούς κρίκους των ευρωπαϊκών αλυσίδων αξίας, αξιοποιώντας υφιστάμενες παραγωγικές

δυνατότητες, τεχνογνωσία και επιχειρηματικά δίκτυα σε τομείς όπως, ενδεικτικά, τα δομικά υλικά, η μεταλλουργία, τα καλώδια και ο ηλεκτρολογικός εξοπλισμός, τα ενεργειακά έργα, και η κατασκευή ναυτιλιακού εξοπλισμού. Η δυνατότητα αυτή θα κριθεί και από το εάν οι επενδύσεις θα συνοδευτούν από ευρύτερες μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την παραγωγικότητα: ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης, αποτελεσματικότερη δημόσια διοίκηση, καλύτερη σύνδεση εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας, ενίσχυση της καινοτομίας και διευκόλυνση της μεγέθυνσης των επιχειρήσεων. Μόνο έτσι η πράσινη μετάβαση μπορεί να μετατραπεί από κόστος προσαρμογής σε ρεαλιστική ευκαιρία ένταξης της Ελλάδας σε νέες παραγωγικές αλυσίδες αξίας. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές είναι αναγκαίες, αλλά δεν αρκούν. Η ενεργοποίηση των σχετικών επενδύσεων προϋποθέτει κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία και μηχανισμούς επιμερισμού του επενδυτικού κινδύνου. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσβαση σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης. Προγράμματα άμεσης χρηματοδότησης, όπως το LIFE, το Horizon Europe και το Ταμείο Καινοτομίας, καθώς και οι πόροι του μελλοντικού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, μπορούν να επιτρέψουν στην ελληνική βιομηχανία να επιδείξει και να φέρει νέες λύσεις στην αγορά. Φυσικά, η δυνατότητα της ελληνικής βιομηχανίας να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες της πράσινης μετάβασης δεν θα κριθεί μόνο από τα κεφάλαια ή τις τεχνολογίες, αλλά και από την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού. Η πράσινη μετάβαση θα αναδιατάξει παραγωγικές δομές, αγορές και αλυσίδες αξίας. Το ερώτημα για την Ελλάδα είναι αν θα παρακολουθήσει αυτή τη διαδικασία ως χρήστης εισαγόμενων λύσεων ή αν θα διεκδικήσει ρόλο σε επιλεγμένα τμήματα της νέας παραγωγικής βάσης. Εκεί βρίσκεται και το πραγματικό περιθώριο πολιτικής: όχι σε μια γενική φιλοδοξία βιομηχανικής αυτάρκειας, αλλά σε στοχευμένες επιλογές που αυξάνουν την παραγωγικότητα και την ανθεκτικότητα της οικονομίας.

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

CONSTRAT

"Shaping the Future of Water"

Μετασχηματίζοντας τη διαχείριση του νερού μέσα από την καινοτομία Έξυπνα δίκτυα για λιγότερες απώλειες και ανθεκτικότερες υποδομές.

ΠΑΡΟΥ ΣΙΑ ΣΗ CIRCUL AR GREECE

ο νερό αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους του πλανήτη και η βιώσιμη διαχείρισή του είναι σήμερα πιο κρίσιμη από ποτέ. Η κλιματική αλλαγή, η αυξανόμενη ζήτηση και η ανάγκη εκσυγχρονισμού των υποδομών καθιστούν αναγκαία την αξιοποίηση τεχνολογιών που ενισχύουν την αποδοτικότητα, την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα των δικτύων ύδρευσης. Η CONSTRAT βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της μετάβασης. Από το 2001, σχεδιάζει και υλοποιεί καινοτόμες λύσεις που επιταχύνουν τον ψηφιακό μετασχηματισμό των υποδομών ύδρευσης και συμβάλλουν ουσιαστικά στη βιώσιμη διαχείριση του κύκλου του νερού. Με μια ομάδα περισσότερων από 130 εξειδικευμένων επιστημόνων, μηχανικών και στελεχών, ισχυρή παρουσία σε ολόκληρη την Ελλάδα και μακροχρόνιες συνεργασίες με περισσότερους από 72 Δήμους και 101 Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης, η εταιρεία αξιοποιεί την τεχνογνωσία και την καινοτομία για να αναπτύσσει λύσεις που ενισχύουν την ανθεκτικότητα των υποδομών, προστατεύουν τους φυσικούς πόρους και δημιουργούν πραγματική αξία για τις τοπικές κοινωνίες. Η CONSTRAT αναπτύσσει τεχνολογίες για την «έξυπνη» διαχείριση δικτύων, συνδυάζοντας προηγμένο εξοπλισμό, λογισμικό και εξειδικευμένες υπηρεσίες. Εκπροσωπώντας περισσότερους από 20 κορυφαίους διεθνείς κατασκευαστές, προσφέρει ολοκληρωμένες λύσεις, καλύπτοντας κάθε στάδιο του κύκλου του νερού. Παράλληλα, αναβαθμίζει τις υφιστάμενες υποδομές ύδρευσης μέσα από σύγχρονες τεχνολογίες τηλεμετρίας, τηλεελέγχου, τηλεχειρισμού, ανίχνευσης διαρροών, αυτοματισμών, έξυπνων υδρομέτρων και προηγμένων ψηφιακών πλατφορμών διαχείρισης δεδομένων, συμβάλλοντας στον εκσυγχρονισμό και τη βιώσιμη λειτουργία των δικτύων.

Η πολυετής εμπειρία της στην αναβάθμιση υφιστάμενων δικτύων ύδρευσης και στην υλοποίηση ολοκληρωμένων έργων ψηφιακού μετασχηματισμού επιτρέπει στους οργανισμούς ύδρευσης να αξιοποιούν δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, να εντοπίζουν έγκαιρα διαρροές, να βελτιστοποιούν τη λειτουργία των δικτύων τους και να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις που οδηγούν σε εξοικονόμηση νερού και ενέργειας, περιορισμό του λειτουργικού κόστους, ενίσχυση των εσόδων μέσω της μείωσης του μη τιμολογούμενου νερού και συνολικά σε πιο αποδοτική και βιώσιμη λειτουργία των οργανισμών. Με όραμα ένα μέλλον όπου κάθε σταγόνα νερού αξιοποιείται με τον βέλτιστο τρόπο, η CONSTRAT συνεχίζει να επενδύει σε τεχνολογίες που μετασχηματίζουν τις υποδομές ύδρευσης, προσφέροντας ολοκληρωμένες λύσεις που καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο του νερού και συμβάλλουν στη δημιουργία πιο έξυπνων, ανθεκτικών και βιώσιμων πόλεων.

Μετρήσιμο αποτύπωμα στα δίκτυα ύδρευσης

Το αποτύπωμα της CONSTRAT στην ελληνική αγορά είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Την τελευταία τριετία έχει υλοποιήσει έργα προμήθειας και εγκατάστασης συνολικής αξίας άνω των €50 εκατομμυρίων, ενώ οι τεχνολογίες της υποστηρίζουν περισσότερες από 2.000 εγκαταστάσεις τηλεελέγχου και 400.000 υδρόμετρα σε λειτουργία.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Λεωφόρος Λαυρίου 99Γ, Τ.Κ. 19002, Παιανία Τ: 210 6621135, W: www.constrat.gr

SPE CI AL

REP ORT

Η βιομηχανία επανασχεδιάζει την κυκλικότητα Η οικονομία των πόρων φέρνει την κυκλικότητα μέσα στην παραγωγή, εκεί όπου νερό, υπολείμματα και δευτερογενή υλικά μετατρέπονται σε ανθεκτικότητα, έλεγχο κόστους και νέα βιομηχανική αξία για την ελληνική βιομηχανία. ΓΡΆΦΕΙ Ο ΔΗΜΉΤΡΗΣ ΚΟΡΔΕΡΆΣ

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

ια δεκαετίες, η βιομηχανική παραγωγή οργανώθηκε γύρω από μια απλή, αλλά ολοένα και πιο ακριβή παραδοχή: οι πρώτες ύλες εισέρχονται στη γραμμή παραγωγής, τα προϊόντα βγαίνουν στην αγορά και ό,τι περισσεύει αντιμετωπίζεται ως απώλεια. Σήμερα, αυτή η εξίσωση αλλάζει. Το νερό, τα απόβλητα, τα υπολείμματα και τα δευτερογενή υλικά παύουν να βρίσκονται στο τέλος της διαδικασίας και μετακινούνται στον πυρήνα της βιομηχανικής στρατηγικής. Για την ελληνική βιομηχανία, η μετάβαση στην οικονομία των πόρων δεν είναι απλώς ζήτημα περιβαλλοντικής συμμόρφωσης ή προσαρμογής στις ευρωπαϊκές απαιτήσεις. Είναι ένας νέος τρόπος οργάνωσης της παραγωγής, με άμεση επίδραση στο κόστος, στην ανθεκτικότητα και στην ανταγωνιστικότητα. Από τα κλειστά κυκλώματα νερού και την αξιοποίηση αποβλήτων έως τα μοντέλα waste-to-resource και τη βιομηχανική συμβίωση, η κυκλικότητα περνά πλέον από τη θεωρία στην πράξη της παραγωγής.

Στρατηγική επαναθεώρηση του νερού στη βιομηχανική παραγωγή Η διαθεσιμότητα του νερού εξελίσσεται ίσως στον κρισιμότερο παράγοντα για τη βιομηχανική συνέχεια στην Ελλάδα, καθώς η χώρα μας βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής ευαλωτότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ΝΑ Ευρώπη. Οι βιομηχανίες έντασης νερού, όπως η επεξεργασία τροφίμων και ποτών, η χημική βιομηχανία, η κλωστοϋφαντουργία και η μεταλλουργία, καλούνται να ανασχεδιάσουν εκ βάθρων τις παραγωγικές τους διαδικασίες στο πλαίσιο της νέας αυτής πραγματικότητας. Η παραδοσιακή προσέγγιση της συνεχούς άντλησης και της μεταγενέστερης απλής επεξεργασίας των λυμάτων αντικαθίσταται πλέον από κλειστά κυκλώματα νερού, όπου ο στόχος είναι η μηδενική υγρή απόρριψη (Zero Liquid Discharge). Μέσω προηγμένων τεχνολογιών φιλτραρίσματος, όπως η αντίστροφη όσμωση, η υπερδιήθηση και οι βιοαντιδραστήρες μεμβράνης, τα βιομηχανικά απόβλητα καθαρίζονται σε τέτοιο βαθμό ώστε να εισάγονται εκ νέου στην αρχή της παραγωγικής διαδικασίας ή να χρησιμοποιούνται για ψύξη και καθαρισμό. Το οικονομικό όφελος από αυτή τη μεταστροφή είναι διπλό, καθώς μειώνει δραστικά το κόστος προμήθειας πρωτογενούς νερού, ενώ ταυτόχρονα εκμηδενίζει τα πρόστιμα ή τα τέλη αποχέτευσης και ρύπανσης. Επιπλέον, η ελληνική αγορά αρχίζει να αξιοποιεί συστηματικά το μοντέλο της ανακύκλωσης των αστικών λυμάτων για βιομηχανική και γεωργική χρήση. Μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές που βρίσκονται σε περιοχές με ξηρό κλίμα ή κοντά σε αστικά κέντρα συνάπτουν συνεργασίες με τις τοπικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, ώστε να προμηθεύονται κατάλληλα επεξεργασμένο νερό από τους βιολογικούς καθαρισμούς. Αυτή η προσέγγιση όχι μόνο θωρακίζει τη βιομηχανία απέναντι σε περιόδους λειψυδρίας, αλλά απελευθερώνει πολύτιμες ποσότητες πόσιμου νερού για τις τοπικές κοινωνίες, δημιουργώντας ένα ισχυρό θετικό αποτύπωμα στην τοπική αποδοχή των βιομηχανικών δραστηριοτήτων.

Η έννοια του αποβλήτου υφίσταται μια ριζική αλλαγή νοήματος, αλλά και μια οικονομική μεταβολή, καθώς παύει να θεωρείται ένα περιβαλλοντικό βάρος που απαιτεί δαπανηρή υγειονομική ταφή και μετατρέπεται σε μια υπέργεια δεξαμενή πρώτων υλών Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT

Από τη διαχείριση αποβλήτων στην εξόρυξη δευτερογενών υλικών Η έννοια του αποβλήτου υφίσταται μια ριζική αλλαγή νοήματος, αλλά και μια οικονομική μεταβολή, καθώς παύει να θεωρείται ένα περιβαλλοντικό βάρος που απαιτεί δαπανηρή υγειονομική ταφή και μετατρέπεται σε μια υπέργεια δεξαμενή πρώτων υλών. Η αστική και βιομηχανική «μεταλλευτική» (urban mining) κερδίζει συνεχώς έδαφος στην Ελλάδα, με την εγχώρια βιομηχανία να αναζητά τρόπους να αντικαταστήσει τις παρθένες πρώτες ύλες με δευτερογενή υλικά. Στον κατασκευαστικό κλάδο, ο οποίος ιστορικά ευθύνεται για τεράστιους όγκους αποβλήτων, η ανακύκλωση των αποβλήτων εκσκαφών, κατασκευών και κατεδαφίσεων επιτρέπει την παραγωγή δευτερογενών αδρανών υλικών, τα οποία επαναχρησιμοποιούνται στην οδοποιία και στην παραγωγή νέων δομικών προϊόντων. Ανάλογη κινητικότητα παρατηρείται και στον κλάδο της πλαστικής βιομηχανίας, όπου η ζήτηση για ανακυκλωμένο πλαστικό (rPET, rHDPE) έχει εκτοξευθεί, ωθούμενη τόσο από τη νομοθεσία όσο και από τις απαιτήσεις των καταναλωτών για πράσινη συσκευασία. Οι ελληνικές επιχειρήσεις επενδύουν σε σύγχρονες μονάδες μηχανικής και χημικής ανακύκλωσης, οι οποίες μπορούν να διαχωρίσουν και να καθαρίσουν σύνθετα πλαστικά πολυμερή, παραδίδοντας στην αγορά κόκκους υψηλής καθαρότητας, έτοιμους να ξαναμπούν στην παραγωγική αλυσίδα. Αυτή η δυναμική μειώνει την εξάρτηση της χώρας από τις εισαγωγές πετρελαιοειδών πρώτων υλών και σταθεροποιεί το κόστος παραγωγής απέναντι στις έντονες διακυμάνσεις των διεθνών τιμών των εμπορευμάτων.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Μοντέλα Waste-to-Resource Η πλήρης αξιοποίηση των οργανικών αποβλήτων αποτελεί έναν ακόμη κεντρικό πυλώνα της νέας οικονομίας των πόρων, με τα μοντέλα waste-to-resource να προσφέρουν λύσεις τόσο στο επίπεδο της ενέργειας όσο και της γεωργίας. Η αναερόβια χώνευση οργανικών υπολειμμάτων από τον αγροδιατροφικό τομέα, τις κτηνοτροφικές μονάδες και τα αστικά βιοαπόβλητα επιτρέπει την παραγωγή βιοαερίου, το οποίο στη συνέχεια αναβαθμίζεται σε βιομεθάνιο. Το βιομεθάνιο αποτελεί ένα ανανεώσιμο καύσιμο άμεσης αντικατάστασης του φυσικού αερίου, το οποίο μπορεί να διοχετευθεί απευθείας στο υφιστάμενο δίκτυο ή να χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες των βαρέων οχημάτων μεταφορών, προσφέροντας μια αξιόπιστη λύση απάνθρακοποίησης. Παράλληλα, το στερεό υπόλειμμα της διαδικασίας αυτής, η χωνευμένη μάζα, μετατρέπεται μετά από κατάλληλη επεξεργασία σε υψηλής ποιότητας οργανικό λίπασμα και βελτιωτικό εδάφους. Με τον τρόπο αυτό, κλείνει ο κύκλος των θρεπτικών συστατικών, καθώς ο φώσφορος, το άζωτο και το κάλιο που απομακρύνθηκαν από το έδαφος κατά τη συγκομιδή επιστρέφουν σε αυτό, μειώνοντας την ανάγκη για χημικά λιπάσματα που έχουν υψηλό ενεργειακό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Στην Ελλάδα, η ανάπτυξη σταθμών βιομεθανίου και μονάδων κομποστοποίησης μεγάλης κλίμακας δημιουργεί ένα νέο περιφερειακό οικονομικό οικοσύστημα, προσφέροντας επιπλέον εισόδημα στους αγρότες και μειώνοντας το κόστος διαχείρισης των δημοτικών απορριμμάτων.

Οι νέοι κανόνες της κυκλικότητας

Επενδυτική έκρηξη και ο ρόλος των ΣΔΙΤ

Η μετάβαση αυτή δεν πραγματοποιείται σε θεσμικό κενό, αλλά καθοδηγείται από το εξαιρετικά φιλόδοξο και αυστηρό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Νέο Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία, το οποίο αποτελεί βασικό δομικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, θέτει συγκεκριμένους και δεσμευτικούς στόχους για όλα τα κράτη μέλη. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η υποχρέωση για τη μείωση της υγειονομικής ταφής των αστικών αποβλήτων σε ποσοστό κάτω του 10% έως το 2035, ένας στόχος που απαιτεί ριζική αναδιάρθρωση των συστημάτων συλλογής και επεξεργασίας στην Ελλάδα, όπου ιστορικά τα ποσοστά ταφής ήταν ιδιαίτερα υψηλά. Επιπλέον, οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί εισάγουν αυστηρές απαιτήσεις για τον οικολογικό σχεδιασμό των προϊόντων (Ecodesign for Sustainable Products Regulation). Τα προϊόντα που κυκλοφορούν στην ευρωπαϊκή αγορά πρέπει να σχεδιάζονται με τρόπο που να διευκολύνει την επισκευή, την αναβάθμιση και, τελικά, την ανακύκλωσή τους, ενώ καθιερώνεται το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος (Digital Product Passport). Αυτό το ψηφιακό εργαλείο θα συνοδεύει κάθε προϊόν καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του, παρέχοντας διαφανείς πληροφορίες για τη σύνθεσή του, την προέλευση των υλικών του και τις δυνατότητες ανακύκλωσής του. Οι ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις καλούνται να προσαρμοστούν άμεσα σε αυτές τις προδιαγραφές, καθώς η αδυναμία συμμόρφωσης θα σημάνει αυτόματα τον αποκλεισμό τους από τις πλούσιες αγορές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης.

Η ανάγκη για άμεση δημιουργία υποδομών έχει πυροδοτήσει ένα πρωτοφανές κύμα επενδύσεων στην ελληνική αγορά κυκλικής οικονομίας, με τη συμμετοχή μεγάλων εγχώριων και διεθνών επιχειρηματικών ομίλων. Οι Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) αποτελούν το βασικό όχημα για την υλοποίηση των νέων Μονάδων Ανάκτησης και Ανακύκλωσης (ΜΑΑ) σε ολόκληρη την επικράτεια. Οι σύγχρονες αυτές μονάδες ξεπερνούν την παραδοσιακή έννοια της απλής διαλογής και ενσωματώνουν τεχνολογίες αιχμής, όπως οπτικούς διαχωριστές με τεχνητή νοημοσύνη και ρομποτικά συστήματα, που μπορούν να εντοπίζουν και να ανακτούν ανακυκλώσιμα υλικά με εξαιρετική ταχύτητα και ακρίβεια. Οι επενδύσεις αυτές χρηματοδοτούνται από ένα μείγμα ιδιωτικών κεφαλαίων, τραπεζικού δανεισμού και σημαντικών πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) και το ΕΣΠΑ. Η ελληνική αγορά κυκλικής διαχείρισης πόρων δεν θεωρείται πλέον ένας κλάδος χαμηλής τεχνολογικής έντασης, αλλά ένας ελκυστικός επενδυτικός προορισμός που προσελκύει κεφάλαια υψηλής απόδοσης. Η δημιουργία αυτών των υποδομών επιτρέπει τη δημιουργία σταθερών, ποιοτικών θέσεων εργασίας στην περιφέρεια, ενώ παράλληλα μειώνει το περιβαλλοντικό κόστος των δήμων, βελτιώνοντας τη δημοσιονομική τους εικόνα και επιτρέποντας τη μείωση των δημοτικών τελών για τους συνεπείς πολίτες και επιχειρήσεις.

Η ελληνική θεσμική απάντηση

Ο δρόμος προς το μέλλον

Σε εθνικό επίπεδο, η Ελλάδα έχει ενσωματώσει τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις μέσα από ένα πλέγμα νόμων και στρατηγικών σχεδίων, με κεντρικό πυλώνα τον Εθνικό Κλιματικό Νόμο και τον επικαιροποιημένο Εθνικό Σχεδιασμό Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ). Το θεσμικό πλαίσιο εστιάζει πλέον ξεκάθαρα στην εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» και στην παροχή κινήτρων για τη μείωση της παραγωγής αποβλήτων. Η σταδιακή εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω» (Pay-As-You-Throw) για τους δήμους και τις επιχειρήσεις αναμένεται να αλλάξει ριζικά την οικονομική εξίσωση της διαχείρισης απορριμμάτων, καθιστώντας τη διαλογή στην πηγή την πιο συμφέρουσα επιλογή. Παράλληλα, διευρύνεται και αυστηροποιείται το πλαίσιο των Συστημάτων Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού (ΣΔΕΠ). Οι κατασκευαστές και οι εισαγωγείς προϊόντων αναλαμβάνουν το πλήρες οικονομικό και οργανωτικό βάρος της διαχείρισης των προϊόντων τους μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους, καλύπτοντας νέες κατηγορίες όπως τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, τα γεωργικά πλαστικά και τα στρώματα. Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η θεσμοθέτηση του συστήματος επιστροφής εγγύησης (Deposit Return Scheme - DRS) για τις συσκευασίες ποτών από πλαστικό, αλουμίνιο και γυαλί, το οποίο στοχεύει στην επίτευξη εξαιρετικά υψηλών ποσοστών καθαρής συλλογής, τροφοδοτώντας την εγχώρια βιομηχανία ανακύκλωσης με υλικά κορυφαίας ποιότητας.

Παρά τη σημαντική πρόοδο και τη δεδομένη πολιτική και επιχειρηματική βούληση, η πλήρης επικράτηση της νέας οικονομίας των πόρων στην Ελλάδα έρχεται αντιμέτωπη με σημαντικές προκλήσεις. Η κυριότερη από αυτές είναι η ανάγκη για βαθιά πολιτισμική αλλαγή και εκπαίδευση, τόσο των καταναλωτών όσο και των στελεχών των επιχειρήσεων. Η διαλογή στην πηγή πρέπει να γίνει οργανικό κομμάτι της καθημερινότητας, ενώ οι σχεδιαστές προϊόντων πρέπει να μάθουν να σκέφτονται με όρους κυκλικότητας από την πρώτη κιόλας σύλληψη μιας ιδέας. Επιπλέον, η γραφειοκρατία και οι καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις νέων καινοτόμων μονάδων αξιοποίησης αποβλήτων αποτελούν συχνά τροχοπέδη για τις ιδιωτικές επενδύσεις. Για την υπέρβαση αυτών των εμποδίων, η αγορά επιστρατεύει μια σειρά από εξειδικευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία. Τα πράσινα ομόλογα και οι δανειακές συμβάσεις που συνδέονται με ρήτρες βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Loans) γίνονται όλο και πιο δημοφιλή, προσφέροντας χαμηλότερο κόστος δανεισμού σε επιχειρήσεις που επιτυγχάνουν συγκεκριμένους στόχους μείωσης των απωλειών νερού, αύξησης της χρήσης δευτερογενών υλικών ή μείωσης των αποβλήτων τους. Η ελληνική βιομηχανία βρίσκεται σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι, καθώς η ταχύτητα με την οποία θα ενσωματώσει αυτές τις αλλαγές θα κρίνει τη θέση της στον νέο διεθνή καταμερισμό εργασίας.

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

Δ Ι ΑΧΕ ΊΡ ΙΣΗ

Α Π ΟΒ Λ Ή Τ Ω Ν

ΚΑΘ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΑΡΑΒΏΣΗΣ Αντιπρόεδρος Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας & Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και Πρόεδρος του Κλάδου Αποβλήτων. Κάτοχος της Έδρας UNESCO για την Πράσινη Καινοτομία και Κυκλική Οικονομία του ΕΜΠ

Τα απόβλητα περνούν στην εποχή της ρυθμιζόμενης αξίας

διαχείριση αποβλήτων εισέρχεται σε μια νέα φάση θεσμικής ωρίμανσης και οικονομικής αναδιάρθρωσης. Δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως περιβαλλοντική υποχρέωση ή ζήτημα συμμόρφωσης, αλλά ως πεδίο οργάνωσης μιας νέας ρυθμιζόμενης αγοράς, με οικονομική αξία, αναπτυξιακή δυναμική και σημαντικές επενδυτικές προοπτικές για την κοινωνία και την οικονομία. Στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης βρίσκεται το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την Κυκλική Οικονομία: από την αναθεωρημένη Οδηγία-Πλαίσιο για τα Απόβλητα έως την αναμενόμενη Πράξη για την Κυκλική Οικονομία (Circular Economy Act), η οποία θέτει πιο φιλόδοξους στόχους ανακύκλωσης, ενισχύει τη Διευρυμένη Ευθύνη Παραγωγού και ανοίγει νέους δρόμους για την ανάπτυξη αγορών δευτερογενών πρώτων υλών, τόσο σε ελληνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η ρύθμιση ως προϋπόθεση επενδύσεων Ο ρόλος της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) αναδεικνύεται ως κρίσιμος. Η ΡΑΑΕΥ δεν στοχεύει απλώς στην εποπτεία των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ), αλλά στη διαμόρφωση των κανόνων της αγοράς, στην αξιολόγηση της διαχειριστικής επάρκειας των ΦοΔΣΑ, στην προαγωγή της διαφάνειας, στη διασφάλιση της εφαρμογής της αρχής «ο Ρυπαίνων Πληρώνει» και της ανταποδοτικότητας σε όλους τους κρίκους της διαχείρισης. Η διαφάνεια είναι μια έννοια που ακούγεται έντονα στις μέρες μας. Στο πλαίσιο της διαχείρισης αποβλήτων, προϋποθέτει αξιόπιστα δεδομένα και ιχνηλασιμότητα σε κάθε στάδιο της αλυσίδας: από την παραγωγή έως την τελική διάθεση. Χωρίς ψηφιακά συστήματα παρακολούθησης και δείκτες επιδόσεων, κανένας ισχυρισμός για «κλείσιμο των κύκλων παραγωγής» δεν μπορεί να τεκμηριωθεί. Τα δεδομένα είναι η βάση της εμπιστοσύνης και η εμπιστοσύνη είναι η βάση κάθε λειτουργικής αγοράς.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Η ρύθμιση ως προϋπόθεση επενδύσεων Οι νέες κανονιστικές απαιτήσεις για διαλογή στην πηγή, βιοαπόβλητα, κλωστοϋφαντουργικά και ΑΗΗΕ επιβάλλουν σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές επεξεργασίας, μονάδες κομποστοποίησης και ανακύκλωσης, αλλά και σε ψηφιακά συστήματα διαχείρισης. Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η καίρια λειτουργία της ρύθμισης, δηλαδή, η μείωση του επενδυτικού ρίσκου. Ένα σαφές, προβλέψιμο και αξιόπιστο κανονιστικό περιβάλλον δεν περιορίζει τις επενδύσεις αντιθέτως, τις προσελκύει. Ορίζει τους όρους της αγοράς, διασφαλίζει ισότιμους όρους ανταγωνισμού και παρέχει στους επενδυτές τη βεβαιότητα που χρειάζονται για μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις. Με άλλα λόγια, η ρύθμιση δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη αλλά η προϋπόθεσή της. Η Ελλάδα έχει μπροστά της μια ουσιαστική ευκαιρία: να μετατρέψει τη συμμόρφωση σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, να αναπτύξει ώριμες αγορές ανακυκλωμένων υλικών και να τοποθετηθεί στρατηγικά στον ευρωπαϊκό χάρτη της κυκλικής οικονομίας, με επενδύσεις που δημιουργούν θέσεις εργασίας, ενισχύουν την τοπική οικονομία και μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες. Αυτό απαιτεί όραμα, θεσμική συνέπεια και ένα ισχυρό ρυθμιστικό πλαίσιο που να τα υπηρετεί.

