Programmaboek Lamentaties 2026 by Nederlandse Bachvereniging

Nederlandse Bachvereniging

LAMENTATIES 2026

Hildegard von Bingen (1098-1179)

O virtus Sapientiae

Cristóbal de Morales (1500-1553)

Lamentatio: De lamentatione Hieremiae

Prophetae

William Byrd (1542-1623)

Miserere mei Deus

programma uitvoerenden concertagenda

Cristóbal de Morales

Lamentatio: Et factum est postquam

Gregoriaans

‘Et factum est postquam’ uit Passionarium

Toletanum

Cristóbal de Morales

Lamentatio: Nun

Thomas Morley (1557-1602)

‘Nolo mortem peccatoris’ uit Tristitiae remedium, Cantiones selectissimae

Cristóbal de Morales

Lamentatio: Zain

Giovanni Croce (1557-1609)

Tristis est anima mea

Hildegard von Bingen O cruor sanguinis

Amelia Berridge, leiding en sopraan

Andrew Hallock, alt

João Moreira, tenor

Carlos Negrín López, tenor

Vincent Berger, bas

Mitchell Sandler, bas

Goede Vrijdag 3 april - 9.15 uur

Stille Zaterdag 4 april - 9.15 uur

MEDITATIEF KLAGEN

In het Bijbelboek Klaagliederen rouwt de profeet Jeremia om de val van Jeruzalem en de verwoesting van de tempel in 586 voor Christus. Het Bijbelboek is een grote muzikale bron van inspiratie geweest door de eeuwen heen.

In de kerk klonken deze persoonlijke en dramatische Bijbelteksten van oudsher in de Goede Week voor Pasen, uit piëteit voor het lijden van Christus. De Bachvereniging heeft deze traditie jaren geleden nieuw leven ingeblazen en geeft de klaagmuziek ieder jaar een podium in de Lamentaties, een intiem concert op de vroege ochtend van Goede Vrijdag en Stille Zaterdag, voorafgaand aan de Matthäus-Passion.

Het is ook traditie dat een van de kernleden van het ensemble van de Bachvereniging het programma voor de Lamentaties samenstelt. Dit jaar is dat sopraan Amelia Berridge. Ze koos voor een a capella programma met een hoofdrol voor Cristóbal de Morales, de invloedrijke Spaanse renaissancecomponist. Amelia plaatst zijn klaagliederen naast die van componisten uit haar thuisland, Groot-Brittannië, én van die ene bijzondere vrouwelijke middeleeuwse componist: Hildegard von Bingen.

Cristóbal de Morales (15001553) was de eerste Spaanse componist die internationale faam veroverde. Zijn beroemde klaagliederen gelden als een van de mooiste muzikale bewerkingen van de Bijbelteksten ooit. Morales verweefde verfijnde polyfonie (de combinatie van meerdere zelfstandige melodische lijnen) met eenvoudige maar krachtige homofonie (meerstemmige muziek waarin één stem de melodie voert). Hij was daarmee toonaangevend voor andere componisten binnen de Spaanse renaissance.

Lange lijnen

Het Bijbelboek Klaagliederen bestaat uit vijf gedichten. De eerste vier gedichten zijn acrostichons: naamdichten waarvan elke regel begint met een letter en alle beginletters samen een woord vormen (Nederlands voorbeeld: het Wilhelmus). In een Bijbels acrostichon begint ieder vers of regel met een opvolgende letter van het Hebreeuwse alfabet: Aleph, Beth, Gimel, etc. Morales zet deze beginletters stuk voor stuk met zorg op muziek: hij

“IK BESEF MAAR AL TE GOED HOE BIJZONDER HET IS DAT IK ALS VROUW DE VRIJHEID EN DE MOGELIJKHEDEN HEB OM SACRALE MUZIEK TE MOGEN ZINGEN IN PRACHTIGE KERKEN.”

spint lange melodische lijnen van tonen op één lettergreep (melismes). Daarna volgen de Bijbelverzen waarin Morales zijn meesterschap in de polyfonie laat zien. Elk stuk eindigt met het refrein ‘Hierusalem, convertere ad Dominum Deum tuum’: Jeruzalem, bekeer je tot de Heer je God. Deze vaste opbouw - acrostichon, polyfoon vers, refrein - zorgt voor een meditatief karakter waarin de aangrijpende teksten van de profeet Jeremia naar een universeel niveau van rouw en verdriet getild worden.

