255637

STE UITGAWE e VAN DIE $UITSE UITGAWE 7ERNER 'ITT &ASZINATION -ENSCH DEUR #,6 ½ #HRISTLICHE ,ITERATUR 6ERBREITUNG 0OSTFACH ½ $ "IELEFELD 'ERMANY )NTERNET WWW CLV DE 6ERTALING 0ROF $R *AAP +IES 4YPOGRAFIE #,6 /MSLAG EN /NTWERP $IETER /TTEN 'UMMERSBACH 'EDRUK IN $UITSLAND DEUR -ATTHIESENDRUCK "IELEFELD )3". 8

&ASSINERENDE -ENS $EUR 7ERNER 'ITT

&KULVWOLFKH /LWHUDWXU 9HUEUHLWXQJ 3RVWIDFK ‡ %LHOHIHOG

)NHOUD 6OORWOORD

$EEL ³ $IE MENS VERNUFTIG GEMAAK /NS SINTUIE WERKTUIE VERNUFTIG ONTWERP VIR WAARNEMING $IE OOG ONS VENSTER NA BUITE $IE OOR DIE SINTUIG MET DIE NOUKEURIGSTE MEETTEGNIEK $IE REUKSIN DIE SINTUIG SONDER WOORDE $IE SMAAKSINTUIG MEER AS IETS VIR FYNPROEWERS $IE TASSIN ³ ORAL OP DIE VEL /NS SINTUIE IN HIERDIE W—RELD EN HIERNA $IE HART MEER AS µN POMP MET TEGNIESE VOLMAAKTHEID $IE BLOED µN UNIVERSELE VERVOERMIDDEL $IE NIERE WONDERBAARLIKE FILTERS $IE SELLE ³ BOUSTENE VAN ONS LIGGAAM MET MILJOEN MILJOEN SELLE $.3 ³ 6–R GROTER BERGINGSDIGTHEID AS µN REKENAAR $IE BREIN DIE INGEWIKKELDE STRUKTUUR IN DIE HEELAL ,IGGAAM SIEL EN GEES DIE MENS IS VEEL MEER AS MATERIE

$EEL ³ 7AT IS DIE MENS $IE MENS 7ERKLIK DIE BEELD VAN 'OD 3OOS 'OD KAN DIE MENS PRAAT 3OOS 'OD KAN DIE MENS DINK 3OOS 'OD KAN DIE MENS SKRYF 3OOS 'OD HET DIE MENS OOK SKEPPENDE VERMO˜NS 3OOS 'OD KAN DIE MENS MOOI DINGE WAARDEER EN SKEP 3OOS 'OD HET DIE MENS µN EIE WIL 3OOS 'OD HET DIE MENS DIE VERMO˜ OM TE KAN EVALUEER EN BEOORDEEL 3OOS 'OD KAN DIE MENS LIEFH— 3OOS 'OD KAN DIE MENS GETROU EN EG WEES /NS KAN MET 'OD GEMEENSKAP HOU SOOS (Y MET ONS GEMEENSKAP HOU .OG VERDERE KENMERKE ONDERSKEI DIE MENS VAN DIERE (ET 'OD SINTUIE 'OD KEN ELKE MENS $IE MENS HET NA DIE SONDEVAL µN VERWRONGE BEELD VAN 'OD µN "AIE BESONDERE MENS *ESUS 'OD ROEP ELKE MENS 4WEE VERHALE UIT DIE SEEVAART DIE 'USTLOFF EN DIE 4ITANIC 0ERSOONLIKE GETUIENISSE *ESUS DEUR µN BOEK GEVIND 6AN !USCHWITZ NA *ESUS µN "OEK BESORG MY µN ONRUSTIGE NAG $EUR #HRISTELIKE LEESSTOF TOT GELOOF 6RAE WAAROP ONS ANTWOORDE SOEK (OE WORD µN MENS SE NAAM IN DIE "OEK VAN DIE ,EWE INGESKRYF !NDERS GESTEL (OE KOM µN MENS IN DIE REDDINGSBOOT %LKE GELOWIGE MENS IS µN GELIEFDE VAN 'OD $IE MENS IN DIE HEMEL 6ERHEERLIK SOOS *ESUS 7AT VAN DIE HEL $IE HEMEL ³ IETS UITERS KOSBAARS 7AT WEET ONS VAN DIE HEMEL !FKORTINGS 6ERDUIDELIKINGS ,ITERATUURVERWYSINGS &OTOGRAWE 4EKENAARS $IE SKRYWER

6OORWOORD 7AT SOU U VERWAG VAN µN BOEK MET DIE TITEL &ASSINERENDE MENS $IE $UITSE TITEL IS &ASZINIEREND -ENSCH /NS HERKEN HIERIN DIE ,ATYNSE WOORD FASCINARE %NGELS FASCINATE WAT OORSPRONKLIK BETOWER BETEKEN HET MAAR NOU GEBRUIK WORD IN DIE SIN VAN BOEIEND 7AT BOEI EN FASSINEER ONS 7AT BEGEESTER ONS WERKLIK µN 3KILDERY VAN µN GROOT SKILDER DIE STEM VAN µN SANGER DIE MEEVOERENDE SPEEL VAN µN MUSIKANT OF µN VERNUFTIGE TEGNIESE UITVINDING (IERDIE WERK GAAN OOR DIE ALGEMENE VRAAG 7AT IS DIE MENS µN 7ETENSKAPSKRYWER GEE DIE VOLGENDE ANTWOORD o$IE MENS IS µN WONDERLIKE

ONVOORSTELBARE UITERS INGEWIKKELDE WESE (Y IS TROUENSI µN CHEMIESE FABRIEK EN µN ELEKTRIESE NETWERK MET LUGVERSORGING EN SUIWERINGSAPPARAAT ³ ALLES ONDER DIE SENTRALE BEHEER VAN DIE BREIN

µN HOOGSONTWIKKELDE REKENAAR WAT KAN DINK SOWEL AS LIEFH— EN HAAT µN 7ESE WAARVAN SY ORGANE HOM DEKADES LANK AAN DIE LEWE HOU EN WAT DEUR VOORTDURENDE BEHEER SORG DAT HY FEITLIK SONDER WRYWING FUNKSIONEER (Y IS SAAMGESTEL UIT HONDERDMILJOEN MILJOEN MIKROSKOPIES KLEIN AFSONDERLIKE DEELTJIES WAT ONDERLING OP MEKAAR AANGEWESE IS EN OP VERSTOMMENDE WYSE SAAMWERK 7ANNEER µN MENS GESOND IS WORD DI– DEELTJIES VOORTDUREND DEUR NUWES VERVANG EN WAAR NODIG HERSTEL o(IERDIE HELE WONDERWERK WORD AAN DIE GANG GEHOU DEUR µN POMP SO GROOT SOOS µN MENS SE VUIS NAAMLIK DIE HART $IT KLOP KEER PER DAG EN VOORSIEN IN VYF LITER BLOED DIE NODIGE VOEDINGSTOWWE AAN DIE LIGGAAM $IE LONGE HAAL DAAGLIKS DIE NODIGE SUURSTOF UIT LITER LUG 4ERSELFDERTYD WORD AFVALGASSE UITGEASEM µN .ORMALE LIGGAAMSTEMPERATUUR IS GRADE #ELSIUS /NGELUKKIG IS ALLES EGTER AAN SLYTASIE ONDERWORPE -ET BEHULP VAN ELEKTRONMIKROSKOPE WAT KEER KAN VERGROOT KAN AMPER ELKE HOEKIE VAN DIE MENSWONDER ONDERSOEK WORD f $IT IS DIE MOEITE WERD OM SOMMIGE VAN DIE DINGE

WAT HIER GENOEM WORD VAN NADER TE BESKOU )N HIERDIE BOEK GAAN DIT NIE OOR EEN BESONDERE MENS WAT UITERMATE PRESTEER HET NIE MAAR DIT GAAN OOR µN IEDER EN µN ELK VAN ONS /NS WIL ENKELE BESONDERHEDE VAN DIE VERNUFTIGE ONTWERP EN SAMESTELLING VAN DIE MENS VAN NADERBY BEKYK ,ESERS WAT MET AANDAG LEES SAL BELANGRIKE AFLEIDINGS KAN MAAK $IE WERK WORD IN TWEE HOOFDELE VERDEEL )N DIE EERSTE DEEL WORD INTERESSANTE FEITE VAN DIE MENS BESKRYF OM ONS TE LAAT BESEF HOE WONDERLIK ONS GEMAAK IS $IT LEI VANSELF TOT DIE VRAAG 7IE SE PLANNE EN IDEES IS IN HIERDIE WONDERLIKE KONSTRUKSIE VERWESENLIK EN WIE IS ONS -AKER $AAR IS SLEGS TWEE MOONTLIKE ANTWOORDE %K IS Â&#x;F DIE RESULTAAT VAN DOELLOSE FISIES CHEMIESE PROSESSE WAT DEUR NIEMAND BEPLAN IS NIE OF EK IS GESKAPE DEUR µN UITERS VERNUFTIGE 3KEPPER $IE ANTWOORD OP HIERDIE VRAAG SAL DUIDELIK WORD WANNEER ONS DIE MENSLIKE LIGGAAM VAN NADERBY ONDERSOEK )N DIE EERSTE DEEL VAN DIE WERK KOM BAIE GETALLE VOOR MET DIE NODIGE VERDUIDELIKING $IT WORD GEDOEN OMDAT VAKKUNDIGES NIE EENVORMIGE GETALLEVERWYSINGS GEBRUIK NIE $IE REDE IS DAT MENSE ONDERLING VERSKIL 6ERDER WORD GROOT GETALLE SOOS DIE AANTAL LIGGAAMSELLE NIE DEUR AFTELLING BEPAAL NIE MAAR DEUR SKATTINGS EN INDIREKTE AFLEIDINGS $IT IS DAAROM ONVERMYDELIK DAT DAAR VERSKILLE TUSSEN VERSKILLENDE BRONNE SAL BESTAAN )N DIE TWEEDE DEEL VAN DIE BOEK WORD VRAE OOR DIE WESE VAN DIE MENS BESPREEK 7AAROM IS DIE MENS SOOS HY IS 7AAROM GEDRA HY HOM OP HIERDIE OF DAARDIE MANIER 7AAROM HET GEEN IDEOLOGIE NOG DAARIN GESLAAG OM DIE MENS TE VERBETER NIE 7AT WAG OP DIE MENS IN DIE TOEKOMS %INDIG ALLES MET