Η Ελλάδα έχει μπροστά της μια ουσιαστική ευκαιρία: να μετατρέψει τη συμμόρφωση σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα

Θ Ε Σ Μ Ο Ί

ΚΥ Κ ΛΙ Κ Ή

Μ Ε ΤΆΒΑ ΣΗ

ΔΡ. ΔΙΟΝΥΣΊΑ – ΘΕΟΔΏΡΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΠΟΎΛΟΥ Πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής

Από τη νομοθεσία στην πράξη: η θεσμική πρόκληση της κυκλικής οικονομίας

σύγχρονη οικονομία, για να είναι βιώσιμη και κλιματικά ανθεκτική, προϋποθέτει την επιτάχυνση της μετάβασης σε ένα νέο παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο. Ένα μοντέλο όπου οι φυσικοί πόροι αξιοποιούνται ορθολογικά, τα απόβλητα περιορίζονται και η αξία των προϊόντων και των υλικών διατηρείται για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτή είναι η ουσία της κυκλικής οικονομίας, η οποία αποτελεί βασικό εργαλείο για την υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και την επίτευξη του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Η χώρα μας έχει προχωρήσει τα τελευταία χρόνια σε σημαντικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις, εναρμονιζόμενη με τις ευρωπαϊκές στρατηγικές. Ωστόσο, το μεγάλο ζητούμενο δεν είναι πλέον η παραγωγή νέας νομοθεσίας, αλλά η συνεπής και αποτελεσματική εφαρμογή της. Η μετάβαση σε μια πραγματικά κυκλική οικονομία προϋποθέτει κάτι περισσότερο από ένα σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο. Απαιτεί τεχνολογική και οικολογική καινοτομία, επενδύσεις στην έρευνα, ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων, ενεργό συμμετοχή όλων των κρίκων της αλυσίδας αξίας και συνέργειες μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Προϋποθέτει, επίσης, σταθερούς κανόνες, θεσμική συνέχεια, αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου, διαρκή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, καθώς και ένα περιβάλλον που επιβραβεύει την υπεύθυνη επιχειρηματικότητα και ενισχύει τη λογοδοσία. Μόνον έτσι οι πολιτικές θα μεταφραστούν σε πραγματικές επενδύσεις, καινοτομία, νέες θέσεις εργασίας και ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος.

ανάδειξης καινοτόμων προσεγγίσεων και τεχνολογιών που μπορούν να δώσουν λύσεις σε χρόνια περιβαλλοντικά ζητήματα. Παράλληλα, φέρνει στο ίδιο τραπέζι εκπροσώπους της επιστημονικής και επιχειρηματικής κοινότητας, της αυτοδιοίκησης, των παραγωγικών φορέων και της κοινωνίας των πολιτών. Μέσα από συνεδριάσεις, ακροάσεις φορέων και θεματικές συζητήσεις, παρακολουθεί την πρόοδο της χώρας στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων, αναδεικνύει καλές πρακτικές, επισπεύδει εξελίξεις και συμβάλλει στη διαμόρφωση τεκμηριωμένων πολιτικών προτάσεων. Η κυκλική οικονομία αποτελεί σταθερή προτεραιότητα των εργασιών της Επιτροπής. Μέσα από εξειδικευμένες συνεδριάσεις και ακροάσεις φορέων έχουν αναδειχθεί ζητήματα, όπως η βιώσιμη διαχείριση των αποβλήτων, η ανακύκλωση, οι ειδικές ροές αποβλήτων, η ενίσχυση της κυκλικότητας στη βιομηχανία και στις τοπικές κοινωνίες, αλλά και η ανάγκη ανάπτυξης νέων χρηματοδοτικών εργαλείων που θα επιταχύνουν τις πράσινες επενδύσεις. Η κυκλική οικονομία αποτελεί, τελικά, μια βαθιά θεσμική μεταρρύθμιση. Η επιτυχία της θα κριθεί από την ικανότητά μας να μετατρέψουμε τη νομοθεσία σε μετρήσιμα αποτελέσματα για την οικονομία, το περιβάλλον και την κοινωνία. Σε αυτή τη συλλογική προσπάθεια, η Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής θα συνεχίσει να λειτουργεί ως «γέφυρα» μεταξύ επιστήμης, πολιτικής και αγοράς, προωθώντας συναινέσεις και πολιτικές που μετατρέπουν τη βιωσιμότητα από στρατηγικό στόχο σε καθημερινή πράξη.

Η Επιτροπή Περιβάλλοντος ως γέφυρα για την κυκλική οικονομία Σε αυτή την προσπάθεια, η Ειδική Μόνιμη Επιτροπή Προστασίας Περιβάλλοντος της Βουλής διαδραματίζει έναν ιδιαίτερα σημαντικό θεσμικό ρόλο. Ως διακομματική κοινοβουλευτική επιτροπή λειτουργεί ως χώρος σύνθεσης προτάσεων, δημόσιου διαλόγου και

Η κυκλική οικονομία αποτελεί μια βαθιά θεσμική μεταρρύθμιση Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT

Το ακριβό μυστικό των αδιάθετων προϊόντων Από τη μόδα και τα έπιπλα έως τα ηλεκτρονικά και τις μικροσυσκευές, το dead stock αποκαλύπτει το πραγματικό κόστος της υπερπαραγωγής και φέρνει τη βιομηχανία αντιμέτωπη με νέους κανόνες διαφάνειας και λογοδοσίας. ΓΡΆΦΕΙ Η ΑΛΕΞΆΝΔΡΑ ΓΚΊΤΣΗ

ούχα που δεν βγήκαν ποτέ από τις αποθήκες. Παπούτσια που οδηγήθηκαν στην ανακύκλωση χωρίς να φορεθούν. Μικροσυσκευές που έμειναν στα κέντρα logistics μέχρι να διαγραφούν από τους ισολογισμούς. Προϊόντα που κατανάλωσαν πρώτες ύλες, ενέργεια, μεταφορές και εργατοώρες χωρίς να φτάσουν ποτέ στο ράφι ή στον τελικό καταναλωτή. Το λεγόμενο dead stock αντιμετωπιζόταν ως μια δυσάρεστη αλλά αναπόφευκτη συνέπεια της βιομηχανικής παραγωγής. Σήμερα μετατρέπεται σε ρυθμιστικό και επιχειρηματικό πρόβλημα. Με τον κανονισμό Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR), η Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει τα «κλειστά βιβλία» των αδιάθετων προϊόντων. Οι μεγάλες επιχειρήσεις θα υποχρεώνονται να δημοσιοποιούν πόσα καταναλωτικά προϊόντα έμειναν απούλητα, γιατί δεν διατέθηκαν στην αγορά και τι απέγιναν, ενώ για την ένδυση και την υπόδηση θεσπίζεται απαγόρευση καταστροφής αδιάθετων προϊόντων, με περιορισμένες εξαιρέσεις. Η αλλαγή είναι βαθύτερη από όσο δείχνει. Μέχρι σήμερα η συζήτηση για την κυκλική οικονομία ξεκινούσε όταν ένα προϊόν γινόταν απόβλητο. Πλέον ξεκινά πολύ νωρίτερα, από το ερώτημα αν έπρεπε εξαρχής να παραχθεί.

Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο κατά την οποία η υπερπαραγωγή έχει εξελιχθεί σε έναν από τους ακριβότερους πονοκεφάλους της παγκόσμιας βιομηχανίας. Τα χρόνια της πανδημίας, των διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα και του πληθωρισμού οδήγησαν πολλές επιχειρήσεις να αυξήσουν τα αποθέματά τους φοβούμενες ελλείψεις. Όταν όμως η κατανάλωση επιβραδύνθηκε, οι αποθήκες γέμισαν με προϊόντα που δεν έβρισκαν αγοραστή. Το αποτέλεσμα ήταν ένας παγκόσμιος αγώνας εκπτώσεων, διαγραφών και απομειώσεων αξίας. Στις οικονομικές καταστάσεις πολλών πολυεθνικών, η αύξηση των αποθεμάτων εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους δείκτες που παρακολουθούσαν οι επενδυτές, καθώς αποτελούσε ένδειξη ότι η παραγωγή είχε απομακρυνθεί από την πραγματική ζήτηση. Δεν πρόκειται μόνο για χαμένες πωλήσεις. Κάθε αδιάθετο προϊόν αντιπροσωπεύει κεφάλαιο που έχει ήδη δεσμευτεί. Πρώτες ύλες έχουν αγοραστεί, εργοστάσια έχουν λειτουργήσει, ενέργεια έχει καταναλωθεί, προϊόντα έχουν μεταφερθεί και αποθηκευτεί. Το μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού και περιβαλλοντικού κόστους έχει ήδη πραγματοποιηθεί, ακόμη κι αν το προϊόν δεν χρησιμοποιηθεί ποτέ. Αυτός είναι ο λόγος που ολοένα και περισσότεροι αναλυτές χαρακτηρίζουν την υπερπαραγωγή ως τη μεγαλύτερη «κρυφή σπατάλη» της σύγχρονης μεταποίησης. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτερες επενδύσεις των βιομηχανιών δεν κατευθύνονται πλέον μόνο σε νέα εργοστάσια αλλά και σε λογισμικό πρόβλεψης ζήτησης, τεχνητή νοημοσύνη και ψηφιακή διαχείριση αποθεμάτων, με στόχο να μειωθεί το χάσμα ανάμεσα σε όσα παράγονται και σε όσα πραγματικά αγοράζουν οι καταναλωτές. Η αλλαγή αυτή δεν αφορά μόνο τη μόδα. Από τις ηλεκτρικές συσκευές και τα παιχνίδια μέχρι τα έπιπλα, τα καλλυντικά και τα καταναλωτικά ηλεκτρονικά, το ερώτημα δεν είναι πλέον πόσο γρήγορα μπορεί να παράγει μια επιχείρηση, αλλά πόσο ακριβώς μπορεί να προβλέψει τη ζήτηση.

Όταν το dead stock έγινε επιχειρηματικός κίνδυνος Η πίεση που ασκεί σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν προέκυψε σε θεωρητικό επίπεδο. Προηγήθηκε μια δεκαετία αποκαλύψεων που έφεραν στο φως μια πρακτική γνωστή στους ανθρώπους της αγοράς, αλλά σχεδόν άγνωστη στο ευρύ κοινό: Την καταστροφή ολοκαίνουργιων προϊόντων προκειμένου να προστατευθούν οι τιμές και η εικόνα του brand ή να αδειάσουν οι αποθήκες. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η Burberry. Το 2018 ο βρετανικός οίκος αποκάλυψε ότι μέσα σε μία χρονιά είχε καταστρέψει απούλητα προϊόντα αξίας περίπου 28,6 εκατ. λιρών, ανεβάζοντας τη συνολική αξία των προϊόντων που είχαν καταστραφεί σε μια πενταετία σε πάνω από 90 εκατ. λίρες. Η εταιρεία υποστήριξε ότι η διαδικασία γινόταν με ανάκτηση ενέργειας και ανακύκλωση υλικών, ωστόσο η δημόσια κατακραυγή ήταν τόσο μεγάλη ώστε λίγους μήνες αργότερα ανακοίνωσε ότι σταματά οριστικά την πρακτική.

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT

Η υπόθεση λειτούργησε ως σημείο καμπής. Μέχρι τότε η καταστροφή αδιάθετων προϊόντων αντιμετωπιζόταν ως εργαλείο διαχείρισης αποθεμάτων. Από εκείνο το σημείο και μετά μετατράπηκε σε ζήτημα εταιρικής διακυβέρνησης. Η Amazon βρέθηκε επίσης στο επίκεντρο όταν δημοσιεύματα αποκάλυψαν ότι σε ευρωπαϊκά κέντρα διανομής καταστρέφονταν εκατομμύρια αδιάθετα ή επιστρεφόμενα προϊόντα επειδή το κόστος διαλογής, επανασυσκευασίας και επαναδιάθεσης ήταν υψηλότερο από την οικονομική αξία τους. Η εταιρεία αντέδρασε ανακοινώνοντας ότι θα επεκτείνει τα προγράμματα δωρεών, μεταπώλησης και ανακύκλωσης, ενώ δεσμεύθηκε να περιορίσει δραστικά την καταστροφή προϊόντων. Αντίστοιχη πίεση δέχθηκαν και οι εταιρείες αθλητικών ειδών. Μετά την πανδημία, τόσο η Nike όσο και η Adidas βρέθηκαν αντιμέτωπες με πρωτοφανή συσσώρευση αποθεμάτων. Οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα οδήγησαν σε καθυστερημένες παραδόσεις,

Στόχος δεν είναι να παράγονται περισσότερα προϊόντα, αλλά λιγότερα λάθη 26

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

ενώ η επιβράδυνση της κατανάλωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα βρήκε τις δύο εταιρείες με αποθήκες γεμάτες προϊόντα. Η Nike αναγκάστηκε να προχωρήσει σε επιθετικές εκπτώσεις για να μειώσει τα αποθέματα, πιέζοντας τα περιθώρια κέρδους της, ενώ η Adidas χρειάστηκε να διαχειριστεί επιπλέον το αδιέξοδο που προκάλεσε η διακοπή της συνεργασίας με τη Yeezy, αφήνοντας στις αποθήκες προϊόντα αξίας άνω του ενός δισ. ευρώ. Οι περιπτώσεις αυτές κατέδειξαν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό. Είναι πρωτίστως οικονομικό. Για έναν οικονομικό διευθυντή, κάθε προϊόν που παραμένει μήνες στην αποθήκη σημαίνει δεσμευμένο κεφάλαιο. Η επιχείρηση έχει ήδη πληρώσει προμηθευτές, μεταφορές και εργαζομένους, ενώ παράλληλα επιβαρύνεται με κόστος αποθήκευσης, ασφάλισης και χρηματοδότησης. Αν τελικά χρειαστεί να πουλήσει το προϊόν με έκπτωση 50% ή 70%, η ζημιά δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο είδος αλλά συμπιέζει συνολικά την κερδοφορία. Αυτός είναι και ο λόγος που οι επενδυτές εξετάζουν πλέον με ιδιαίτερη προσοχή τους δείκτες αποθεμάτων στις οικονομικές καταστάσεις. Η αύξηση των αποθεμάτων ταχύτερα από τις πωλήσεις θεωρείται συχνά προειδοποιητικό σήμα ότι η εταιρεία έχει υπερεκτιμήσει τη ζήτηση ή ότι δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στις μεταβολές της αγοράς. Οι μεγάλοι όμιλοι λιανεμπορίου προσπαθούν πλέον να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα πριν εμφανιστεί. Η Inditex, ιδιοκτήτρια της

Η βιομηχανία ανακαλύπτει έτσι ότι το μεγαλύτερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα δεν είναι η δυνατότητα να παράγει περισσότερα, αλλά η ικανότητα να προβλέπει με μεγαλύτερη ακρίβεια τι πραγματικά θα αγοράσει ο καταναλωτής. Και αυτή ίσως αποδειχθεί η σημαντικότερη αλλαγή που φέρνει η νέα εποχή των αδιάθετων προϊόντων.

Πόσο κοστίζει ένα προϊόν που δεν αγοράστηκε ποτέ;

Zara, θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός διαφορετικού μοντέλου. Η παραγωγή γίνεται σε μικρότερες παρτίδες, οι συλλογές ανανεώνονται συνεχώς και οι αποφάσεις βασίζονται σε δεδομένα πωλήσεων σχεδόν σε πραγματικό χρόνο. Αν ένα προϊόν δεν κινείται, η παραγωγή σταματά γρήγορα. Αντίθετα, όταν η ζήτηση είναι υψηλή, η εταιρεία μπορεί να αυξήσει τις ποσότητες μέσα σε λίγες εβδομάδες. Η H&M, η οποία επί χρόνια στηρίχθηκε σε μεγαλύτερους όγκους παραγωγής, έχει επίσης επενδύσει σημαντικά στην ψηφιακή διαχείριση αποθεμάτων, αναγνωρίζοντας ότι η υπερσυσσώρευση προϊόντων αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την κερδοφορία. Το ίδιο συμβαίνει και εκτός της μόδας. Η IKEA χρησιμοποιεί πλέον εξελιγμένα συστήματα πρόβλεψης που συνδυάζουν στοιχεία ζήτησης, εποχικότητας, καιρικών συνθηκών και διαθεσιμότητας πρώτων υλών ώστε να περιορίζει τα αποθέματα χωρίς να αυξάνει τις ελλείψεις στα καταστήματα. Στο επίκεντρο όλων αυτών των αλλαγών βρίσκεται η τεχνητή νοημοσύνη. Οι αλγόριθμοι δεν αναλύουν πλέον μόνο τις περσινές πωλήσεις. Επεξεργάζονται εκατομμύρια δεδομένα από ηλεκτρονικές αναζητήσεις, τάσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τοπικές καιρικές συνθήκες, ημερολόγια εκδηλώσεων, ακόμη και τις κινήσεις των ανταγωνιστών. Στόχος δεν είναι να παράγονται περισσότερα προϊόντα, αλλά λιγότερα λάθη.

Οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Σύμφωνα με την κοινή έρευνα της McKinsey και του The Business of Fashion, τα αποθέματα που περισσεύουν στη διεθνή αγορά μόδας εκτιμάται ότι αντιστοιχούν σε αξία 70 έως 140 δισ. δολ., ενώ οι ετήσιες απώλειες από αδιάθετο εμπόρευμα υπολογίζονται κοντά στα 100 δισ. Δολάρια. Την ίδια στιγμή, η βιομηχανία της μόδας παράγει κάθε χρόνο μεταξύ 80 και 150 δισεκατομμυρίων ενδυμάτων, αριθμός που αναδεικνύει το μέγεθος της υπερπροσφοράς σε σχέση με την πραγματική κατανάλωση. Τα στοιχεία της Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα προϊόντα που μένουν στα ράφια. Υπολογίζεται ότι 4% έως 9% των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά καταστρέφονται πριν ακόμη χρησιμοποιηθούν, δηλαδή 264.000 έως 594.000 τόνοι υφασμάτων τον χρόνο. Παράλληλα, περίπου ένα στα πέντε ρούχα που αγοράζονται ηλεκτρονικά επιστρέφεται, ενώ περίπου το ένα τρίτο αυτών των επιστροφών καταλήγει τελικά στην καταστροφή, καθώς το κόστος επαναταξινόμησης και επαναδιάθεσης συχνά υπερβαίνει την εμπορική τους αξία. Το σοκ του 2022 έκανε το πρόβλημα ακόμη πιο ορατό. Η Walmart, η Target και η Best Buy βρέθηκαν με αποθήκες γεμάτες προϊόντα που είχαν παραγγελθεί υπό τον φόβο ελλείψεων, αλλά έφθασαν όταν η κατανάλωση είχε ήδη επιβραδυνθεί. Οι τρεις αλυσίδες προχώρησαν σε επιθετικές εκπτώσεις και σημαντικές απομειώσεις αποθεμάτων, πιέζοντας την κερδοφορία τους και υπενθυμίζοντας στις αγορές ότι το μεγαλύτερο επιχειρηματικό ρίσκο δεν είναι πάντα να παράγεις λίγα, αλλά να παράγεις περισσότερα από όσα μπορεί να απορροφήσει η αγορά.

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

Π ΑΡΑΓΩΓ ΙΚΌΤΗ ΤΑ

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΡΙΣΤΌΠΟΥΛΟΣ Γενικός Διευθυντής, ΣΕΒ

Περισσότερη αξία με λιγότερους πόρους

ια χρόνια η κυκλική οικονομία αντιμετωπιζόταν, από ένα μεγάλο μέρος της βιομηχανίας, ως κάτι αποκομμένο από την ευρύτερη επιχειρηματική στρατηγική μιας επιχείρησης. Αυτό έχει πλέον αλλάξει και τα δεδομένα επιβεβαιώνουν τη στροφή: σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του World Economic Forum σε δέκα βιομηχανικούς κλάδους, το 75% των επιχειρήσεων που εφαρμόζουν κυκλικές πρακτικές τις θεωρεί σημαντικές ή εξαιρετικά σημαντικές, από 40% πριν τρία χρόνια. Μόλις το 3% τις υιοθετεί αποκλειστικά για λόγους βιωσιμότητας. Η συντριπτική πλειονότητα τις επιλέγει για λόγους κερδοφορίας και ανθεκτικότητας, ενώ έως και το 73% αναμένει αύξηση εσόδων από την εφαρμογή τους. Τη μετατόπιση αυτή αποτυπώνει και το επερχόμενο Circular Economy Act της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που σχεδιάζεται πρωτίστως ως εργαλείο ανταγωνιστικότητας και ασφάλειας εφοδιασμού. Η λογική είναι απλή. Κάθε τόνος υλικού που ανακτάται αντί να αγοραστεί, κάθε υποπροϊόν που επιστρέφει στην παραγωγή, κάθε απόβλητο που γίνεται εισροή σε επόμενη διεργασία, μειώνει ταυτόχρονα το κόστος πρώτων υλών, το κόστος διαχείρισης αποβλήτων και την εξάρτηση από εισαγόμενες ύλες με αβέβαιη τιμή και διαθεσιμότητα. Αφορά το σύνολο σχεδόν των επιχειρήσεων. Ενδεικτικά, σε μια βιομηχανία μετάλλων, η αξιοποίηση scrap απαιτεί σημαντικά λιγότερη ενέργεια ανά τόνο σε σχέση με το παρθένο μετάλλευμα, πλεονέκτημα κρίσιμο για μια χώρα με υψηλό ενεργειακό κόστος. Αντίστοιχα, μια βιομηχανία πλαστικών που λειτουργεί κυκλικά μειώνει τις ανάγκες σε εισαγωγές πολυμερών. Παράλληλα, η κυκλικότητα δημιουργεί νέες πηγές εσόδων: εμπορική αξιοποίηση ρευμάτων αποβλήτων, μοντέλα προϊόντος ως υπηρεσίας, επισκευή και ανακατασκευή, καθώς και πρόσβαση σε πελάτες που έχουν πλέον δικές τους δεσμεύσεις κυκλικότη-

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

τας και επιλέγουν προμηθευτές με αυτά τα κριτήρια. Η μονάδα που ενσωματώνει την κυκλικότητα στον ίδιο τον σχεδιασμό των προϊόντων της δεν μειώνει απλώς το κόστος της, διευρύνει την αγορά της.

Ώριμες λύσεις, ζητούμενο η εφαρμογή Για την Ελλάδα η ευκαιρία είναι συγκεκριμένη. Διαθέτουμε κλάδους, όπως τα μέταλλα, το τσιμέντο, τα τρόφιμα, τα χημικά και τα υλικά συσκευασίας, όπου τα κυκλικά μοντέλα είναι ήδη τεχνολογικά και οικονομικά ώριμα. Το ζητούμενο δεν είναι η ανακάλυψη νέων λύσεων, αλλά η επιτάχυνση της εφαρμογής τους. Αυτή προϋποθέτει ένα περιβάλλον που διευκολύνει: απλούστερη αδειοδότηση στη διαχείριση αποβλήτων, λειτουργικά κριτήρια αποχαρακτηρισμού (end-of-waste), στοχευμένα κίνητρα και πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Με αυτές τις προϋποθέσεις, η κυκλικότητα μπορεί να γίνει ένα εργαλείο ενίσχυσης της παραγωγικότητας για την ελληνική βιομηχανία. Παράλληλα, θα συμβάλει στη διαμόρφωση ενός μοντέλου βιώσιμης ανάπτυξης για τη χώρα, περνώντας από τις φιλόδοξες διακηρύξεις στην πράξη.

Σύμφωνα με το WEF, το 75% των επιχειρήσεων που εφαρμόζουν κυκλικές πρακτικές τις θεωρεί σημαντικές ή εξαιρετικά σημαντικές, από 40% πριν τρία χρόνια

Γ Ε Ω Σ Τ ΡΑΤΗΓ ΙΚ Ή

ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΓΙΑΖΙΤΖΌΓΛΟΥ Πρόεδρος Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων

Κρίσιμες πρώτες ύλες, αυτονομία και το ευρωπαϊκό έλλειμμα βούλησης

κρισιμότητα ορισμένων ορυκτών πρώτων υλών όχι μόνο για την οικονομική ανάπτυξη αλλά για τη γεωπολιτική σταθερότητα της ευρωπαϊκής ηπείρου, είναι ακόμα και σήμερα υποτιμημένη στο μυαλό των Ευρωπαίων πολιτικών ηγετών. Όταν το μονοπώλιο του ΟΠΕΚ στο πετρέλαιο –ο οποίος ελέγχει το 1/3 της παγκόσμιας παραγωγής– αποτελεί ένα προφανές δέος, το αντίστοιχο μονοπώλιο της Κίνας και των χωρών της ομάδας BRICS στις ορυκτές πρώτες ύλες περνάει απαρατήρητο. Η ομάδα αυτών των κρατών ελέγχει έμμεσα και άμεσα τα 2/3 της παγκόσμιας παραγωγής των κρίσιμων και στρατηγικών ορυκτών πρώτων υλών. Ορυκτά όπως το βισμούθιο, το παλλάδιο, το σκάνδιο, το βολφράμιο, το νιόβιο, μπορεί για κάποιους να είναι εξωτικές άγνωστες λέξεις, αλλά παίζουν εξαιρετικά κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη τεχνολογιών όπως οι υπολογιστές, τα οπλικά συστήματα ή τα συστήματα παραγωγής ενέργειας. Η έλλειψή τους, εκτός από οικονομικές συνέπειες, μπορεί να σημαίνει καθυστέρηση στην ανάπτυξη μιας νέας τεχνολογίας κραμάτων για πυραύλους, κυψελών για φωτοβολταϊκά, ή microchips για ΑΙ. Σε μια περίοδο όπου τα data centers μπορεί να είναι πιο σημαντικά για την ασφάλεια και την εδαφική ακεραιότητα από ότι τα οπλικά συστήματα, ο καθένας θα έπρεπε να κατανοεί γιατί η Κίνα –εδώ και 3 δεκαετίες – αποκτά με μεθοδικότητα τον αποκλειστικό έλεγχο των κοιτασμάτων αυτών των πρώτων υλών.

Κρίσιμες πρώτες ύλες: η ανακύκλωση δεν φτάνει Η ανακύκλωση και η επαναχρησιμοποίηση των κρισίμων ορυκτών πρώτων υλών, δεν μπορεί -δυστυχώς- να δώσει απάντηση στο συγκεκριμένο πρόβλημα, διότι οι ποσότητες που είναι σήμερα διαθέσιμες είναι ελάχιστες σε σχέση με την προβλεπόμενη ζήτηση. Είναι εύκολο να κατανοήσει κανείς ότι, όταν εκτιμάμε αύξηση της ζήτησης σε μέταλλα όπως ο χαλκός ή το νικέλιο κατά τρεις ή τέσ-

σερις φορές, ακόμα και αν συλλέξουμε και επαναχρησιμοποιήσουμε όλες τις ποσότητες υλικών που δεν είναι σε χρήση, δεν θα μπορέσουμε να καλύψουμε περισσότερο από το 1/10 των αναγκών μας.

Η εξόρυξη ως ευρωπαϊκή επιλογή ευθύνης Η Ευρωπαϊκή Ένωση μόλις πρόσφατα πήρε κάποιες πρωτοβουλίες για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, οι οποίες - όπως πάντα - είναι πολύ αδύναμες και θα αργήσουν πάρα πολύ για να δώσουν μια απάντηση, σε ένα θέμα που επείγει. Η Ελλάδα, όπως και άλλες ευρωπαϊκές, χώρες, διαθέτει στο υπέδαφός της κοιτάσματα που μπορούν να καλύψουν διάφορες ανάγκες, όπως για παράδειγμα χαλκό, βωξίτη, γάλλιο, αντιμόνιο και άλλα. Το επιστημονικό και επιχειρηματικό δυναμικό υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η πραγματική πολιτική βούληση να αναπτυχθεί η εξορυκτική βιομηχανία. Κλείνοντας, θα επαναλάβω για μια φορά ακόμα, ότι αν θέλουμε να εξορύξουμε ορυκτές πρώτες ύλες με το μικρότερο δυνατό περιβαλλοντικό αποτύπωμα αυτό μπορεί να γίνει μόνο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου ισχύουν και εφαρμόζονται οι αυστηρότεροι κανόνες.

Η Ελλάδα διαθέτει στο υπέδαφος της κοιτάσματα που μπορούν να καλύψουν διάφορες ανάγκες, όπως για παράδειγμα χαλκό, βωξίτη, γάλλιο, αντιμόνιο και άλλα Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

Π ΑΡΑΓΩΓ ΙΚΉ

Α Ν Α ΣΥΓ Κ Ρ ΌΤ Η Σ Η

ΠΑΝΑΓΙΏΤΗΣ ΛΙΑΡΓΚΌΒΑΣ Καθηγητής Οικονομικών και Διευθυντής του Εργαστηρίου Οικονομικής Ανάλυσης (EconLab) στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Η νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική και η ελληνική παραγωγή

παγκόσμια οικονομία βιώνει μια ιστορική μετατόπιση. Οι αλλεπάλληλες κρίσεις της τρέχουσας δεκαετίας αποκάλυψαν τα όρια της παγκοσμιοποίησης χωρίς όρους και την επικίνδυνη εξάρτηση της Ευρώπης από τρίτες χώρες σε κρίσιμους τομείς. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκαταλείπει σταδιακά την παραδοσιακή «ουδετερότητα της αγοράς» και το νεοφιλελεύθερο μοντέλο των οριζόντιων παρεμβάσεων. Υιοθετεί ένα νέο, ριζικά διαφορετικό δόγμα: αυτό της «γεωοικονομικής Ευρώπης».