Amelia Berridge: “Bij het samenstellen van dit programma wilde ik de nadruk leggen op de schoonheid en grootsheid van de lamentaties van Morales. Hij was

de eerste Spaanse componist die internationale bekendheid en erkenning verwierf. Om hem en zijn schitterende werk te eren, plaats ik hem graag naast andere Europese polyfone muziek uit de renaissance.

Het is prachtig om zijn lamentaties te combineren met motetten van de Britse Byrd en Morley - en zo ook mijn eigen muzikale achtergrond en erfgoed te vieren - én met Italiaanse polyfone werken.

In dit geval van componist

Giovanni Croce. Hoewel hij tot een latere generatie behoort dan Morales, staat hij bekend als een belangrijke componist van religieuze muziek uit de renaissance. Croce’s canzonetta’s en madrigalen waren ook invloedrijk in Nederland en in Groot-Brittannië, waar ze werden herdrukt in het tweede boek van Musica transalpina, een verzameling madrigalen gepubliceerd in 1588.”

Vrijheid

“Ik voel me enorm bevoorrecht dat ik in een tijd leef waarin ik als vrouw liturgische polyfone composities zoals

de lamentaties van Morales kan zingen. Dit was lange tijd niet vanzelfsprekend of gebruikelijk: eeuwenlang zongen mannen in de kerk de sopraanpartijen. Ik besef maar al te goed hoe bijzonder het is dat ik als vrouw de vrijheid en de mogelijkheden heb om sacrale muziek te mogen zingen in prachtige kerken.”

“Er is echter één geweldige vrouwelijke componiste die haar stempel heeft gedrukt op de sacrale muziek: de visionaire componiste, mystica, schrijfster, filosofe en benedictijnse abdis Hildegard von Bingen. Ik plaats haar muziek daarom heel graag naast deze andere inspirerende composities. Von Bingens muziek is even meditatief als poëtisch en daarmee een prachtige manier om de Lamentaties te openen en af te sluiten.

Het is volbracht

“O virtus Sapientiae brengt je in de juiste gemoedstoestand om de schoonheid en de ernst van de klaagliederen te kunnen bevatten: “O kracht van Wijsheid die alles kringelend en cirkelend bevat en omvat in één weg die leven heeft! U hebt drie vleugels:

“VON BINGENS MUZIEK IS EVEN MEDITATIEF ALS POËTISCH

EN DAARMEE EEN PRACHTIGE MANIER OM DE LAMENTATIES TE OPENEN EN AF TE SLUITEN.”

de ene vliegt opwaarts, de tweede zweet, doet zoet de aarde druppelen, de derde vliegt alom. Lof zij u, o Wijsheid, zij komt u toe.” En nadat we via Morales de verwoesting van Jeruzalem hebben betreurd en hebben gesmeekt om een terugkeer naar God, sluiten we af met opnieuw een aangrijpende tekst van Hildegard von Bingen. O cruor sanguinis is een antifoon - beurtzang - voor de Verlosser. De nadruk ligt op het bloed van Christus dat ons kan genezen van onze krachteloosheid. Dit brengt ons bij een van de centrale thema’s van de Goede Week, van de Matthäus-Passion die hierna volgt, en bij de bron van onze weeklacht op Goede Vrijdag: ‘Het is volbracht’.”