DIE DOOD )S DAAR WERKLIK µN EWIGE HIERNAMAALS )NDIEN WEL WAT KAN ONS VERWAG )N DIE EERSTE DEEL STAAN WETENSKAPLIKE VAKKENNIS VOOROP TERWYL DIE "YBEL IN DIE TWEEDE DEEL DIE HOOFROL SPEEL )N DIE $UITSE UITGAWE WORD DIE HERSIENE ,UTHERSE VERTALINGS VAN DIE "YBEL VAN EN GEBRUIK WEENS DIE KRAGTIGE TAAL )N DIE !FRIKAANSE UITGAWE IS DIE MEESTE VERWYSINGS VOLGENS DIE VERTALING VAN DIE "YBEL HOEWEL ANDER VERTALINGS OOK GEBRUIK WORD SOOS AANGEDUI $IE TEIKENGEHOOR EN DOEL VAN HIERDIE BOEK 'EEN BEPAALDE LESERSGROEP IS TER SPRAKE NIE $IE TALLE VERSTOMMENDE BESONDERHEDE VAN DIE MENS IS SO BOEIEND DAT FEITLIK ALMAL DAARIN SAL BELANG STEL 7ETENSKAPLIKE FEITE WORD IN HIERDIE WERK SINVOL MET "YBELSE UITSPRAKE VERBIND $IE HOOFDOEL IS OM SOEKENDES EN TWYFELENDES ASOOK ATEœSTE EN ONVERSKILLIGES TOT GELOOF TE BRING $IE GELOOF WAT HIER TER SPRAKE IS IS NIE MAAR DIE EEN OF ANDER VAE ALGEMENE GELOOF NIE MAAR DIE REDDENDE GELOOF IN *ESUS #HRISTUS $AAROM WORD HEELWAT RUIMTE AFGESTAAN AAN DIE NOODSAAKLIKHEID VAN VERLOSSING EN

µN BESKRYWING VAN DIE PAD DAARHEEN 7IE IN HIERDIE DOEL BEREIK WORD SAL BEGEESTER WEES NIE NET OOR DIE FEITE OMTRENT HOMSELF NIE MAAR OOK OOR DIE WONDERLIKE 3KEPPER WAT ONS GEMAAK HET EN DEUR DIE PROFEET AAN ONS GES— HET o/MDAT JY VIR MY KOSBAAR IS OMDAT %K JOU HOOG AG EN JOU LIEFHET ¾f *ES %RKENNINGS EN BEDANKINGS .ADAT EK SOOS GEWOONLIK ALLES MET MY VROU BESPREEK HET IS DIE OORSPRONKLIKE $UITSE MANUSKRIP DEEGLIK NAGEGAAN DEUR DR *UTTA .EMITZ "RAUNSCHWEIG EN !NDREAS 7OLFF 'IESSEN /NS SKOONSEUN *¢RN "ECKER "ONN EN DIE PERSONEEL VAN #, 6ERLAG HET ALLES NOG µN KEER NAGEGAAN /NS SEUN #ARSTEN

HET µN PAAR KARIKATURE GETEKEN IN VERBAND MET DIE VERMO˜NS VAN DIE SINTUIE %K BEDANK ALLE MEDEWERKERS WAT HIERDIE GLANSBOEK DIE LIG HELP SIEN HET 4EN SLOTTE BEDANK EK AL DIE BETROKKENES VAN #, 6ERLAG VIR HUL SINVOLLE KRITIEK EN AANGENAME SAMEWERKING MET DIE PUBLIKASIE VAN HIERDIE GEœLLUSTREERDE BOEK 7 ERNER 'ITT

$EEL $IE MENS VERNUFTIG GEMAAK

/NS SINTUIE WERKTUIE VERNUFTIG ONTWERP VIR WAARNEMING /NS SINTUIE IS ONS VENSTERS NA DIE W—RELD 3LEGS DEUR HIERDIE oRADARNETf KAN ONS DINGE WAARNEEM

HERKEN BELEEF EN VERSTAAN $EUR ONS SINTUIE VERKRY ONS BEWUSTE LEWE SY WESENLIKE KWALITEIT EN WORD TALLE BESLUITE BEœNVLOED µN 'ROOT VERSKEIDENHEID BELEWENISSE WORD DEUR DIE SINTUIE BEPAAL SOOS VREUGDE GELUK BLYMOEDIGHEID EN TEVREDENHEID

ASOOK PYN SKRIK ANGS EN DROEFHEID /NS KAN OOR DIE GRENSE VAN ONS SINTUIGLIKE WAARNEMINGS UITREIK MET TEGNIESE HULPMIDDELS SOOS MIKROSKOPE TELESKOPE EN STETOSKOPE /NS SINTUIE NEEM ONS AS¶T WARE VOORTDUREND OP ONTDEKKINGSREISE OP SOEK NA NUWE DINGE µN 'ROOT DEEL VAN ONS LEWE WORD DAARAAN GEWY OM DEUR ONS SINTUIE BUITENGEWONE DINGE TE BELEEF /NS ONDERNEEM REISE NA VER LANDE OM WOESTYNE

BERGE MERE EN STRANDE TE BESOEK /NS GAAN NA DIERETUINE SKOUBURGE OF TEATERS ONS LUISTER NA UITVOERINGS VAN KLASSIEKE OF POPMUSIEK ONS KOOP EKSOTIESE PARFUUM OF BESTEE BAIE TYD AAN FYNPROEWERSMAALTYE /NS IS BEREID OM HO˜ TOEGANGSPRYSE TE BETAAL MET DIE DOEL OM DEUR ONS SINTUIE IETS BESONDERS TE BELEEF (IERUIT VOLG DIT DAT ONS SINTUIE IN µN DEURSLAGGEWENDE MATE ONS LEWENSKWALITEIT BEPAAL $AAROM GAAN ONS IN VERDERE BESONDERHEDE DIE VEELVOUDIGE VERMO˜NS VAN ONS SINTUIGLIKE ORGANE SOWEL AS HUL BOU BEHANDEL

$IE OOG

.OUDAT ONS KORTLIKS DIE BELANGRIKHEID VAN DIE SIGVERMO˜ BESPREEK HET KYK ONS VAN NADERBY NA DIE ORGAAN WAT DIT ALLES MOONTLIK MAAK

ONS VENSTER OP DIE LEWE o$IE OOG KYK MAAR KRY NIE KLAAR MET KYK NIEf LEES ONS IN DIE "YBELBOEK 0REDIKER $IE OOG IS INDERDAAD EEN VAN ONS BELANGRIKSTE SINTUIE

AANGESIEN BAIE MEER AS DIE HELFTE VAN ALLE INLIGTING OMTRENT DIE OMGEWING DEUR DIE O˜ WAARGENEEM WORD (IERDIE LIGAFHANKLIKE SINTUIG WORD GEBRUIK OM BRIEWE KOERANTE TYDSKRIFTE EN BOEKE TE LEES OM DIE KLEURE VAN µN BLOM TE GENIET DIE WYDTE VAN µN LANDSKAP DIE PRAG VAN µN KLEDINGSTUK

DIE KUNSTIGE SAMESTELLING VAN µN SKILDERY MAAR IN BESONDER DIEGENE WAT ONS LIEFHET EN MET WIE ONS DAAGLIKS VERKEER $IE HELE GELAAT NOEM ONS oGESIGf EN DAARMEE BETREK ONS DIE GELAAT OP DIE oSIENf $IE $UITSE WOORD IS 'ESICHT WAT SIG OF WAARNEMING BETEKEN /OK DIE &RANSE WOORD VISAGE HET BETREKKING OP oSIENf WANT HIERDIE WOORD IS VAN DIE ,ATYNWOORD VIDERE ³ OM TE SIEN AFGELEI &ISIOLOGIES IS SEWENTIG PERSENT VAN ALLE SINTUIGLIKE RESEPTORE VAN DIE LIGGAAM IN DIE O˜ GESETEL /NS ONTLEED EN VERSTAAN INDERDAAD DIE W—RELD HOOFSAAKLIK DEUR ONS SIEN OF SIGVERMO˜ $IT IS DUS OPMERKLIK DAT HOEWEL TALE HEELWAT VAN MEKAAR VERSKIL HULLE EEN GEMEENSKAPLIKE KENMERK HET NAAMLIK BEELDRYKHEID /NS GEBRUIK DIKWELS VERGELYKINGS IN BEELDSPRAAK EN IDIOME 3ULKE VERGELYKINGS HET GEWOONLIK ABSTRAKTE BETEKENISSE

MAAR KAN MAKLIK GEVISUALISEER WORD SOOS o(Y IS µN HAAN ONDER DIE HENNEf o4OT OOR JOU ORE IN DIE SKULDf o(Y DRA SY HART OP SY MOU f 6OLGENS DIE "YBEL HET DIE 3KEPPER OP DIE EERSTE SKEPPINGSDAG BEVEEL o,AAT DAAR LIG WEES f 6AN DIE BEGIN AF IS DAAR DUS VOORSIENING GEMAAK VIR ONS SIGVERMO˜ "Y BEOORDELING VAN 3Y SKEPPINGSWERK

HET 'OD DIE SINSNEDE VYF KEER HERHAAL o%N 'OD HET GESIEN DAT DIT GOED WAS f /OK NADAT ALLES VOLTOOI WAS HET 'OD GEKYK EN GESIEN DAT ALLES BAIE GOED WAS 'EN

!LGEMENE KENMERKE VAN DIE OOG 3IGBARE LIG BEHELS ELEKTROMAGNETIESE STRALE MET GOLFLENGTES TUSSEN VIOLET EN ROOI NANOMETER NM M EEN MILJOENSTE VAN µN MILLIMETER /M µN SKERP BEELD TE VORM MOET DIE INVALLENDE LIGSTRALE IN DIE OOG GEBUIG WORD EN NOUKEURIG OP DIE NETVLIES GEFOKUS WORD $IE HORINGVLIES KORNEA BEWERKSTELLIG DIE GROOTSTE DEEL VAN HIERDIE BUIGING TERWYL DIE HOOFTAAK VAN DIE LENS IS OM DIE BEELD SKERP IN TE STEL VOLGENS DIE AFSTAND VAN DIE VOORWERP $EUR SY KROMMING EN VORM TE VERANDER

KAN DIE LENS SY BRANDPUNTAFSTAND LAAT WISSEL TUSSEN EN MM $I– VERNUFTIG ONTWERPTE VERMO˜ VAN DIE LENS MAAK DIT VIR ONS MOONTLIK OM MET SLEGS EEN LENS OOR DIE WEG TE KOM IN TEENSTELLING MET KUNSMATIG VERVAARDIGDE OPTIESE TOERUSTING $IE IRIS VAN DIE OOG VERVUL DIESELFDE FUNKSIE AS DIE SLUITEROPENING DIAFRAGMA VAN µN KAMERA 4WEE STELLE SPIERE WAT IN TEENOORGESTELDE RIGTINGS WERK