Η επιστροφή της βιομηχανικής πολιτικής στην Ευρώπη Η στροφή προς τη στρατηγική αυτονομία, την κλιματική ανθεκτικότητα και τον επιλεκτικό προστατευτισμό δεν αποτελεί απλώς μια εξέλιξη πολιτικής, αλλά μια δομική αλλαγή πλεύσης απέναντι στον έντονο ανταγωνισμό από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Με εμβληματικές πρωτοβουλίες όπως το European Chips Act, το Net-Zero Industry Act και το αμυντικό πρόγραμμα EDIP, η ΕΕ επιχειρεί να επαναφέρει την παραγωγή στο επίκεντρο, θέτοντας αυστηρούς κανόνες εντοπιότητας (local content rules). Παράλληλα, ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) λειτουργεί ως ασπίδα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας απέναντι σε ρυπογόνες εισαγωγές. Ωστόσο, η υλοποίηση αυτού του «βιομηχανικού πατριωτισμού» προσκρούει σε ένα τεράστιο χρηματοδοτικό κενό. Όπως χαρακτηριστικά ανέδειξε η έκθεση Draghi, η Ευρώπη απαιτεί πρόσθετες επενδύσεις ύψους 800 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως για να παραμείνει ανταγωνιστική. Η ανάγκη για έκδοση κοινού ευρωπαϊκού χρέους και η δημιουργία ενός ισχυρού Ταμείου Ευρωπαϊκής Κυριαρχίας είναι επιτακτικές, καθώς μια νομισματική ένωση χωρίς κοινή, γενναία δημοσιονομική πολιτική αδυνατεί να ανταγωνιστεί τις θηριώδεις κρατικές επιδοτήσεις των ΗΠΑ και της Κίνας.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Το νέο παραγωγικό στοίχημα της Ελλάδας Μέσα σε αυτό το μεταβαλλόμενο περιβάλλον, η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει τις δικές της διαρθρωτικές ισορροπίες. Το παλαιό παραγωγικό μοντέλο, που βασιζόταν στην κατανάλωση με δανεικά και στις εισαγωγές, έχει κλείσει οριστικά τον κύκλο του. Η εγχώρια βιομηχανία, παρά τη δεδομένη ανθεκτικότητα που επέδειξε τα τελευταία χρόνια, βρίσκεται αντιμέτωπη με το υψηλό ενεργειακό κόστος, το έλλειμμα ψηφιακών δεξιοτήτων και τις αυστηρές απαιτήσεις της πράσινης μετάβασης. Η μεγάλη πρόκληση για την ελληνική οικονομία είναι να μην εγκλωβιστεί σε μια λογική παθητικών, προσωρινών επιδοτήσεων ή επιδοματικών πολιτικών ανακούφισης, αλλά να προχωρήσει σε μόνιμα μέτρα ενίσχυσης της παραγωγικής της βάσης. Η νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική προσφέρει τα εργαλεία. Το ζητούμενο είναι η δική μας στρατηγική ανταπόκριση. Η Ελλάδα πρέπει να μετατραπεί από απλός καταναλωτής εισαγόμενων τεχνολογιών σε οργανικό κομμάτι της ευρωπαϊκής εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η Ελλάδα πρέπει να μετατραπεί από απλός καταναλωτής εισαγόμενων τεχνολογιών σε οργανικό κομμάτι της ευρωπαϊκής εφοδιαστικής αλυσίδας

Οι τέσσερις πυλώνες της παραγωγικής ανασυγκρότησης Η παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας οφείλει να στηριχθεί σε τέσσερις κρίσιμους πυλώνες:

συμμετάσχει σε κοινοπραξίες με ευρωπαϊκούς κολοσσούς. Παράλληλα, δυναμικές ελληνικές εταιρείες τεχνολογίας μπορούν να αναπτύξουν προϊόντα διπλής χρήσης, όπως drones, αισθητήρες και συστήματα κυβερνοασφάλειας.

1. Ενεργειακός εξοπλισμός και πράσινη μετάβαση: Το Net-Zero Industry Act επιβάλλει η ΕΕ να παράγει εγχωρίως το 40% των αναγκών της σε καθαρές τεχνολογίες έως το 2030. Η Ελλάδα διαθέτει την υποδομή να μην είναι απλός αγοραστής λύσεων, αλλά να αξιοποιήσει την ισχυρή εγχώρια μεταλλουργία και τη βιομηχανία καλωδίων για την παραγωγή εξαρτημάτων ΑΠΕ, συστημάτων διασύνδεσης υπεράκτιων αιολικών πάρκων και μονάδων αποθήκευσης ενέργειας. Η θεσμική επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων προσφέρει τον αναγκαίο καταλύτη για την προσέλκυση τέτοιων επενδύσεων.

4. Αγροδιατροφή υψηλής προστιθέμενης αξίας: Η διαχρονική πρακτική της εξαγωγής αγροτικών προϊόντων σε χύμα μορφή, όπως το ελαιόλαδο σε τενεκέδες, στερεί πολύτιμους πόρους από την οικονομία. Απαιτείται ριζική στροφή προς την υψηλή μεταποίηση, την τυποποίηση, τη διεθνή πιστοποίηση και το στρατηγικό branding. Η ενσωμάτωση τεχνολογιών έξυπνης γεωργίας και η δημιουργία ισχυρών συνεργατικών σχηματισμών (clusters) θα επιτρέψουν στα ελληνικά προϊόντα να τοποθετηθούν στις διεθνείς αγορές ως premium, αυξάνοντας κατακόρυφα την εγχώρια προστιθέμενη αξία.

2. Υγεία και φάρμακο: Η πανδημία κατέδειξε την επικίνδυνη εξάρτηση της Ευρώπης από την Ασία για δραστικές ουσίες. Η ελληνική φαρμακοβιομηχανία, με τον έντονα εξωστρεφή χαρακτήρα της, μπορεί να εξελιχθεί σε ένα ισχυρό European Manufacturing Hub. Με στοχευμένες επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη (R&D) για τη σύνθεση πρώτων υλών εντός ευρωπαϊκού εδάφους, οι εγχώριες επιχειρήσεις μπορούν να ενταχθούν δυναμικά στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας των καινοτόμων και βιοτεχνολογικών φαρμάκων.

Η χρηματοδοτική εργαλειοθήκη της επόμενης περιόδου, με το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034 και την πλατφόρμα STEP (Strategic Technologies for Europe Platform), προσφέρει μια ιστορική ευκαιρία. Οι πόροι αυτοί δεν πρέπει να απορροφηθούν αποκλειστικά σε παραδοσιακά έργα υποδομών, όπως δρόμους ή κτίρια, αλλά να κατευθυνθούν στοχευμένα στη βιομηχανική και τεχνολογική αναβάθμιση των επιχειρήσεων, ώστε να λάβουν τη «Σφραγίδα Κυριαρχίας» (Sovereignty Seal), που θα ξεκλειδώσει περαιτέρω κεφάλαια. Συμπερασματικά, η ενεργειακή μετάβαση και η στρατηγική αυτονομία δεν είναι απλώς θεωρητικές έννοιες των Βρυξελλών. Η χώρα μας διαθέτει το επιστημονικό και επιχειρηματικό δυναμικό για να δηλώσει παρούσα. Απαιτείται, όμως, ένα συνεκτικό εθνικό σχέδιο που θα συνδέει τις χρηματοδοτήσεις με βαθιές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

3. Αμυντική βιομηχανία: Το πρόγραμμα EDIP εισάγει αυστηρούς κανόνες εντοπιότητας, ορίζοντας ότι το κόστος των εξαρτημάτων εκτός ΕΕ δεν πρέπει να ξεπερνά το 35% στις κοινές προμήθειες, ανατρέποντας το σημερινό καθεστώς όπου το 80% εισάγεται. Αυτό αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την εγχώρια αμυντική βιομηχανία (ΕΑΒ, ΕΛΒΟ) να αναδιαρθρωθεί και να

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT

Η δεύτερη ζωή των προϊόντων Στη νέα οικονομία των πόρων, το προϊόν δεν τελειώνει όταν πωλείται. Συνεχίζει να παράγει αξία μέσα από την επισκευή, την ανακατασκευή και το ψηφιακό αποτύπωμα της ζωής του. ΓΡΆΦΕΙ Η ΑΛΕΞΆΝΔΡΑ ΓΚΊΤΣΗ

ια περισσότερο από μισό αιώνα, η επιτυχία ενός βιομηχανικού προϊόντος μετριόταν σχεδόν με τον ίδιο τρόπο. Πόσο γρήγορα θα έπειθε τον καταναλωτή να αγοράσει το επόμενο μοντέλο. Από τα ηλεκτρονικά και τις οικιακές συσκευές μέχρι τα αυτοκίνητα και τον βιομηχανικό εξοπλισμό, η ανάπτυξη της μεταποίησης βασίστηκε σε έναν διαρκώς επιταχυνόμενο κύκλο αντικατάστασης. Η καινοτομία σήμαινε νέα χαρακτηριστικά, νέα αισθητική και, συχνά, μικρότερο κύκλο ζωής. Σήμερα, η εξίσωση αυτή αλλάζει. Όχι επειδή οι καταναλωτές έγιναν ξαφνικά πιο ευαισθητοποιημένοι απέναντι στο περιβάλλον, αλλά επειδή η γεωπολιτική, το κόστος των πρώτων υλών και η βιομηχανική πολιτική μετατρέπουν τη διάρκεια ζωής ενός προϊόντος σε στρατηγικό πλεονέκτημα. Σε μια εποχή όπου το λίθιο, το κοβάλτιο, το νικέλιο και οι σπάνιες γαίες αντιμετωπίζονται ως κρίσιμοι πόροι, κάθε προϊόν που παραμένει περισσότερο σε χρήση περιορίζει την ανάγκη για νέες εξορύξεις, μειώνει την έκθεση στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών και ενισχύει την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων. Η μετάβαση αυτή συμπίπτει με μια βαθύτερη αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο οι βιομηχανίες αντιλαμβάνονται την αξία. Η πώληση ενός προϊόντος παύει να αποτελεί το τέλος της εμπορικής σχέσης με τον πελάτη. Αντίθετα, γίνεται η αρχή ενός κύκλου υπηρεσιών που περιλαμβάνει επισκευές, αναβαθμίσεις λογισμικού, αντικατάσταση εξαρτημάτων, ανακατασκευή και μεταπώληση. Το προϊόν μετατρέπεται σε περιουσιακό στοιχείο που συνεχίζει να δημιουργεί έσοδα πολύ μετά την έξοδό του από τη γραμμή παραγωγής. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περισσότερο από το 80% των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός προϊόντος καθορίζεται ήδη στο στάδιο του σχεδιασμού. Η επιλογή των υλικών, η δυνατότητα αποσυναρμολόγησης, η πρόσβαση στα ανταλλακτικά και η διάρκεια υποστήριξης του λογισμικού επηρεάζουν όχι μόνο το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, αλλά και το συνολικό κόστος χρήσης για επιχειρήσεις και καταναλωτές.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Η νέα πραγματικότητα Η νέα πραγματικότητα διαμορφώθηκε μέσα από διαδοχικές κρίσεις. Η πανδημία αποκάλυψε την ευαλωτότητα των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού. Ο πόλεμος στην Ουκρανία εκτόξευσε το ενεργειακό κόστος και ανέδειξε την εξάρτηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από εισαγόμενες πρώτες ύλες. Παράλληλα, ο ανταγωνισμός μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας για τον έλεγχο κρίσιμων ορυκτών έδωσε στις πρώτες ύλες στρατηγική σημασία αντίστοιχη με εκείνη που είχε άλλοτε το πετρέλαιο. Οι ανάγκες της πράσινης μετάβασης εντείνουν ακόμη περισσότερο την πίεση. Ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο απαιτεί πολλαπλάσιες ποσότητες κρίσιμων μετάλλων σε σχέση με ένα συμβατικό όχημα, ενώ τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, οι ανεμογεννήτριες, τα φωτοβολταϊκά και τα κέντρα δεδομένων που υποστηρίζουν την τεχνητή νοημοσύνη αυξάνουν κατακόρυφα τη ζήτηση για χαλκό, λίθιο και σπάνιες γαίες. Η εξασφάλιση πρόσβασης σε αυτούς τους πόρους αποτελεί πλέον ζήτημα βιομηχανικής ασφάλειας. Οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος της πρόκλησης. Σύμφωνα με το Global E-waste Monitor, το 2022 παρήχθησαν παγκοσμίως περίπου 62 εκατομμύρια τόνοι ηλεκτρονικών αποβλήτων, ποσότητα που αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό από οποιοδήποτε άλλο ρεύμα αποβλήτων. Μόλις το 22,3% συλλέχθηκε και ανακυκλώθηκε σωστά, ενώ πρώτες ύλες αξίας περίπου 62 δισ. δολ. χάθηκαν επειδή οι συσκευές οδηγήθηκαν στα απορρίμματα αντί να επισκευαστούν, να αναβαθμιστούν ή να ανακατασκευαστούν. Αυτό εξηγεί γιατί η διάρκεια ζωής ενός προϊόντος μετατρέπεται σε οικονομικό δείκτη. Ένα βιομηχανικό μηχάνημα που λειτουργεί πέντε ή δέκα χρόνια περισσότερο, ένα smartphone που παραμένει τεχνολογικά επίκαιρο χάρη σε ενημερώσεις λογισμικού ή μια οικιακή συσκευή που επισκευάζεται αντί να αντικαθίσταται μειώνουν το κόστος για τον χρήστη, περιορίζουν την κατανάλωση πρώτων υλών και δημιουργούν νέα έσοδα για τον κατασκευαστή μέσω υπηρεσιών συντήρησης και ανταλλακτικών.

Οι νέοι κανόνες της διάρκειας Αυτή η αλλαγή φιλοσοφίας αποτυπώνεται πλέον και στη νομοθεσία. Ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός για τον Οικολογικό Σχεδιασμό Βιώσιμων Προϊόντων (ESPR) διευρύνει σημαντικά τις απαιτήσεις που μέχρι πρόσφατα αφορούσαν κυρίως την ενεργειακή απόδοση. Στο εξής, οι κατασκευαστές θα αξιολογούνται και για την ανθεκτικότητα, την επισκευασιμότητα, τη δυνατότητα αναβάθμισης, τη διαθεσιμότητα ανταλλακτικών και την ανακυκλωσιμότητα των προϊόντων τους. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή οδηγία για το Right to Repair επιχειρεί να καταστήσει την επισκευή πιο εύκολη και οικονομικά συμφέρουσα, υποχρεώνοντας τους κατασκευαστές να διατηρούν ανταλλακτικά, να παρέχουν τεχνικές πληροφορίες και να διευκολύνουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες επισκευής ακόμη και μετά τη λήξη της νόμιμης εγγύησης. Η επόμενη μεγάλη αλλαγή θα έρθει με το Digital Product Passport. Κάθε προϊόν θα συνοδεύεται από μια ψηφιακή ταυτότητα που θα περιλαμβάνει πληροφορίες για τα υλικά, την προέλευση, τις επισκευές, τα ανταλλακτικά και τον τρόπο ανακύκλωσης. Στην πράξη, το προϊόν θα αποκτήσει ένα «ιστορικό ζωής», διευκολύνοντας τόσο τον καταναλωτή όσο και τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην επισκευή και την ανακατασκευή. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι οι αλλαγές αυτές μεταμορφώνουν τον ίδιο τον ρόλο του βιομηχανικού σχεδιασμού. Οι μηχανικοί δεν καλούνται πλέον μόνο να δημιουργήσουν ένα πιο ελκυστικό ή οικονομικό προϊόν.

Καλούνται να σχεδιάσουν ένα προϊόν που θα μπορεί να ανοίγει εύκολα, να επισκευάζεται, να αναβαθμίζεται και να παραμένει λειτουργικό για πολλά περισσότερα χρόνια.

Δεύτερη, τρίτη και τέταρτη ζωή Αν μέχρι πριν από λίγα χρόνια η επισκευασιμότητα αντιμετωπιζόταν ως χαρακτηριστικό που ενδιέφερε μια μικρή ομάδα περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένων καταναλωτών, σήμερα εξελίσσεται σε πεδίο επιχειρηματικού ανταγωνισμού. Οι εταιρείες αντιλαμβάνονται ότι η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής ενός προϊόντος δεν περιορίζει απαραίτητα τις πωλήσεις. Αντίθετα, δημιουργεί νέες και περισσότερο προβλέψιμες πηγές εσόδων.

Η πραγματική πρόοδος θα μετριέται από την ικανότητα ενός προϊόντος να παραμένει χρήσιμο, να εξελίσσεται και να διατηρεί την αξία του για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Fairphone. Η ολλανδική εταιρεία επέλεξε να σχεδιάσει εξαρχής τα smartphones της με αρθρωτή αρχιτεκτονική. Η οθόνη, η μπαταρία, η κάμερα και η θύρα φόρτισης μπορούν να αντικατασταθούν από τον ίδιο τον χρήστη μέσα σε λίγα λεπτά, χωρίς εξειδικευμένο εξοπλισμό. Παράλληλα, η εταιρεία προσφέρει πολυετή διαθεσιμότητα ανταλλακτικών και πολυετή υποστήριξη λογισμικού, επιχειρώντας να επιμηκύνει τον κύκλο ζωής μιας συσκευής που συνήθως αντικαθίσταται κάθε δύο ή τρία χρόνια. Η Apple, η οποία για χρόνια δεχόταν επικρίσεις επειδή οι συσκευές της ήταν δύσκολες στην επισκευή, έχει διευρύνει τα προγράμματα Self Service Repair, διαθέτοντας γνήσια ανταλλακτικά, εργαλεία και τεχνικά εγχειρίδια τόσο σε ανεξάρτητα εργαστήρια όσο και σε ιδιώτες χρήστες. Η ίδια λογική επεκτείνεται και στις οικιακές συσκευές. Η Miele εξακολουθεί να σχεδιάζει πολλά από τα προϊόντα της με στόχο διάρκεια λειτουργίας που μπορεί να φθάνει τις δύο δεκαετίες, ενώ διατηρεί ανταλλακτικά και τεχνική υποστήριξη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στην πράξη, η εταιρεία δεν δημιουργεί αξία μόνο από την πρώτη πώληση, αλλά από μια μακροχρόνια σχέση με τον πελάτη μέσω συντήρησης, επισκευών και αντικαταστάσεων επιμέρους εξαρτημάτων. Στη βαριά βιομηχανία, το μοντέλο είναι ακόμη πιο ώριμο. Η Caterpillar έχει αναπτύξει μία από τις μεγαλύτερες δραστηριότητες remanufacturing παγκοσμίως. Κινητήρες, κιβώτια ταχυτήτων, υδραυλικά συστήματα και βασικά εξαρτήματα αποσυναρμολογούνται, ελέγχονται, ανακατασκευάζονται και επιστρέφουν στην αγορά με

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

προδιαγραφές που προσεγγίζουν εκείνες ενός νέου προϊόντος. Για τον πελάτη αυτό σημαίνει χαμηλότερο κόστος επένδυσης και μικρότερο χρόνο ακινητοποίησης του εξοπλισμού, ενώ για την εταιρεία δημιουργείται ένας δεύτερος κύκλος εσόδων χωρίς την κατανάλωση αντίστοιχων ποσοτήτων πρώτων υλών. Ανάλογη στρατηγική εφαρμόζει η Schneider Electric, επενδύοντας στον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων αντί της πλήρους αντικατάστασής τους. Σε εργοστάσια και ενεργειακές υποδομές που λειτουργούν επί δεκαετίες, η αντικατάσταση επιμέρους εξαρτημάτων και η ψηφιακή αναβάθμιση του εξοπλισμού αποδεικνύονται συχνά οικονομικότερες από την εγκατάσταση νέων συστημάτων. Η Hilti έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο, μετατρέποντας τα εργαλεία σε υπηρεσία. Μέσα από συμβόλαια διαχείρισης εξοπλισμού, οι πελάτες δεν αγοράζουν απλώς ένα προϊόν αλλά πρόσβαση σε έναν στόλο εργαλείων που συντηρείται, επισκευάζεται και αντικαθίσταται όταν χρειάζεται. Όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια ζωής κάθε εργαλείου, τόσο αυξάνεται η αποδοτικότητα του ίδιου του επιχειρηματικού μοντέλου.

Η επανάσταση στη βιομηχανία Η ίδια φιλοσοφία επηρεάζει ακόμη και τη βιομηχανία ένδυσης. Η Patagonia έχει ενσωματώσει υπηρεσίες επισκευής και μεταπώλησης μεταχειρισμένων ειδών στη στρατηγική της, επιδιώκοντας να παρατείνει τη χρήση κάθε προϊόντος και να ενισχύσει τη σχέση με τους πελάτες της.

Οι περιπτώσεις αυτές αποτυπώνουν μια βαθύτερη μεταβολή. Η αξία μεταφέρεται σταδιακά από την παραγωγή ολοένα περισσότερων προϊόντων στη διαχείριση ολόκληρου του κύκλου ζωής τους. Τα ανταλλακτικά, οι αναβαθμίσεις λογισμικού, οι υπηρεσίες συντήρησης, η ανακατασκευή και τα πιστοποιημένα μεταχειρισμένα προϊόντα εξελίσσονται σε αυτόνομους επιχειρηματικούς πυλώνες με υψηλότερα περιθώρια κέρδους και μεγαλύτερη προβλεψιμότητα εσόδων. Δεν είναι τυχαίο ότι ολοένα περισσότερες βιομηχανίες αντιμετωπίζουν πλέον τα προϊόντα τους ως «αποθήκες» πολύτιμων υλικών. Ο χαλκός, το αλουμίνιο, το κοβάλτιο, το λίθιο και οι σπάνιες γαίες που περιέχονται ήδη σε μια συσκευή αποκτούν μεγαλύτερη στρατηγική αξία όσο αυξάνεται η δυσκολία πρόσβασης σε νέες πηγές προμήθειας. Το μέγεθος της πρόκλησης είναι ενδεικτικό. Η παγκόσμια παραγωγή ηλεκτρονικών αποβλήτων αυξάνεται κατά περίπου 2,6 εκατομμύρια τόνους κάθε χρόνο και εκτιμάται ότι θα αγγίξει τα 82 εκατομμύρια τόνους έως το 2030, ενώ σήμερα μόλις περίπου το 22% ανακυκλώνεται σωστά. Επιπλέον, μόλις το 1% της παγκόσμιας ζήτησης για σπάνιες γαίες καλύπτεται από ανακύκλωση, γεγονός που υπογραμμίζει πόσο σημαντική είναι η παράταση της ζωής των προϊόντων πριν αυτά μετατραπούν σε απόβλητα. Η στροφή προς προϊόντα μεγαλύτερης διάρκειας δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται τα εργοστάσια. Αλλάζει και το οικονομικό μοντέλο της μεταποίησης. Για δεκαετίες, η αξία δημιουργούνταν κυρίως τη στιγμή της πώλησης. Σήμερα, ολοένα περισσότερες βιομηχανίες διαπιστώνουν ότι το σημαντικότερο μέρος των μελλοντικών εσόδων βρίσκεται στις υπηρεσίες που ακολουθούν. Στη συντήρηση, στις αναβαθμίσεις λογισμικού, στην ανακατασκευή, στα ανταλλακτικά και στα πιστοποιημένα μεταχειρισμένα προϊόντα. Το μοντέλο αυτό, γνωστό ως product-as-a-service, κερδίζει έδαφος σε κλάδους που εκτείνονται από τις κατασκευές και τη βιομηχανία έως τον ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό και τις επαγγελματικές συσκευές. Αντί ο πελάτης να αγοράζει διαρκώς νέο εξοπλισμό, πληρώνει για τη διαθεσιμότητα και την απόδοσή του. Για τον κατασκευαστή, η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής παύει να αποτελεί απώλεια πωλήσεων και μετατρέπεται σε μέσο διατήρησης μιας σταθερής σχέσης με τον πελάτη και μιας πιο προβλέψιμης ροής εσόδων.

Από την κυκλικότητα στην ασφάλεια εφοδιασμού Η μετάβαση αυτή υποστηρίζεται πλέον και από τη βιομηχανική πολιτική της Ευρώπης. Ο Κανονισμός Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR), που τέθηκε σε ισχύ το 2024, μεταφέρει το επίκεντρο από την ενεργειακή απόδοση στην ανθεκτικότητα, την επισκευασιμότητα, τη δυνατότητα αναβάθμισης και την αποδοτικότερη χρήση των πόρων. Το πρώτο πρόγραμμα εφαρμογής δίνει προτεραιότητα σε προϊόντα όπως τα έπιπλα, τα κλωστοϋφαντουργικά, ο χάλυβας, το αλουμίνιο και τα προϊόντα τεχνολογίας, ενώ το Digital Product Passport θα αποτελέσει το βασικό εργαλείο ιχνηλασιμότητας

σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας. Το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος δεν θα εξυπηρετεί μόνο τις ρυθμιστικές απαιτήσεις. Θα επιτρέπει σε κατασκευαστές, τεχνικούς, ανακυκλωτές, χρηματοδότες και ασφαλιστικές εταιρείες να γνωρίζουν τη σύνθεση, το ιστορικό συντήρησης και την υπολειμματική αξία ενός προϊόντος. Αυτό δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη νέων αγορών γύρω από τη χρηματοδότηση, τη μίσθωση, την ανακατασκευή και τη μεταπώληση εξοπλισμού. Για την Ευρώπη, το διακύβευμα υπερβαίνει κατά πολύ την περιβαλλοντική πολιτική. Η ήπειρος εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών και εξαρτημάτων. Κάθε προϊόν που παραμένει περισσότερο σε χρήση μειώνει τη ζήτηση για νέες εισαγωγές, περιορίζει την έκθεση στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών και ενισχύει την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας απέναντι σε γεωπολιτικές κρίσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι η κυκλική οικονομία συνδέεται πλέον άμεσα με τη νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική και την ασφάλεια εφοδιασμού. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στο περιθώριο αυτών των εξελίξεων. Παράλληλα, δημιουργούνται νέες ευκαιρίες για μικρομεσαίες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην επισκευή, στην ανακατασκευή εξοπλισμού, στη διαχείριση ανταλλακτικών, στην αναβάθμιση λογισμικού και στις υπηρεσίες πιστοποίησης μεταχειρισμένων προϊόντων. Αγορές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν συμπληρωματικές, αποκτούν πλέον στρατηγικό ρόλο στις αλυσίδες αξίας. Η μεγαλύτερη αλλαγή, ωστόσο, είναι πολιτισμική. Για δεκαετίες, η καινοτομία ταυτίστηκε με την παραγωγή του «επόμενου μοντέλου». Στη νέα εποχή, η πραγματική πρόοδος θα μετριέται όλο και περισσότερο από την ικανότητα ενός προϊόντος να παραμένει χρήσιμο, να εξελίσσεται και να διατηρεί την αξία του για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η βιομηχανία δεν εγκαταλείπει την καινοτομία. Αλλάζει, όμως, τον τρόπο με τον οποίο την ορίζει. Σε μια περίοδο όπου οι πρώτες ύλες αποκτούν γεωπολιτική αξία και η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα εξαρτάται ολοένα περισσότερο από την αποδοτική αξιοποίησή τους, η «δεύτερη ζωή» ενός προϊόντος παύει να είναι περιβαλλοντικό σύνθημα. Μετατρέπεται σε στρατηγική επιλογή. Και ίσως εκεί να κριθεί το επόμενο κεφάλαιο της παγκόσμιας μεταποίησης.

