Deel 3 RECHTEN EN PLICHTEN
3.10
Collectieve actie Hoofdstuk 3.10 Collectieve actie 3.10
Wet- en regelgeving
Samenvatting
Collectieve actie
Burgerlijk Wetboek, artikel 7:628 Europees Sociaal Handvest De regelgeving in de cao die eventueel van toepassing is Collectieve acties van werknemers zijn in het Europees Sociaal Handvest erkend. In de Nederlandse wetgeving is de staking niet wettelijk geregeld. Uiteindelijk maakt de rechter uit onder welke omstandigheden collectieve actie geoorloofd is. De oorzaak van een collectieve actie is in de meeste gevallen het vastlopen of mislukken van de onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden tussen de cao-partijen. In zo'n situatie beschouwt de rechter een collectieve actie in het algemeen als een geoorloofd middel voor werknemers en vakorganisaties om ‘druk op de ketel’ te houden. Van de werknemers wordt wel verwacht dat zij bij de keuze van de actievorm en de uitvoering van de actie de nodige zorgvuldigheid in acht nemen. 3.10.1
Vormen van collectieve acties
3.10.1
Vormen van collectieve acties
Een collectieve actie kan in verschillende vormen voorkomen. Collectieve acties worden veelal onderscheiden naar het actiemiddel, naar het doel van de actie en naar het al dan niet georganiseerd zijn van de actie. Voorbeelden van actiemiddelen zijn: een werkonderbreking, een gehele stillegging van het werk, een stiptheidsactie, een langzaamaanactie, een poortblokkade. Ook het niet laten betalen van klanten voor bepaalde diensten kan (bijv. gratis-vervoeractie) een actiemiddel zijn.
3.10.1.1
Doel van de actie
Een actie kan gevoerd worden om verschillende doelen. Zo kan er actie gevoerd worden met het oog op de arbeidsvoorwaarden, maar ook uit solidariteit met andere actievoerders of vanuit politieke overwegingen.
Voorbeeld
3.10.1.2
De Rotterdamse havenarbeiders leggen het werk neer uit solidariteit met hun Antwerpse collega's, die staken voor betere arbeidsvoorwaarden. Hier is sprake van een solidariteitsstaking. Personeel van bedrijf A staakt omdat het meer loon wil. Hier is sprake van een arbeidsvoorwaardenstaking. Uit protest tegen kerncentrales weigert het personeel van vervoersmaatschappij B goederen naar de kerncentrale te vervoeren. Hier is sprake van een politieke staking.
Mate van georganiseerdheid
Er zijn naar de mate van georganiseerdheid twee typen acties te onderscheiden: de wilde staking en de georganiseerde staking. Een georganiseerde actie heeft als belangrijkste kenmerk dat de vakvereniging de actie heeft georganiseerd en deze steunt. Bovendien heeft een georganiseerde actie de volgende kenmerken: Een grote groep werknemers (alle of een groot gedeelte van de werknemers die in een bedrijf werkzaam zijn) neemt eraan deel. Het doel van de actie is in het algemeen het verbeteren en/of veranderen van de arbeidsvoorwaarden. De actie kan van langere duur zijn.
Wilde actie
Het belangrijkste kenmerk van een wilde actie is dat de vakvereniging de actie niet organiseert en niet achter de actie staat (het komt wel voor dat de vakbond een actie die wild is begonnen, ‘overneemt’). Aan een wilde actie wordt in het algemeen deelgenomen door een kleine groep werknemers. De duur van de actie is meestal beperkt.
Let op Wilde acties die niet worden ondersteund door de vakbonden kunnen gevolgen hebben voor de loondoorbetaling van de werknemers die deelnemen aan deze acties. Ook ontslag kan in het uiterste geval het gevolg zijn (zie ook paragraaf 3.10.5). 3.10.2
3.10.2 348
Geoorloofde en ongeoorloofde acties
Geoorloofde en ongeoorloofde acties
Er is geen wettelijke regeling op het gebied van stakingen en andere collectieve acties in de Nederlandse wetgeving, waarin staat aangegeven wanneer een actie wel of niet ge-