ARTIKEL | FISCAAL RECHT
DE TOEKOMST VAN BOX 3 DE AFGELOPEN JAREN LIGT DE VERMOGENSRENDEMENTSHEFFING IN DE WET INKOMSTENBELASTING 2001 (KORTWEG WET IB 2001) STERK ONDER VUUR. BELASTINGPLICHTIGEN BETALEN BELASTING OVER EEN RENDEMENT DAT ZIJ NOOIT HEBBEN GEHAALD. DIT KOMT DOORDAT, SINDS DE HERZIENING VAN DE INKOMSTENBELASTING IN 2001, EEN FORFAITAIR RENDEMENT IN PLAATS VAN HET WERKELIJKE INKOMEN WORDT BELAST. HET FORFAITAIR RENDEMENT WORDT VASTGESTELD OP HET RENDEMENT DAT DE BELASTINGPLICHTIGE ZONDER RISICO’S KAN VERKRIJGEN.1 INDIEN EEN BELEGGER WEL RISICO NEEMT EN HIERDOOR EEN HOGER OF LAGER RENDEMENT REALISEERT VALT HET VERSCHIL BUITEN DE HEFFING.2 DE RENTES ZIJN IN DE AFGELOPEN JAREN STERK GEDAALD WAARDOOR DE MEESTE BELASTINGPLICHTIGE GEEN RENDEMENT HALEN TERWIJL DE VERMOGENSRENDEMENTSHEFFING DAAR WEL VANUIT GAAT. HET HUIDIGE BOX 3-SYSTEEM ZORGT VOOR VEEL ONRUST, HIERDOOR BESTAAT ER EEN BREDE WENS OM DE FORFAITAIRE BOX 3-HEFFING OM TE ZETTEN IN EEN HEFFING OVER HET WERKELIJK BEHAALDE RENDEMENT. MAAR IS EEN HEFFING OP BASIS VAN HET WERKELIJK BEHAALDE RENDEMENT EIGENLIJK WEL MOGELIJK? DOOR AMBER MEIS
12
ALIBI MAGAZINE | EDITIE 4 2021
ARTIKEL | FISCAAL RECHT
IS EEN HEFFING OP GROND VAN HET WERKELIJK RENDEMENT MOGELIJK? In het belastingplan van 2021 is de ver ogensrende entsheffing aangepast waardoor de belastingdruk op kleinere vermogens daalt. Het heffingsvri e ver ogen is verhoogd en de s hi grenzen zi n o nie w vastgesteld deze veranderingen te de en is daarbi het tarie verhoogd naar e aan assingen zorgen ervoor dat minder mensen te maken hebben et box , aar de or aitaire box heffing is nog steeds niet o gezet naar een heffing over het wer eli behaalde rendement.3 In 2016 stuurde de staatssecretaris een voortgangsrapportage naar de tweede a er waarin onderzoe was gedaan naar de ogeli heden voor een heffing over het wer eli behaalde rendement.4 In 2017 kwam hiero een aanv lling het e zedocument box 3’.5 In het e zedo ent worden varianten besproken waarmee ogeli een heffing over het wer eli behaalde rende ent an worden gerealiseerd. De varianten die worden genoe d zi n ver ogensaanwasbelasting, vermogenswinstbelasting en ver ogensrende entsheffing o basis van de individuele vermogensix et onderzoe roe t de vraag o welke variant het meest geschikt is om de h idige or aitaire box heffing te vervangen. GRONDBEGINSELEN VAN HET BELASTINGRECHT en goed belastingstelsel is eerli , e e tie , effi i nt en eenvo dig 6 Indien aan deze riteria wordt voldaan wordt het belastingstelsel gezien als re htvaardig en uitvoerbaar. De Langen o s hri t in zi n boe zes grondbeginselen van het belastingrecht die deze riteria nastreven 7 n van deze grondbeginselen is het draag ra htbeginsel waarbi wordt uitgegaan dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen Bi
EDITIE 4 2021 | ALIBI MAGAZINE
het draagkrachtbeginsel heerst het idee dat de belastingdr geli atig verdeeld oet worden zodat de draagkrachtverhoudingen voor en na belastingheffing geli zi n 8 Een ander grondbeginsel is het beginsel van de inste i n ierbi gaat het voornaeli o de ad inistratieve lasten en de s b e tieve i n van de belastingwetgeving et s b e tieve i n wordt het negatieve gevoel van een belastingplichtige door de belastingheffing bedoeld 9 Een belasting moet bi belasting li htige zo in ogeli overlast bezorgen en zo in ogeli protest oproepen.10 te onderzoeken welke van de hierboven genoemde varianten het meest geschikt is om de h idige or aitaire box heffing te vervangen zi n de varianten getoetst aan het draagkrachtbeginsel en het beginsel van de inste i n DE VERMOGENSAANWASBELASTING, VERMOGENSWINSTBELASTING EN DE GEÏNDIVIDUALISEERDE VERMOGENSMIX Werking van de vermogensaanwasbelasting Obligaties, aandelen, derivaten en overige vorderingen worden belast op grond van vermogensaanwasbelasting.11 Een vermogensaanwasbelasting houdt in dat naast de reguliere