Κάθε προϊόν που παραμένει περισσότερο σε χρήση μειώνει τη ζήτηση για νέες εισαγωγές, περιορίζει την έκθεση στις διακυμάνσεις των τιμών και ενισχύει την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας απέναντι σε γεωπολιτικές κρίσεις Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

Α ΝΑΚΎΚΛ Ω ΣΗ

ΑΛΕΞΆΝΔΡΑ ΤΌΓΙΑ Διευθύνουσα Σύμβουλος Ε.Ο.ΑΝ

Ανακύκλωση, δευτερογενή υλικά και διευρυμένη ευθύνη παραγωγού

μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, περισσότερο ανθεκτικό, ανταγωνιστικό και βιώσιμο, αποτελεί σήμερα στρατηγική προτεραιότητα για την Ευρώπη και την Ελλάδα. Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον, η κυκλική οικονομία δεν αποτελεί πλέον μια μελλοντική επιλογή, αλλά αναγκαία συνθήκη για τη διατήρηση της παραγωγικής ανταγωνιστικότητας. Στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης βρίσκεται η εφαρμογή της αρχής της Διευρυμένης Ευθύνης του Παραγωγού (ΔΕΠ). Πρόκειται για μια ολιστική προσέγγιση που καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής των προϊόντων, από τον σχεδιασμό και την παραγωγή έως τη συλλογή και την αξιοποίηση των υλικών μετά το τέλος της χρήσης τους, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον στην πρόληψη και στη διατήρηση της αξίας των υλικών μέσα στην οικονομία για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσα από το νέο Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία και τους νέους κανονισμούς για τα απόβλητα, θέτει ένα σαφές πλαίσιο: τα προϊόντα του μέλλοντος θα πρέπει να σχεδιάζονται ώστε να επαναχρησιμοποιούνται, να επισκευάζονται και να ανακυκλώνονται ευκολότερα, με τη χρήση ανακυκλωμένων πρώτων υλών να αυξάνεται διαρκώς. Σήμερα στη χώρα μας, η αρχή της Διευρυμένης Ευθύνης του Παραγωγού εφαρμόζεται σε 7 βασικά ρεύματα αποβλήτων, όπως οι συσκευασίες, ο ηλεκτρικός και ηλεκτρονικός εξοπλισμός, οι μπαταρίες, τα λιπαντικά έλαια, τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους, τα ελαστικά και τα απόβλητα εκσκαφών, κατασκευών και κατεδαφίσεων, μέσω της λειτουργίας 28 Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΕΔ) Αποβλήτων. Παράλληλα, δρομολογείται η σημαντική επέκταση του ανωτέρω θεσμού σε περίπου 10 νέα προϊόντα όπως τα αγροτικά πλαστικά, τα κλωστοϋφαντουργικά, τα στρώματα, τα είδη επίπλωσης, τα αλιευτικά εργαλεία κ.ά.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Από το DRS στην ανακύκλωση υψηλής απόδοσης Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η εφαρμογή του Συστήματος Επιστροφής Εγγύησης Συσκευασιών (Deposit Return System – DRS) που αποτελεί μια από τις πιο ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις που προωθούνται στον τομέα της ανακύκλωσης και ίσως το μεγαλύτερο εγχείρημα «reverse logistics» στη χώρα, με στόχο την επίτευξη υψηλών ποσοστών χωριστής συλλογής και ανακύκλωσης, τη δημιουργία μιας ισχυρής αγοράς δευτερογενών υλικών υψηλής ποιότητας, και κυρίως την εισαγωγή μιας νέας κουλτούρας συμμετοχής των πολιτών, συνδέοντας την ανακύκλωση με μια απλή, καθημερινή και ανταποδοτική διαδικασία. Το νέο αυτό περιβάλλον διασφαλίζει ότι οι επιχειρήσεις συμμετέχουν ενεργά στη διαχείριση των προϊόντων τους μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους, ενώ παράλληλα, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για επενδύσεις σε νέες υποδομές, τεχνολογίες και καινοτόμες λύσεις που ενισχύουν την κυκλικότητα της οικονομίας. Όμως, η επιτυχία της κυκλικής μετάβασης αποτελεί κοινή ευθύνη και κοινή ευκαιρία που προϋποθέτει τη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων φορέων. Συνιστά ένα νέο μοχλό ανάπτυξης που συνδέει την ανταγωνιστικότητα με την αποδοτική χρήση των πόρων, την καινοτομία με τη βιωσιμότητα και την οικονομική ανάπτυξη με τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για την κοινωνία και το περιβάλλον.

Η επιτυχία της κυκλικής μετάβασης αποτελεί κοινή ευθύνη και κοινή ευκαιρία

Π ΡΆ Σ Ι Ν Η

ΜΕ ΤΆΒΑ ΣΗ

ΒΊΚΥ ΛΟΐΖΟΥ Γενική Διευθύντρια, ΣΒΕ

Κυκλική οικονομία, ενεργειακό κόστος και βιομηχανία: Μία ενιαία στρατηγική για το μέλλον

τον ΣΒΕ πιστεύουμε ότι η χώρα χρειάζεται μία εθνική στρατηγική με ορίζοντα δεκαετίας για τη βιομηχανία και την παραγωγή. Μία στρατηγική που δεν θα αντιμετωπίζει την πράσινη μετάβαση ως ξεχωριστό στόχο, αλλά ως αναπόσπαστο στοιχείο ενός νέου παραγωγικού μοντέλου, ενός μοντέλου που θα δημιουργεί αξία, ποιοτικές θέσεις εργασίας και βιώσιμη ανάπτυξη σε ολόκληρη τη χώρα, και όχι μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η συζήτηση για την πράσινη μετάβαση έχει ωριμάσει. Σήμερα, το ζητούμενο δεν είναι αν πρέπει να προχωρήσουμε. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς θα το πετύχουμε χωρίς να υπονομεύσουμε την ανταγωνιστικότητα της παραγωγής και χωρίς να μεταφέρουμε επενδύσεις, θέσεις εργασίας και βιομηχανική δραστηριότητα εκτός Ευρώπης. Και αυτό το ερώτημα αφορά πρωτίστως τις μικρομεσαίες βιομηχανικές επιχειρήσεις της περιφέρειας, που δεν έχουν ούτε την οικονομική ευρωστία ούτε τη διοικητική ικανότητα να απορροφήσουν μόνες τους το κόστος της μετάβασης. Για τη βιομηχανία, η ενέργεια, η κυκλική οικονομία και η πράσινη μετάβαση δεν αποτελούν τρεις διαφορετικές πολιτικές. Αποτελούν τρεις διαστάσεις της ίδιας πρόκλησης. Η ελληνική βιομηχανία καλείται να επενδύσει σε καθαρότερες τεχνολογίες και να προσαρμοστεί σε ένα διαρκώς εξελισσόμενο κανονιστικό πλαίσιο, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει υψηλό ενεργειακό κόστος, περιορισμένη ανάπτυξη μακροχρόνιων συμβάσεων προμήθειας και καθυστερήσεις σε κρίσιμες υποδομές. Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρά αυτές τις πιέσεις, η ελληνική βιομηχανία κατέγραψε σωρευτική αύξηση παραγωγής 24,3% την περίοδο 2020–2025, έναντι 7,5% στην Ευρωζώνη, απόδειξη ανθεκτικότητας που δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

Η κυκλικότητα πρέπει να φτάσει στην περιφέρεια Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυκλική οικονομία δεν αποτελεί απλώς περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής. Η αξιοποίηση πρώτων υλών, η ανακύκλωση και η

επαναχρησιμοποίηση βιομηχανικών υποπροϊόντων μειώνουν το κόστος παραγωγής, περιορίζουν την εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες και ενισχύουν την ανθεκτικότητα. Η πρόκληση είναι εντονότερη στην περιφέρεια, όπου οι υποδομές ανακύκλωσης και διαχείρισης πόρων παραμένουν ανεπαρκείς και η πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία για πράσινες επενδύσεις δυσκολότερη. Η κυκλική οικονομία δεν μπορεί να είναι προνόμιο μεγάλων επιχειρήσεων και μητροπολιτικών κέντρων. Πρέπει να φτάνει και στη μικρή βιομηχανική μονάδα της Θεσσαλίας, της Δυτικής Ελλάδας, της Ανατολικής Μακεδονίας. Αυτό προϋποθέτει μία διαφορετική σχέση μεταξύ βιομηχανίας και πολιτείας. Όχι σχέση επιτήρησης και συμμόρφωσης, αλλά σχέση συνδιαμόρφωσης πολιτικής. Ο ΣΒΕ το διεκδικεί με συνέπεια: συνεκτικό πλαίσιο που θα συνδέει ενεργειακή ανταγωνιστικότητα, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ουσιαστικές υποδομές κυκλικής οικονομίας, με ίσους όρους για τις επιχειρήσεις της περιφέρειας. Η πρόκληση της επόμενης δεκαετίας δεν είναι απλώς να γίνουμε πιο πράσινοι. Είναι να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε η Ελλάδα να παράγει περισσότερο, να καινοτομεί και να αναπτύσσεται με τρόπο βιώσιμο και ανθεκτικό, σε κάθε γωνιά της χώρας. Βιωσιμότητα και ανάπτυξη δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι. Και σε αυτή τη διαδρομή, η βιομηχανία δεν είναι μέρος του προβλήματος, είναι αναπόσπαστο μέρος της λύσης.

Η Ελλάδα πρέπει να παράγει περισσότερο και να αναπτύσσεται με τρόπο βιώσιμο και ανθεκτικό, σε κάθε γωνιά της χώρας Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

DESIGN

ΠΑΝΑΓΙΏΤΗΣ ΚΥΡΆΤΣΗΣ Καθηγητής στο Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας

Η κυκλικότητα ξεκινά από τον σχεδιασμό

ο παραδοσιακό γραμμικό μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης (εξόρυξη, κατασκευή, χρήση, απόρριψη) έχει φτάσει πλέον στα όριά του. Σε έναν πλανήτη με περιορισμένους πόρους, η μετάβαση στην κυκλική οικονομία είναι επιτακτική. Ωστόσο, η κυκλικότητα δεν ξεκινά από τη διαχείριση των απορριμμάτων, αλλά από τη λευκή σελίδα του σχεδιαστή. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και τις αρχές του design thinking, πάνω από το 80% των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός προϊόντος καθορίζεται κατά τη φάση του σχεδιασμού του. Ενώ ο βιώσιμος σχεδιασμός αποτελεί μία γενικότερη φιλοσοφία, ο περιβαλλοντικά ευαίσθητος σχεδιασμός είναι μία συστηματική και ποσοτική προσέγγιση στον σχεδιασμό προϊόντων. Ενσωματώνει αυστηρά περιβαλλοντικά κριτήρια σε κάθε στάδιο ανάπτυξης ενός προϊόντος, με στόχο την ελαχιστοποίηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, χωρίς όμως εκπτώσεις στην ποιότητα.

Οι κανόνες του κυκλικού σχεδιασμού Ο περιβαλλοντικά ευαίσθητος σχεδιασμός μεταμορφώνει τα προϊόντα μέσα από μια σειρά σχεδιαστικών κατευθύνσεων, όπως ενδεικτικά οι εξής: ⊲

επέκταση της διάρκειας ζωής λαμβάνει χώρα μέσω του Η σχεδιασμού με γνώμονα την ανθεκτικότητα και την εύκολη επισκευή. Τα προϊόντα κατασκευάζονται έτσι ώστε να αποσυναρμολογούνται εύκολα (design for disassembly) και να υποστηρίζουν την εύρεση ανταλλακτικών, καταπολεμώντας την απαξίωσή τους.

⊲

ανακυκλωσιμότητα που ενσωματώνεται στον σχεδιασμό Η οδηγεί στην αντικατάσταση των σύνθετων, μη διαχωρίσιμων υλικών με μονοϋλικά, ώστε στο τέλος του κύκλου ζωής τους τα εξαρτήματα να ανακυκλώνονται εύκολα και αποτελεσματικά.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

⊲

εξαρχής ενσωμάτωση ανακυκλωμένων πρώτων υλών στην Η παραγωγή μειώνει την ανάγκη για χρήση νέων υλικών και πόρων.

⊲

σχεδιασμός που επιδιώκει τη χρήση της ελάχιστης δυνατής Ο ποσότητας υλικού και ενέργειας για την κατασκευή του προϊόντος και της συσκευασίας του μειώνει το βάρος, τον όγκο και το αποτύπωμα των μεταφορών.

⊲

σχεδιασμός που αντλεί έμπνευση από τις δομές, τις διαΟ δικασίες και τα συστήματα της ίδιας της φύσης ονομάζεται βιομιμητικός σχεδιασμός.

⊲

εφαρμογή σπονδυλωτής αρχιτεκτονικής (modular design) Η κατά τον σχεδιασμό, ώστε να μπορεί ο χρήστης να αντικαταστήσει ή να αναβαθμίσει ένα μεμονωμένο εξάρτημα, π.χ. τον επεξεργαστή ή την κάμερα ενός τηλεφώνου, αντί να πετάξει ολόκληρη τη συσκευή όταν αυτή παλιώσει.

Οι επιχειρήσεις που επενδύουν σήμερα στον περιβαλλοντικά ευαίσθητο σχεδιασμό δεν συμμορφώνονται απλώς με το νέο ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο, αλλά αποκτούν ισχυρό στρατηγικό πλεονέκτημα στην αγορά του αύριο

⊲ Η χρήση της συναισθηματικής ανθεκτικότητας (emotional durability) σημαίνει ότι ένα αντικείμενο σχεδιάζεται για να «γερνάει όμορφα», να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες του κατόχου του ή να έχει υψηλή αισθητική αξία. Έτσι, ο χρήστης είναι λιγότερο πιθανό να το αντικαταστήσει πρόωρα για λόγους ψυχολογικής απαξίωσης.

Οικολογικός σχεδιασμός με κανόνες αγοράς Η Ευρωπαϊκή Ένωση μετατρέπει πλέον τον περιβαλλοντικά ευαίσθητο σχεδιασμό από εθελοντική πρακτική σε αυστηρή νομική υποχρέωση για τη βιομηχανία. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Κανονισμός για τον Οικολογικό Σχεδιασμό Βιώσιμων Προϊόντων (ESPR), ο οποίος εισάγει δύο εργαλεία με μεγάλη επιρροή: 1. Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος (Digital Product Passport): μια ψηφιακή ταυτότητα που συνοδεύει το προϊόν, προσφέροντας σε καταναλωτές και επιχειρήσεις ανακύκλωσης άμεση πληροφόρηση για τη σύνθεση των υλικών, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και τη δυνατότητα επισκευής. 2. Το Δικαίωμα στην Επισκευή (Right to Repair): πρόκειται για θεσμικό πλαίσιο που υποχρεώνει τους κατασκευαστές να παρέχουν προσβάσιμους οδηγούς επισκευής και προσιτά ανταλλακτικά, περιορίζοντας την πρόωρη απόρριψη συσκευών. Οι επιχειρήσεις που επενδύουν σήμερα στον περιβαλλοντικά ευαίσθητο σχεδιασμό δεν συμμορφώνονται απλώς με το νέο ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο, αλλά αποκτούν ισχυρό στρατηγικό πλεονέκτημα στην αγορά του αύριο. Η κυκλική οικονομία δεν είναι μια θεωρητική προσέγγιση του σχεδιασμού προϊόντων, αλλά μια άμεση σχεδιαστική πρόκληση.

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

ΚΥ ΚΛΙΚΗ

Β ΙΟΜ Η Χ Α Ν ΙΑ

Το πραγματικό στοίχημα της βιομηχανικής συμβίωσης Η βιομηχανική συμβίωση υπόσχεται λιγότερα απόβλητα, μεγαλύτερη αποδοτικότητα και ισχυρότερες εφοδιαστικές αλυσίδες. Για να λειτουργήσει όμως απαιτεί κάτι σπανιότερο από την τεχνολογία: εμπιστοσύνη και συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων. ΓΡΆΦΕΙ Ο ΓΙΏΡΓΟΣ ΔΗΜΟΣΘΈΝΟΥΣ

Ευρώπη αναζητά σήμερα τρόπους να μειώσει την εξάρτησή της από κρίσιμες πρώτες ύλες, να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων και να διατηρήσει τη βιομηχανική της ανταγωνιστικότητα σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών και περιβαλλοντικών πιέσεων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η βιομηχανική συμβίωση επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο ως μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εφαρμογές της κυκλικής οικονομίας. Η ιδέα είναι γνωστή: επιχειρήσεις διαφορετικών κλάδων συνεργάζονται ώστε να αξιοποιούν μεταξύ τους ενέργεια, νερό, παραπροϊόντα ή δευτερογενείς πόρους, μειώνοντας το κόστος και περιορίζοντας την κατανάλωση νέων πρώτων υλών. Η θεωρία είναι ελκυστική. Η πράξη όμως αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη. Αν η βιομηχανική συμβίωση ήταν τόσο προφανώς ωφέλιμη όσο συχνά παρουσιάζεται, θα είχε ήδη γενικευθεί. Ωστόσο, τα ώριμα και μακροχρόνια δίκτυα που συνδέουν πολλές επιχειρήσεις και διαφορετικές ροές πόρων παραμένουν σαφώς λιγότερα από τις μεμονωμένες διμερείς συνεργασίες. Και αυτό δεν είναι τυχαίο.

Το μάθημα του Kalundborg Όταν γίνεται λόγος για βιομηχανική συμβίωση, το παράδειγμα που αναφέρεται σχεδόν πάντα είναι το Kalundborg της Δανίας. Εκεί, ένα δίκτυο βιομηχανικών εγκαταστάσεων, ενεργειακών μονάδων και δημοτικών υποδομών ανταλλάσσει επί δεκαετίες νερό, ατμό, θερμότητα και διάφορα παραπροϊόντα παραγωγής. Συχνά το Kalundborg παρουσιάζεται ως το ιδανικό μοντέλο κυκλικής οικονομίας. Αυτό που αναφέρεται λιγότερο είναι ότι η επιτυχία του δεν προέκυψε μέσα από έναν κεντρικό σχεδιασμό ούτε από κάποια περιβαλλοντική πρωτοβουλία που εφαρμόστηκε από τη μια μέρα στην άλλη. Το δίκτυο αναπτύχθηκε σταδιακά, μέσα από δεκάδες επιμέρους συμφωνίες που χτίστηκαν σε βάθος χρόνου. Οι επιχειρήσεις συνεργάστηκαν επειδή είχαν οικονομικό όφελος, όχι επειδή επιδίωκαν να δημιουργήσουν ένα εμβληματικό παράδειγμα κυκλικότητας. Η περιβαλλοντική διάσταση ακολούθησε την επιχειρηματική λογική και όχι το αντίστροφο.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα του Kalundborg: η βιομηχανική συμβίωση δεν είναι πρωτίστως περιβαλλοντικό έργο. Είναι ένα επιχειρηματικό μοντέλο που πρέπει να παράγει αξία για όλους τους συμμετέχοντες.

Τα αόρατα εμπόδια της συνεργασίας Η δημόσια συζήτηση συχνά δημιουργεί την εντύπωση ότι η κυκλική οικονομία σκοντάφτει μόνο στην έλλειψη υποδομών ή χρηματοδότησης. Στην πραγματικότητα, τα μεγαλύτερα εμπόδια είναι συχνά λιγότερο ορατά. Το πρώτο αφορά την ποιότητα και τη σταθερότητα των ροών υλικών. Μια βιομηχανία δεν μπορεί να ενσωματώσει ένα δευτερογενές υλικό στην παραγωγή της εάν δεν είναι βέβαιη για τις τεχνικές προδιαγραφές, τη διαθεσιμότητα και τη συνέπεια της τροφοδοσίας. Ακόμη και μικρές αποκλίσεις μπορεί να επηρεάσουν την παραγωγική διαδικασία ή την ποιότητα του τελικού προϊόντος. Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της γεωγραφικής εγγύτητας. Τα υλικά και τα παραπροϊόντα δεν μεταφέρονται δωρεάν. Η μεγάλη απόσταση μπορεί να περιορίσει σημαντικά το οικονομικό και περιβαλλοντικό όφελος, ιδίως όταν πρόκειται για ογκώδη υλικά χαμηλής αξίας ή για ροές που απαιτούν ειδικές υποδομές μεταφοράς. Υπάρχουν επίσης κρίσιμα ζητήματα ευθύνης και κανονιστικής συμμόρφωσης. Ποιος φέρει την ευθύνη όταν ένα δευτερογενές υλικό προκαλέσει πρόβλημα στην παραγωγή; Πότε μια ροή παραγωγής μπορεί να χαρακτηριστεί παραπροϊόν και υπό ποιες προϋποθέσεις ένα απόβλητο μπορεί να αποχαρακτηριστεί και να διατεθεί ως δευτερογενής πρώτη ύλη; Προστίθενται ακόμη ζητήματα εμπιστοσύνης, εμπορικής εμπιστευτικότητας και ανταγωνισμού. Για πολλές επιχειρήσεις, η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με παραγωγικές διαδικασίες, ποσότητες ή τεχνικά χαρακτηριστικά δεν αποτελεί αυτονόητη επιλογή.

Χωρίς δεδομένα δεν υπάρχουν συνέργειες Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον παράδειγμα προέρχεται από το Ηνωμένο Βασίλειο. Το National Industrial Symbiosis Programme επιχείρησε να

εντοπίσει και να ενεργοποιήσει ευκαιρίες συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων σε διαφορετικούς κλάδους. Το σημαντικό συμπέρασμα που προέκυψε ήταν ότι πολλές πιθανές συνέργειες δεν χάνονταν λόγω τεχνολογικών περιορισμών, αλλά επειδή οι επιχειρήσεις απλώς δεν γνώριζαν η μία την άλλη. Δεν υπήρχαν αξιόπιστα δεδομένα για τις διαθέσιμες ροές υλικών. Δεν υπήρχε μηχανισμός διασύνδεσης. Δεν υπήρχε ένας κοινός χώρος όπου οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να εντοπίσουν πιθανές συνεργασίες. Με άλλα λόγια, η βιομηχανική συμβίωση είναι σε μεγάλο βαθμό και πρόβλημα πληροφόρησης. Χωρίς δεδομένα, διαφάνεια και μηχανισμούς δικτύωσης, ακόμη και οι πιο υποσχόμενες συνεργασίες παραμένουν θεωρητικές.

Η ελληνική ευκαιρία βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της οικοδόμησης Για την Ελλάδα, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η χώρα επιδιώκει να ενισχύσει τη βιομηχανική της βάση, να αυξήσει την προστιθέμενη αξία της παραγωγής και να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που δημιουργούν η πράσινη μετάβαση και η νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική. Η συζήτηση δεν είναι θεωρητική. Σε επίπεδο μεμονωμένων κλάδων, υπάρχουν ήδη ώριμα παραδείγματα αξιοποίησης δευτερογενών ρευμάτων, όπως στην τσιμεντοβιομηχανία, όπου παραπροϊόντα και απόβλητα άλλων κλάδων (ενέργειας, χαλυβουργίας, ανακύκλωσης) χρησιμοποιούνται συστηματικά ως πρώτη ύλη ή καύσιμο. Αυτό δείχνει ότι η λογική της συμβίωσης λειτουργεί όταν βρίσκει το κατάλληλο οικονομικό κίνητρο. Σε επίπεδο οργανωμένου βιομηχανικού πάρκου, όμως, η χώρα βρίσκεται ακόμη στην αρχή. Στη Θεσσαλονίκη, το Βιοτεχνικό Επιμελητήριο έχει αναλάβει πρωτοβουλία για τη δημιουργία βιομηχανικού πάρκου κυκλικής οικονομίας στη ΒΙΠΕ Σίνδου, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι επιχειρήσεις και φορείς της περιοχής με στόχο τη διερεύνηση συνεργειών μεταξύ τους. Το εγχείρημα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Και ακριβώς γι’ αυτό είναι ενδιαφέρον. Δεν παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο μοντέλο βιομηχανικής συμβίωσης, αλλά αναδεικνύει τη διαδικασία που απαι-

τείται για να δημιουργηθεί ένα τέτοιο οικοσύστημα: καταγραφή δεδομένων, ανάπτυξη εμπιστοσύνης, αναζήτηση κοινών συμφερόντων και δημιουργία των απαραίτητων υποδομών συνεργασίας. Η βιομηχανική συμβίωση μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ανταγωνιστικότητα της ελληνικής παραγωγής. Όχι μόνο μέσω της καλύτερης αξιοποίησης πόρων, αλλά και μέσω της δημιουργίας ισχυρότερων βιομηχανικών οικοσυστημάτων, με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις διαταραχές των διεθνών αγορών και στις πιέσεις που ασκούν το κόστος ενέργειας και οι πρώτες ύλες. Ωστόσο, η επιτυχία δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από τη διαθεσιμότητα υλικών ή από τη χρηματοδότηση νέων έργων. Θα εξαρτηθεί από την ικανότητα δημιουργίας μηχανισμών συνεργασίας. Από την ύπαρξη αξιόπιστων δεδομένων, σαφών κανόνων, κατάλληλων υποδομών και ενός περιβάλλοντος που μειώνει το επιχειρηματικό ρίσκο. Η βιομηχανική συμβίωση δεν αποτελεί μια αυτόματη συνέπεια της κυκλικής οικονομίας. Είναι μια απαιτητική διαδικασία που προϋποθέτει εμπιστοσύνη, συντονισμό και μακροχρόνιο σχεδιασμό. Γι’ αυτό και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν τα απόβλητα μιας επιχείρησης μπορούν να γίνουν πρώτη ύλη για μια άλλη. Το ερώτημα είναι αν μπορούν να δημιουργηθούν οι συνθήκες που θα επιτρέψουν στις επιχειρήσεις να συνεργαστούν με ασφάλεια, προβλεψιμότητα και αμοιβαίο όφελος. Εκεί βρίσκεται η ουσία της βιομηχανικής συμβίωσης και εκεί θα κριθεί η συμβολή της στη βιομηχανία του μέλλοντος.

Η βιομηχανική συμβίωση δεν αποτελεί μια αυτόματη συνέπεια της κυκλικής οικονομίας. Είναι μια απαιτητική διαδικασία που προϋποθέτει εμπιστοσύνη, συντονισμό και μακροχρόνιο σχεδιασμό Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

ΠΛΑΣΤΙΚΆ

ΠΑΝΑΓΙΏΤΗΣ ΓΕΡΟΝΤΌΠΟΥΛΟΣ Πρόεδρος του Συνδέσμου Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος

Τα κυκλικά προϊόντα του αύριο σχεδιάζονται σήμερα

συζήτηση για την κυκλική οικονομία επικεντρώνεται συχνά στο τέλος του κύκλου ζωής ενός προϊόντος. Στην πραγματικότητα, όμως, η κυκλικότητα ξεκινά πολύ νωρίτερα: στο στάδιο του σχεδιασμού. Σήμερα, η βιομηχανία πλαστικών επανασχεδιάζει προϊόντα και συσκευασίες ώστε να εξυπηρετούν αποτελεσματικά τον σκοπό τους και, μετά τη χρήση τους, να μπορούν να επιστρέφουν ως πολύτιμη πρώτη ύλη στην παραγωγική διαδικασία. Η κυκλικότητα, άλλωστε, δεν αποτελεί μία θεωρητική έννοια για την ελληνική βιομηχανία. Ήδη σήμερα, φιάλες από HDPE (HighDensity Polyethylene – Πολυαιθυλένιο Υψηλής Πυκνότητας) αποκτούν μία δεύτερη ζωή ως σωλήνες ύδρευσης και αποστράγγισης, που παράγονται στην Ελλάδα και διοχετεύονται τόσο στην εγχώρια αγορά όσο και σε χώρες των Βαλκανίων. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η ανακύκλωση δημιουργεί προστιθέμενη αξία, ενισχύει τις εξαγωγές και συμβάλλει θετικά στο εμπορικό ισοζύγιο με τις βαλκανικές χώρες. Αντίστοιχα, υλικά από συσκευασίες LDPE (Πολυαιθυλένιο Χαμηλής Πυκνότητας) αξιοποιούνται για την παραγωγή αγροτικών σωλήνων, ενώ πλαστικά προϊόντα καθημερινής χρήσης, όπως τα κεσεδάκια γιαουρτιού από πολυπροπυλένιο, επανέρχονται στην παραγωγική διαδικασία ως τελάρα για τους αγρότες, για τη συγκομιδή φρούτων και λαχανικών. Εδώ, η ανακύκλωση δημιουργεί νέα προϊόντα που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της αγροτικής παραγωγής και επιστρέφουν αξία στην πραγματική οικονομία. Οι αλλαγές αυτές μετασχηματίζουν ολόκληρη την αλυσίδα αξίας. Ωστόσο, στοιχεία της Plastics Europe δείχνουν ότι η ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας των πλαστικών στην Ευρώπη επιβραδύνεται, καθώς το υψηλό ενεργειακό κόστος και οι εμπορικές πιέσεις περιορίζουν τις νέες επενδύσεις. Η εικόνα αυτή αντανακλάται και στην ελληνική πραγματικότητα. Παρά τις σημαντικές επενδύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στον κλάδο της ανακύκλωσης και της παραγωγής δευτερογενών πλαστικών πρώτων υλών, πολλές επιχειρήσεις εξακολουθούν να

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

λειτουργούν υπό το βάρος ενός ιδιαίτερα αυξημένου ενεργειακού κόστους. Αξίζει να σημειωθεί ότι το πλέον ενεργοβόρο στάδιο δεν αφορά τη συλλογή των υλικών, αλλά την αναγέννησή τους. Εκεί, το ανακυκλώσιμο πλαστικό καθαρίζεται, λιώνει και επεξεργάζεται μέσω ενεργοβόρων εξωθητήρων (extruders), ώστε να μετατραπεί σε πρώτη ύλη. Το υψηλό ενεργειακό κόστος αυτής της διαδικασίας οδήγησε αρκετές μονάδες ανακύκλωσης σε ζημιογόνες χρήσεις τα προηγούμενα χρόνια και μόνο πρόσφατα, με τις αυξήσεις των τιμών των πρωτογενών πρώτων υλών, κατάφεραν να ισορροπήσουν τους ισολογισμούς τους.