BEHEER DIE GROOTTE VAN DIE OPENING DIE PUPIL NA GELANG VAN DIE HELDERHEID VAN DIE LIG $IE OOG SE VORM WORD IN STAND GEHOU EN BEHEER DEUR DIE INTERNE DRUK IN DIE GLASLIGGAAM DEURSIGTIGE VITREUSE VLOEISTOF WAT DIE RESULTAAT IS VAN µN BALANS TUSSEN DIE PRODUKSIE EN AFVLOEI VAN OOGVOG -ET BEHULP VAN TRAANVOG EN DEUR DIE O˜ TE KNIP WORD DIE HORINGVLIES TEEN UITDROGING BESKERM 6AN AL DIE MENSLIKE SINTUIE HET DIE OOG DIE GROOTSTE REIKWYDTE EN AANPASSINGSVERMO˜ 3PESIALE SPIERE LAAT DIE O˜ SO BEWEEG DAT ONS DOELGERIG KAN RONDKYK $IE TWEEDIMENSIONELE BEELD OP DIE NETVLIES WORD DEUR DIE OOGSENUWEES NA DIE BREIN OORGEDRA WAAR DIT VERDER VERWERK WORD 3TRUKTUUR VAN DIE OOG $IE OOG BEHELS TWEE FUNKSIONEEL ONDERSKEIBARE DELE NAAMLIK DIE FISIES OPTIESE DIOPTRIESE TOERUSTING 'RIEKS DIOPTRA KYK DEUR EN DIE RESEPTORE IN DIE NETVLIES WAAR DIE OPTIESE oSEINEf DEUR DIE SENUWEENETWERK ONTVANG WORD -ET BEHULP VAN DIE DIOPTRIESE

APPARAAT WORD µN VERKLEINDE ONDERSTEBO BEELD OP DIE NETVLIES GEVORM /M TE VERSEKER DAT DIE BEELD SKERP EN DUIDELIK IS MOET DIE BUIGINGSVERMO˜ VAN DIE OPTIESE MEDIA EN DIE AFMETINGS VAN DIE OOG ONDERLING PRESIES INGESTEL WEES 3ELFS MET µN AFWYKING SO KLEIN AS MM WORD µN BRIL BENODIG OM DIE FOUT REG TE STEL "EHALWE OM TE FOKUS IS DIE BELANGRIKSTE FUNKSIE VAN DIE HORINGVLIES OM DIE DELIKATE STRUKTURE TE BESKERM TEEN BESKADIGING DEUR VREEMDE VOORWERPE $IE IRIS IS TUSSEN DIE HORINGVLIES EN DIE LENS GELE˜ EN BEHEER DIE INTENSITEIT VAN DIE INKOMENDE LIG NET SOOS DIE SLUITEROPENING DIAFRAGMA VAN µN KAMERA $IE OOG SE LENS FOKUS DIE INKOMENDE LIGSTRALE OP DIE NETVLIES OF RETINA ,ATYN RETE NET NET SOOS DIE LENSSTELSEL VAN µN

3CHLEMM SE KANAAL

KAMERA LIG FOKUS $IE EINTLIKE WAARNEMINGSPROSES BEGIN IN DIE NETVLIES WAAR DIE INVALLENDE LIG DEUR DIE FOTORESEPTORE STAFIES EN KEGELTJIES ONTVANG WORD $IE oOPTIESE SEINEf WORD EERSTENS IN CHEMIESE EN VERVOLGENS IN ELEKTRIESE IMPULSE OMGESIT $IE ELEKTRIESE SEINE BEWEEG MET DIE OOGSENUWEE LANGS TOT IN DIE BREIN /P DIE PUNT WAAR DIE OOGSENUWEE DIE NETVLIES VERLAAT BEKEND AS DIE BLINDE VLEK IS DAAR NIE FOTORESEPTORE NIE EN DIE NETVLIES KAN HIER GEEN LIG WAARNEEM NIE VANDAAR DIE NAAM oBLINDE KOLf µN !NDER BELANGRIKE KOL OP DIE NETVLIES IS DIE SOGENAAMDE GEEL VLEK FOVEA CENTRALIS RETINAE

WAAR DIE OOG OP SY SKERPSTE WAARNEEM $IE FOTORESEPTORE IN DIE GEEL VLEK GEEN STAFIES SLEGS KEGELTJIES IS OP µN SPESIALE MANIER MET DIE

0UPILOPENING

(ORINGVLIES +ORNEA 6OORKAMER

/ORGANG VAN DIE DEKLAAG VAN DIE OOGBAL NA DIE BINNEKANT VAN DIE OOGLID

)RIS !GTERKAMER MET LENSFILAMENTE

6AN HIERDIE PUNT AF IS DIE NETVLIES LIGGEVOELIG ,ENSSPIER ,ENS #HOROÂœEDLAAG

%KSTERNE OOGSPIER LATERALE REKTUS

.ETVLIES RETINA (ARDE DEKLAAG VAN DIE BREIN $URA MATER /PTIESE SENUWEE "LINDE VLEK

3KLERA 'LASLIGGAAM DEURSIGTIGE VITREUSE VLOEISTOF 'EEL VLEK /PTIESE AS VAN DIE OOG (ORISONTALE SNIT DEUR DIE REGTEROOG VAN µN MENS /NTLEEN AAN &ALLER 3CH¨NKE $ER +¢RPER DES -ENSCHEN 4HIEME 6ERLAG

DAAROPVOLGENDE SENUWEESELLE VERBIND EN HIER WORD DIE SKERPSTE BEELD WAARGENEEM 7ANNEER MENS JOU AANDAG OP IETS VESTIG DRAAI JY JOU KOP EN O˜ OP SO µN MANIER DAT DAARDIE VOORWERP SE BEELD OP DIE GEEL VLEK VAL

$IE NETVLIES RETINA -ENS KAN MET µN OOGSPIE˜L DEUR DIE PUPIL KYK OM DIE BINNE OPPERVLAK WAAR TE NEEM $AN SIEN MENS DIE NETVLIES MET DIE AARTJIES WAT BLOED AAN SY DIEPER LAE VOORSIEN SOWEL AS DIE GEEL VLEK EN DIE BLINDE KOL 7AT DIE VISUELE WAARNEMINGSPROSES BETREF BEKLEE DIE NETVLIES DIE SENTRALE PLEK $IT BESTAAN UIT µN MM DIK NETWERK VAN SENUWEES WAT DIE BINNEKANT VAN DIE OOGBOL BEDEK $IT BEHELS DIE FOTORESEPTORE EN VIER SOORTE AANEENGESKAKELDE SENUSELLE SOWEL AS STUTSELLE EN µN PIGMENTLAAG ,ATYN PIGMENTUM KLEURSTOF $IE TWEE SOORTE FOTORESEPTORE LYK SOOS STAFIES EN KEGELTJIES EN WORD DUS SO GENOEM (ULLE IS UITERS KLEIN MAAR IS TEGNIES HOOGS DOELTREFFENDE LIGMEETAPPARAATJIES WAT VERSKILLENDE OPTIESE KLEURSTOWWE BEVAT $AAR IS ONGEVEER MILJOEN STAFIES EN MILJOEN KEGELTJIES IN ELKE OOG (ULLE IS ONDERLING VERBIND DEUR µN NETWERK VAN SENUWEES TERWYL µN GROOT AANTAL BIPOL—RE SELLE DIE RESEPTORE MET DIE ONGEVEER MILJOEN GANGLIONSELLE VERBIND ,AASGENOEMDES IS DIE EERSTE NEURONE IN DIE VISUELE KETTING WAT DIE VLOEIRIGTING VAN DIE OPTIESE SEINE BEPAAL $IE GANGLIONSELLE VERSAMEL DIE DATA VAN DIE HELE NETVLIES EN DIE VERLENGDE DELE WORD SAAMGEBONDEL IN DIE OOGSENUWEE WAT NA DIE BREIN LEI $IE OPTIESE SENUWEE WAT ONGEVEER MM IN DEURSNIT IS BESTAAN UIT MEER AS µN MILJOEN ELEKTRIES GOED GEœSOLEERDE VESELS +OMMUNIKASIETEGNICI WAT GLASVESEL GEBRUIK KAN SLEGS DROOM VAN SO µN KABEL

MAAR KAN DIT BESLIS NIE NABOOTS NIE

$AAR IS NAGENOEG OPTIESE SELLE OP ELKE VIERKANT MILLIMETER VAN DIE NETVLIES /M JOU DIT VOOR TE STEL DINK AAN µN BOL SE OPPERVLAK WAAROP SIRKELS SO GROOT SOOS TENNISBALLE GETEKEN IS $IE TUSSENAFSTANDE IS DIESELFDE AS ELKEEN SE DEURSNIT /M SIRKELS TE KAN TEKEN MOET DIE OPPERVLAK µN MIDDELLYN VAN M H— BYNA DRIE KEER SO GROOT SOOS µN WARMLUGBALLON WAARMEE MENS IN DIE LUG KAN SWEEF $IE FOTORESEPTORE $IE STAFIES EN KEGELTJIES VERSKIL WAT BETREF VOORKOMS EN WERKING $IE STAFIES IS SILINDERVORMIG TERWYL DIE KEGELTJIES KLEINER IS EN NA EEN KANT µN SPITS VORM %ERSGENOEMDES ONDERSKEI TUSSEN GRADE VAN HELDERHEID VERAL IN DOWWE LIG SOOS IN DIE NAG (ULLE IS SO DOELTREFFEND DAT DIE ABSORPSIE VAN SELFS NET EEN ENKELE FOTON DEUR µN STAFIESEL µN MEETBARE ELEKTRIESE SEIN VEROORSAAK $IE PRYS WAT BETAAL WORD VIR DIE HO˜ GEVOELIGHEID IS µN LANG REGISTREERTYD VAN ONGEVEER SEKONDE DIE TYD VANDAT µN FOTON AANKOM TOTDAT µN SEIN NA DIE BREIN GESTUUR WORD 'EDURENDE HIERDIE TYDSVERLOOP VIND µN INGEWIKKELDE VERSTERKINGSPROSES PLAAS $IE KEGELTJIES WERK HEELWAT VINNIGER MET µN REGISTREERTYD VAN SEKONDE (ULLE IS EGTER BAIE MINDER LIGGEVOELIG $IE KEGELTJIES WERK EERS IN DAGLIG OPTIMAAL $AAR IS DRIE SOORTE KEGELTJIES ELKE SOORT GEE MAKSIMUM ABSORPSIE IN µN BEPAALDE SMAL GOLFLENGTEGEBIED $IE EEN SOORT IS INGESTEL OP ROOI LIG GOLFLENGTE ONGEVEER NM DIE TWEEDE OP GROEN NM EN DIE DERDE OP BLOU NM LIG $IE BREIN IDENTIFISEER DAN DIE KLEURE WAT WERKLIK GESIEN WORD DEUR DIE VERSKILLENDE SEINE IN DIE GANGLIONSELLE TE VERGELYK $EUR MENGING VAN SEINE VAN HIERDIE DRIE GRONDKLEURE oSIENf DIE BREIN AL DIE BEKENDE KLEURE µN -ENS SOU VERWAG DAT DIE SELLE WAT DIE LIG ONTVANG AAN DIE BINNEKANT VAN DIE NETVLIES MOET WEES DIE KANT WAARVANDAAN DIE LIGSTRALE KOM $IT IS EGTER PRESIES OMGEKEERD DIE LIG GAAN EERS DEUR µN DEEL VAN DIE NETVLIES VOORDAT DIT DIE STAFIES EN KEGELTJIES BEREIK /NS PRAAT DUS VAN µN oOMGEKEERDE OOGf