Amelia Berridge sopraan en leiding

Ik ben opgegroeid in een muzikaal gezin, in een huis dat zo lang ik me kan herinneren gevuld was met uiteenlopende muziek. Mijn ouders zeggen altijd dat ik al zong voordat ik kon praten. Als klein meisje zong ik me door de schooltijd heen in plaats van te praten, tot groot ongenoegen van mijn leraren, maar gelukkig vond ik er een paar die mijn creatieve kant stimuleerden.

Als tiener vond ik allerlei muziekgenres mooi, maar oude muziek trok me het meest - vanwege de harmonieën, maar ook door mijn liefde voor geschiedenis. Ik ging muziekwetenschappen studeren aan University of York, waar ik vaak inspirerende concerten van het National Centre for Early Music meemaakte. Toen besloot ik zelf ook uitvoerend musicus te worden. Na een paar jaar vanuit Frankrijk als freelancer met ensembles door heel Europa te hebben opgetreden, vond ik uiteindelijk mijn weg naar Nederland, waar ik echt een thuis gevonden heb als vast lid van de Nederlandse Bachvereniging. Behalve dat ik me in dit ensemble muzikaal helemaal op mijn plek voel en er omringd word door geweldige gelijkgestemde collega’s, is het ook een plek waar ik word aangemoedigd mijn vakmanschap te verfijnen en nieuwe vaardigheden te ontwikkelen. Dat heeft me geholpen een betere musicus te worden, en me ook een wijzer en begripvoller mens gemaakt. Wij musici op het podium zijn ook maar gewone mensen - niet volmaakt, maar wel met een passie om samen de schoonheid in een partituur tot leven te brengen. Ik ervaar het als een groot geluk dat ik mijn leven kan wijden aan muziek en dat ik daarvan kan leven. Dat heeft me door de jaren heen vele mooie momenten en ervaringen gegeven, me in contact gebracht met bijzondere mensen, en me de wereld laten zien. Als ik geen muziek maak, kun je me bungelend aan een rotswand in de bergen vinden, in de keuken, met een boek in een café of wandelend door de duinen.

HILDEGARD VON BINGEN O VIRTUS SAPIENTIAE

O virtus Sapientiae

quae circuiens circuisti, comprehendendo omnia in una via, quae habet vitam tres alas habens, quarum una in altum volat, et altera de terra sudat, et tertia undique volat. Laus tibi sit, sicut te decet O Sapientia.

O kracht van Wijsheid die alles kringelend en cirkelend bevat en omvat in één weg die leven heeft!

U hebt drie vleugels: de ene vliegt opwaarts, de tweede zweet, doet zoet de aarde druppelen, de derde vliegt alom. Lof zij u, o Wijsheid, zij komt u toe.

CRISTÓBAL DE MORALES

LAMENTATIO: DE LAMENTATIONE JEREMIAE PROPHETAE

De lamentatione Jeremiae Prophetae.

Heth.

Cogavit Dominus dissipare murum filiae Sion; tetendit funiculum suum et non avertit manum suam a perditione luxitque antemurale et murus pariter dissipatus est.

Teth.

Defixae sunt in terra portae eius, perdidit et contrivit vectes eius regem eius et principes eius in gentibus, non est lex, et prophetae eius non invenerunt visionem a Domino.

De klaagliederen van de profeet Jeremia.

Heth.

De Heer wilde de muur rondom Sion vernietigen: hij spande het meetlint, trok zijn verwoestende hand niet terug, hij bracht rouw over wallen en muren, die tezamen bezweken.

Teth.

Haar poorten zijn ter aarde gezonken, de grendels stukgeslagen en vernield. Nu haar koning en leiders onder vreemde volken leven, is het onderricht van haar priesters verdwenen; haar profeten ontvangen niet langer visioenen van de Heer.

Jod.

Sederunt in terra, conticuerunt senes filiae Sion, consperserunt cinere capita sua, accincti sunt ciliciis.

Abiecerunt in terra capita sua virgines Hierusalem

Hierusalem, convertere ad Dominum Deum tuum.