Το ενεργειακό κόστος της αναγέννησης Σε αυτό το σημείο, ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος θα ήθελε να υπογραμμίσει εκ νέου την ανάγκη ειδικής μέριμνας για τις βιομηχανίες του ΚΑΔ 38, οι οποίες βρίσκονται στον πυρήνα της αναγέννησης των υλικών. Η μέριμνα αυτή αφορά το τελικό στάδιο της ανακύκλωσης, όπου τα ανακτημένα πλαστικά υλικά μετατρέπονται εκ νέου σε πρώτη ύλη μέσω της ιδιαίτερα ενεργοβόρου βιομηχανικής διαδικασίας που περιγράψαμε. Αυτό, λοιπόν, είναι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας. Οι ελληνικές βιομηχανίες ανακύκλωσης, που μετατρέπουν τα δευτερογενή πλαστικά υλικά σε νέες πρώτες ύλες, στηρίζουν την αγροτική παραγωγή, ενισχύουν την εγχώρια μεταποίηση, ενδυναμώνουν την εξαγωγική δραστηριότητα και συμβάλλουν θετικά στο εμπορικό ισοζύγιο της χώρας, δεν αξίζουν την έμπρακτη στήριξη της Πολιτείας;

Το πλέον ενεργοβόρο στάδιο δεν αφορά τη συλλογή των υλικών, αλλά την αναγέννησή τους

Ε ΝΈΡ Γ Ε ΙΑ

ΠΑΝΤΕΛΉΣ ΚΆΠΡΟΣ Καθηγητής Ενεργειακής Οικονομίας, ΕΜΠ

Το ενεργειακό κόστος φρενάρει την πράσινη βιομηχανία

Ευρώπη μεταβάλλει το ενεργειακό της σύστημα προς την καθαρή ενέργεια, με μεγιστοποίηση των ΑΠΕ και της αποθήκευσης, αλλά και με χρήση πυρηνικής ενέργειας σε ορισμένες χώρες, αξιοποιώντας το φυσικό αέριο για την εξισορρόπηση της διαλείπουσας παραγωγής των ΑΠΕ. Προωθεί τον εξηλεκτρισμό στη θέρμανση και στις μεταφορές, ενώ μακροχρόνιος στόχος είναι η παραγωγή υδρογόνου από ηλεκτρική ενέργεια, αντικαθιστώντας το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Οι τεχνολογίες ΑΠΕ και αποθήκευσης μειώνονται σημαντικά ως προς το κόστος, αλλά η ηλεκτρική αγορά παραμένει ακριβή, καθώς οι οριακές τιμές καθορίζονται από το φυσικό αέριο, το οποίο είναι ευαίσθητο σε γεωπολιτικές κρίσεις. Η χρήση άνθρακα και λιγνίτη είναι πλέον οικονομικά ασύμφορη λόγω υψηλών εκπομπών και κόστους δικαιωμάτων εκπομπής άνθρακα στο πλαίσιο του ETS. Έτσι, οι βιομηχανικοί καταναλωτές δεν έχουν πια, όπως παλιά, σταθερά και φθηνά διμερή συμβόλαια ενέργειας, καθώς οι τιμές ηλεκτρισμού συνδέονται με υψηλές, κυμαινόμενες χρηματιστηριακές τιμές, παρά τη μείωση του κόστους μέσω ΑΠΕ. Αν και θεωρητικά εφικτά, τα συμβόλαια με σταθερές τιμές, βασισμένα σε ΑΠΕ και αποθήκευση, είναι ακόμα ανώριμα λόγω διαχείρισης κινδύνου, ανταγωνισμού και χρηματοδότησης. Έτσι, η πράσινη μετάβαση προς το παρόν αποτυγχάνει να προσφέρει σταθερές, χαμηλές τιμές ηλεκτρισμού στη βιομηχανία, αν και το κόστος θα το επέτρεπε. Οι ΗΠΑ ακολουθούν πράσινη μετάβαση με πλεονέκτημα τις φθηνές και σταθερές τιμές φυσικού αερίου στην εσωτερική αγορά, ενώ το εξάγουν πολύ ακριβότερα στη διεθνή αγορά. Η Κίνα προωθεί ταχύτερα τις ΑΠΕ και τις πράσινες τεχνολογίες, ενώ προστατεύει τη βιομηχανία της μέσω κρατικά ελεγχόμενων τιμών και επιδοτήσεων. Στην Ευρώπη, τέτοιες πολιτικές είναι δυσκολότερες λόγω της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων και των δημοσιονομικών περιορισμών. Έτσι, η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα μειώνεται όχι λόγω της πράσινης μετάβασης, αλλά εξαιτίας της εξάρτησης από

ακριβό φυσικό αέριο, των δυσλειτουργιών διακυβέρνησης και της ελλιπούς ενοποίησης.

Η τεχνολογική μάχη πίσω από την πράσινη μετάβαση Η πράσινη μετάβαση δεν είναι μόνο μείωση εκπομπών, αλλά και πεδίο ανταγωνισμού για την τεχνολογική πρωτοπορία, που αποτελεί τη βάση της μελλοντικής βιομηχανικής ανάπτυξης. Τεχνολογίες όπως οι ΑΠΕ, τα δίκτυα, τα ηλεκτρονικά, οι μπαταρίες, η ηλεκτροκίνηση, οι αντλίες θερμότητας, οι ηλεκτρολύτες υδρογόνου, τα συνθετικά καύσιμα και τα νέα υλικά δημιουργούν νέες αλυσίδες αξίας. Η βιομηχανική επιτυχία της Ευρώπης εξαρτάται από την κλίμακα, την καθετοποίηση και την ταχύτητα ωρίμανσης, που θα μειωθούν αν η Ευρώπη αναβάλει την πράσινη ενεργειακή μετάβαση. Τα στοιχεία που πρέπει να βελτιώσει η Ευρώπη είναι η ατελής αγορά ενέργειας, οι διασυνδέσεις, τα θεσμικά εμπόδια, η ακριβή χρηματοδότηση επενδύσεων και η κατακερματισμένη βιομηχανική πολιτική. Η ευελιξία και η αναθεώρηση των κανονισμών για τις κρατικές ενισχύσεις και τους δημοσιονομικούς περιορισμούς είναι σημαντικά βραχυπρόθεσμα μέτρα για τη διαχείριση των δυσλειτουργιών της μετάβασης. Πρέπει να ενισχυθεί η εγχώρια αλυσίδα αξίας τεχνολογιών net zero, με την άρση θεσμικών και χρηματοδοτικών εμποδίων. Η πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια από ΑΠΕ και αποθήκευση, μέσω διμερών συμβάσεων, αποτελεί άμεση προτεραιότητα, όχι η αμφισβήτηση ή η καθυστέρηση της πράσινης ενεργειακής μετάβασης.

Πρέπει να ενισχυθεί η εγχώρια αλυσίδα net zero, χωρίς θεσμικά και χρηματοδοτικά εμπόδια Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT

Κάθε κιλοβατώρα που δεν χάνεται Η ενεργειακή αποδοτικότητα συνδέει το κόστος, την ανθεκτικότητα και την κυκλική οικονομία, μετατρέποντας τις απώλειες της παραγωγής σε νέο πεδίο αξίας. ΓΡΆΦΕΙ Ο ΔΗΜΉΤΡΗΣ ΚΟΡΔΕΡΆΣ

κυκλική οικονομία ξεκινά από την καλύτερη αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου πόρου: των υλικών που επανέρχονται στην παραγωγή, της ενέργειας που εξοικονομείται, της θερμότητας που ανακτάται και των απωλειών που μετατρέπονται σε αξία. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενεργειακή αποδοτικότητα αναδεικνύεται σε κρίσιμο πεδίο κυκλικής μετάβασης για την ελληνική βιομηχανία.

Από την ενεργειακή απώλεια στην κυκλική αξία Η μετάβαση στην ενεργειακά αποδοτική παραγωγή δεν περιορίζεται στην ηλεκτρική ενέργεια. Επεκτείνεται και

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

στη θερμική, συνδέοντας άμεσα την εξοικονόμηση με τις αρχές της κυκλικής οικονομίας. Σε πολλές βιομηχανικές διαδικασίες, σημαντικές ποσότητες θερμότητας αποβάλλονται στο περιβάλλον μέσω των καμινάδων, των ψυκτών και των δικτύων ατμού. Οι σύγχρονες ελληνικές επιχειρήσεις επενδύουν σε συστήματα ανάκτησης απορριπτόμενης θερμότητας (Waste Heat Recovery), τα οποία δεσμεύουν την ενέργεια αυτή και τη διοχετεύουν εκ νέου στην παραγωγική διαδικασία, για παράδειγμα για την προθέρμανση του νερού στους λέβητες ή για τις ανάγκες θέρμανσης των κτιριακών εγκαταστάσεων.

Επιταχυντής αλλαγών το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο Η πορεία της ελληνικής βιομηχανίας προς την ενεργειακή ανθεκτικότητα δεν πραγματοποιείται σε θεσμικό κενό, αλλά καθοδηγείται και επιταχύνεται από τις αυστηρές και φιλόδοξες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ευρωπαϊκή στρατηγική «Fit for 55» και η αναθεωρημένη Οδηγία για την Ενεργειακή Αποδοτικότητα (Energy Efficiency Directive - EED) θέτουν δεσμευτικούς στόχους για τη μείωση της τελικής κατανάλωσης ενέργειας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο έως το 2030. Στο επίκεντρο βρίσκεται η αρχή της «προτεραιότητας στην ενεργειακή αποδοτικότητα» (Energy Efficiency First), η οποία καλεί τη βιομηχανία να ενσωματώσει τη μείωση της κατανάλωσης και των απωλειών σε κάθε στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας. Παράλληλα, ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) αλλάζει ριζικά τους όρους του διεθνούς εμπορίου, επιβαρύνοντας τις εισαγωγές προϊόντων έντασης ενέργειας από τρίτες χώρες με βάση το ανθρακικό τους αποτύπωμα. Αυτό σημαίνει ότι οι ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις που καταφέρνουν να μειώσουν το ενεργειακό και ανθρακικό τους αποτύπωμα αποκτούν σημαντικό πλεονέκτημα έναντι διεθνών ανταγωνιστών. Με αυτόν τον τρόπο, η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν λειτουργεί μόνο ως πλαίσιο συμμόρφωσης, αλλά και ως μηχανισμός επιτάχυνσης επενδύσεων σε καθαρότερη, αποδοτικότερη και πιο κυκλική παραγωγή.

Η ελληνική πραγματικότητα και η πρόκληση του κόστους

Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει ταυτόχρονη ανάγκη για ηλεκτρισμό, ψύξη και θέρμανση, τα συστήματα Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Αποδοτικότητας (ΣΗΘΥΑ) προσφέρουν βαθμούς απόδοσης που αγγίζουν το 90%, μειώνοντας δραστικά την κατανάλωση πρωτογενούς καυσίμου. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ορθολογικής διαχείρισης των πόρων, καθώς η ενέργεια που μέχρι πρότινος χανόταν μετατρέπεται σε λειτουργικό πλεονέκτημα, μειώνοντας το κόστος, το αποτύπωμα και την εξάρτηση της παραγωγής από εξωτερικούς παράγοντες.

Στην Ελλάδα, η βιομηχανία καλείται να αντιμετωπίσει ένα ιδιαίτερα σύνθετο τοπίο, το οποίο χαρακτηρίζεται από δομικές ιδιαιτερότητες στην αγορά ενέργειας και υψηλή εξάρτηση από τις διακυμάνσεις των χονδρεμπορικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας. Με βάση τις αναλύσεις του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ) και του Συνδέσμου Βιομηχανιών Ελλάδος (ΣΒΕ), το ενεργειακό κόστος στη χώρα μας παραμένει ένα από τα υψηλότερα στην Ευρώπη για τη μέση και υψηλή τάση, επηρεάζοντας άμεσα τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων. Το γεγονός αυτό έχει αναγκάσει τις διοικήσεις των ελληνικών βιομηχανιών να μετατοπίσουν την προσοχή τους από την παθητική διαχείριση των λογαριασμών στην ενεργή λήψη αποφάσεων. Η ενεργειακή αποδοτικότητα αποτελεί πλέον κορυφαίο θέμα συζήτησης στα διοικητικά συμβούλια, καθώς κάθε κιλοβατώρα που εξοικονομείται μεταφράζεται άμεσα σε ενίσχυση της κερδοφορίας και της ρευστότητας. Από την κλωστοϋφαντουργία και τα δομικά υλικά μέχρι την επεξεργασία τροφίμων και τη βαριά μεταλλουργία, η κρίσιμη και επιτακτική ανάγκη για σταθερό, προβλέψιμο και προσιτό ενεργειακό κόστος αποτελεί κρίσιμο όρο ανταγωνιστικότητας για το σύνολο της βιομηχανίας.

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT γής, μηχανή ή ακόμη και επιμέρους εξάρτημα. Τα δεδομένα αυτά συγκεντρώνονται σε κεντρικές πλατφόρμες λογισμικού, οι οποίες με τη χρήση αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης (AI) μπορούν να εντοπίσουν ενεργειακές απώλειες, ανωμαλίες στη λειτουργία και ευκαιρίες βελτιστοποίησης που θα ήταν αδύνατο να εντοπιστούν με παραδοσιακές μεθόδους. Με τον τρόπο αυτό, η συντήρηση των υποδομών γίνεται προληπτική και η λειτουργία των μηχανών μπορεί να συγχρονίζεται με τις ώρες χαμηλότερης ενεργειακής ζήτησης ή χαμηλότερης τιμολόγησης, μειώνοντας δραστικά τη σπατάλη. Η πληροφορία παύει να είναι απλώς εργαλείο παρακολούθησης και μετατρέπεται σε μηχανισμό εξοικονόμησης πόρων.

Εξοπλισμός που καταναλώνει λιγότερο, παραγωγή που χάνει λιγότερα

Τα δεδομένα ως εργαλείο περιορισμού της σπατάλης Στο πλαίσιο της κυκλικής παραγωγής, η μέτρηση της ενέργειας αποκτά τον ίδιο ρόλο που έχει η ιχνηλασιμότητα στα υλικά: αποκαλύπτει πού δημιουργούνται απώλειες, πού υπάρχουν περιθώρια βελτιστοποίησης και πώς η παραγωγή μπορεί να λειτουργήσει με λιγότερη σπατάλη. Η πρώτη γραμμή άμυνας, αλλά και ενεργής παρέμβασης, στην προσπάθεια για ενεργειακή αποδοτικότητα είναι η γνώση, η οποία στη σύγχρονη βιομηχανία προέρχεται από τα δεδομένα. Η υιοθέτηση των τεχνολογιών του Industry 4.0, όπως τα Συστήματα Ενεργειακής Διαχείρισης (Energy Management Information Systems - EMIS) και τα δίκτυα έξυπνων αισθητήρων (IoT), επιτρέπει στα εργοστάσια να έχουν πλήρη ορατότητα της κατανάλωσής τους σε πραγματικό χρόνο. Οι ελληνικές βιομηχανίες επενδύουν εντατικά στην εγκατάσταση μετρητών σε κάθε ξεχωριστή γραμμή παραγω-

Η κυκλική παραγωγή αρχίζει από την ικανότητα της βιομηχανίας να αναγνωρίζει κάθε απώλεια, σε υλικά, ενέργεια και θερμότητα, και να τη μετατρέπει ξανά σε αξία 46

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Πέρα από την ψηφιακή παρακολούθηση, η φυσική αναβάθμιση του παραγωγικού εξοπλισμού αποτελεί τον πιο χειροπιαστό τρόπο επίτευξης ενεργειακής εξοικονόμησης. Η αντικατάσταση των παλαιών, ενεργοβόρων ηλεκτροκινητήρων με νέους, υψηλής ενεργειακής κλάσης (IE3 και IE4), σε συνδυασμό με την ευρεία χρήση ρυθμιστών στροφών (inverters), επιφέρει άμεση μείωση της ηλεκτρικής κατανάλωσης που σε πολλές περιπτώσεις ξεπερνά το 30%. Στο πλαίσιο αυτό, οι ελληνικές βιομηχανίες αναβαθμίζουν ριζικά τα συστήματα πεπιεσμένου αέρα, τις αντλίες, τους ψύκτες και τους λέβητες, οι οποίοι παραδοσιακά αποτελούν τους μεγαλύτερους καταναλωτές ενέργειας σε ένα εργοστάσιο. Παράλληλα, οι προηγμένοι βιομηχανικοί αυτοματισμοί επιτρέπουν τον αυτόματο τερματισμό λειτουργίας τμημάτων της παραγωγής που βρίσκονται σε αδράνεια, περιορίζοντας τις λεγόμενες «τυφλές» καταναλώσεις. Η επένδυση σε αυτούς τους τομείς παρουσιάζει εξαιρετικά σύντομο χρόνο απόσβεσης, καθιστώντας την ελκυστική ακόμη και για μικρομεσαίες μεταποιητικές επιχειρήσεις.

Αυτοπαραγωγή και σταθερότητα στο ενεργειακό κόστος Μια από τις πιο σημαντικές αλλαγές στο παραγωγικό περιβάλλον αφορά στη μετατροπή των βιομηχανιών από απλούς καταναλωτές σε ενεργούς παραγωγούς ενέργειας, μέσω του μοντέλου της αυτοπαραγωγής. Στην Ελλάδα, η αξιοποίηση του υψηλού ηλιακού δυναμικού μέσω της εγκατάστασης φωτοβολταϊκών συστημάτων στις στέγες και τους περιβάλλοντες χώρους των εργοστασίων γνωρίζει ισχυρή ανάπτυξη. Το θεσμικό πλαίσιο του ενεργειακού συμψηφισμού (Net Metering) και του ταυτόχρονου συμψηφισμού (Net Billing) επιτρέπει στις επιχειρήσεις να καλύπτουν σημαντικό μέρος των ημερήσιων ενεργειακών τους αναγκών απευθείας από δικές τους πηγές. Αυτή η στρατηγική προσφέρει απεξάρτηση από τις διακυμάνσεις των χρηματιστηριακών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και εξασφαλίζει μεγαλύτερη σταθερότητα στο κόστος παραγωγής για βάθος χρόνου. Μεγάλες ελληνικές βιομηχανίες στον τομέα των τροφίμων,

των πλαστικών και των μετάλλων έχουν ήδη καλύψει τις στέγες των εγκαταστάσεών τους με χιλιάδες πάνελ, δημιουργώντας μια ισχυρή ασπίδα προστασίας απέναντι στις ενεργειακές αναταράξεις της αγοράς. Στην όλη προσπάθεια, ωστόσο, το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο της χώρας εξακολουθεί να παρουσιάζει ασάφειες και ελλείψεις, γεγονός που καθιστά αναγκαία την προσαρμογή του στη νέα πραγματικότητα της βιομηχανικής αυτοπαραγωγής.

Αποθήκευση: όταν η πλεονάζουσα ενέργεια δεν χάνεται Η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές χαρακτηρίζεται από μεταβλητότητα, καθώς η ηλιοφάνεια δεν συμπίπτει πάντα με τις ώρες αιχμής της βιομηχανικής παραγωγής, ειδικά για εργοστάσια που λειτουργούν σε εικοσιτετράωρη βάση. Εδώ εισέρχεται ο κρίσιμος ρόλος των συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες (BESS), καθώς η ενσωμάτωση βιομηχανικών μπαταριών επιτρέπει την αποθήκευση της πλεονάζουσας ενέργειας που παράγεται κατά τη διάρκεια της ημέρας και τη χρήση της κατά τις νυχτερινές ώρες ή σε περιόδους αιχμής της ζήτησης. Επιπλέον, τα συστήματα αποθήκευσης προσφέρουν στη βιομηχανία τη δυνατότητα συμμετοχής σε προγράμματα απόκρισης ζήτησης (Demand Response), επιτρέποντάς της να προσαρμόζει την κατανάλωσή της κατόπιν εντολής του διαχειριστή του δικτύου και να αποζημιώνεται γι’ αυτό. Η τεχνολογία αυτή, αν και βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ωρίμανσης όσον αφορά στο κόστος και το ρυθμιστικό πλαίσιο στην Ελλάδα, θεωρείται από τους ενεργειακούς αναλυτές ο επόμενος μεγάλος σταθμός για την επίτευξη μεγαλύτερης ενεργειακής αυτονομίας και ευελιξίας. Στη λογική της κυκλικής οικονομίας, η αποθήκευση λειτουργεί ως μηχανισμός αξιοποίησης ενέργειας που διαφορετικά θα έμενε αναξιοποίητη ή θα χανόταν.

κονόμησης που επιτυγχάνεται, μειώνοντας το οικονομικό ρίσκο για τη βιομηχανία. Με αυτόν τον τρόπο, οι επενδύσεις σε ενεργειακή αποδοτικότητα μπορούν να λειτουργήσουν ως πρακτικός δρόμος μετάβασης προς πιο κυκλικά και ανθεκτικά παραγωγικά μοντέλα.

Η ενεργειακή αποδοτικότητα ως πυλώνας κυκλικής παραγωγής Η ενεργειακή αποδοτικότητα δεν αποτελεί παροδική τάση, αλλά βασικό μηχανισμό μετάβασης σε ένα παραγωγικό μοντέλο που αξιοποιεί καλύτερα κάθε διαθέσιμο πόρο. Για την ελληνική βιομηχανία, η μείωση των απωλειών, η ανάκτηση θερμότητας, η αυτοπαραγωγή, τα ψηφιακά εργαλεία και η διαρκής παρακολούθηση της κατανάλωσης συγκροτούν πλέον μια ενιαία στρατηγική ανταγωνιστικότητας και κυκλικότητας. Οι επιχειρήσεις που αναγνώρισαν έγκαιρα αυτή την ανάγκη και επένδυσαν σε αυτοπαραγωγή, ψηφιακά εργαλεία, αυτοματισμούς και αποθήκευση βλέπουν ήδη τους καρπούς των προσπαθειών τους να μεταφράζονται σε μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις κρίσεις και σε ενίσχυση της θέσης τους στην αγορά. Η επιτυχής έκβαση αυτής της μετάβασης θα κρίνει όχι μόνο την πορεία μεμονωμένων εργοστασίων, αλλά και το αν η Ελλάδα θα καταφέρει να διατηρήσει και να ενισχύσει μια ισχυρή, σύγχρονη και πράσινη βιομηχανική βάση, ικανή να πρωταγωνιστεί στις εξελίξεις των επόμενων δεκαετιών.

Χρηματοδοτικά εργαλεία και η στήριξη των επενδύσεων Η υλοποίηση αυτών των προηγμένων ενεργειακών στρατηγικών απαιτεί σημαντικά κεφάλαια, και σε αυτό το σημείο τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο για την ελληνική αγορά. Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), μαζί με τα προγράμματα του ΕΣΠΑ, αποτελούν τις βασικές πηγές άντλησης επιδοτήσεων και χαμηλότοκων δανείων για τον ενεργειακό μετασχηματισμό της εγχώριας μεταποίησης. Ειδικά προγράμματα που στοχεύουν στη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας των επιχειρήσεων παρέχουν σημαντική οικονομική στήριξη για την αντικατάσταση εξοπλισμού, την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και την ψηφιοποίηση της παραγωγής. Επιπλέον, ο ρόλος των Εταιρειών Ενεργειακών Υπηρεσιών (Energy Service Companies - ESCOs) ενισχύεται συνεχώς. Οι εταιρείες αυτές αναλαμβάνουν να χρηματοδοτήσουν και να υλοποιήσουν την ενεργειακή αναβάθμιση ενός εργοστασίου, με την αμοιβή τους να προέρχεται αποκλειστικά από το εγγυημένο αποτέλεσμα της εξοι-

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

ΤΡΌΦ ΙΜ Α

Π ΟΤΆ

ΒΆΣΩ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΊΟΥ Γενική Διευθύντρια, ΣΕΒΤ

Η κυκλική οικονομία ενισχύει το Made in Greece των τροφίμων

ελληνική Βιομηχανία Τροφίμων και Ποτών έχει αναγνωρίσει εδώ και χρόνια ότι η μετάβαση σε πιο πράσινα συστήματα παραγωγής και η ενσωμάτωση των αρχών της κυκλικής οικονομίας δεν είναι απλώς μια επιπλέον περιβαλλοντική υποχρέωση. Για τον κλάδο, αποτελεί μια στρατηγική επιλογή κρίσιμης σημασίας για την περαιτέρω ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς του, ειδικά σε μια εποχή όπου οι καταναλωτές ολοένα και περισσότερο επιλέγουν προϊόντα με βιώσιμο προφίλ και χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Σε αυτό το πλαίσιο, στρατηγικός άξονας τόσο για τον Σύνδεσμο Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων (ΣΕΒΤ) όσο και για την εγχώρια Βιομηχανία Τροφίμων και Ποτών είναι η βιώσιμη ανάπτυξη και η ανάληψη δράσεων γύρω από τα περιβαλλοντικά ζητήματα. Σημαντική προτεραιότητα αποτελεί η πρόληψη της σπατάλης, ώστε να μειωθούν η απώλεια φυσικών πόρων και οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ενώ η κυκλική οικονομία αναδεικνύεται σε κρίσιμο μοχλό ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας του κλάδου. Αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της ολιστικής προσέγγισης αποτελούν οι σημαντικές επενδύσεις των επιχειρήσεων στον εκσυγχρονισμό των παραγωγικών τους μονάδων, στην ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης μέσω ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στον εξορθολογισμό της διαχείρισης των πόρων, με έμφαση στην ανακύκλωση νερού και στη διαχείριση των αποβλήτων. Επιπλέον, αναγνωρίζοντας ότι οι πρώτες ύλες προέρχονται άμεσα από τη φύση, η εγχώρια Βιομηχανία επενδύει στην οικοδόμηση πιο ανθεκτικών εφοδιαστικών αλυσίδων, στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, στη χρήση καθαρής ενέργειας και στην προώθηση της αναγεννητικής γεωργίας.

Πράσινη παραγωγή με ελληνική προστιθέμενη αξία Ο ΣΕΒΤ, με στόχο την υποστήριξη των μελών του προς την κατεύθυνση της μείωσης του οικολογικού αποτυπώματος και της

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

ευρύτερης ενσωμάτωσης των αρχών της κυκλικής οικονομίας στη λειτουργία τους, υλοποιεί στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης. Οι πρωτοβουλίες εστιάζουν στην πρόληψη και μείωση της σπατάλης, στην αποδοτική χρήση των φυσικών πόρων, στην αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Παράλληλα, μέσω της Επιτροπής Περιβάλλοντος και Αειφορίας, ο ΣΕΒΤ υποστηρίζει πρακτικά το ταξίδι των επιχειρήσεων προς το Net-Zero, προωθώντας δράσεις για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, τη βέλτιστη διαχείριση των αποβλήτων και την ανακύκλωση στις συσκευασίες. Η ελληνική Βιομηχανία Τροφίμων και Ποτών, σε πλήρη ευθυγράμμιση με τους ευρωπαϊκούς στόχους, υλοποιεί με συνέπεια πολιτικές που επιβεβαιώνουν ότι η κυκλική οικονομία αποτελεί θεμέλιο της βιώσιμης ανάπτυξης. Σημαντικό παράδειγμα αποτελεί η σύσταση της DRS Hellas, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου, αξιόπιστου και υψηλών προδιαγραφών συστήματος εθνικής εμβέλειας για πλαστικές και μεταλλικές φιάλες ποτών, που θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για τη χώρα μας. Με προτεραιότητα την προστασία του περιβάλλοντος, οι επιχειρήσεις του κλάδου επενδύουν διαχρονικά σε ακόμα πιο ανθεκτικά και πράσινα συστήματα παραγωγής, που ενισχύουν περαιτέρω και το «Made in Greece» brand στις διεθνείς αγορές.

Η εγχώρια βιομηχανία επενδύει σε ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες, βιοποικιλότητα, καθαρή ενέργεια και αναγεννητική γεωργία

LO G ISTICS

ΙΩΆΝΝΗΣ ΜΑΝΏΛΗΣ Μέλος Δ.Σ., Ελληνική Εταιρεία Logistics (EEL), Chief Quality & HR Officer, LOGIKA

Η αντίστροφη εφοδιαστική μπαίνει στο κέντρο της οικονομίας

συζήτηση για την κυκλική οικονομία συχνά μένει στην ανακύκλωση, τη συμμόρφωση και την περιβαλλοντική ευθύνη. Όμως αυτή είναι μια περιορισμένη εικόνα. Η κυκλικότητα δεν είναι μόνο περιβαλλοντική πολιτική. Είναι ένας νέος τρόπος να οργανώνουμε την οικονομία και την παραγωγή. Για πολλά χρόνια, η παγκοσμιοποίηση βασίστηκε στην ιδέα ότι οι πρώτες ύλες, η ενέργεια και οι μεταφορές θα είναι πάντα διαθέσιμες με σταθερούς όρους. Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι κρίσεις, η πανδημία, οι γεωπολιτικές εντάσεις, η ενεργειακή αστάθεια και η κλιματική πίεση, έδειξαν ότι αυτό δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένο. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η ανθεκτικότητα γίνεται εξίσου σημαντική με την αποδοτικότητα. Και εδώ συνδέονται άμεσα η κυκλική οικονομία και η εφοδιαστική αλυσίδα. Η κυκλικότητα δεν αφορά μόνο τη διαχείριση των απορριμμάτων. Αφορά τη διατήρηση της αξίας. Όταν ένα προϊόν, ένα υλικό ή μια συσκευασία επαναχρησιμοποιείται ή επιστρέφει στην παραγωγή, μειώνεται η ανάγκη για νέους πόρους, περιορίζονται οι κίνδυνοι και ενισχύεται η αυτάρκεια των επιχειρήσεων και των οικονομιών. Έτσι, η κυκλική οικονομία γίνεται εργαλείο ανθεκτικότητας. Αυτή η αλλαγή μεταμορφώνει τον ρόλο των logistics. Για πολλά χρόνια, οι εφοδιαστικές αλυσίδες λειτουργούσαν με έναν απλό τρόπο: από τον παραγωγό προς τον καταναλωτή. Στην κυκλική οικονομία αυτό αλλάζει. Τα προϊόντα επιστρέφουν, τα υλικά ανακτώνται, οι συσκευασίες επαναχρησιμοποιούνται και επανεντάσσονται στον κύκλο παραγωγής. Η αντίστροφη εφοδιαστική αλυσίδα δεν είναι πια δευτερεύουσα διαδικασία. Γίνεται βασικό κομμάτι της οικονομίας. Παράλληλα, τα συστήματα επαναχρησιμοποίησης, οι κλειστές ροές προϊόντων και οι ψηφιακές τεχνολογίες παρακολούθησης δημιουργούν νέους κανόνες διαφάνειας και αποτελεσματικότητας.