$IE LIGSELLE oVERTAALf DIE INVALLENDE LIG IN ELEKTRIESE SEINE $IT KAN OOK SO UITGEDRUK WORD µN FOTORESEPTORSEL IS EINTLIK µN SENSITIEWE TELAPPARAAT WAT DIE LIGKWANTA FOTONE TEL $IE GEVOELIGHEID VAN SO µN SEL STREK OOR VERSKEIE MAGTE VAN TIEN EN ELKE SEL IS IN STAAT OM BY DIE HELDERHEID VAN DIE LIG AAN TE PAS "YVOORBEELD IN REAKSIE OP HELDER LIG KAN DIT SY GEVOELIGHEID TOT KEER VERMINDER 3ENSITIWITEIT /NS IS MET BESONDER GEVOELIGE SINTUIE GESE˜N $IE 3KEPPER HET BOWENDIEN µN ALGEMENE TEGNIESE PROBLEEM OPGELOS NAAMLIK DI– VAN RUIS %NIGE BAIE GEVOELIGE RADIO ONTVANGSTEL MAAK SUISKLANKE WAT ONTSTAAN UIT DIE ONRE˜LMATIGE TERMIESE BEWEGINGS VAN DIE ELEKTRONE IN DIE STROOMBANE $IE SUIS KAN VERMINDER WORD DEUR AL DIE VERSKILLENDE DELE TOT VER ONDER VRIESPUNT AF TE KOEL $IT IS EGTER TEGNIES ONMOONTLIK VERAL IN DIE GEVAL VAN DIE OORDRA VAN SEINE WAT SO SWAK IS DAT HULLE VERSWELG WORD DEUR TERMIESE RUIS $IT KAN OMSEIL WORD DEURDAT DIE SEIN DEUR VERSKILLENDE PARALLELLE GELEIERS OORGEDRA WORD EN DAN AAN DIE EINDPUNT GEMENG WORD (IERDEUR HEF DIE ONRE˜LMATIGE RUIS WAT IN DIE VERSKILLENDE BANE ONTSTAAN MEKAAR GEDEELTELIK OP SODAT DIE RUIS STERK ONDERDRUK WORD (IERDIE METODE WORD OOK IN DIE OOG GEBRUIK SOOS HIERONDER VERDUIDELIK WORD )N ONS SINTUIE EN SENUWEESELLE ONTSTAAN RUIS NIE SOSEER WEENS WISSELING IN ELEKTRONDIGTHEID NIE

MAAR WEL DEUR ELEKTRIESE SPANNINGSVERSKILLE OP DIE KOPPELVLAKKE TUSSEN SINTUIG EN SENUWEESELLE $IE 3KEPPER HET DIE SELLE WAARMEE ONS SIEN TEGNIES SO GOED ONTWERP DAT DIT ONVERBETERLIK IS WAT GEVOELIGHEID BETREF 3OOS REEDS GENOEM IS EEN ENKELE LIGKWANTUM OF FOTON DIE KLEINSTE EENHEID VAN LIG VOLDOENDE OM µN ELEKTRIESE SEIN OP TE WEK $IE OOG VOORKOM DIE VORMING VAN oGERAASf BEELDE DEURDAT ETLIKE HONDERDE STAFIES DIE MEES GEVOELIGE RESEPTORE ALMAL MET SLEGS EEN SENUWEESEL VERBIND IS (IERDIE BESONDERE SENUWEESEL STUUR SLEGS µN SEIN VERDER AS DIT BINNE µN BEPAALDE TYDSVERLOOP

ONGEVEER SEKONDE STERK GENOEG DEURKOM VANAF MINSTENS OF SIGSELLE $US HOEWEL DIE SIGSELLE SE GEVOELIGHEID ONVERBETERLIK IS SAL DIE SENUWEESTELSEL SLEGS SEINE AANSTUUR WAT

TERSELFDERTYD BINNE µN SEKERE SOMMERINGSTYD VAN µN AANTAL SIGSELLE AF ONTVANG WORD $IE MAKSIMUM MOONTLIKE GEVOELIGHEID WORD DUS BEREIK WANNEER µN LIGBRON MEER AS SLEGS µN PUNT IS DIT WIL S— AS DIE BEELD VAN DIE LIGBRON OP DIE RETINA µN LENGTE –N BREEDTE HET 3IGSKERPTE 3IGSKERPTE VISUELE OPLOSVERMO˜ IS µN BELANGRIKE GROOTHEID IN DIE BEPALING VAN SIGVERMO˜ -ET VOLDOENDE LIG KAN µN NORMALE OOG TWEE PUNTE ONDERSKEI WANNEER DIE INVALLENDE LIGSTRALE µN HOEK VAN EEN MINUUT MET MEKAAR VORM ¶ GRAAD !ANPASSINGSVERMO˜ ,ATYN ADAPTIO ADAPTASIE $IE OOG IS IN STAAT OM HELDER EN DOWWE LIG OOR µN WYE GEBIED VAN LIGINTENSITEIT WAAR TE NEEM VAN µN DOWWE STER TOT DIE VERBLINDENDE GLANS VAN SKERP SONLIG OP SNEEU $IE AANPASSINGSVERMO˜ VAN DIE OOG STREK OOR µN HELDERHEIDSKAAL VAN MILJOEN MILJOEN +LEURWAARNEMING 7AT SOU ONS GEMIS HET AS ONS NIE DIE KLEURE VAN DIE W—RELD KON SIEN NIE +LEURE BEœNVLOED ONS STEMMING EN BESORG LEWENSVREUGDE NIE SLEGS VIR MENSE SOOS KUNSTENAARS EN MODE ONTWERPERS NIE MAAR VIR ELKEEN VAN ONS $RIE ASPEKTE VAN KLEURE IS BELANGRIK NAAMLIK SKAKERINGS HELDERHEID EN GRAAD VAN WITHEID GEBLEIKTHEID oUITGEWASTHEIDf OPTIESE VERSADIGING µN -ENS KAN KLEURSKAKERINGS ONDERSKEI

EN WANNEER HELDERHEID EN GEBLEIKTHEID OOK NOG AFGEWISSEL WORD KOM DIT NEER OP VERSKEIE MILJOENE KLEURWAARDES $IE HELDERHEID VAN µN KLEUR HANG AF VAN DIE GLANS EN DIE GRAAD VAN WITHEID 3LEGS DIE KEGELTJIES KAN KLEURE WAARNEEM (ULLE BEVAT KLEURSTOWWE GENOEM RODOPSIEN 'RIEKS RODON µN ROOS WAARVAN DIE PROTEœENMOLEKUUL UIT ONGEVEER AMINOSURE OPGEBOU IS INSLUITENDE DIE SOGENOEMDE RETINAL WAT ROOSKLEURIG IS $IE RETINAL MAAK µN KLEURSTOFMOLEKUUL GEVOELIG VIR LIG NET SOOS µN SLAGDOPPIE µN PLOFSTOF KAN LAAT ONTBRAND

3OOS REEDS GEMELD IS µN KEGELTJIE MET SY RODOPSIEN MEER GEVOELIG VIR LIG VAN µN SEKERE GOLFLENGTE AS VIR LIGKWANTA VAN ANDER GOLFLENGTES $IT KOM DAAROP NEER DAT FEITLIK ALLE KWANTA VAN µN SEKERE GOLFLENGTE GEABSORBEER WORD MAAR SLEGS µN TIENDE TOT µN VYFTIGSTE VAN ANDER GOLFLENGTES WAT DUBBEL SO GROOT OF DIE HELFTE KLEINER IS )N AL DIE GEVALLE IS DIE STERKTE VAN DIE PRIKKEL EGTER EWE GROOT %LK VAN DIE DRIE SOORTE KEGELTJIES IS OPTIMAAL GEVOELIG VIR EEN VAN DIE DRIE PRIM—RE KLEURE NAAMLIK ROOI GROEN OF BLOU VOLGENS DIE VOORKEUR VAN DIE BETROKKE OPTIESE PIGMENTE $IE EINTLIKE PROSESSE OM KLEURE WAAR TE NEEM KOM EERS NA HIERDIE AANVANKLIKE STAPPE 6ERGELYKENDE BEREKENINGS VIR DIE DRIE SOORTE KEGELTJIES WORD IN DIE BREIN GEDOEN $IE NETVLIES SE ONGEVEER MILJOEN OPTIESE SELLE IS OP INGEWIKKELDE MANIERE AAN VERDERE SENUWEESELLE GEKOPPEL WAARVAN SLEGS MILJOEN IN DIE OOGSENUWEE SAAMGEBONDEL IS $IE OPTIESE VESELS LEI DIE SEINE NA VERSKILLENDE DELE VAN DIE BREIN µN +LEIN PERSENTASIE VAN DIE VESELS GAAN REGSTREEKS NA DIE MIDDELBREIN TERWYL DIE RES DEUR oSKAKELBORDEf BY DIE OPTIESE SENTRUM IN DIE AGTERKOP BELAND 3OOS REEDS GENOEM IS DIE BEELD OP DIE NETVLIES IN ALBEI O˜ ONDERSTEBO MET LINKS EN REGS OMGEKEERD $IT IS INTERESSANT DAT DIE OPTIESE SENUWEES NIE REGUIT IN DIE BREIN INGAAN NIE MAAR OPGEDEEL WORD EN OORKRUIS GEKOPPEL IS /P DI– MANIER GAAN DIE SEINE VAN DIE LINKERHELFTE VAN DIE BEELD VANAF ALBEI O˜ NA DIE REGTERHELFTE VAN DIE BREIN EN DI– VAN DIE REGTERHELFTE VAN DIE BEELD VANAF BEIDE O˜ NA DIE LINKERHELFTE VAN DIE BREIN %LKE HELFTE VAN DIE BREIN ONTVANG DUS INLIGTING VAN DIE HELFTE VAN DIE BEELD "OWENDIEN IS DIE BEELD VERVORM WANT DIE DEEL IN EN RONDOM DIE GEEL VLEK WAAR ONS SIGSKERPTE DIE GROOTSTE IS WORD TIEN KEER GROTER AFGEBEELD AS DIE RES VAN DIE SIGSVELD $IE LINKERHELFTE VAN DIE BREIN NEEM DIE LINKERHELFTE VAN DIE SIGSVELD WAAR WAT REGS IN DIE O˜ AFGEBEELD IS