De oudsten van Sion zitten zwijgend op de grond, met stof op hun hoofd, gehuld in een rouwkleed. De meisjes van Jeruzalem buigen het hoofd ter aarde.

Jeruzalem, bekeer je tot de Heer je God.

WILLIAM BYRD MISERERE MEI DEUS

Miserere mei Deus, secundum magnam, misericordiam tuam.

Et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam.

Wees mij genadig, God, in uw trouw.

U bent vol erbarmen, doe mijn daden teniet.

CRISTÓBAL DE MORALES

LAMENTATIO: ET FACTUM EST POSTQUAM

Et factum est postquam in captivitatem ductus est Israel et Jerusalem destructa est sedit Jeremias propheta flens et planxit lamentatione hanc in Hierusalem et dixit:

Aleph.

Quomodo sedit sola civitas plena populo. Facta est quasi vidua domina gentium. Princeps provinciarum facta est sub tributo.

Nadat Israël in gevangenschap gevoerd en Jeruzalem verwoest was, zette de profeet Jeremia zich wenend neer, klaagde over Jeruzalem en sprak:

Aleph.

Ach, hoe eenzaam zit zij neer, de eens zo levendige stad. Een weduwe is ze geworden, zij die groot was onder de volken. De vorstin van de gewesten is tot slavernij vervallen.

Beth.

Plorans ploravit in nocte et lacrimae eius in maxillis eius. Non est qui consoletur eam ex omnibus caris eius omnes amici eius spreverunt eam et facti sunt ei inimici.

Gimel.

Migravit Juda propter afflictionem et multitudinem servitutis, habitavit inter gentes, nec invenit requiem. Omnes persecutores eius apprehenderunt eam inter angustias.

Hierusalem, convertere ad Dominum Deum tuum.

Beth.

Heel de nacht weent zij, haar wangen zijn nat van tranen. Er is niemand die haar troost, niemand van haar vele minnaars; geen vriend bleef haar trouw, allen zijn haar vijandig gezind.

Gimel.

Juda is verbannen na een tijd van nood en zware onderdrukking; zij zit neer te midden van de volken, maar vindt geen rust: haar vervolgers belagen haar, drijven haar in het nauw.

Jeruzalem, bekeer je tot de Heer je God.

GREGORIAANS

‘ET FACTUM EST POSTQUAM’ UIT PASSIONARIUM TOLETANUM

Et factum est postquam in captivitatem ductus est Israel et Jerusalem destructa est sedit Jeremias propheta flens et planxit lamentatione hanc in Hierusalem et dixit:

Aleph. Quomodo sedit sola civitas plena populo. Facta est quasi vidua domina gentium. Princeps provinciarum facta est sub tributo.

Beth.

Plorans ploravit in nocte

Nadat Israël in gevangenschap gevoerd en Jeruzalem verwoest was, zette de profeet Jeremia zich wenend neer, klaagde over Jeruzalem en sprak:

Aleph.

Ach, hoe eenzaam zit zij neer, de eens zo levendige stad. Een weduwe is ze geworden, zij die groot was onder de volken. De vorstin van de gewesten is tot slavernij vervallen.

Beth.

Heel de nacht weent zij,

et lacrimae eius in maxillis eius. Non est qui consoletur eam ex omnibus caris eius omnes amici eius spreverunt eam et facti sunt ei inimici.

Gimel.

Migravit Juda propter afflictionem suam, et multitudinem servitutis, habitavit inter gentes, nec invenit requiem. Omnes persecutores eius apprehenderunt eam inter angustias.

Hierusalem, convertere ad Dominum Deum tuum.

haar wangen zijn nat van tranen.

Er is niemand die haar troost, niemand van haar vele minnaars; geen vriend bleef haar trouw, allen zijn haar vijandig gezind.

Gimel.

Juda is verbannen na een tijd van nood en zware onderdrukking; zij zit neer te midden van de volken, maar vindt geen rust: haar vervolgers belagen haar, drijven haar in het nauw.

Jeruzalem, bekeer je tot de Heer je God.