Η Ευρώπη έχει ήδη αναγνωρίσει ότι η κυκλική οικονομία είναι βασικός παράγοντας για τη μελλοντική της ανταγωνιστικότητα. Σε μια εποχή όπου οι πρώτες ύλες και η ενεργειακή ασφάλεια βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο, η ικανότητα να διατηρούμε και να επαναχρησιμοποιούμε πόρους αποκτά στρατηγική σημασία.

Η αξία επιστρέφει στην αλυσίδα Η Ελλάδα έχει μια πραγματική ευκαιρία να παίξει ενεργό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση. Η γεωγραφική της θέση, οι συνεχώς αναβαθμιζόμενες υποδομές logistics και η ωρίμανση της αγοράς δημιουργούν τις βάσεις για ένα νέο μοντέλο κυκλικής εφοδιαστικής με περιφερειακή σημασία. Το ζητούμενο είναι να δούμε την κυκλικότητα όχι ως υποχρέωση, αλλά ως αναπτυξιακή επιλογή. Όχι ως κόστος, αλλά ως επένδυση σε ανταγωνιστικότητα και ανθεκτικότητα. Διότι η πραγματική πρόκληση της επόμενης δεκαετίας δεν θα είναι να παράγουμε περισσότερα. Θα είναι να διατηρούμε περισσότερη αξία, περισσότερους πόρους και τελικά μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα εντός της οικονομίας μας. Και σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η κυκλική εφοδιαστική δεν είναι απλώς μέρος της λύσης. Είναι βασική προϋπόθεση για να προχωρήσουμε.

Στη νέα πραγματικότητα, η κυκλική εφοδιαστική δεν είναι απλώς μέρος της λύσης. Είναι βασική προϋπόθεση για να προχωρήσουμε Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

Η δεύτερη ζωή των μηχανών Πριν μια πρέσα γίνει παλιοσίδερα, έχει ήδη χαθεί μεγάλο μέρος της αξίας της. Η αντίστροφη διαδρομή της αποκαλύπτει πώς συντήρηση, retrofit και ανακατασκευή παρατείνουν την παραγωγική ζωή των μηχανών. ΓΡΆΦΕΙ Ο ΓΙΏΡΓΟΣ ΠΑΝΤΑΖΌΠΟΥΛΟΣ

πρέσα βρίσκεται ήδη εκτός γραμμής. Τα καλώδια τροφοδοσίας έχουν αποσυνδεθεί, το υδραυλικό κύκλωμα έχει εκτονωθεί και πάνω στο μεταλλικό της σώμα έχουν σημειωθεί τα σημεία από τα οποία θα τη σηκώσει ο γερανός. Για χρόνια έδινε σχήμα σε χιλιάδες τεμάχια με την ίδια επαναλαμβανόμενη κίνηση. Τώρα καταλαμβάνει χώρο ανάμεσα σε παλέτες, ανταλλακτικά και εξοπλισμό που περιμένει την επόμενη απόφαση. Στα λογιστικά βιβλία είχε αποσβεστεί προ πολλού. Στην παραγωγή άρχισε να θεωρείται αργή, δύσκολη στη ρύθμιση και ακριβή στη συντήρηση. Το σύστημα ελέγχου ανήκε σε άλλη τεχνολογική γενιά, ορισμένα εξαρτήματα είχαν πάψει να κατασκευάζονται και κάθε βλάβη απαιτούσε περισσότερη επινοητικότητα από την προηγούμενη. Η τύχη της μοιάζει προδιαγεγραμμένη: πώληση ως μεταχειρισμένη, αποσυναρμολόγηση για ανταλλακτικά ή τεμαχισμός για την αξία του μετάλλου της. Υπάρχει, ωστόσο, μια ερώτηση που προηγείται όλων αυτών: πότε ακριβώς τελειώνει η ζωή μιας βιομηχανικής μηχανής; Όταν παύει να λειτουργεί, όταν μηδενίζεται η λογιστική της αξία ή όταν η επιχείρηση παύει να γνωρίζει τι μπορεί ακόμη να διασωθεί; Για να απαντήσουμε, χρειάζεται να ακολουθήσουμε την πορεία της πρέσας αντίστροφα.

Πριν γίνει μέταλλο Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, η πρέσα βρισκόταν ακόμη στη θέση της. Συνέχιζε να εκτελεί τον κύκλο της, με μικρές αποκλίσεις που είχαν γίνει μέρος της καθημερινότητας: λίγα περισσότερα δευτερόλεπτα στη ρύθμιση, μια διαρροή που επέστρεφε, ένας αισθητήρας που χρειαζόταν συχνότερο έλεγχο. Οι τεχνικοί γνώριζαν τους ήχους της και μπορούσαν να ξεχωρίσουν έναν φυσιολογικό κραδασμό από την προειδοποίηση μιας επερχόμενης βλάβης. Η απόφαση απόσυρσης έμοιαζε λογική. Το κόστος συντήρησης αυξανόταν, οι στάσεις παραγωγής γίνονταν δυσκολότερο να προβλεφθούν και το σύστημα ελέγχου δεν επικοινωνούσε με τις νεότερες υποδομές του εργοστασίου. Η ηλικία της πρέσας είχε αρχίσει να λειτουργεί ως συνοπτική διάγνωση, παρότι δεν περιέγραφε την πραγματική κατάσταση κάθε τμήματός της.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Μια βιομηχανική μηχανή, όμως, δεν μετατρέπεται ακαριαία από παραγωγικό μέσο σε απόβλητο. Η αξία της χάνεται σε διαδοχικά στρώματα. Πρώτα παύει να αξιοποιείται η λειτουργία της. Έπειτα εγκαταλείπονται τα επιμέρους συστήματα, τα εξαρτήματα και οι δυνατότητες αναβάθμισης. Στο τέλος απομένει μόνο η μάζα: τόνοι χάλυβα και χυτοσιδήρου που αποτιμώνται με το βάρος. Μαζί τους έχουν ήδη χαθεί η κατεργασία ακριβείας, η στιβαρότητα του πλαισίου, οι επιφάνειες που ευθυγραμμίστηκαν με ανοχές κλάσματος του χιλιοστού, η ενέργεια που απαιτήθηκε για την κατασκευή και η τεχνική εργασία που συνέδεσε εκατοντάδες εξαρτήματα σε ένα λειτουργικό σύνολο. Το scrap ανακτά μέρος της ύλης. Δεν μπορεί να ανακτήσει τη μηχανή. Σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η κυκλική οικονομία επιδιώκει τη διατήρηση της αξίας προϊόντων, υλικών και πόρων σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής τους, μέσα από στρατηγικές όπως η επαναχρησιμοποίηση, η επισκευή, η ανακατασκευή και, στο τελικό στάδιο, η ανακύκλωση. Η Επιτροπή έχει εφαρμόσει την ίδια λογική ειδικά στον μεγάλο βιομηχανικό εξοπλισμό, χρηματοδοτώντας εφαρμογές παράτασης ζωής μέσω συντήρησης, επιτόπιας επισκευής, αναβάθμισης, ανακαίνισης και πλήρους ανακατασκευής. Ο πρώτος σταθμός στην αντίστροφη πορεία της πρέσας βρίσκεται, επομένως, αρκετά πριν από το διαλυτήριο. Βρίσκεται στο σημείο όπου μια μικρή ένδειξη φθοράς εμφανίστηκε για πρώτη φορά και αντιμετωπίστηκε σαν ακόμη μία συνηθισμένη βλάβη.

Η βλάβη είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα Η πρώτη ένδειξη μπορεί να ήταν ένας κραδασμός χαμένος μέσα στον θόρυβο της παραγωγής, μια μικρή άνοδος της θερμοκρασίας στο υδραυλικό λάδι ή μια ανεπαίσθητη καθυστέρηση στην κίνηση του εμβόλου. Η πρέσα συνέχιζε να παράγει, ενώ στο εσωτερικό της μια επιφάνεια φθειρόταν, ένα έδρανο αποκτούσε ανοχή ή μια βαλβίδα ανταποκρινόταν με μικρή καθυστέρηση. Η παρακολούθηση της κατάστασης του εξοπλισμού μετατρέπει αυτές τις μεταβολές σε μετρήσιμα ίχνη. Αισθητήρες καταγράφουν κραδασμούς, θερμοκρασία, πίεση και ακουστικές εκπομπές, ενώ η ανάλυση του λιπαντικού εντοπίζει σωματίδια φθοράς μέσα στο

σύστημα. Η συγκέντρωση, το μέγεθος και η μορφή τους μπορούν να δείξουν ποιο εξάρτημα φθείρεται και με ποιον ρυθμό. Το λάδι γίνεται έτσι ένα είδος αρχείου της μηχανής. Σε ερευνητικές εφαρμογές προγνωστικής συντήρησης σε πρέσες διαμόρφωσης μετάλλου, δεδομένα από το λάδι, τους κραδασμούς του άξονα και κάθε κύκλο λειτουργίας συνθέτουν μια ψηφιακή «υπογραφή». Η σταδιακή απόκλισή της από το φυσιολογικό πρότυπο μπορεί να προειδοποιήσει για μια επερχόμενη αστοχία. Οι σχετικές πρακτικές έχουν διαφορετικό ρόλο. Η προληπτική συντήρηση ακολουθεί προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα. Η συντήρηση βάσει κατάστασης ενεργοποιείται όταν οι μετρήσεις δείξουν πραγματική επιδείνωση. Η προγνωστική συντήρηση εκτιμά την εξέλιξη της φθοράς και την υπολειπόμενη ωφέλιμη ζωή ενός εξαρτήματος, συνδυάζοντας αισθητήρες, ιστορικά δεδομένα και μοντέλα ανάλυσης. Η αξιοπιστία της πρόγνωσης εξαρτάται από τη συστηματική καταγραφή. Το εργοστάσιο χρειάζεται να γνωρίζει πώς συμπεριφέρεται η μηχανή σε φυσιολογικές συνθήκες, ποιες παρεμβάσεις έχουν προηγηθεί και ποιες ενδείξεις συνδέθηκαν με πραγματικές βλάβες. Μελέτες για τη μεταποίηση εντοπίζουν ως βασικά εμπόδια τα κενά στα δεδομένα και την περιορισμένη ενσωμάτωση αυτών των συστημάτων στην καθημερινή λειτουργία. Για την πρέσα, η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να σημαίνει αντικατάσταση ενός εδράνου πριν η φθορά περάσει στον άξονα ή καθαρισμό του υδραυλικού κυκλώματος πριν καταστραφεί η αντλία. Μια μικρή

παρέμβαση διατηρεί έτσι σε λειτουργία ένα πολύ μεγαλύτερο σύνολο υλικών και εξαρτημάτων και μεταθέτει την ημέρα κατά την οποία η μηχανή θα αποτιμηθεί μόνο με βάση το βάρος του μετάλλου της.

Η μεταμόσχευση κάτω από το περίβλημα Αρκετά χρόνια πριν από την απόσυρσή της, η πρέσα είχε ήδη γεράσει άνισα. Το χαλύβδινο πλαίσιο, οι οδηγοί και οι κύριες επιφάνειες εργασίας παρέμεναν λειτουργικά. Η ηλικία της φαινόταν κυρίως στον ηλεκτρικό πίνακα, στα χειριστήρια και στο υδραυλικό σύστημα που συνέχιζε να λειτουργεί με τη λογική μιας άλλης τεχνολογικής εποχής. Εκεί αρχίζει το retrofit, η τεχνολογική αναβάθμιση υφιστάμενου εξοπλισμού. Η πρέσα μπορεί να αποκτήσει νέο σύστημα ελέγχου,

Μια μικρή παρέμβαση διατηρεί σε λειτουργία ένα μεγαλύτερο σύνολο υλικών και εξαρτημάτων και μεταθέτει την ημέρα κατά την οποία η μηχανή θα αποτιμηθεί μόνο ως μέταλλο. Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT

σύγχρονους αισθητήρες, ρυθμιστές στροφών, διατάξεις ασφαλείας και ψηφιακή καταγραφή κάθε κύκλου λειτουργίας, διατηρώντας το βαρύτερο και περισσότερο υλικό-εντατικό τμήμα της: το μηχανικό της σώμα. Σε μια συμβατική υδραυλική πρέσα, ο κινητήρας της αντλίας μπορεί να λειτουργεί με πλήρη ισχύ ακόμη και στα διαστήματα κατά τα οποία δεν απαιτείται η μέγιστη παροχή. Η ενέργεια που δεν αξιοποιείται καταλήγει σε θερμότητα μέσα στο λάδι και επιβαρύνει στη συνέχεια το σύστημα ψύξης. Σε πειραματική εφαρμογή πάνω σε υφιστάμενη πρέσα, η εγκατάσταση ρυθμιστή μεταβλητών στροφών μείωσε την ηλεκτρική κατανάλωση κατά 24%, χωρίς υποβάθμιση της λειτουργίας ή της ποιότητας του τεμαχίου. Οι νέοι αισθητήρες μπορούν παράλληλα να καταγράφουν την καμπύλη δύναμης–μετατόπισης κάθε χτυπήματος. Μικρές αλλαγές στη μορφή της αποκαλύπτουν φθορά του εργαλείου, μεταβολή στο διάκενο ή απόκλιση στις ιδιότητες του υλικού. Η παλιά πρέσα αποκτά έτσι μνήμη για κινήσεις που παλαιότερα χάνονταν μέσα στον θόρυβο της παραγωγής. Η ευρωπαϊκή ερευνητική πρωτοβουλία LEVEL-UP εφάρμοσε αντίστοιχες παρεμβάσεις σε πρέσες, τόρνους και εξοπλισμό CNC, συνδυάζοντας μηχατρονικές αναβαθμίσεις, αισθητήρες και εργαλεία διάγνωσης. Η εκτιμώμενη παράταση της ωφέλιμης ζωής των μηχανών έφτανε κατά μέσο όρο τα πέντε έως δέκα χρόνια. Η επέμβαση, ωστόσο, χρειάζεται νέα αξιολόγηση κινδύνων. Όταν μια ουσιώδης τροποποίηση μεταβάλλει τη λειτουργία ή δημιουργεί νέο κίνδυνο, ο φορέας που την πραγματοποιεί μπορεί να αναλάβει

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

υποχρεώσεις αντίστοιχες με εκείνες του κατασκευαστή. Η δεύτερη ζωή της πρέσας αρχίζει μόνο όταν μπορεί να τεκμηριωθεί ότι παραμένει ασφαλής.

Όταν η μηχανή ανοίγει Στο συνεργείο ανακατασκευής, η πρέσα παύει προσωρινά να υπάρχει ως ενιαία μηχανή. Ο ηλεκτρικός πίνακας αποσυνδέεται, το υδραυλικό συγκρότημα αδειάζει, οι κύλινδροι ανοίγουν και οι οδηγοί μετρώνται για φθορές. Κάθε εξάρτημα περνά από τη δική του εξέταση: μπορεί να διατηρηθεί, να αποκατασταθεί ή να αντικατασταθεί. Σε αυτή τη διαδικασία ξεχωρίζουν τρεις όροι που χρησιμοποιούνται συχνά σαν να περιγράφουν την ίδια εργασία. Η επισκευή αποκαθιστά μια συγκεκριμένη βλάβη και επιστρέφει τη μηχανή σε λειτουργία. Η ανακαίνιση ή refurbishment περιλαμβάνει ευρύτερες παρεμβάσεις, όπως καθαρισμό, αντικατάσταση φθαρμένων μερών και βελτίωση της συνολικής κατάστασης. Η ανακατασκευή ή remanufacturing προχωρά βαθύτερα: η μηχανή αποσυναρμολογείται συστηματικά, τα εξαρτήματα ελέγχονται, αποκαθίστανται ή αντικαθίστανται και το τελικό σύνολο δοκιμάζεται βάσει καθορισμένων προδιαγραφών απόδοσης. Η αβεβαιότητα αποτελεί ιδιαίτερο γνώρισμα αυτής της εργασίας. Σε μια νέα γραμμή παραγωγής, τα εξαρτήματα φτάνουν με γνωστές διαστάσεις και ιδιότητες. Στην ανακατασκευή, η πραγματική τους κατάσταση αποκαλύπτεται μετά το άνοιγμα της μηχανής. Ένας κύλινδρος μπορεί να χρειάζεται μόνο νέες στεγανοποιήσεις· μια χαραγμένη εσωτερική επιφάνεια μπορεί να απαιτεί λείανση ή νέα

επένδυση. Ένας οδηγός με μικρή απόκλιση διασώζεται με κατεργασία ακριβείας, ενώ μια ρωγμή στο πλαίσιο μπορεί να ακυρώσει ολόκληρο το εγχείρημα. Οι διαδικασίες αυτές αποκαλούνται διεθνώς διαδικασίες διατήρησης αξίας, επειδή κρατούν μέσα στην οικονομία περισσότερα από την πρώτη ύλη: διατηρούν εξαρτήματα, κατεργασμένες επιφάνειες, τεχνική εργασία και παραγωγική λειτουργία. Σύμφωνα με το International Resource Panel, η επισκευή, η ανακαίνιση και η ανακατασκευή διαφέρουν ως προς το βάθος της επέμβασης και την ποιότητα του τελικού αποτελέσματος, διατηρώντας σε διαφορετικό βαθμό την αξία του αρχικού προϊόντος. Στο τέλος, η πρέσα επανασυναρμολογείται. Εκείνο που επιστρέφει στη γραμμή δεν είναι απλώς ένα παλιό μηχάνημα που λειτουργεί ξανά, αλλά ένα σύνολο του οποίου η επόμενη ζωή έχει μετρηθεί, δοκιμαστεί και τεκμηριωθεί.

Η αγορά της δεύτερης ζωής Για να επιστρέψει μια ανακατασκευασμένη πρέσα στην παραγωγή ή να περάσει σε νέο ιδιοκτήτη, χρειάζεται ένα διαβατήριο εμπιστοσύνης: ιστορικό συντήρησης, μετρήσεις, διαθέσιμα ανταλλακτικά, τεχνικός φάκελος, δοκιμές υπό φορτίο και σαφής ευθύνη για την ασφάλεια. Στη διεθνή ορολογία, το χρησιμοποιημένο προϊόν που προορίζεται για ανακατασκευή ονομάζεται πυρήνας, ή core. Η κατάστασή του καθορίζει πόση αξία μπορεί να ανακτηθεί και ποια εγγύηση μπορεί να συνοδεύσει το τελικό μηχάνημα. Σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Θεματικού Κέντρου για την Κυκλική Οικονομία, η ανακατασκευή προϋποθέτει επαναφορά του προϊόντος τουλάχιστον στην αρχική του απόδοση, με εγγύηση αντίστοιχη ή καλύτερη από εκείνη ενός νέου προϊόντος. Στην Ελλάδα, η ευκαιρία περνά από τη σύνδεση μηχανουργείων, εταιρειών βιομηχανικής συντήρησης, αντιπροσώπων εξοπλισμού, κατασκευαστών ηλεκτρικών πινάκων και ολοκληρωτών συστημάτων αυτοματισμού. Κοινά πρωτόκολλα ελέγχου, ιχνηλασιμότητα, ανεξάρτητη επιθεώρηση, πιστοποίηση όπου είναι εφαρμόσιμη και χρηματοδοτικά εργαλεία για την υπολειπόμενη αξία μπορούν να μετατρέψουν την αποσπασματική επισκευή σε οργανωμένη αγορά. Η εμπιστοσύνη χτίζεται όταν το μεταχειρισμένο μηχάνημα παύει να συνοδεύεται από μια προφορική διαβεβαίωση και αποκτά τεκμηριωμένη παραγωγική ταυτότητα.

ΑΞΙΟΛΌΓΗΣΗ Πριν αποφασιστεί η δεύτερη ζωή μιας μηχανής, πέντε ερωτήσεις μπορούν να ξεκαθαρίσουν αν η αναβάθμιση δημιουργεί πραγματική αξία: 1. Π αραμένει ασφαλές και δομικά αξιόπιστο το βασικό μηχανολογικό σώμα; Πλαίσιο, οδηγοί, κύλινδροι και κύρια σημεία φόρτισης πρέπει να αντέχουν την επόμενη περίοδο λειτουργίας.

2. Υ πάρχουν ανταλλακτικά, σχέδια και ιστορικό συντήρησης; Χωρίς τεχνική τεκμηρίωση, η αναβάθμιση γίνεται ακριβότερη και λιγότερο προβλέψιμη.

3. Μπορεί η μηχανή να αναβαθμιστεί ενεργειακά, ψηφιακά και ως προς την ασφάλεια;

Νέα συστήματα ελέγχου, αισθητήρες, κινητήρες και διατάξεις προστασίας μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την απόδοσή της.

4. Ποιο είναι το συνολικό κόστος της παρέμβασης και της διακοπής παραγωγής; Η σύγκριση χρειάζεται να περιλαμβάνει εργασίες, ανταλλακτικά, δοκιμές, downtime και μελλοντική συντήρηση.

5. Πόση παραγωγική, υλική και οικονομική αξία διατηρείται σε σχέση με την αγορά νέου εξοπλισμού;

Η σωστή απόφαση προκύπτει από τον κύκλο ζωής της επένδυσης, όχι μόνο από την αρχική τιμή.

Πριν από τον γερανό Η πρέσα βρίσκεται ξανά στο σημείο απ’ όπου ξεκίνησε η ιστορία, με τα καλώδια κομμένα και τα σημάδια ανύψωσης στο πλαίσιό της. Ο γερανός μπορεί να τη μεταφέρει στο διαλυτήριο ή σε ένα συνεργείο. Η αξία της βρίσκεται στις κινήσεις που μπορεί να εκτελέσει, στα εξαρτήματα που μπορούν να σωθούν και στη γνώση που επιτρέπει την ασφαλή επιστροφή στην παραγωγή. Ο θάνατος μιας μηχανής δεν είναι πάντοτε τεχνικό γεγονός. Συχνά είναι απόφαση για το πόση αξία είμαστε ικανοί να αναγνωρίσουμε.

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

ΦΥ ΣΙΚΟΊ

Π Ό Ρ ΟΙ

ΔΗΜΉΤΡΗΣ ΔΕΡΜΑΤΆΣ Καθηγητής Ρύπανσης Γεωπεριβάλλοντος και Διευθυντής Τομέα Υδατικών Πόρων και Περιβάλλοντος του ΕΜΠ

Οι αόρατοι πόροι της βιομηχανικής ανθεκτικότητας

βιώσιμη διαχείριση των εδαφικών και υδατικών πόρων είναι ο θεμέλιος λίθος για τη μακροπρόθεσμη βιομηχανική ανθεκτικότητα. Εξασφαλίζει την επάρκεια πρώτων υλών, μειώνει τους κινδύνους στην εφοδιαστική αλυσίδα και προστατεύει τις υποδομές από περιβαλλοντικές απειλές. Ένα υγιές έδαφος παρέχει καθαρό νερό και βασικά βιομηχανικά υλικά, π.χ. βιομάζα και ορυκτά, ενώ η προστασία του από τη διάβρωση και την υποβάθμιση είναι κρίσιμη, ειδικά για τις βιομηχανίες τροφίμων, ξυλείας και ενέργειας. Η υποβάθμιση του εδάφους προκαλεί πλημμύρες, κατολισθήσεις και λειψυδρία. Αντίθετα, η προστασία και αποκατάσταση των εδαφών διασφαλίζουν την απρόσκοπτη λειτουργία των βιομηχανικών μονάδων.

Η κυκλική διαχείριση πόρων ως βιομηχανική αναγκαιότητα Με έμφαση στην κυκλική οικονομία, οι βιομηχανίες στρέφονται στην αποκατάσταση ρυπασμένων χώρων, στην ανάπλαση ανενεργών βιομηχανικών εκτάσεων (brownfields) και στην αξιοποίηση αποβλήτων για τη βελτίωση της ποιότητας του εδάφους και του υπόγειου νερού. Η πίεση στη διαθεσιμότητα του νερού καθιστά τις παρακάτω κυκλικές πρακτικές μονόδρομο για τη μείωση του λειτουργικού κόστους και την εξασφάλιση της επιχειρηματικής συνέχειας: ⊲ Ανακύκλωση σε κλειστό κύκλωμα (closed-loop): Επαναχρησιμοποίηση του νερού ψύξης ή πλύσης εντός της ίδιας της παραγωγικής διαδικασίας. ⊲ Αξιοποίηση βιομηχανικών λυμάτων: Επεξεργασία των υγρών αποβλήτων με σύγχρονες τεχνολογίες για δευτερεύουσες χρήσεις, όπως η καθαριότητα ή η άρδευση περιβάλλοντος χώρου.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

⊲ Συλλογή όμβριων υδάτων: Αποθήκευση της βροχής από τις στέγες των βιομηχανικών κτιρίων σε δεξαμενές για την τροφοδοσία των συστημάτων πυρόσβεσης ή ψύξης. ⊲ Βιομηχανική συμβίωση: Δυνατότητα μιας βιομηχανίας να χρησιμοποιεί τα επεξεργασμένα υγρά απόβλητα μιας γειτονικής μονάδας ως πρώτη ύλη. Οι ευρωπαϊκές πολιτικές και πρωτοβουλίες ενσωματώνουν όλο και περισσότερο αυτές τις πρακτικές, όπως φαίνεται από τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας για την προστασία της γης και των υδάτων. Η πιο πρόσφατη εξέλιξη στην ΕΕ ήρθε με την Οδηγία 2025/2360 για την Παρακολούθηση και την Ανθεκτικότητα του Εδάφους, που τέθηκε επίσημα σε ισχύ στις 16 Δεκεμβρίου 2025. Για την περιβαλλοντική πολιτική, αυτό είναι ένα ιστορικό ορόσημο. Το έδαφος αποκτά πλέον δικό του νομικό καθεστώς. Ο απόλυτος στόχος είναι απλός αλλά φιλόδοξος: μέχρι το 2050, κάθε σπιθαμή ευρωπαϊκού εδάφους πρέπει να είναι υγιής και βιώσιμη.

Κλιματική ανθεκτικότητα και οι προκλήσεις για την ελληνική βιομηχανία Στη νέα εποχή της βιομηχανικής παραγωγής, οι εδαφικοί πόροι δεν αποτελούν απλώς το φυσικό υπόβαθρο των εγκαταστάσεων, αλλά έναν δυναμικό παράγοντα επιχειρηματικής επιβίωσης και ανθεκτικότητας. Η παγκόσμια υπερθέρμανση, η εδαφική υποβάθμιση και τα φαινόμενα λειψυδρίας αναγκάζουν τη βιομηχανία να επαναπροσδιορίσει τη σχέση της με τη γη και το νερό. Το έδαφος λειτουργεί ως ρυθμιστής των επιπτώσεων της υπερθέρμανσης και ασπίδα προστασίας των βιομηχανικών υποδομών μέσω τριών κρίσιμων διαδικασιών:

⊲ Φυσική αποθήκευση νερού: Υγιή, μη στεγανοποιημένα εδάφη γύρω από τις βιομηχανικές ζώνες λειτουργούν ως σφουγγάρια, εμπλουτίζοντας τον υδροφόρο ορίζοντα και μετριάζοντας την ξηρασία.

⊲ Χαμηλό ποσοστό επαναχρησιμοποίησης: Στην Ελλάδα, η επαναχρησιμοποίηση νερού παραμένει εξαιρετικά χαμηλή, μόλις στο 2% περίπου, γεγονός που αναδεικνύει την έλλειψη κεντρικής κουλτούρας και υποδομών.