voordelen ook de gerealiseerde en niet gerealiseerde waardesti gingen (‘de vermogensaanwas’) worden belast. De vermogensaanwas op een vermogensbestanddeel is te bepalen door de ver oo waarde o de waarde van het vermogensbestanddeel aan het einde van het aar te vergeli en met de waarde van het vermogensbestanddeel aan het begin van hetzel de belasting aar o et de aan oo waarde indien het vermogensbestanddeel ged rende datzel de belasting aar is aanges ha t et res ltaat van deze vergeli ing oet nog wel ge orrigeerd worden door de t ssenti dse stortingen en onttrekkingen (‘aankopen en verkopen’).12 Om uitvoer tech-
nische en administratieve redenen worden bi ban en s aartegoeden alleen reguliere voordelen belast. De vele stortingen en onttrekkingen nnen na eli leiden tot o lexe en onnauwkeurige vermogensvergeli ingen 13 Bi het belasten van het wer eli e in o en van onroerende za en en overige ver ogenstitels treden soortgeli e roble en o Dit komt doordat ketenpartners vaak niet over de benodigde in or atie beschikken om het inkomen over onroerende za en en overige ver ogenstitels vast te stellen en heffing op grond van vermogensaanwasbelasting zal hierdoor orse ad inistratieve lasten voor belastingplichtige en grote itvoerings roble en bi de Belastingdienst veroorza en aaro is bi de ver ogensaanwasbelasting ge ozen o de in o sten it deze ver ogenstitels or aitair te bli ven vaststellen.14 Werking vermogenswinstbelasting Obligaties, aandelen, derivaten en overige vorderingen worden belast op grond van vermogenswinstbelasting. Bi ban en s aartegoeden worden de reg liere voordelen belast en bi overige bezittingen zoals onroerende za en wordt een or aitair rendement aangenomen. Het verschil tussen de vermogenswinstbelasting en de ver ogensaanwasbelasting zit
BIO Amber Meis
Bachelorstudent Rechtsgeleerdheid aan de Universiteit van Amsterdam
13
ARTIKEL | FISCAAL RECHT
in het ti dsti waaro de te betalen belasting oet worden voldaan 15 Bij de vermogenswinstbelasting worden de ver ogenswinsten as belast indien deze zijn gerealiseerd, terwijl bij de vermogensaanwasbelasting de ver ogenswinsten worden belast oo als deze nog niet zi n gerealiseerd en waardestijging wordt gerealiseerd als een in waarde toegenomen vermogensbestanddeel wordt vervree d Belasting wordt geheven over het vers hil t ssen de overdra hts ri s en de ver ri gings ri s et vers hil tussen de vermogensaanwasbelasting en de ver ogenswinstbelasting li t lein, aar is in de ra ti groot Bi de ver ogenswinstbelasting an de belasting li htige zel be alen wanneer hi belasting wil betalen it gee t de belasting li htige de ogeli heid om belastingbetaling uit te stellen of verliezen ist eerder te realiseren 16 Bovendien moeten de gegevens bij een vermogenswinstbelasting anders worden bi geho den Bi een ver ogensaanwasbelasting is de stand aan het begin en eind van het belastingjaar sa en et de stortingen en onttre ingen aan de beleggings orte e illes van belang Bi de ver ogenswinstbelasting is registratie van de aan oo gegevens van alle betre ende ver ogensbestanddelen over meerdere jaren nodig e s ale behandeling van in o en it ban en s aartegoeden en het in o en it onroerende za en en overige vermogensbestanddelen is bi de ver ogenswinstbelasting geli aan de ver ogensaanwasbelasting 17 Werking geïndividualiseerde vermogensmix Aan het begin van het belastingjaar worden de vermogensbestanddelen toege end aan een van de volgende vermogenscategorieën:18 ban en en s aartegoeden obligaties aandelen onroerende za en s h lden en
14