CRISTÓBAL DE MORALES LAMENTATIO: NUN

Nun.

Vigilavit iugum iniquitatum mearum in manu eius convolutae sunt et inpositae collo meo infirmata est virtus mea dedit me Dominus in manu de qua non potero surgere.

Samech.

Abstulit omnes magnificos meos Dominus de medio mei, vocavit adversum me tempus ut contereret electos meos.

Torcular calcavit Dominus virgini filiae Juda.

Ain. Idcirco ego plorans, et oculus meus deducens aquas,

Nun.

Hij heeft mijn overtredingen gebundeld en ze vastgemaakt als een juk; ze drukken zwaar op mijn nek, mijn kracht is gebroken.

De Heer heeft mij uitgeleverd aan hen bij wie ik weerloos ben.

Samech.

De Heer heeft de machthebbers in mijn midden verworpen, hij heeft het tijdstip bepaald om mijn jongemannen te breken.

De Heer heeft vrouwe Juda in de wijnpers vertrapt.

Ain. Hierom ween ik, hierom baden mijn ogen in tranen.

quia longe factus est a me consolator, convertens animam meam, facti sunt filii mei perditi, quoniam invaluit inimicus.

Hierusalem, convertere ad Dominum Deum tuum.

Oneindig ver weg is mijn trooster, die mij levenskracht geeft. Mijn kinderen zijn verbrijzeld, want groot was de overmacht van de vijand.

Jeruzalem, bekeer je tot de Heer je God.

THOMAS MORLEY

NOLO MORTEM PECCATORIS

Nolo mortem peccatoris; haec sunt verba Salvatoris.

Father I am thine only Son, sent down from heav’n mankind to save. Father, all things fulfilled and done according to thy will, I have. Father, my will now all is this: Nolo mortem peccatoris.

Father, behold my painful smart, taken for man on ev’ry side; Ev’n from my birth to death most tart, no kind of pain I have denied, but suffered all, and all for this: Nolo mortem peccatoris.

Ik wil niet dat een zondaar sterft; dit zijn de woorden van de Verlosser.

Vader, ik ben uw enige zoon, uit de hemel gezonden tot heil van de mensen Vader, mijn leven is een eerbetoon, alles heb ik vervuld en gedaan naar uw wensen. Vader, wat ik graag wil is: Nolo mortem peccatoris.

Vader, zie mijn pijnlijke lijden, op me genomen voor menigeen; Van mijn geboorte tot mijn wrange verscheiden, nam ik alle pijn voor iedereen, de reden voor dit alles is: Nolo mortem peccatoris.

CRISTÓBAL DE MORALES LAMENTATIO: ZAIN

Zain.

Candidiores Nazaraei eius nive, nitidiores lacte, rubicundiores ebore antiquo, saphiro pulchriores.

Zain.

Ooit waren Sions vorsten smettelozer dan sneeuw, glanzender dan melk, roder dan koraal was hun lichaam, als saffier hun verschijning.

Heth.

Denigrata est super carbones facies eorum et non sunt cogniti in plateis, adhesit cutis eorum ossibus, aruit et facta est quasi lignum.

Teth.

Melius fuit occisis gladio quam interfectis fame, quoniam isti extabuerunt consumpti ab sterilitate terrae.

Hierusalem, convertere ad Dominum Deum tuum.

Heth.

Maar nu zijn ze donkerder dan roet, ze worden op straat niet herkend: ze zijn vel over been, hun huid is droog en dor als hout.

Teth.

Beter te vallen door het zwaard dan te sterven door de honger. Verstoken van alles wat het land voortbrengt, kwijnt men weg en bezwijkt.

Jeruzalem, bekeer je tot de Heer je God.

GIOVANNI CROCE

TRISTIS EST ANIMA MEA

Tristis est anima mea usque ad mortem: sustinete hic, et vigilate mecum. Nunc videbitis turbam, quae circumdabit me: vos fugam capietis et ego vadam immolari pro vobis.