⊲ Αντιπλημμυρική προστασία: Η διατήρηση της φυσικής δομής του εδάφους αποτρέπει τη διάβρωση και απορροφά τα ακραία φαινόμενα όμβριων υδάτων, προστατεύοντας τα εργοστάσια από καταστροφές.

⊲ Ρυθμιστικό και διοικητικό πλαίσιο: Αν και το ρυθμιστικό πλαίσιο αλλάζει με την εποπτεία της ΡΑΑΕΥ, ο έντονος κατακερματισμός των φορέων διαχείρισης, ΔΕΥΑ και τοπικές αρχές, δημιουργεί καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις και έλλειψη κοινής στρατηγικής.

⊲ Δέσμευση άνθρακα (carbon sinks): Η βιώσιμη διαχείριση της γης επιτρέπει στις επιχειρήσεις να αντισταθμίζουν τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, βελτιώνοντας το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα. Η ελληνική βιομηχανία βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι και καλείται να ξεπεράσει σημαντικά εμπόδια:

Για να επιτύχει η ελληνική βιομηχανία την επιθυμητή ανθεκτικότητα, πρέπει να αντιμετωπίσει το έδαφος και το νερό ως ενιαίο στρατηγικό κεφάλαιο. Η αξιοποίηση των 10 δισ. ευρώ που εκτιμάται ότι απαιτούνται για τις εθνικές υποδομές ύδατος, σε συνδυασμό με ιδιωτικές επενδύσεις, θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό ποιες επιχειρήσεις θα παραμείνουν ανταγωνιστικές στη νέα πραγματικότητα.

⊲ Κλιματικό έλλειμμα και λειψυδρία: Η Ανατολική Στερεά Ελλάδα, η Αττική και τα νησιά αντιμετωπίζουν έντονα φαινόμενα ερημοποίησης. Η άνιση γεωγραφική κατανομή του νερού αυξάνει το ρίσκο για τις βιομηχανίες που εδρεύουν σε διψασμένες περιοχές, ειδικά τα data centers. ⊲ Υψηλό ενεργειακό και επενδυτικό κόστος: Οι τεχνολογίες αιχμής για την επεξεργασία και ανακύκλωση νερού απαιτούν υψηλά κεφάλαια. Παράλληλα, το κόστος της ενέργειας που απαιτείται για τη λειτουργία αυτών των συστημάτων επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.

Για να επιτύχει η ελληνική βιομηχανία την επιθυμητή ανθεκτικότητα, πρέπει να αντιμετωπίσει το έδαφος και το νερό ως ενιαίο στρατηγικό κεφάλαιο Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

Ν ΑΥ ΤΙΛΊΑ

ΔΡ. ΝΙΚΌΛΑΟΣ ΛΙΆΠΗΣ Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ, Ενεργειακός και Επιχειρηματικός Σύμβουλος, ιδρυτής της ActaNonVerba, με πολυετή εμπειρία στην ενέργεια, τη ναυτιλία, τα καύσιμα, τα logistics και την απανθρακοποίηση

Το πλοίο ως κύκλος υλικών και αξίας

ανακύκλωση πλοίων αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές, αλλά και πιο απαιτητικές, εφαρμογές της κυκλικής οικονομίας στη ναυτιλία. Ένα πλοίο δεν είναι απλώς ένα μέσο μεταφοράς που ολοκληρώνει τον οικονομικό του κύκλο: είναι μια μεγάλη «τράπεζα» υλικών, με χιλιάδες τόνους χάλυβα, μηχανημάτων, καλωδίων, σωληνώσεων, εξοπλισμού και επικίνδυνων υλικών. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το πλοίο θα αποσυναρμολογηθεί, αλλά αν αυτό θα γίνει με όρους ασφάλειας, περιβαλλοντικής προστασίας, ιχνηλασιμότητας και μέγιστης ανάκτησης αξίας. Ως οικονομική δραστηριότητα, η ανακύκλωση πλοίων έχει πλέον μετρήσιμο παγκόσμιο μέγεθος και δεν αποτελεί απλώς μια τελική διαδικασία διάλυσης. Σύμφωνα με έκθεση της Research and Markets / BCC Research, η παγκόσμια αγορά ανακύκλωσης πλοίων αποτιμήθηκε περίπου σε 7 δισ. δολάρια ΗΠΑ το 2024, εκτιμάται ότι αυξήθηκε σε 9,1 δισ. δολάρια το 2025 και προβλέπεται να φθάσει περίπου τα 13 δισ. δολάρια έως το 2030, με μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 7,4% για την περίοδο 2025–2030.

Η αγορά πίσω από την ανακύκλωση πλοίων Η οικονομική σημασία της δραστηριότητας φαίνεται και από τις τιμές αγοράς των πλοίων προς διάλυση. Στις αρχές του 2026, οι ενδεικτικές τιμές στη Νότια Ασία κυμαίνονταν περίπου από 380 έως 430 δολάρια ανά τόνο ελαφρού εκτοπίσματος (LDT) για bulkers, tankers και containerships, ενώ στην Τουρκία οι τιμές ήταν χαμηλότερες, περίπου 270–290 δολάρια ανά LDT. Αυτό σημαίνει ότι ένα πλοίο με 20.000 LDT μπορεί να αποφέρει ακαθάριστη αξία scrap της τάξης των 8–8,6 εκατ. δολαρίων στη Νότια Ασία ή περίπου 5,4–5,8 εκατ. δολαρίων στην Τουρκία. Σε επίπεδο όγκου, το 2025, σύμφωνα με την NGO Shipbreaking Platform, διαλύθηκαν παγκοσμίως 321 πλοία, από τα οποία 214 κατέληξαν στη Νότια Ασία, με περίπου το 80% του παγκόσμιου ανακυκλωμένου τονάζ να γίνεται σε υποβαθμισμένες συνθήκες παραλιακής διάλυσης.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η ανακύκλωση πλοίων είναι μια σημαντική διεθνής αγορά πρώτων υλών, με άμεση σύνδεση με τη χαλυβουργία, την κυκλική οικονομία, την απασχόληση και τη ναυτιλιακή στρατηγική ESG. Η κυκλική οικονομία επιδιώκει τη διατήρηση των υλικών στην οικονομία για όσο το δυνατόν περισσότερο, μειώνοντας την ανάγκη για πρωτογενείς πρώτες ύλες. Στην περίπτωση των πλοίων, αυτό μεταφράζεται κυρίως σε ανάκτηση χάλυβα. Σύμφωνα με τη World Steel Association, κάθε τόνος χαλύβδινου σκραπ που χρησιμοποιείται στην παραγωγή νέου χάλυβα αποφεύγει περίπου 1,5 τόνους CO₂, 1,4 τόνους σιδηρομεταλλεύματος, 740 κιλά άνθρακα και 120 κιλά ασβεστόλιθου. Εάν, για παράδειγμα, από ένα πλοίο ανακτηθούν 10.000 τόνοι χάλυβα, το θεωρητικό περιβαλλοντικό όφελος μπορεί να προσεγγίσει τους 15.000 τόνους CO₂ και την αποφυγή εξόρυξης 14.000 τόνων σιδηρομεταλλεύματος. Τ ο μέγεθος αυτό δείχνει γιατί η ανακύκλωση πλοίων δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «τέλος ζωής», αλλά ως αρχή ενός νέου κύκλου υλικών.

Ιχνηλασιμότητα, ασφάλεια και κύκλος ζωής Η διεθνής κοινότητα έχει πλέον θεσπίσει σαφέστερο πλαίσιο. Η Διεθνής Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ για την Ασφαλή και Περιβαλλοντικά Ορθή Ανακύκλωση Πλοίων, που υιοθετήθηκε το 2009, τέθηκε σε ισχύ στις 26 Ιουνίου 2025. Η Σύμβαση απαιτεί, μεταξύ άλλων, την ύπαρξη και διατήρηση Καταλόγου Επικίνδυνων Υλικών, γνωστού ως Inventory of Hazardous Materials, καθώς και επιθεωρήσεις κατά τη διάρκεια της ζωής του πλοίου και τελική επιθεώρηση πριν από την ανακύκλωση. Στόχος είναι να γνωρίζει ο πλοιοκτήτης, το ναυπηγείο ανακύκλωσης και η αρμόδια αρχή ποια επικίνδυνα υλικά υπάρχουν στο πλοίο, πού βρίσκονται και πώς πρέπει να αφαιρεθούν ή να διαχειριστούν.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Κανονισμός 1257/2013 έχει κινηθεί ακόμη αυστηρότερα, απαιτώντας τα πλοία σημαίας κράτους μέλους της ΕΕ, άνω των 500 GT, να ανακυκλώνονται μόνο σε εγκεκριμένες εγκαταστάσεις του Ευρωπαϊκού Καταλόγου. Η πλέον πρόσφατη ευρωπαϊκή επικαιροποίηση αναφέρει 41 εγκεκριμένες εγκαταστάσεις: 30 στην Ευρώπη, 10 στην Τουρκία και 1 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το στοιχείο αυτό έχει σημασία διότι η κυκλικότητα δεν κρίνεται μόνο από το ποσοστό ανάκτησης μετάλλων, αλλά και από τις συνθήκες εργασίας, την πρόληψη ρύπανσης και την τελική διαχείριση αποβλήτων όπως αμίαντος, PCB, βαρέα μέταλλα, κατάλοιπα υδρογονανθράκων και μονωτικά υλικά. Κρίσιμο εργαλείο για την ορθολογική αξιολόγηση είναι η Ανάλυση Κύκλου Ζωής (Life Cycle Assessment – LCA). Η LCA δεν εξετάζει μόνο την κατανάλωση καυσίμου κατά τη λειτουργία του πλοίου, αλλά όλο τον κύκλο: εξόρυξη πρώτων υλών, παραγωγή χάλυβα, ναυπήγηση, λειτουργία, συντήρηση, επισκευές, μετασκευές και τελική ανακύκλωση. Μελέτες LCA για χαλύβδινα κύτη δείχνουν ότι η φάση ναυπήγησης και η παραγωγή υλικών έχουν σημαντικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ενώ η ανακύκλωση μπορεί να δώσει ουσιαστικές πιστώσεις μέσω υποκατάστασης πρωτογενούς χάλυβα. Έτσι, ένα πλοίο σχεδιασμένο εξαρχής για αποσυναρμολόγηση, με καλύτερη τεκμηρίωση υλικών και δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης εξοπλισμού, έχει μικρότερο συνολικό αποτύπωμα από ένα πλοίο που απλώς οδηγείται στο φθηνότερο διαλυτήριο.

Η κυκλικότητα εν πλω Η ανακύκλωση, βέβαια, δεν αφορά μόνο το τέλος ζωής του πλοίου. Αφορά και την καθημερινή λειτουργία του. Η Σύμβαση του ΙΜΟ για την Προστασία του Περιβάλλοντος MARPOL στο Annex V απαγορεύει γενικά την απόρριψη απορριμμάτων στη θάλασσα, εκτός από συγκεκριμένες περιορισμένες εξαιρέσεις, ενώ τα πλοία άνω των 100 GT ή όσα μεταφέρουν 15 ή περισσότερα άτομα πρέπει να διαθέτουν Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (Garbage Management Plan). Η διαλογή πλαστικών, μετάλλων, χαρτιού, γυαλιού, μαγειρικών ελαίων, ηλεκτρονικών αποβλήτων και υπολειμμάτων συντήρησης επί του πλοίου δημιουργεί μικρούς αλλά σημαντικούς κύκλους υλικών, μειώνοντας τα απόβλητα που καταλήγουν σε λιμάνια ή, χειρότερα, στη θάλασσα. Η σημασία της ανακύκλωσης πλοίων ενισχύεται ακόμη περισσότερο στο πλαίσιο της στρατηγικής ESG των ναυτιλιακών εταιρειών. Η υπεύθυνη ανακύκλωση συνδέεται άμεσα με τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, την ανάκτηση υλικών, τη μείωση αποβλήτων και την αποφυγή ρύπανσης από επικίνδυνα υλικά. Επιπλέον, αναδεικνύει τη δέσμευση της εταιρείας για ασφαλείς συνθήκες εργασίας στα διαλυτήρια και για προστασία των τοπικών κοινωνιών από ανεξέλεγκτες πρακτικές διάλυσης. Για τον λόγο αυτό, οι αναφορές ESG των ναυτιλιακών εταιρειών δεν περιορίζονται μόνο στις εκπομπές κατά τη λειτουργία του στόλου, αλλά περιλαμβάνουν και στοιχεία για την πολιτική ανακύκλωσης, τον Κατάλογο Επικίνδυνων Υλικών, την επιλογή εγκεκριμένων ναυπηγείων, τα ποσοστά ανάκτησης υλικών και την τελική διαχεί-

ριση αποβλήτων. Έτσι, η ανακύκλωση πλοίων μετατρέπεται από απλή κανονιστική υποχρέωση σε μετρήσιμο δείκτη υπεύθυνης ναυτιλιακής διακυβέρνησης και ουσιαστικής κυκλικής οικονομίας. Συμπερασματικά, η ανακύκλωση πλοίων είναι πολύ περισσότερο από μια δραστηριότητα διάλυσης. Είναι στρατηγικός κόμβος της κυκλικής οικονομίας στη ναυτιλία. Συνδέει τον σχεδιασμό, την προμήθεια υλικών, τη λειτουργία, τη συμμόρφωση, την ασφάλεια εργαζομένων, τη μείωση εκπομπών και την υπεύθυνη διαχείριση αποβλήτων. Το πλοίο του μέλλοντος δεν θα αξιολογείται μόνο από την ενεργειακή του απόδοση εν πλω, αλλά και από το πόσο καθαρά, ασφαλώς και παραγωγικά μπορεί να επιστρέψει τα υλικά του στην οικονομία.

Το πλοίο του μέλλοντος δεν θα αξιολογείται μόνο από την ενεργειακή του απόδοση εν πλω, αλλά και από το πόσο καθαρά, ασφαλώς και παραγωγικά μπορεί να επιστρέψει τα υλικά του στην οικονομία Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT

Το ανταλλακτικό που δεν υπάρχει Μια γραμμή παραγωγής εκατομμυρίων μπορεί να σταματήσει για ένα εξάρτημα που χωρά στην παλάμη. Ψηφιακά αποθέματα, τοπική παραγωγή και τρισδιάστατη εκτύπωση αλλάζουν την εφοδιαστική των βιομηχανικών ανταλλακτικών. ΓΡΆΦΕΙ Ο ΓΙΏΡΓΟΣ ΠΑΝΤΑΖΌΠΟΥΛΟΣ

ο πρώτο σημάδι είναι η σιωπή που έχει απλωθεί γύρω από τη γραμμή. Οι μεταφορικές ταινίες έχουν ακινητοποιηθεί και το συνεργείο συντήρησης έχει ήδη ανοίξει την αντλία που τροφοδοτεί την επόμενη φάση της παραγωγής. Πάνω στον πάγκο βρίσκεται η αιτία: μια πτερωτή με έντονη διάβρωση και φθορά πέρα από τα αποδεκτά όρια. Η εφεδρική αντλία μπορεί να διατηρήσει προσωρινά μόνο τις βασικές λειτουργίες του συστήματος, όχι την κανονική παραγωγή. Στο πληροφοριακό σύστημα της αποθήκης υπάρχει ακόμη ο κωδικός του ανταλλακτικού, το διαθέσιμο απόθεμα όμως έχει μηδενιστεί. Η απάντηση του προμηθευτή έρχεται λίγες ώρες αργότερα. Η συγκεκριμένη σειρά

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

δεν υποστηρίζεται πλέον από τον αρχικό κατασκευαστή. Δεν υπάρχει εγκεκριμένο ισοδύναμο εξάρτημα και η κατασκευή νέας πτερωτής με συμβατική μέθοδο προϋποθέτει σχέδιο, πρότυπο χύτευσης και χρόνο που η παραγωγή δεν διαθέτει. Η εμπορική αξία του εξαρτήματος είναι μικρή σε σύγκριση με τον εξοπλισμό που εξυπηρετεί. Η απουσία του μετριέται διαφορετικά: σε μειωμένη δυναμικότητα, ώρες ακινησίας και παραγγελίες που μετακινούνται. Πώς γίνεται ένα οργανωμένο εργοστάσιο να εξαρτάται από ένα εξάρτημα που έχει πάψει να υπάρχει στην αγορά; Η απάντηση ξεκινά από τον τρόπο με τον οποίο προσδιορίζεται η πραγματική κρισιμότητα ενός ανταλλακτικού.

Το ακριβότερο ράφι είναι το άδειο Στη διαχείριση ανταλλακτικών, η τιμή αγοράς και το κόστος της έλλειψης είναι δύο διαφορετικά μεγέθη. Ένας στεγανοποιητικός δακτύλιος, ένα έδρανο ή ένας αισθητήρας μικρής αξίας μπορεί να ακινητοποιήσει εξοπλισμό πολλών εκατομμυρίων, όταν δεν υπάρχει εφεδρεία, ισοδύναμη λύση ή δυνατότητα άμεσης προμήθειας. Τη στιγμή της αστοχίας, το κρίσιμο μέγεθος είναι ο χρόνος για τον οποίο η παραγωγή θα μείνει χωρίς το συγκεκριμένο εξάρτημα. Οι κλασικές μέθοδοι διαχείρισης αποθεμάτων δίνουν συχνά έμφαση στην αξία και στη συχνότητα κατανάλωσης. Στα βιομηχανικά ανταλλακτικά, η σπάνια χρήση δεν σημαίνει μικρή σημασία. Ένας κωδικός μπορεί να παραμένει αχρησιμοποίητος επί χρόνια και να αποδειχθεί καθοριστικός τη μία ημέρα που θα ζητηθεί. Σε μελέτη ταξινόμησης ανταλλακτικών που εφαρμόστηκε σε πετροχημική εγκατάσταση της BASF στην Αμβέρσα, η κρισιμότητα υπολογίστηκε με βάση τη σημασία του εξοπλισμού που υποστηρίζει κάθε εξάρτημα, την πιθανότητα αστοχίας, τον χρόνο αναπλήρωσης, τον αριθμό δυνητικών προμηθευτών, τη διαθεσιμότητα τεχνικών προδιαγραφών και το είδος της συντήρησης. Η τιμή και η συχνότητα κατανάλωσης δεν αρκούν από μόνες τους για να δείξουν ποιο εξάρτημα πρέπει να βρίσκεται στο ράφι. Η πτερωτή της αντλίας βρίσκεται ψηλά σε αυτή την ιεραρχία. Η ζήτησή της είναι σπάνια, ο χρόνος κατασκευής μεγάλος και η λειτουργία που υποστηρίζει κρίσιμη για τη γραμμή. Η αξία της δεν μετριέται στο τιμολόγιο αγοράς, αλλά στις ώρες παραγωγής που προστατεύει. Το ακριβότερο σημείο μιας αποθήκης μπορεί τελικά να μην είναι το ράφι με τα πολυτιμότερα εξαρτήματα. Μπορεί να είναι η κενή θέση εκεί όπου θα έπρεπε να βρίσκεται το ένα κομμάτι που χρειάζεται τώρα.

Όταν ο κωδικός πεθαίνει πρώτος Η πτερωτή μπορεί να μην εξαφανίστηκε από την αγορά λόγω έλλειψης πρώτης ύλης. Ο κατασκευαστής ίσως σταμάτησε τη συγκεκριμένη σειρά, συγχωνεύθηκε με άλλη εταιρεία ή απέσυρε το πρότυπο χύτευσης όταν οι παραγγελίες περιορίστηκαν. Σε άλλες μηχανές, το πρόβλημα ξεκινά από μια πλακέτα ελέγχου, ένα ηλεκτρονικό εξάρτημα ή μια έκδοση λογισμικού που ολοκλήρωσε τον εμπορικό της κύκλο ενώ ο μηχανικός εξοπλισμός μπορούσε να λειτουργεί για πολλά ακόμη χρόνια. Αυτή η χρονική ασυμμετρία αποτελεί αντικείμενο της διαχείρισης τεχνολογικής απαξίωσης. Το διεθνές πρότυπο IEC 62402 την αντιμετωπίζει ως οργανωμένη διαδικασία που εκτείνεται σε όλες τις φάσεις ζωής ενός συστήματος και περιλαμβάνει πολιτική, σχέδιο διαχείρισης, παρακολούθηση κινδύνων και επιλογή της κατάλληλης λύσης όταν ένα εξάρτημα αποσύρεται από την αγορά. Οι διαθέσιμες κινήσεις περιλαμβάνουν την έγκαιρη επιλογή εναλλακτικού προμηθευτή, τον ανασχεδιασμό, την αναζήτηση εγκεκριμένου ισοδύναμου και την τελευταία μαζική αγορά πριν από την οριστική κατάργηση του κωδικού. Η τελευταία επιλογή,

πάντως, δεσμεύει κεφάλαιο σε εξαρτήματα που μπορεί να μη χρησιμοποιηθούν ποτέ, απαιτεί κατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης και αφήνει την επιχείρηση εκτεθειμένη αν η πραγματική κατανάλωση ξεπεράσει την πρόβλεψη. Σε κλάδους υψηλής κρισιμότητας, όπως η αεροδιαστημική, η αναζήτηση παρωχημένων ηλεκτρονικών εξαρτημάτων έξω από εξουσιοδοτημένα κανάλια συνδέεται και με τον κίνδυνο πλαστών, μεταχειρισμένων ή παραποιημένων μερών. Εκπαιδευτικό υλικό της NASA αναφέρει ότι μεγάλο ποσοστό των ύποπτων πλαστών ηλεκτρονικών εξαρτημάτων που είχαν καταγραφεί αφορούσε ήδη παρωχημένους κωδικούς. Η μηχανή μπορεί, επομένως, να παραμένει λειτουργική ενώ η αλυσίδα υποστήριξής της έχει ήδη αρχίσει να διαλύεται. Η πρόβλεψη αυτής της στιγμής είναι το πρώτο βήμα για να μη μετατραπεί η κατάργηση ενός κωδικού σε αιφνίδια στάση παραγωγής.

Η αποθήκη του κοιμισμένου κεφαλαίου Η πιο ασφαλής απάντηση στην αβεβαιότητα μοιάζει να είναι η αποθήκευση: το ανταλλακτικό αγοράζεται όσο παραμένει διαθέσιμο και περιμένει στο ράφι τη βλάβη που μπορεί να εμφανιστεί έπειτα από έναν μήνα, δέκα χρόνια ή ποτέ. Η αποθήκη ανταλλακτικών λειτουργεί έτσι σαν ασφαλιστήριο συμβόλαιο με υλική μορφή. Η ζήτηση αυτών των εξαρτημάτων είναι συχνά διαλείπουσα. Μεγάλα διαστήματα μηδενικής κατανάλωσης διακόπτονται από μία αιφνίδια ανάγκη, χωρίς σταθερό ρυθμό που να επιτρέπει

Η διαθεσιμότητα ανταλλακτικών καθορίζει αν η επισκευή παραμένει πραγματική επιλογή Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT

ασφαλή πρόβλεψη. Για αυτή την ιδιόμορφη συμπεριφορά αναπτύχθηκαν ειδικές μέθοδοι, όπως η μέθοδος Croston, η οποία εκτιμά χωριστά το μέγεθος της επόμενης ζήτησης και το χρονικό διάστημα μέχρι την εμφάνισή της. Ανασκόπηση πέντε δεκαετιών έρευνας, που δημοσιεύθηκε το 2021 στο επιστημονικό περιοδικό Omega, επιβεβαίωσε ότι η διαλείπουσα ζήτηση απαιτεί διαφορετικά εργαλεία από εκείνα που χρησιμοποιούνται για είδη με σταθερή κατανάλωση. Το ισοζύγιο παραμένει λεπτό. Το περιορισμένο απόθεμα αυξάνει τον κίνδυνο ακινητοποίησης της παραγωγής. Το υπερβολικό δεσμεύει κεφάλαιο, χώρο και διαχειριστική προσοχή σε κωδικούς που ίσως δεν χρησιμοποιηθούν. Ο χρόνος επηρεάζει και το ίδιο το απόθεμα: στεγανοποιήσεις χάνουν τις ιδιότητές τους, ηλεκτρονικά εξαρτήματα παύουν να υποστηρίζονται και μεταλλικές επιφάνειες διαβρώνονται όταν οι συνθήκες φύλαξης δεν είναι κατάλληλες.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Για εξαρτήματα με σπάνια ζήτηση, μεγάλο χρόνο προμήθειας και υψηλό κόστος ακινησίας, η παραγωγή κατ’ απαίτηση προσφέρει μια διαφορετική επιλογή. Το ανταλλακτικό δεν περιμένει πλέον για χρόνια ως αντικείμενο. Περιμένει ως πληροφορία.

Όταν το ράφι γίνεται αρχείο Η πληροφορία χρειάζεται πρώτα να αποκτήσει την ακρίβεια ενός πραγματικού ανταλλακτικού. Η φθαρμένη πτερωτή καθαρίζεται και σαρώνεται τρισδιάστατα. Η σάρωση, όμως, καταγράφει μαζί με τη γεωμετρία και τα χρόνια της φθοράς της. Οι διαβρωμένες ακμές και οι παραμορφωμένες επιφάνειες δεν μπορούν απλώς να αντιγραφούν. Με αντίστροφη μηχανική ανασυντίθεται η αρχική μορφή, προσδιορίζονται το υλικό, οι ανοχές και τα σημεία σύνδεσης και ελέγχεται αν η νέα πτερωτή θα αποδώσει σωστά μέσα στην αντλία. Αυτό είναι το ψηφιακό απόθεμα ανταλλακτικών: ένα σύνολο

ελεγμένων δεδομένων που επιτρέπει την παραγωγή ενός εξαρτήματος όταν εμφανιστεί η ανάγκη. Περιλαμβάνει πολύ περισσότερα από ένα τρισδιάστατο σχέδιο. Χρειάζονται προδιαγραφές υλικού, μέθοδος κατασκευής, απαιτούμενες κατεργασίες, ανοχές, διαδικασίες ελέγχου, στοιχεία ιχνηλασιμότητας και δικαιώματα χρήσης του αρχείου. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Production Economics βασίστηκε σε πέντε συζητήσεις με 46 ειδικούς της μεταποίησης. Οι συμμετέχοντες είδαν άμεσο πεδίο εφαρμογής στα σπάνια ανταλλακτικά που βρίσκονται στο «μακρύ άκρο» των εταιρικών καταλόγων. Εντόπισαν παράλληλα πρακτικές δυσκολίες που συχνά απουσίαζαν από τις πιο αισιόδοξες περιγραφές: πρόσθετες κατεργασίες μετά την εκτύπωση, άνιση ποιότητα μεταξύ προμηθευτών και πληροφοριακά συστήματα που δεν ήταν ακόμη έτοιμα να διαχειριστούν ψηφιακά ανταλλακτικά. Η επιλογή των κατάλληλων κωδικών απαιτεί επίσης ξεσκαρτάρισμα. Σε μελέτη του 2022, ερευνητές εξέτασαν αρχικά 35.000 παλαιά ανταλλακτικά σε οργανισμό του αμυντικού τομέα, επιβεβαιώνοντας ότι δεν υπάρχει μία καθολική μέθοδος που να αποφασίζει ποιο εξάρτημα αξίζει να περάσει σε προσθετική κατασκευή. Η πρακτική έχει ήδη αποκτήσει βιομηχανική κλίμακα. Η Siemens Mobility αναφέρει περισσότερα από 2.100 διαφορετικά εξαρτήματα στο εικονικό της απόθεμα και πάνω από 31.000 εκτυπωμένα ανταλλακτικά που έχουν πωληθεί σε πελάτες του σιδηροδρομικού κλάδου. Το ράφι δεν καταργείται. Για επιλεγμένους κωδικούς, μετατρέπεται σε τεκμηριωμένη και ελεγχόμενη δυνατότητα παραγωγής.

Το ανταλλακτικό ως κυκλική υποδομή Η διαθεσιμότητα ανταλλακτικών καθορίζει αν η επισκευή παραμένει πραγματική επιλογή. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος καταγράφει την έλλειψή τους, μαζί με την αυξανόμενη πολυπλοκότητα των προϊόντων, ανάμεσα στα βασικά εμπόδια για την παράταση της διάρκειας ζωής τους. Στη βιομηχανία, ένα εξάρτημα λίγων κιλών μπορεί να διατηρήσει σε λειτουργία μια εγκατάσταση πολλών τόνων και να αναβάλει την κατανάλωση υλικών, ενέργειας και κεφαλαίου που απαιτεί η αντικατάστασή της. Το ψηφιακό απόθεμα ενισχύει αυτή τη δυνατότητα. Περιορίζει την ανάγκη να παράγονται και να φυλάσσονται για χρόνια εξαρτήματα που ίσως απαξιωθούν αχρησιμοποίητα, ενώ επιτρέπει την κατασκευή επιλεγμένων κωδικών όταν προκύψει πραγματική ζήτηση. Η κυκλική αξία βρίσκεται στη διατήρηση της λειτουργίας και στην αποφυγή περιττού αποθέματος, όχι στην τεχνολογία κατασκευής από μόνη της. Η προσθετική κατασκευή δεν εγγυάται αυτομάτως μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Μελέτη αξιολόγησης για βιομηχανικά ανταλλακτικά επισημαίνει ότι η τοπική παραγωγή μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι λιγότερο αποδοτική ως προς τους πόρους ή να μεταφέρει τις επιπτώσεις σε άλλα στάδια της

αλυσίδας, ανάλογα με το υλικό, την ενέργεια, τις πρόσθετες κατεργασίες και τον αριθμό των τεμαχίων. Η σωστή επιλογή κωδικών αποτελεί, επομένως, μέρος της κυκλικής στρατηγικής. Για την ελληνική βιομηχανία, η εφαρμογή προϋποθέτει συνεργασία τεχνικών τμημάτων, μηχανουργείων, παρόχων προσθετικής κατασκευής, εργαστηρίων μετρολογίας και αρχικών κατασκευαστών που διαθέτουν ή αδειοδοτούν τα σχέδια. Το κρίσιμο προϊόν αυτού του δικτύου είναι μια ελεγχόμενη διαδρομή από το φθαρμένο εξάρτημα στο νέο ανταλλακτικό. Εκεί η τοπική τεχνική γνώση μετατρέπεται σε κυκλική υποδομή.