EN DOEN AL DIE NODIGE BEREKENINGS OM DIE BEELD REGOP EN ONVERWRING TE SIEN $IESELFDE GELD VIR DIE ANDER HELFTE VAN DIE BREIN $IT IS MERKWAARDIG DAT DIE BREIN VERSKILLENDE DELE VAN DIE BEELD IN AFSONDERLIKE NIE NAASLIGGENDE

3AMESTELLING VAN DIE NETVLIES RETINA 3TAFIES (ORISONTALE SELLE "IPOL—RE SELLE !MAKRIENSELLE

'ANGLIONSELLE + )NVALLENDE LIG 3TUTSEL +EGELTJIES

DELE DAARVAN VERWERK $IE SIGVELD WORD AS¶T WARE IN TWEE HELFTES VERDEEL WAT DAN WEER OP ONBEKENDE MANIERE SAAMGEVOEG WORD $IE WONDERWERK IS DAT GEEN VOEGNAAT OOIT GESIEN WORD NIE (ERMANN VON (ELMHOLTZ BEKENDE FISIKUS EN FISIOLOOG HET IN DIE AFBEELDINGSFOUTE VAN DIE OOG SOOS VOLG MET DI– VAN µN OBJEKTIEFLENS VERGELYK o!S µN LENSMAKER µN INSTRUMENT SOU VERKOOP MET AL DIE FOUTE WAT HIER GENOEM IS SOU EK TEN VOLLE GEREGTIG WEES OM SY NALATIGHEID IN DIE STERKSTE TAAL TE VEROORDEEL EN SY INSTRUMENT MET MISNOE˜ TERUG TE GEE f (ELMHOLTZ WAS EGTER VERKEERD WANT HY HET DIE VERMO˜ VAN DIE OOG SE LENS SLEGS VERGELYK MET DIE PAD VAN DIE LIGSTRALE IN OPTIESE INSTRUMENTE

-ENS MOET EGTER VRA 7ATTER TEGNIES VERVAARDIGDE LENSSTELSEL WERK LEWENSLANK EN IS TERSELFDERTYD GOED BESKERM TEEN WARMTE EN KOUE UITDROGING EN NATTIGHEID SKOKKE EN STOF EN KAN GERINGE SKADE SELF HERSTEL 7ATTER OPTIESE APPARAAT WAT IN SY TYD BESKIKBAAR WAS KON HOMSELF OUTOMATIES INSTEL OP OMSTANDIGHEDE SOOS DIE KONTRAS TUSSEN HELDER EN DONKER BEELDE DIE AFSTAND NA DIE VOORWERP EN DIE KLEURE VAN DIE SPEKTRUM 7ATTER OPTIESE STELSEL BEGIN VANSELF OM DIE GEGEWENS TE VERWERK SOOS DIE OOG VOOR DIT NA µN REKENAAR GESTUUR WORD /NTHOU EGTER DAT DIE BREIN VEEL MEER IS AS µN BLOTE REKENAAR SOOS ONS METTERTYD SAL SIEN

/NS O˜ KAN BITSIG WEES VAN HAAT *OB

LEEDVERMAKERIG WEES 0S OF ANDERPAD KYK 3PR /NS AANSKOU DIE GROOT WERKE VAN 'OD MET ONS O˜ 0S EN ONS VERWAG HULP VAN (OM o%K SIEN NA 5 OP 5 WAT UIT DIE HEMEL HEERS 3OOS DIE O˜ VAN µN SLAAF GERIG IS OP DIE HAND VAN SY EIENAAR SOOS DIE O˜ VAN µN SLAVIN GERIG IS OP DIE HAND VAN HAAR EIENARES SO IS ONS O˜ GERIG OP DIE (ERE ONS 'OD TOTDAT (Y (OM OOR ONS ONTFERMf 0S 7ANNEER ONS NA 'OD OPKYK VERWAG ONS SY HULP o%K KYK OP NA DIE BERGE WAARVANDAAN SAL DAAR VIR MY HULP KOM -Y HULP KOM VAN DIE (ERE WAT HEMEL EN AARDE GEMAAK HETf 0S

$IE OOG EN DIE "YBEL )N TEENSTELLING MET ALLE EVOLUSION—RE IDEES WAT OOR DIE ONTSTAAN VAN DIE OOG VERKONDIG WORD GETUIG DIE "YBEL ONOMWONDE DAT DIE OOG REGSTREEKS DEUR DIE 3KEPPER GEMAAK IS 3LEGS (Y KON DIT SO WONDERLIK EN IN DIE FYNSTE BESONDERHEDE UITGEDINK EN OPGEBOU HET )N 0SALM LEES ONS o¾ 3OU (Y WAT VIR ONS O˜ GEMAAK HET NIE KAN SIEN NIE f !S HIERDIE WOORDE WAAR IS SOOS EK WEL VAN HARTE GLO DAN IS ENIGE ANDER MENSLIKE IDEE WAT IETS OOR DIE ONTSTAAN VAN DIE OOG PROBEER S— VAN BEGIN TOT EINDE ONGEGROND EN FOUTIEF

$IE OOG HET µN BELANGRIKE ROL GESPEEL MET DIE SONDEVAL o4OE BESEF DIE VROU DAT DIE BOOM SE VRUGTE GOED IS OM TE EET EN MOOI OM NA TE KYK EN BEGEERLIK ¾f 'EN $IE OOG WAS DIE POORT NA SONDE SOOS OOK 3IMSON DIT BELEEF HET 3Y ONDERGANG HET BEGIN TOE HY MET µN HEIDENSE VROU GETROU HET (Y HET VAN HAAR GEHOU OMDAT HAAR FISIEKE VOORKOMS VIR HOM DEURSLAGGEWEND WAS 2IGT µN ,ETTERLIKE VERTALING VAN DIE $UITS IS o3Y GEVAL MY O˜f

)N DIE "YBEL WORD DIE OOG AS µN HEEL BESONDERE ORGAAN BESKRYF $IT KAN NIE GENOEG KRY VAN BEGEER NIE 3PR EN ONS LOOP AGTER SULKE SIGBARE BEGEERTES AAN *OB $IE $UITSE SPREEKWOORD o7AT DIE OOG SIEN GLO DIE HARTf IS DAARVAN AFGELEI $IE UITDRUKKING IN ONS O˜ IS µN STERK PERSOONLIKE KENMERK VAN ONS INNERLIKE WESE DIT IS DIE SPIE˜L VAN ONS SIEL )N DIE "ERGREDE BEKLEMTOON *ESUS DI– WAARHEID o$IE LAMP VAN DIE LIGGAAM IS DIE OOG !S JOU OOG GOED IS SAL JOU HELE LIGGAAM LIG H— -AAR AS JOU OOG SLEG IS SAL JOU HELE LIGGAAM SONDER LIG WEES !S DIE LIG IN JOU DONKER IS HOE DONKER MOET DIT DAN NIE WEES NIE f -AT 4ALLE ANDER UITSPRAKE IN DIE "YBEL BEVESTIG DAT DIE OOG LAAT BLYK WAT IN DIE MENS SE HART IS $IE OOG KAN MEDEDEELSAAM WEES 3PR TROTS 0S HOOGMOEDIG 0S EN 3PR HOOGHARTIG *ES EN VOL WELLUS 0ETR $IT WEERSPIE˜L SELFS AFGODSDIENS %SEG

/OK ONS VERLOSSING HET MET ONS SIG TE DOEN 4OE *ESUS NA DIE AARDE GEKOM HET KON MENSE (OM SIEN 3IMEON µN VROME )SRAELIET HET DIE BELOFTE ONTVANG DAT HY NIE SOU STERF o¾ VOORDAT HY DIE 'ESALFDE VAN DIE (ERE GESIEN HET NIEf ,UK 4OE HY DIE KIND *ESUS IN DIE TEMPEL IN SY ARMS HOU HET HY GETUIG DAT SY O˜ DIE VERLOSSING GESIEN HET ,UK $IE APOSTEL *OHANNES HET DIT DUIDELIK GESTEL DAT SY KENNIS VAN *ESUS EERSTEHANDS WAS o¾ /NS HET SY HEERLIKHEID GESIEN DIE HEERLIKHEID WAT (Y AS DIE ENIGSTE 3EUN VAN DIE 6ADER HET VOL GENADE EN WAARHEIDf *OH µN 5ITERS BELANGRIKE ASPEK VAN SY WEDERKOMS IS DAT ALMAL (OM SAL SIEN o+YK (Y KOM MET DIE WOLKE EN AL DIE MENSE SAL (OM SIEN OOK HULLE WAT (OM DEURBOOR HET EN AL DIE VOLKE VAN DIE AARDE SAL OOR (OM IN SELFVERWYT WEEKLAAGf /PENB /P DAARDIE DAG SAL ALMAL DIE #HRISTUS SIEN Â&#x;F AS 2EDDER Â&#x;F AS 2EGTER 'OD SKENK AAN ONS VERHELDERDE O˜ SODAT ONS SY