Ik voel me dodelijk bedroefd, blijf hier met mij waken. Weldra zullen jullie de menigte zien die mij zal omringen: jullie zullen op de vlucht slaan, en ik zal mijzelf voor u offeren.

HILDEGARD VON BINGEN O CRUOR SANGUINIS

O cruor sanguinis qui in alto sonuisti, cum omnia elementase implicuerunt in lamentabilem vocem cum tremore, quia sanguis Creatoris sui illa tetigit: ungue nos de languoribus nostris.

O vergoten bloed dat schreeuwde in den hoge toen alle elementen beefden en zich vermengden tot een klaagstem, omdat het bloed van hun Schepper hen beroerde: zalf ons, genees ons van onze krachteloosheid.

IEDEREEN VOOR BACH

De Nederlandse Bachvereniging is een uniek en toonaangevend ensemble. Ruim honderd jaar geleden begonnen we met het uitvoeren van Bachs MatthäusPassion in Grote Kerk Naarden. Sindsdien zetten wij ons in om Bachs muziek met de wereld te delen. Dit doen wij met hart en ziel, een schat aan ervaring en op het allerhoogste niveau.

De afgelopen eeuw is ons ensemble uitgegroeid tot een professionele groep spelers, zangers en doorgevers van het werk van Bach en zijn tijd- en geestgenoten. Onze musici spelen op historische instrumenten en worden gedreven door nieuwsgierigheid en speelplezier. Onze missie Bach voor iedereen geven we vorm met ruim zestig concerten per jaar, educatieve projecten, talentontwikkeling en All of Bach: we nemen alle werken van Bach op in de beste audio- én videokwaliteit en maken de opnames gratis toegankelijk voor de wereld via onze website en YouTube.

bachvereniging.nl youtube.com/bach

subsidiënten en sponsors

Subsidiënten

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Gemeente Utrecht

Premium partner

Deloitte

All of Bach

Partners

MWH4impact

Pillows Hotels

Particuliere schenkers

Honderden schenkers uit binnen- en buitenland ondersteunen All of Bach, onder meer door het adopteren van een All of Bach-opname.

Talentontwikkeling en educatie

De Bachvereniging kent twaalf donateurs die op jaarbasis schenken aan het Jos van Veldhoven Fonds, dat investeert in talentontwikkeling.

Daarnaast ondersteunt het Witte Donderdag Gezelschap talentontwikkeling en educatieprojecten van de Bachvereniging.

Kijk voor de meest actuele lijst van subsidiënten en ondersteuners op bachvereniging.nl/steun-ons.

Steun jij ons ook?

Neem contact op met de afdeling Fondsenwerving & Nalatenschappen via development@bachvereniging.nl of kijk op bachvereniging.nl/steun-ons.

Colofon

tekst en eindredactie Brechtje van Riel vertaling zangteksten Bavo Hopman, Patrick Lateur, Nieuwe Bijbelvertaling beeld Milagro Elstak, Eduardus Lee, Hans van der Woerd ontwerp Atelier Blanco drukwerk De Bink Opmeer

Nederlandse Bachvereniging

Postbus 295, 3500 AG Utrecht 030 - 251 34 13

info@bachvereniging.nl bachvereniging.nl youtube.com/bach

KOMENDE CONCERTEN

Bachs inspiratie onder leiding van Johanna Soller 10 tot en met 17 mei 2026

Bezin met Bach Lammert Kamphuis over vrede en verbinding 16 mei 2026

BACH VOOR ALTIJD

Help mee om Bachs erfenis te laten voortbestaan.

Neem de Bachvereniging op in je testament. Zo ontferm je je over toekomstige generaties en maak je de prachtige en tijdloze muziek van Bach ook voor hen toegankelijk. Jouw nalatenschap zorgt ervoor dat wij Bachs muziek levend kunnen houden en op het allerhoogste niveau kunnen blijven uitvoeren.

Ga voor meer informatie naar bachvereniging.nl/nalaten