Το αντικείμενο επιστρέφει Η νέα πτερωτή φτάνει στο εργοστάσιο έχοντας διανύσει μια διαφορετική διαδρομή: από τη σάρωση του φθαρμένου εξαρτήματος και την αποκατάσταση της γεωμετρίας του έως την παραγωγή, την κατεργασία και τον τελικό έλεγχο. Τοποθετείται στην αντλία, η παροχή αποκαθίσταται και ο θόρυβος της γραμμής επιστρέφει. Το ανταλλακτικό που δεν υπήρχε δεν δημιουργήθηκε από το μηδέν. Προέκυψε από τεχνική γνώση, εγκεκριμένα ή επαληθευμένα δεδομένα παραγωγής και ένα δίκτυο ικανό να μετατρέψει την απουσία σε παραγωγική συνέχεια.

Ένα εξάρτημα λίγων μόλις κιλών μπορεί να διατηρήσει σε πλήρη λειτουργία μια ολόκληρη εγκατάσταση πολλών τόνων Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

SPE CI AL

REP ORT

Όταν το εργοστάσιο δεν κατεδαφίζεται Από την επανάχρηση βιομηχανικών κελυφών έως τον μετασχηματισμό ολόκληρων παραγωγικών μονάδων, η δεύτερη ζωή των εργοστασίων αποτελεί μια λιγότερο ορατή πλευρά της κυκλικής οικονομίας. ΓΡΆΦΕΙ Ο ΓΙΏΡΓΟΣ ΠΑΝΤΑΖΌΠΟΥΛΟΣ

το ιστορικό συγκρότημα Mirafiori του Τορίνο, τμήμα μιας μερικώς ανενεργής εγκατάστασης απέκτησε νέα παραγωγική αποστολή. Σήμερα, εκεί ανακατασκευάζονται κινητήρες, κιβώτια ταχυτήτων και μπαταρίες, επισκευάζονται μεταχειρισμένα οχήματα και αποσυναρμολογούνται όσα έχουν φτάσει στο τέλος της ζωής τους. Για τη δημιουργία του Circular Economy Hub της Stellantis δεν απαιτήθηκε ένα νέο εργοστάσιο. Από τα 73.000 τετραγωνικά μέτρα της εγκατάστασης, τα 55.000 προήλθαν από την επανάχρηση υφιστάμενου βιομηχανικού χώρου. Το εργοστάσιο έγινε έτσι ταυτόχρονα υποδομή και αντικείμενο της κυκλικής μετάβασης. Η εικόνα αυτή φέρνει στο προσκήνιο μια λιγότερο ορατή κλίμακα της κυκλικής οικονομίας, η οποία περιλαμβάνει τα ίδια τα εργοστάσια: τα κτίρια, τα δίκτυα, τον εξοπλισμό, τη γη και την παραγωγική γνώση που έχουν συσσωρευτεί σε αυτά.

Το εργοστάσιο ως απόθεμα υλικών Ένα εργοστάσιο είναι πολύ περισσότερα από το κτίριο που στεγάζει μια γραμμή παραγωγής. Στον φέροντα οργανισμό, στις μεταλλικές κατασκευές, στα δάπεδα, στις αποθήκες, στα δίκτυα και στις υποδομές του έχει ήδη επενδυθεί μεγάλη ποσότητα υλικών, ενέργειας, εργασίας και κεφαλαίου. Η αξία αυτή παραμένει ενσωματωμένη στον χώρο ακόμη και όταν η αρχική παραγωγική δραστηριότητα έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της. Η κατεδάφιση μετατρέπει μεγάλο μέρος αυτού του αποθέματος σε ρεύματα αποβλήτων και ενεργοποιεί έναν νέο κύκλο εξόρυξης, παραγωγής, μεταφοράς και κατασκευής. Χάλυβας, σκυρόδεμα, γυαλί, καλωδιώσεις και μηχανολογικές εγκαταστάσεις χάνουν τη λειτουργική τους υπόσταση και αντιμετωπίζονται πλέον ως υλικά προς διαχείριση. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα απόβλητα κατασκευών και κατεδαφίσεων αντιστοιχούν σε περισσότερο από το ένα τρίτο των συνολικών παραγόμενων αποβλήτων. Στη βιομηχανία, η αξία του υπάρχοντος χώρου περιλαμβάνει και στοιχεία που δύσκολα αποτιμώνται μόνο σε τόνους υλικών. Πρόσβαση σε οδικά δίκτυα, ισχυρές ηλεκτρικές παροχές, χώροι φόρτωσης, υποδομές αποθήκευσης και ήδη διαμορφωμένη βιομηχανική γη

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

μπορούν να περιορίσουν την ανάγκη για νέες επενδύσεις και νέα κατάληψη εδάφους. Η επανάχρηση ενός εργοστασίου αποτελεί επομένως διαχείριση υλικού αποθέματος, παραγωγικής υποδομής και γης. Η κυκλικότητα αρχίζει πριν ακόμη περάσει το πρώτο νέο προϊόν από τη γραμμή παραγωγής.

Από εργοστάσια αυτοκινήτων σε εργοστάσια κύκλων ζωής Στο Flins, η τελευταία δραστηριότητα συναρμολόγησης αυτοκινήτων ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2024, με τη λήξη της παραγωγής του ηλεκτρικού Renault Zoe. Η αλλαγή είχε ξεκινήσει ήδη από το 2020, όταν ο όμιλος ανακοίνωσε τη μετατροπή της ιστορικής μονάδας στη Refactory, την οποία παρουσιάζει ως το πρώτο ευρωπαϊκό εργοστάσιο αφιερωμένο στην κυκλική οικονομία της κινητικότητας. Η εγκατάσταση, που λειτουργεί από το 1952, απέκτησε σταδιακά νέες γραμμές δραστηριότητας γύρω από την επισκευή, την ανακατασκευή και την επαναφορά προϊόντων και εξοπλισμού σε χρήση. Σε χώρο 11.000 τετραγωνικών μέτρων μπορούν να επισκευάζονται και να ανακαινίζονται έως 45.000 μεταχειρισμένα οχήματα τον χρόνο. Το 2024 επισκευάστηκαν ή ανακατασκευάστηκαν 3.000 μπαταρίες ηλεκτρικών και υβριδικών οχημάτων, ενώ 350.000 μηχανικά, ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά εξαρτήματα επέστρεψαν στην αγορά με εγγύηση αντίστοιχη ενός νέου προϊόντος. Στον ίδιο χώρο, περισσότερες από 500 μπαταρίες που είχαν ολοκληρώσει τη χρήση τους σε αυτοκίνητα αξιοποιούνται σε σύστημα σταθερής αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας συνολικής χωρητικότητας 15 MWh. Η λογική επεκτείνεται και στα μέσα παραγωγής. Περισσότερα από 200 βιομηχανικά ρομπότ αναβαθμίστηκαν το 2024 στη μονάδα και επέστρεψαν σε γραμμές παραγωγής του ομίλου. Το εργοστάσιο λειτουργεί έτσι ως κόμβος που παρατείνει τη διάρκεια ζωής οχημάτων, μπαταριών, εξαρτημάτων και του ίδιου του βιομηχανικού εξοπλισμού. Παράλληλα, στεγάζει δομές εκπαίδευσης και ένα κέντρο ανοιχτής καινοτομίας που υποστηρίζει νεοφυείς επιχειρήσεις στην ανάπτυξη κυκλικών λύσεων σε βιομηχανική κλίμακα.

Κάθε επανάχρηση είναι κυκλική;

Η δεύτερη ζωή ενός βιομηχανικού χώρου μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Ένα παλιό εργοστάσιο μπορεί να μετατραπεί σε γραφεία, κατοικίες, ξενοδοχείο, εμπορικό συγκρότημα ή πολιτιστικό κέντρο. Στον βαθμό που διατηρείται το υπάρχον κέλυφος, περιορίζεται η ανάγκη για νέα κατασκευή και παραμένει σε χρήση μέρος των υλικών, της ενέργειας και της εργασίας που έχουν ήδη ενσωματωθεί στο κτίριο. Η κυκλική αξία μιας τέτοιας επανάχρησης εξαρτάται από το βάθος της παρέμβασης και από τα στοιχεία που παραμένουν ενεργά. Στην κτιριακή επανάχρηση διατηρείται κυρίως ο φέρων οργανισμός και τμήμα της αρχιτεκτονικής δομής, ενώ η αρχική λειτουργία αντικαθίσταται. Στην αναγέννηση ενός brownfield επανεντάσσεται στην οικονομική και αστική ζωή μια εγκαταλελειμμένη ή υποχρησιμοποιούμενη βιομηχανική έκταση, συχνά έπειτα από περιβαλλοντική αποκατάσταση και εκτεταμένες νέες υποδομές. Η παραγωγική επανάχρηση πηγαίνει βαθύτερα. Κτίρια, δίκτυα, χώροι φόρτωσης, ηλεκτρικές παροχές, αποθήκες και μέρος του εξοπλισμού αξιοποιούνται για μια νέα βιομηχανική δραστηριότητα. Μαζί τους διατηρείται και η παραγωγική ταυτότητα του χώρου, καθώς και η δυνατότητα μιας περιοχής να συνεχίσει να φιλοξενεί θέσεις εργασίας, τεχνική γνώση και βιομηχανικές λειτουργίες.

Γιατί η δεύτερη παραγωγική ζωή είναι δύσκολη στην Ελλάδα Στην Ελλάδα, η πλήρης εικόνα ενός παλιού βιομηχανικού χώρου δεν είναι πάντοτε διαθέσιμη εκ των προτέρων. Τεχνική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2021, στο πλαίσιο έργου της GIZ και του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, χαρακτήριζε τη διαχείριση ρυπασμένων εδαφών στη χώρα κατακερματισμένη και σύνθετη. Σημείωνε επίσης ότι, κατά τον χρόνο σύνταξής της, η προσπάθεια δημιουργίας εθνικής απογραφής ρυπασμένων χώρων δεν είχε εφαρμοστεί. Η ίδια μελέτη

παραπέμπει σε παλαιότερη καταγραφή περιοχών όπου συγκεντρώνεται μεγάλο μέρος της ελληνικής βιομηχανικής δραστηριότητας. Σε αυτήν είχαν εντοπιστεί 2.029 δυνητικά ρυπασμένοι χώροι, από τους οποίους 300 επιλέχθηκαν για περαιτέρω διερεύνηση και 151 κατατάχθηκαν συνολικά στην κατηγορία υψηλής προτεραιότητας. Οι αριθμοί δεν αφορούν αποκλειστικά εγκαταλελειμμένα εργοστάσια και δεν αποτελούν πλήρη απογραφή πρώην βιομηχανικών εκτάσεων. Αποτυπώνουν, ωστόσο, το πιθανό περιβαλλοντικό βάρος που μπορεί να συνοδεύει ένα φαινομενικά διαθέσιμο βιομηχανικό ακίνητο. Η δυσκολία συνδέεται και με τον τρόπο με τον οποίο αναπτύχθηκε ιστορικά η ελληνική βιομηχανία. Η Εθνική Στρατηγική για τη Βιομηχανία κατέγραψε 181 Άτυπες Βιομηχανικές Συγκεντρώσεις, συνολικής έκτασης 298.924 στρεμμάτων, και σημείωσε ότι η πλειονότητα των βιομηχανικών επιχειρήσεων βρίσκεται σε τέτοιες περιοχές. Πρόκειται συχνά για ζώνες με ελλείψεις σε κοινές υποδομές και πολεοδομικές εκκρεμότητες. Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα, που τέθηκε σε διαβούλευση το 2026, θέτει ως βασική κατεύθυνση τη μετάβαση από τη διάσπαρτη και άναρχη ανάπτυξη προς οργανωμένες μορφές χωροθέτησης. Η ελληνική αγορά έχει ήδη δώσει αξιόλογα παραδείγματα επανάχρησης βιομηχανικών κελυφών, κυρίως μέσα από αστικές αναπλάσεις. Οι πρώην εγκαταστάσεις της Παπαστράτος στον Πειραιά μετατράπηκαν σε συγκρότημα γραφείων και μεικτών χρήσεων, ενώ το πρώην ζυθοποιείο ΦΙΞ στη Θεσσαλονίκη αναπτύσσεται με χρήσεις φιλοξενίας, πολιτισμού, κατοικίας και εστίασης. Τα έργα διατηρούν σημαντικό μέρος της βιομηχανικής κληρονομιάς και επαναφέρουν εγκαταλελειμμένες εκτάσεις στην οικονομική ζωή. Η επανάχρηση βιομηχανικών κελυφών βρίσκει συχνά επενδυτική διέξοδο στο αστικό real estate, στις μεικτές χρήσεις και στον πολιτισμό. Η διαπίστωση αυτή προκύπτει από τη φύση των συγκεκριμένων έργων και δεν συνιστά συνολική απογραφή της αγοράς.

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

ΥΔΑΤΙΚΟΊ

Π Ό Ρ ΟΙ

ΑΝΑΣΤΆΣΙΟΣ Ι. ΣΤΆΜΟΥ Ομότιμος Καθηγητής του ΕΜΠ, Επισκέπτης Καθηγητής στο Πολυτεχνείο Μονάχου και Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Τμήματος της IAHR

Όταν το νερό γίνεται βιομηχανικό ρίσκο

ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική συνδέει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας με τη διττή, πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, την κλιματική ουδετερότητα και την αποδοτικότερη χρήση των πόρων. Στο πλαίσιο αυτό, η διαχείριση των υδατικών πόρων αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η κλιματική αλλαγή ασκεί πίεση στους υδατικούς πόρους, καθώς επηρεάζει τη διαθέσιμη ποσότητα νερού, την ποιότητά του και την κατανομή του στον χώρο και στον χρόνο. Για τη βιομηχανία, οι επιπτώσεις αυτές συνεπάγονται αυξημένη αβεβαιότητα και κινδύνους για την επάρκεια νερού, τις διεργασίες ψύξης, την παραγωγή και τη διαχείριση υγρών αποβλήτων. Παράλληλα, υποδομές με αυξημένες ανάγκες νερού, όπως τα κέντρα δεδομένων, εντείνουν τη ζήτηση, ενώ οι πλημμύρες και η λειψυδρία αυξάνουν την πίεση σε εγκαταστάσεις, υποδομές διαχείρισης νερού, συστήματα υδροδότησης και ανταγωνιστικές χρήσεις του νερού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θέτουν την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή ως βασική παράμετρο στον σχεδιασμό και τη χρηματοδότηση έργων υποδομής, με οδηγίες και απαιτήσεις για την κλιματική ανθεκτικότητά τους. Στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο αναπτύχθηκε, στο πλαίσιο του εμβληματικού έργου CLIMPACT της ΓΓΕΚ, μεθοδολογία Αξιολόγησης Κλιματικού Κινδύνου και Τρωτότητας για κρίσιμες υποδομές, η οποία ακολουθεί την ευρωπαϊκή προσέγγιση κλιματικής θωράκισης και καταλήγει σε μέτρα προσαρμογής για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών.

Πέντε δρόμοι για ανθεκτικές βιομηχανικές υποδομές Στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις, η εφαρμογή της μεθοδολογίας οδηγεί σε μέτρα προσαρμογής που μπορούν να οργανωθούν, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή πλατφόρμα Climate-ADAPT για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, σε πέντε κατηγορίες: (1) τεχνικά και τεχνολογικά μέτρα, όπως αναβάθμιση εσωτερικών δικτύων

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

νερού, μετρητές ανά χρήση ή μονάδα παραγωγής, τηλεμετρία, αισθητήρες παροχής και ποιότητας, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων εκροών, (2) λύσεις βασισμένες στη φύση, όπως διαχείριση ομβρίων εντός της εγκατάστασης, αύξηση διήθησης, συγκράτηση και αξιοποίηση πλημμυρικής απορροής, πράσινες και μπλε υποδομές και υβριδικά συστήματα επεξεργασίας νερού και υγρών αποβλήτων, (3) μέτρα γνώσης και τεκμηρίωσης, όπως κατάρτιση υδατικού ισοζυγίου, καταγραφή καταναλώσεων και απωλειών, αξιολόγηση κρίσιμων χρήσεων νερού και εκπαίδευση προσωπικού, (4) μέτρα διακυβέρνησης και επιχειρησιακού σχεδιασμού, όπως σχέδια λειτουργίας σε συνθήκες ξηρασίας, πλημμύρας ή υποβάθμισης ποιότητας νερού, ιεράρχηση βιομηχανικών χρήσεων και εναλλακτικά σενάρια υδροδότησης, και (5) οικονομικά και χρηματοδοτικά μέτρα, όπως κίνητρα εξοικονόμησης και επαναχρησιμοποίησης, χρηματοδοτικά εργαλεία προσαρμογής και ενσωμάτωση κριτηρίων κλιματικής ανθεκτικότητας στην αξιολόγηση επενδύσεων. Για την Ελλάδα, η διαχείριση του νερού αποτελεί σύνθετη πρόκληση. Στη νέα ευρωπαϊκή οικονομία έξυπνης διαχείρισης του νερού, η ανθεκτικότητα των σχετικών υποδομών και η καινοτομία στην εξοικονόμηση, την παρακολούθηση και την επαναχρησιμοποίηση του νερού αποτελούν προϋποθέσεις βιωσιμότητας και ανταγωνιστικότητας για τη βιομηχανία.

Για την Ελλάδα, η διαχείριση του νερού είναι κρίσιμη πρόκληση, λόγω άνισης κατανομής, υφαλμύρινσης, απωλειών στα δίκτυα και πιέσεων στις παράκτιες περιοχές

Ε ΝΕΡΓΕΙΑ ΚΉ

Μ ΕΤΆ Β Α Σ Η

Α ΡΘ ΡΟ

ΓΙΏΡΓΟΣ ΣΩΤΗΡΊΟΥ Διευθυντής Ελλάδας, Κύπρου, Βαλκανίων, GoodWe GmbH

Πώς ένα κτίριο μπορεί όχι μόνο να καταναλώνει αλλά και να παράγει ενέργεια

ενεργειακή μετάβαση δεν αφορά πλέον μόνο την παραγωγή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας. Αφορά τη δημιουργία ενός νέου ενεργειακού μοντέλου, όπου κάθε κτίριο – από μια κατοικία έως μια βιομηχανική εγκατάσταση – μπορεί να λειτουργεί ως ένας έξυπνος ενεργειακός κόμβος: να παράγει, να αποθηκεύει, να καταναλώνει και να διαχειρίζεται δυναμικά την ενέργειά του. Πρόκειται για τη νέα εποχή των Energy Prosumers, των παραγωγο-καταναλωτών ενέργειας. Στον πυρήνα αυτής της μετάβασης βρίσκεται η έξυπνη διασύνδεση πέντε βασικών στοιχείων του ενεργειακού οικοσυστήματος: Παραγωγή, Δίκτυο, Φορτίο, Αποθήκευση και Τεχνητή Νοημοσύνη (Generation–Grid–Load–Storage–Intelligence). Τη στρατηγική αυτή έχει αναπτύξει και υλοποιεί η GoodWe, με στόχο τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ενεργειακού οικοσυστήματος, όπου όλα τα επιμέρους στοιχεία συνεργάζονται αρμονικά. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες τεχνολογίες, αλλά για ένα ολοκληρωμένο σύστημα, στο οποίο φωτοβολταϊκά, συστήματα αποθήκευσης, έξυπνοι αντιστροφείς, φορτία και λογισμικό ενεργειακής διαχείρισης συνεργάζονται σε πραγματικό χρόνο. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη νέα αρχιτεκτονική διαδραματίζει η Τεχνητή Νοημοσύνη. Μέσω της συνεχούς ανάλυσης δεδομένων, μπορεί να προβλέπει την παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, να αναγνωρίζει τις ενεργειακές ανάγκες ενός κτιρίου, να βελτιστοποιεί τη φόρτιση και εκφόρτιση των συστημάτων αποθήκευσης και να λαμβάνει αυτόματα αποφάσεις που μεγιστοποιούν την ενεργειακή απόδοση και την οικονομική αξιοποίηση κάθε παραγόμενης κιλοβατώρας. Τα οφέλη είναι πολλαπλά. Οι επιχειρήσεις μειώνουν σημαντικά το ενεργειακό τους κόστος, αυξάνουν την αυτονομία τους απέναντι στις διακυμάνσεις της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και ενισχύουν την ανθεκτικότητά τους απέναντι σε διακοπές ή αστάθειες του δικτύου. Παράλληλα, μειώνεται το περιβαλλοντικό τους απο-

τύπωμα, ενώ δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για πιο βιώσιμη ανάπτυξη και μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα. Το όραμα των Energy Prosumers επεκτείνεται ακόμη περισσότερο. Η GoodWe οραματίζεται ένα μέλλον όπου κάθε κατοικία, επιχείρηση, βιομηχανία, ακόμη και ολόκληρες κοινότητες και πόλεις θα μπορούν να παράγουν, να καταναλώνουν, να αποθηκεύουν και να μοιράζονται ενέργεια με έξυπνο τρόπο, συμβάλλοντας σε ένα πιο ευέλικτο, αποκεντρωμένο και βιώσιμο ενεργειακό σύστημα. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η ολοκληρωμένη προσέγγιση αποτελεί το κλειδί της επιτυχίας. Η GoodWe, ως ολοκληρωμένος πάροχος έξυπνων ενεργειακών λύσεων, αναπτύσσει τεχνολογίες που ενοποιούν την παραγωγή, το δίκτυο, το φορτίο, την αποθήκευση και την τεχνητή νοημοσύνη σε ένα ενιαίο ενεργειακό οικοσύστημα. Με αυτόν τον τρόπο, προσφέρει σε επιχειρήσεις και καταναλωτές λύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια, την αυτονομία και τη βέλτιστη αξιοποίηση της ενέργειας, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη βιώσιμη ανάπτυξη της επόμενης ημέρας.

Η ενεργειακή μετάβαση αφορά επιπλέον τη δημιουργία ενός νέου ενεργειακού μοντέλου, όπου κάθε κτίριο – από μια κατοικία έως μια βιομηχανική εγκατάσταση – μπορεί να λειτουργεί ως ένας έξυπνος ενεργειακός κόμβος Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

CIRCULAR GREECE

ΚΥ ΚΛΙΚΉ

ΟΙΚΟΝ ΟΜ Ί Α

ΚΟ Ι Ν Ω Ν Ί Α

Waste Side Stories: Όσα αφήνει πίσω της η ανάπτυξη ΓΡΑΦΕΙ Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΔΡΟΣΟΥ

κυκλική οικονομία μετριέται συνήθως σε τόνους υλικών, ποσοστά ανακύκλωσης και πόρους που επιστρέφουν στην παραγωγή. Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά της: οι ιστορίες που αφηγούνται όσα μια κοινωνία επιλέγει να διατηρήσει και όσα θεωρεί ότι περισσεύουν. Η τελευταία σελίδα της έκδοσης στρέφεται σε ένα βιβλίο που απομακρύνεται από τη γλώσσα των δεικτών και προσεγγίζει τα απόβλητα ως περιβαλλοντικό, κοινωνικό και πολιτισμικό ίχνος της εποχής μας. Το “Waste Side Stories – Απόβλητοι, απόβλητα και μεταβολικά ρήγματα” του Αντώνη Μαυρόπουλου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος, ξεκινάει από τον κόσμο των σκουπιδιών και ταξιδεύει στον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες μας παράγουν ταυτόχρονα βουνά αποβλήτων και «απόβλητους» ανθρώπους. Μέσα από προσωπικές ιστορίες και ταξίδια σε περισσότερες από 80 χώρες, ο συγγραφέας υφαίνει ένα παγκόσμιο αφήγημα για την περιβαλλοντική κρίση, τις κοινωνικές ανισότητες και τις δυνατότητες αλλαγής που έχουμε ακόμη μπροστά μας. Το βιβλίο διαβάζεται σαν ένα ιδιότυπο ταξιδιωτικό χρονικό. Η αφήγηση κινείται από τη φαλαινοθηρία του 19ου αιώνα στις φαβέλες και στις χωματερές, από τον πόλεμο στο Βιετνάμ έως τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές κρίσεις του σύγχρονου κόσμου. Κάθε κεφάλαιο ξεκινά από μια δυνατή σκηνή: μια χωματερή στη Νικαράγουα, μια παραγκούπολη, ένα βιομηχανικό κτίριο που καταρρέει. Από αυτές τις συγκεκριμένες εικόνες ανοίγονται σταδιακά μεγαλύτερα ερωτήματα για την κλιματική κρίση, την υπερσυσσώρευση της ρύπανσης, την απώλεια της βιοποικιλότητας και τη μαζική φτωχοποίηση εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων.

CIRCULAR GREECE

Ι Ο ΥΛ Ι Ο Σ - ΑΥ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Σ 2 0 2 6

Στον πυρήνα του βιβλίου βρίσκεται αυτό που ο συγγραφέας ονομάζει «μεταβολικό ρήγμα»: η βαθιά διαταραχή του φυσικού μεταβολισμού του πλανήτη από την οικονομία των ορυκτών καυσίμων και την εξαντλητική εκμετάλλευση της φύσης κατά τους τελευταίους δυόμισι αιώνες. Εδώ συναντιούνται τα απόβλητα υλικά με τους «απόβλητους» ανθρώπους: πρόσφυγες, κάτοικοι παραγκουπόλεων, εργαζόμενοι και κοινότητες αποκλεισμένες από την επίσημη οικονομία. Ο σύγχρονος τρόπος παραγωγής, βασισμένος στη μαζική κατανάλωση και στην εμπορευματοποίηση κάθε πτυχής της φύσης, γεννά ταυτόχρονα βουνά απορριμμάτων και στρατιές ανθρώπων που θεωρούνται περιττοί. Δίπλα στις χωματερές των υλικών εμφανίζονται έτσι οι «ανθρώπινες χωματερές»: προσφυγικά στρατόπεδα, φαβέλες και ζώνες μόνιμης προσωρινότητας, όπου εκατομμύρια άνθρωποι στοιβάζονται σαν ανεπιθύμητα υποπροϊόντα της παγκόσμιας αγοράς. Η σύνδεση είναι σκληρή, αλλά όχι αυθαίρετη. Και τα υλικά και οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται ως πράγματα που έχουν χάσει την αξία τους, επειδή δεν εξυπηρετούν πλέον τον κυρίαρχο κύκλο παραγωγής και κατανάλωσης. Μέσα από αυτό το πρίσμα, η ανακύκλωση και η κυκλική οικονομία παύουν να αποτελούν απλώς τεχνικές λύσεις διαχείρισης αποβλήτων. Ο Αντώνης Μαυρόπουλος δείχνει ότι, όσο παραμένουμε στο στενό τρίπτυχο «μείωση – επαναχρησιμοποίηση – ανακύκλωση» χωρίς να αγγίζουμε τις δομές της παραγωγής και της κατανάλωσης, κινδυνεύουμε να αναπαράγουμε έναν κύκλο «πετυχημένων αποτυχιών»: αναγνωρίζουμε το πρόβλημα, βελτιώνουμε ορισμένες διαδικασίες, αλλά επιτρέπουμε στο ίδιο σύστημα να συνεχίζει σχεδόν αμετάβλητο. Παρά το βάρος των θεμάτων του, το Waste Side Stories δεν καταλήγει στην παραίτηση. Αφήνει μια γλυκόπικρη, αλλά επίμονα αισιόδοξη επίγευση. Όχι επειδή υποτιμά το μέγεθος της κρίσης, αλλά επειδή επιμένει ότι οι κοινωνίες μπορούν ακόμη να επιλέξουν διαφορετικούς δρόμους. Τελικά, το βιβλίο δεν μας ζητά απλώς να κοιτάξουμε τι πετάμε. Μας καλεί να αναρωτηθούμε τι είδους κόσμο παράγουμε κάθε φορά που αποφασίζουμε ότι ένα υλικό, ένας τόπος ή ένας άνθρωπος περισσεύει.