HEERLIKHEID EN WYSHEID KAN KEN %F (Y HET µN GROOT RYKDOM EN HEERLIKE ERFENIS VIR ONS VOORBEREI SOOS ONS IN +ORINTHI˜RS LEES o¾ 7AT DIE OOG NIE GESIEN EN DIE OOR NIE GEHOOR HET NIE EN WAT IN DIE HART VAN µN MENS NIE OPGEKOM HET NIE DIT HET 'OD GEREED GEMAAK VIR DI– WAT (OM LIEFHET f /NS DOELWIT IS DIE HEMEL 7ANNEER ONS DAAR KOM SAL ONS (OM ONS (ERE *ESUS SIEN SOOS (Y WERKLIK IS *OH (IER OP AARDE BELEEF MENSE PYN EN ELLENDE EN DIE VRAAG o7AAROM f DUIK DIKWELS OP )N DIE HEMEL SAL ALLES VIR ONS DUIDELIK WORD *ESUS S— o$AARDIE DAG SAL JULLE NIE MEER VRAE AAN -Y STEL NIEf *OH !LLE PYN SAL TOT µN EINDE KOM SOOS BELOOF IN /PENBARING o(Y 'OD SAL AL DIE TRANE VAN HULLE O˜ AFDROOG $IE DOOD SAL DAAR NIE MEER WEES NIE /OK LEED SMART EN PYN SAL DAAR NIE MEER WEES NIE $IE DINGE VAN VROE˜R HET VERBYGEGAAN f $IE VOLGENDE AANHALINGS WORD TER ILLUSTRASIE GEBRUIK #HARLES $ARWIN S— IN SY WERK 4HE ORIGIN OF SPECIES o/M TE DINK DAT DIE OOG MET AL SY UNIEKE ONNABOOTSBARE EN GOED ONTWERPTE MEGANISMES OM DIE FOKUS OP VERSKILLENDE AFSTANDE IN TE STEL OM VERSKILLENDE HOEVEELHEDE LIG TOE TE LAAT EN OM TE KORRIGEER VIR SFERIESE EN CHROMATIESE AFWYKINGS DEUR NATUURLIKE SELEKSIE KON ONTSTAAN HET LYK MOET EK ERKEN ABSURD IN DIE HOOGSTE GRAAD f

DAAR INSTAP VEREIS MEER REKENKRAG AS DI– VAN µN DOSYN VAN DIE W—RELD SE VINNIGSTE SUPERREKENAARS f $IE SPREEKWOORD S— o.IEMAND IS SO BLIND SOOS HY WAT NIE WIL SIEN NIE f $IE &RANSE SKRYWER !NTOINE DE 3AINT %XUP–RY S— o3LEGS DEUR JOU HART KAN µN MENS GOED SIEN f ,ENGTE EENHEDE KILOMETER KM M METER M CM SENTIMETER CM MM M MILLIMETER MM DUISENDSTE VAN µN METER MM —M M MIKROMETER —M DUISENDSTE VAN µN MILLIMETER —M NM M NANOMETER NM MILJOENSTE VAN µN MILLIMETER NM PM M PIKOMETER PM DUISEND MILJOENSTE VAN µN MILLIMETER PM NM M

$R #ARL 7IELAND SKRYF IN IN DIE TYDSKRIF #REATION EX NIHILO 6OL .O P o$IE O˜ VAN VERSKILLENDE ORGANISMES IS ONTWERP OM AAN ELK SE VEREISTES TE VOLDOEN -ENSE BENODIG SKERP OPLOSVERMO˜ EN DETAIL TERWYL SPOED WEER VIR µN VLIEG BAIE BELANGRIK IS 7ANNEER µN BUISLIG MET µN FREKWENSIE VAN (Z KEER PER SEKONDE FLIKKER KAN ONS DIT WAARNEEM MAAR DIT LYK OF DIT EGALIG GLOEI WANNEER DIT KEER PER SEKONDE FLIKKER (IERTEENOOR KAN µN VLIEG DIE FLIKKERING BY µN FREKWENSIE VAN (Z WAARNEEM µN 'EWONE ROLPRENT SAL DUS VIR µN VLIEG SOOS µN SKYFIEVERTONING LYK $IE EENVOUDIGE HANDELING OM AL DIE VOORWERPE IN µN VERTREK ONMIDDELLIK TE HERKEN WANNEER MENS

$IE OOR DIE SINTUIG MET DIE NOUKEURIGSTE MEETTEGNIEK 3ONDER DIE GEHOORSIN SOU ONS ONSSELF MOEILIK KON ORI˜NTEER /NS SOU GROTENDEELS UITGESLUIT WEES VAN ALLEDAAGSE GEBEURE OM ONS EENSAAM SOOS µN VO˜L IN µN KOU +LANKE VERRYK ONS SINTUIGLIKE BELEWENISSE 4ERWYL ONS NA DIE GEKLOTS VAN VLAK WATER BY ONS VOETE LUISTER HOOR ONS OOK DIE GEDREUN VAN DIE BRANDERS WAT VAN DIE DIEPSEE AF INROL 4YDENS µN WANDELING KAN ONS ONS VERLUSTIG IN DIE SAGTE GEZOEM VAN µN BY WAT VAN BLOM TOT BLOM VLIEG EN OOK IN DIE TRILLENDE LIED VAN µN LEEURIK $IE KLANKE WAT ONS HOOR STREK OOR µN WYE SKAAL VAN HARDHEID VAN DIE SAGTE GEGONS VAN µN MUSKIET TOT DIE OORVERDOWENDE LAWAAI VAN µN VLIEGTUIG SE STRAALMOTORE /NS LUISTER DAAGLIKS NA DIE GEHAMER VAN LUGDRUKBORE EN DIE GERAMMEL VAN MASJIENE !L HIERDIE KLANKSEINE VERRAAI HUL OORSPRONG MAAR DRA GEEN PERSOONLIKE BOODSKAPPE AAN ONS OOR NIE "ENEWENS LUISTER KAN ONS OOK KLANKE UITSTUUR /NS BASIESE KOMMUNIKASIEMIDDELS IS ONS SPRAAK EN ONS GEHOOR $IE SOORT KLANKE WAT HIER TER SPRAKE IS

IS HEELTEMAL ANDERS AS BOGENOEMDE VOORBEELDE -USIKALE KLANKE LIEDERE WAT GESING WORD EN DIE GESPROKE WOORD IS VOL BETEKENIS /M HIERDIE BETEKENIS UIT TE KEN BEHELS VEEL MEER AS DIE BLOTE VERWERKING VAN KLANKGOLWE DIT VERG µN SPESIALE HERKENNINGSTELSEL $IE BREIN FUNKSIONEER AS DIE oSENTRALEf WANNEER µN MENS NA IETS OF IEMAND LUISTER /NS WORD OOK TEN DIEPSTE GERAAK DEUR WAT ONS HOOR TOT IN ONS SIEL 3OOS DIE &RANSE SPREEKWOORD S— o$IE OOR IS DIE PAD NA DIE HART f 7AT KONTAK MET DIE W—RELD OM ONS BETREF IS DIE GEHOORSIN NET SO BELANGRIK AS ONS SIGSIN +LANKE WORD GEDRA VOORTGEPLANT DEUR TRILLINGS IN DIE LUG WAT DEUR DIE OOR OPGEVANG WORD (IERDIE TRILLINGS WORD VERVOLGENS IN HIDRODINAMIESE VIBRASIES OMGESKAKEL DAN IN ELEKTRIESE SENU IMPULSE EN TENSLOTTE KEN DIE BREIN DIT UIT AS BRUIKBARE INLIGTING

(ET U GEWEET DAT DIE MENSLIKE OOR µN MEETINSTRUMENT IS WAT µN UITSONDERLIKE TEGNIEK GEBRUIK WAT GEEN WETENSKAPLIKE NOG KON NADOEN NIE EN OOK NIE IN BESONDERHEDE KON VERSTAAN NIE /M DIT TE VERDUIDELIK BENODIG ONS ENKELE TEGNIESE BEGRIPPE WAT VERVOLGENS TOEGELIG WORD +LANKSTERKTE 4RILLENDE VOORWERPE SOOS µN STEMVURK DIE MEMBRAAN VAN µN LUIDSPREKER

OF µN MENS SE STEMBANDE DRA TRILLINGS OOR AAN DIE OMRINGENDE LUG DEUR LUGMOLEKULE IN DIE ONMIDDELIKE OMGEWING VAN DIE TRILLENDE VOORWERP TE VERSNEL 'OLWE ONTSTAAN GEVOLGLIK IN DIE LUG WAT MET µN SPOED VAN ONGEVEER M S AS KLANK VOORTPLANT )N µN KLANKVELD IS DAAR GEBIEDE WAAR DIE LUGMOLEKULE DIGTER TEEN MEKAAR GEDRUK WORD TUSSENIN IS HULLE WEER MINDER DIG GEPAK SODAT IN µN KLANKGOLF DIE LUGDRUK AFWISSELEND VERHOOG EN VERLAAG 'RAFIESE VOORSTELLINGS VAN HIERDIE WISSELINGE GEE ONS GOLFVORMIGE KROMMES $IE AFSTAND TUSSEN TWEE OPEENVOLGENDE PUNTE WAAR DIE DRUK MAKSIMUM OF MINIMUM IS WORD DIE $IE SPIRAALRAND IS OMGEKRUL OM µN TONNEL TE VORM

$IE BASIS VAN DIE SPIRAAL CRUS HELICUS $IE BEDEKTE OPENING VAN DIE BUITENSTE OORKANAAL /ORDEKSEL TRAGUS !NTITRAGUS + $IE KONGAHOLTE #AVUM CONCHAE !NTIHELIKS (ELIKS SPIRAALGANG )NGANG NA DIE SPIRAALTONNEL $ARWIN SE KNOBBELTJIE

/ORSKULP

,ATERALE BOOG !GTERSTE BOOG 6OORSTE BOOG "ASIS VAN STIEBEUEL /VAAL VENSTER 6OORHOF 2ONDE VENSTER 3LAKSKULP KOGLEA "ALANSSENUWEE 6OORHOFSENUWEE +OGLE—RE SENUWEE

(AMER !AMBEELD +OP ,IGGAAM ,ANG PROSES +ORT PROSES +ORT PROSES ,ANG PROSES "ASIS VAN STIEBEUEL 3TEEL VAN HAMER 3LAAPSPIER 3LAAPBEEN 3TIEBEUEL !AMBEELD (AMER 4ROMMELVLIES

+OGLE—RE TONNEL 3PITSPUNT VAN DIE KOGLEA %KSTERNE OORTONNEL "UIS VAN %USTACHIUS

AS DIE SWAAIWYDTE AFNEEM WORD DIE KLANK SAGTER 'EWONE KLANKE BESTAAN UIT µN VERMENGING VAN VERSKILLENDE FREKWENSIES EN AMPLITUDES $IT BEPAAL DIE KWALITEIT VAN DIE KLANK $IE AMPLITUDE KWADRAAT VAN LUGDRUKTRILLINGS WORD KLANKDRUK GENOEM EN WORD SOOS ENIGE ANDER DRUK IN . M AANGEGEE .EWTON PER VIERKANTE METER 7AT DIE AKOESTIEK BETREF WORD MET µN ANDER MAAT GEMEET NAAMLIK DIE KLANKVLAK $IT WORD IN DESIBEL D" AANGEGEE µN 'EGEWE KLANKDRUK PX KAN SOOS VOLG IN D" OMGEREKEN WORD "EREKEN DIE VERHOUDING PX P WAAR P X . M (IERDIE KLANKDRUK P IS DIE GEHOORDREMPEL VAN DIE MENSLIKE OOR EN WORD AS µN VERGELYKINGSVLAK VIR ANDER KLANKDRUKKE GEBRUIK /M DIE KLANKVLAK IN DESIBEL TE VERKRY WORD DAN DIE LOGARITME GRONDTAL VAN DIE VERHOUDING PX P GENEEM EN MET µN FAKTOR VERMENIGVULDIG $IE FORMULE VIR DIE KLANKVLAK , IS

3TRUKTUUR VAN DIE MENSLIKE OOR

DAN , X LOG PX P

+LANKTRILLINGS BEWEEG IN DIE EKSTERNE OORKANAAL NA DIE TROMMELVLIES EN DAN VIA DIE HAMER AAMBEELD EN STIEBEUEL DEUR DIE OVAAL VENSTER EN IN DIE KOGLE—RE VLOEISTOF $IE RONDE VENSTER BALANSEER DIE DRUK IN DIE MET LUG GEVULDE MIDDELOOR MET DI– IN DIE KOGLE—RE VLOEISTOF $IE DRIE BOOGVORMIGE KANALE IS DEEL VAN DIE BALANSORGAAN )N DIE SLAKKEHUIS IS DAAR TWEE WINDINGE AAN WEERSKANTE VAN DIE ORGAAN VAN #ORTI MET SY ONGEVEER GEHOORSELLE ELK MET µN HAARSEL 6AN DIE KOGLEA LOOP µN DIK oKABELf VAN GEHOORSENUWEES NA DIE BREIN

(IERDIE DEFINISIE LYK BRA WILLEKEURIG MAAR BIED µN HELE PAAR VOORDELE

GOLFLENGTE GENOEM $IE SWAAIWYDTE VAN DIE GOLF WORD DIE AMPLITUDE GENOEM 7ANNEER DIE GOLFLENGTE GROTER WORD HOOR MENS µN LAER NOOT DIT WIL S— DAAR IS MINDER TRILLINGS PER TYDSEENHEID !NDERSOM

WANNEER DIE AANTAL TRILLINGS PER TYDSEENHEID TOENEEM HOOR MENS µN HO˜R NOOT EN DIE GOLFLENGTE IS KORTER $IE TOONHOOGTE WORD AS µN FREKWENSIE UITGEDRUK $IE EENHEID IS DIE (ERTZ WAAR (Z TRILLING PER SEKONDE 7ANNEER DIE AMPLITUDE TOENEEM WORD DIE KLANK HARDER EN OMGEKEERD

½ )N PLAAS VAN GROOT MAGTE VAN TIEN KAN VERSKILLENDE KLANKDRUKWAARDES NOU MET ENKEL OF DUBBELSYFERS GESKRYF WORD ½ )N DIE GEVAL VAN BEPAALDE FISIESE GROOTTES EN VEELVOUDE KRY MENS DIE VOLGENDE EENVOUDIGE VERHOUDINGS ½ 7ANNEER DIE KLANKDRUK TIENVOUDIG TOENEEM

NEEM DIE D" VERSKIL MET D" TOE ½ 6IR µN VERDUBBELING GELD X LOG X D"

+LANKSTERKTE WORD MEESAL AS KROMMES VAN GELYKE KLANKDRUK ISOFONE OP µN D" (Z DIAGRAM AANGEDUI )SOFONE WORD VIR µN PROEFPERSOON SOOS VOLG BEPAAL 6OLGENS DEFINISIE WORD DIE GETAL VAN DIE KLANKDRUK IN D" GELYKGESTEL AAN DIE KLANKSTERKTE BY (Z

MAAR WORD IN FON AANGEGEE /M NOU BYVOORBEELD DIE ISOFOON VAN FON TE VIND MOET DIE PROEFPERSOON LUISTER NA µN KLANK VAN (Z MET µN KLANKDRUK VAN D" $AN LUISTER HY NA ANDER NOTE EN MOET TELKENS HUL STERKTE IN D" VERANDER TOT DIT NET SO HARD AS DIE (Z NOOT KLINK /P DIE MANIER KAN DIE OOREENSTEMMENDE WAARDES VERKRY WORD VIR DIE FON KROMME 3LEGS BY (Z IS DIE FONWAARDE GELYK AAN DIE D" WAARDE $IE KLANKDRUKVLAK WAARBY µN NOOT NET HOORBAAR WORD WORD DIE GEHOORDREMPEL GENOEM $IT L— BY FON !S DIE KLANKDRUK BAIE GROOT IS WORD DIT AS PYNLIK ERVAAR $IE SOGENAAMDE PYNDREMPEL L— BY FON !S DIE OOR KLANKDRUK BLOOT SOOS µN MEGANIESE INSTRUMENT GEMEET HET SOU ALLE ISOFONE HORISONTAAL GELOOP HET $IE MENS KAN BAIE GOED OORDEEL OF TWEE NOTE EWE STERK IS $IE HARDHEID VAN TWEE SAGTE KLANKE KAN

$AAR IS TWAALF GROOTTE ORDES BINNE BEREIK VAN DIE OOR 7AT KLANKDRUK BETREF HET DIE OOR DIE VERSTOMMENDE VERMO˜ OM KLANKDRUK OOR µN REIKWYDTE VAN D" TE HANTEER !ANGESIEN D" EKWIVALENT IS AAN µN VERDUBBELING IN KLANKDRUK

KAN DIE OOR D" D" MAGTE VAN TWEE OORSPAN EN NAGENOEG MILJOEN 7AT KLANKENERGIE BETREF BETEKEN µN TOENAME VAN D" µN VERDUBBELING IN KLANKENERGIE SODAT DIE GEHOORVERMO˜ µN BESTEK VAN D" D" MAGTE VAN TWEE DEK !ANGESIEN

0YNDREMPEL

+LANKDRUK P

+LANKSTERKTE 3OOS HIERBO BESKRYF IS DIE KLANKVLAK µN BLOTE FISIESE METINGSWAARDE WAT Â&#x;F IN . M Â&#x;F IN D" AANGEGEE WORD -AAR DIT S— NIKS OOR HOE DIE MENS KLANKSTERKTES SUBJEKTIEF BELEEF NIE +LANKGOLWE MET DIESELFDE DRUK MAAR BY VERSKILLENDE FREKWENSIES WORD NIE AS EWE HARD GEHOOR NIE $IE KLANKDRUK VAN µN NOOT MET µN FREKWENSIE VAN (Z MOET DERTIGVOUDIG VERGROOT WORD VOOR DIT NET SO HARD KLINK SOOS µN (Z NOOT VAN D" $IE D" VERSKIL VAN DIE (Z EN (Z KLANKDRUKKE IS DAN , X LOG D"

ONDERSKEI WORD INDIEN HUL KLANKDRUK MET SO MIN AS D" VERSKIL 6IR HARDER KLANKE IS DIE VERSKIL SELFS KLEINER

+LANKENERGIE )

½ 6IR µN DRIEVOUDIGE TOENAME IS DIE D" TOENAME X LOG X D" WAT GEWOONLIK AFGEROND WORD NA D" ½ $IE ENERGIE VAN DIE KLANKGOLWE IS EWEREDIG AAN DIE KWADRAAT VAN DIE KLANKDRUK SODAT µN VERDUBBELING VAN DIE ENERGIE EKWIVALENT IS AAN µN TOENAME VAN D"

-USIEK 3PRAAK

'E

HOO

RDR

EM

PEL

&REKWENSIE F IN K(Z

'EHOORVERMO˜ VAN µN NORMALE MENSLIKE OOR 6IR VERSKILLENDE FREKWENSIES VAN KLANK HET DIE OOR VERSKILLENDE GEVOELIGHEDE KYK NA DIE KROMME VAN DIE GEHOORDREMPEL $IE OOR IS DIE GEVOELIGSTE VIR KLANKE MET µN FREKWENSIE VAN TUSSEN EN K(Z WAAR µN KLANKDRUK VAN SO KLEIN SOOS X .EUTON M NOG GEHOOR KAN WORD $IE OOREENSTEMMENDE KLANKENERGIE OF INTENSITEIT IS 7 ATT CM $IE INTENSITEIT EN FREKWENSIEGEBIEDE VIR SPRAAK EN MUSIEK WORD DEUR ARSERING AANGEDUI $IE MAKSIMUM KLANKDRUK WORD BY K(Z GEHOOR EN STREK IN TERME VAN HOORBARE KLANKENERGIE OOR µN ONVOORSTELBARE MAGTE VAN TIEN

X KOM DIT NEER OP MAGTE VAN !NDERS GESTEL DIE VERSKIL TUSSEN DIE PYNDREMPEL EN NET HOORBARE KLANKE BEHELS µN FAKTOR VAN MILJOEN MILJOEN $IT ALLES WORD VERSTOMMEND GENOEG BEREIK SONDER OORSKAKELING NA µN ANDER METINGSKAAL 'EEN TEGNIESE MEETAPPARAAT KAN DIT NADOEN NIE !S MENS BYVOORBEELD SPANNINGS VAN TOT VOLT VIER MAGTE VAN TIEN MET EEN VOLTMETER WIL MEET KAN DIT SLEGS GEDOEN WORD DEUR TELKENS NA µN ANDER SKAAL OOR TE SKAKEL $IE MENSLIKE OOR IS OPTIMAAL SAAMGESTEL $IT HOOR KLANKGOLWE WAT AS DRUKGOLWE µN BAIE KLEIN DRUK IN DIE OOR UITOEFEN TOT SO MIN AS X . M VIR µN NET HOORBARE NOOT VAN (Z .A BO STREK SY GEVOELIGHEID TOT BY DIE GRENS WAT FISIES NIE PYN VEROORSAAK NIE 6IR DI– FREKWENSIE VAN (Z IS DIE KLANKDRUK BY DIE PYNDREMPEL ONGEVEER MILJOEN KEER GROTER KYK NA DIE DIAGRAM OP P

"Y DIE HOORGRENS TRIL DIE TROMMELVLIES OOR µN AFSTAND VAN SLEGS CM /M µN IDEE TE KRY VAN HIERDIE UITERSTE KLEIN GEVOELIGHEID VERGROOT ONS DIE MENSLIKE LIGGAAM MET µN FAKTOR VAN MILJOEN SODAT DIT VAN DIE AARDE NA DIE MAAN STREK /P HIERDIE REUSAGTIGE SKAAL IS DIE AMPLITUDE VAN DIE TRILLINGS VAN DIE TROMMELVLIES SLEGS MM $IE FREKWENSIES WAT DIE MENSLIKE OOR KAN HOOR

STREK OOR TIEN OKTAWE WAAR EEN OKTAAF VAN NOOT # TOT NOOT #¶ STREK OF VAN ! NA !¶ OF ' NA '¶ %EN OKTAAF HO˜R BETEKEN µN VERDUBBELING VAN DIE FREKWENSIE /OR TWEE OKTAWE NEEM DIE FREKWENSIE VIERVOUDIG TOE F X F EN OOR DRIE OKTAWE IS F X F µN AGTVOUDIGE TOENAME 4IEN OKTAWE STREK DUS OOR µN FREKWENSIEBEREIK VAN WAT BENADERD EENDUISEND IS OF VAN (Z TOT K(Z

A

B

$IE RAND VAN DIE HELIKS IS OMGEKRUL OM µN TONNEL TE VORM $ARWIN SE KNOBBELTJIE )NGANG NA HELIKSTONNEL (ELIKS !NTIHELIKS +ONGHOLTE #AVUM CONCHAE

+LANKPAD

"ASIS VAN DIE HELIKS CRUS "EDEKTE OPENING VAN DIE EKSTERNE OORKANAAL /ORDEKSEL TRAGUS !NTITRAGUS +LANKPAD

/ORSKULP EN KLANKPAAIE A /ORSKULP (IER WORD DIE ANATOMIESE BETEKENISSE VAN DIE DELE VAN DIE OORSKULP AANGEDUI B -OONTLIKE KLANKPAAIE 4WEE MOONTLIKE PAAIE WORD VIR KLANKGOLWE AANGEDUI 2OETE IS DIE KORTSTE PAD VAN DIE ANTIHELIKS NA DIE OORKANAAL

EN DIE 3 VORMIGE PAD LOOP DEUR DIE RANDTONNEL

2OETE IS ONGEVEER MM LANGER AS PAD SODAT DIE TYDVERSKIL M M S S MILLISEKONDE IS $IE BREIN ONTVANG DUS VIER VERSKILLENDE SEINE TWEE VAN ELKE OOR EN ELKEEN SE AANKOMSTYD VERSKIL µN KLEIN BIETJIE VAN DIE ANDER $IT BETEKEN DAT µN MENS DUS EINTLIK VIER ORE HET WAARVAN TWEE IETWAT HO˜R GELE˜ IS AS DIE ANDER TWEE

$IE OOR SE VERMO˜ OM TOONHOOGTES TE ONDERSKEI

IS VERBASEND "Y µN FREKWENSIE VAN (Z KAN MENS µN VERSKIL VAN (Z WAARNEEM $IE MENS SE FREKWENSIE ONDERSKEIDINGSDREMPEL IS DUS (Z .OTE WAT MINDER AS DIT VERSKIL KAN NIE ONDERSKEI WORD NIE $IE KENMERKE VAN KLANKE WAT ONS IN STAAT STEL OM HUL AARD EN OORSPRONG VAS TE STEL IS HARDHEID

TYDSDUUR EN FREKWENSIESAMESTELLING -AAR OOK DIE RIGTING WAARVANDAAN KLANK KOM IS BELANGRIK $AAROM HET DIE 3KEPPER VIR ONS TWEE ORE GEGEE 4WEE ASPEKTE STEL ONS IN STAAT OM DIE BRON VAN µN KLANK TE BEPAAL NAAMLIK DIE VERSKIL IN INTENSITEIT TUSSEN DIE SEINE WAT DEUR DIE TWEE ORE ONTVANG WORD EN DIE TYDSVERLOOP TUSSEN DIE SEINE $IE OOR WAT WEG VAN DIE KLANKBRON GERIG IS ONTVANG DIE SEIN µN KLEIN BIETJIE SAGTER EN IETWAT LATER AS DIE ANDER OOR $I– VERSKILLE STEL DIE BREIN IN

STAAT OM DIE RIGTING EN OOK DIE AFSTAND VAN DIE KLANKBRON TE SKAT !L IS DIE VERSKILLE BAIE KLEIN IS DIT NOGTANS GENOEG VIR DIE GEHOORSENTRUM VAN DIE BREIN OM MENS µN IDEE TE LAAT KRY VAN DIE RIGTING WAARVANDAAN DIE KLANK KOM µN +LANK WAT SLEGS SEKONDES VROE˜R BY DIE LINKEROOR AANKOM AS BY DIE REGTEROOR KAN NOG DUIDELIK ONDERSKEI WORD !S µN KLANKBRON SLEGS i NA EEN KANT VAN DIE MIDDELLYN VAN DIE KOP L— KAN MENS WEL WAARNEEM DAT DIT NIE PRESIES REG VOOR JOU IS NIE 4IPIESE KLANKVLAKKE (IERONDER VERSKYN DIE D" WAARDES VAN µN AANTAL KLANKE µN +LANKVLAK BOKANT D" KAN DIE GEHOOR BESKADIG AS DIT LANK GENOEG AANHOU EN µN VOORTDURENDE GERAAS VAN D" KAN µN MENS SE VEL BRAND

C

D 4ONNEL VAN DIE HELIKSRAND

0ADVERSKIL

"EREKENDE HOOGTEVERSKIL TUSSEN DIE EERSTE EN TWEEDE KLANK PAAIE

VERWERKINGSMOONTLIKHEDE IN DIE BREIN TUSSEN DIE VERSKILLENDE KLANKPAAIE VIR BEIDE ORE "OONSTE INTREEKLANKVELD BO LINKS

REGS ONDER

+LANKGOLWE VAN SKUINS ONDER i

/NDERSTE INTREEKLANKVELD

"EREKENINGSMOONTLIKHEDE VAN KLANKE IN DIE BREIN

C 3ES WAARDES OM TE VERGELYK 6OLGENS DIE SKETS IS DAAR SES VERSKILLENDE WAARDES WAT DEUR DIE BREIN VERWERK KAN WORD TWEE VAN ELKE OOR PLUS DIE TWEE OORKRUISWAARDES D $IE VELDE WAARIN KLANKE OPGENEEM WORD $IE KLANKVELDE WORD HIER AANGEDUI EN DIT IS DUIDELIK

$IE ONDERKANT VAN $ARWIN SE KNOBBELTJIE BEDEK DIE INGANG NA DIE HELIKSTONNEL $IE LOODREGTE AFSTAND TUSSEN DIE TWEE KLANKOPENINGE

"EREKENDE HOOGTEVERSKIL

$IE RAND VAN DIE ANTIHELIKS VORM OOK µN KLANKKANAAL $IE ONDERSTE RAND VAN DIE ANTIHELIKS VORM µN KLANKBORD

DAT DIE ANATOMIESE KENMERKE µN BELANGRIKE ROL SPEEL 7 ANNEER µN KLANKBRON i LAER AS DIE OOR IS

VERSKIL DIE KLANKPAAIE MET ONGEVEER MM WAAR DIE SKUINSSY VAN DIE DRIEHOEKIE MM LANK IS +LANKPAD BEGIN ONDER $ARWIN SE KNOBBELTJIE EN DIE KORTSTE KLANKPAD BEGIN OP DIE RAND VAN DIE ANTIHELIKS $IT KOM DAAROP NEER DAT DIE TOTALE VERSKIL X MM MM IS /NTLEEN AAN * -AXIMILIAN % )RRGANG EN " !NDRESEN

D"

TOT MENS $IE BETEKENIS VAN DI– INGEWIKKELDE EN AANTREKLIKE STRUKTURE WAT ELK µN BELANGRIKE ROL IN DIE GEHOORPROSES SPEEL IS EERS BETREKLIK ONLANGS ONTRAFEL +LANKGOLWE WORD DEUR DIE OORSKULP LANGS TWEE VERSKILLENDE ROETES NA DIE OORKANAAL GELEI $IE KLANK WAT DIE LANG PAD VOLG BEREIK DIE OORKANAAL EEN VYFDUISENDSTE SEKONDE LATER AS MET DIE KORT PAD WAT ONGEVEER MM KORTER IS (IERDIE KLANKSAMESTELLING MAAK µN VERFYNDE AKOESTIESE ONTLEDING MOONTLIK BENEWENS DIE FEIT DAT MENS TWEE ORE HET $IT MAAK µN DRIEDIMENSIONELE ONTLEDING VAN KLANKE MOONTLIK EN STEL ONS IN STAAT OM KLANKE RUIMTELIK TE LOKALISEER WAT RIGTING BRON EN BEWEGING BETREF

6AN NADER BESKOU LYK DIE STRUKTUUR VAN DIE OOR SOOS VOLG

$IT GELD IN DIE HOOGSTE MATE VIR GESPROKE KOMMUNIKASIE AANGESIEN DIE POSISIE EN BEWEGING VAN DIE PERSOON WAT PRAAT SOWEL AS DIE PRESIESE EN SELFS INGEWIKKELDE SPRAAKKLANKE NOUKEURIG WAARGENEEM MOET WORD $IE TWEE KLANKPAAIE IN ELKE OOR BETEKEN DAT ONS PRAKTIES GESPROKE VIER oOREf HET $IE GEHOORSTELSEL IS EGTER SO FYN ONTWERP DAT ONS NOOIT BEWUS IS VAN ENIGE VERDUBBELING OF VERVIERVOUDIGING VAN KLANKE NIE

/ORSKULP $IE MENS SE OORSKULP HET µN BESONDERE SKOONHEID $IE RELI˜F VAN RIWWE HOLTES BULTE KURWES EN GROEWE IS ONMISKENBAAR EN VERSKIL VAN MENS

$ARWIN BEWEER IN SY BOEK 4HE DESCENT OF MAN AND SELECTION IN RELATION TO SEX WAT IN VERSKYN HET

DAT DIE HOLTES EN RIWWE OP DIE MENS SE OORSKULP

+LANKBRON +LANKDREMPEL 'ERITSEL VAN BLARE 'EFLUISTER 'ROOT KANTOOR -OTORVOERTUIG WAT GLADWEG RY $ONDERWEER 2ASERIGE STRAATVERKEER 4IKMASJIEN 2UIS VAN µN WATERVAL 'OEDERETREIN %LEKTRIESE SAAGMASJIEN 3TRAALVLIEGTUIG OP M $ISKOTEEK !ANSKAKEL VAN SKROEFVLIEGTUIG +ETELMAKERY 2OCK MUSIEK ,UGDRUKBOOR +ANONNE 4OETS VAN STRAALMOTORE !ANSKAKEL VAN STRAALVLIEGTUIG

$IE ORGAAN VAN #ORTI 3UILVORMIGE SELLE 3PIRAAL LIGAMENT $EKSELS VAN DIE KLANKTONNEL 3TUTSELLE "UITENSTE HAARSELLE + "INNESTE TONNEL "INNESTE HAARSELLE "INNESTE SPIRAALGROEF 0ILAARSELLE 'EHOORSENUWEE "EENAGTIGE SPIRAALLAAG

2AND VAN $EKMEMBRAAN -EMBRAAN VAN VOORHOF +OGLE—RE TONNEL