overige et in o en it ver ogen wordt vervolgens be aald door het or aitair rende ent er ver ogens ategorie te hanteren o de ver ogens ategorieën van de individuele belastingli htige 19 VERMOGENSAANWASBELASTING, VERMOGENSWINSTBELASTING EN DE INDIVIDUELE VERMOGENSMIX MET ELKAAR VERGELEKEN. Zowel de vermogensaanwasbelasting als de vermogenswinstbelasting belast grotendeels het wer eli in o en oordat het in o en it onroerende za en en overige ver ogensbestanddelen wordt vastgesteld aan de hand van een forfaitair rendement, sluiten de varianten niet geheel aan bij het wer eli behaalde rende ent Bi de individuele vermogensmix wordt het gehele vermogen forfaitair vastgesteld r is dan oo geen aansl iting bi het wer eli behaalde rende ent Bi een ver ogenswinstbelasting an de belasting li htige winstne ing uitstellen en verliesneming naar voren halen it zorgt ervoor dat een lo in e e t ontstaat et itstellen van de heffing an de belasting li htige rot geven, te weten een later e e tie tarie 20 e itgestelde belasting an worden herbelegd it zorgt ervoor dat het rendement dat door uitstel wordt genoten o de ver ogenswinst eiteli onbelast is 21 oor aarli s te belasten is er bij de vermogensaanwasbelasting geen s ra e van een lo in e e t 22 Bi de ver ogensaanwasbelasting an een li iditeits roblee o s elen door de heffing over een nog niet gerealiseerde waardesti ging 23 ierdoor an het voor so ige belasting li htige roble atis h worden o aan h n belasting li ht te voldoen en li iditeits roblee zo ogeli deels nnen worden ondervangen door betalingsregelingen it ro-
bleem is er niet bij de vermogenswinstbelasting, maar hier bestaat wel het risi o dat de heffing an o lo en tot een aanzienli bedrag en o zi hte van de ver ogensaanwasbelasting en de individuele vermogensmix heeft de vermogenswinstbelasting als voordeel dat er niet aarli s hoe t te worden geherwaardeerd e ver ogenswinstbelasting heeft echter als nadeel dat er een latente belasting lai an ontstaan te voor o en dat deze belastingclaim wegvalt alvorens deze materieel is geworden, moeten er verschillende ties worden o geno en in de wet it zorgt ervoor dat de ver ogenswinstbelasting, door totstand o ing van een latente belastingclaim, alsnog een o lexere regelgeving nodig heeft dan de vermogensaanwasbelasting en de individuele ver ogens ix 24 e individ ele ver ogens ix li t de best itvoerbare variant hter is er bij de individuele vermogensmix een groot risi o o itholling van de grondslag et an na eli g nstig zi n o o de eildat een deel van het vermogen te laten vallen in een vermogenscategorie met een laag forfaitair rendement, om het daaro volgend weer over te brengen naar een categorie met een hoog rendeent it zorgt ervoor dat er een hoog rende ent an worden behaald, aar belasting wordt geheven o grond van een laag or aitair rende ent Om uitholling van de grondslag tegen te gaan, moet een maatregel worden ingevoerd die de variant een st o lexer aa t 25 eze aatregel zorgt er zodoende voor dat er een s anning ontstaat t ssen de individ ele vermogensmix en het beginsel van de inste i n r zi n drie aatregelen om de uitholling van de grondslag tegen te gaan: een generie e anti isbr i regeling het gebr i van eerdere eildata
ALIBI MAGAZINE | EDITIE 4 2021
ARTIKEL | FISCAAL RECHT
UITKOMST VERGELIJKING 3
2,5
2
1,5
1 Vermogensaanwasbelasting
Vermogenswinstbelasting
Vermogensmix
Draagkrachtbeginsel Beginsel van de minste leed
• het gebruikmaken van het gemiddelde dagsaldo op depositorekeningen. Al deze maatregelen zorgen ervoor dat de variant complexer wordt, waardoor de administratieve last van de belastingplichtige toeneemt en de variant moeilijker uitvoerbaar wordt voor de belastingdienst. Het gaat bij het beginsel van de minste pijn ook om de subjectieve pijn van de belastingplichtige. Doordat het inkomen bij de individuele vermogensmix geheel forfaitair wordt vastgesteld, levert deze variant een groter gevoelsmatig verzet op bij de belastingplichtige dan de vermogensaanwasbelasting en de vermogenswinstbelasting. et he en over een nog niet gerealiseerde waardestijging bij de vermogensaanwasbelasting roept ook onbegrip op bij belastingplichtigen. Beste alternatief voor de huidige forfaitaire box 3-heffing? De vermogensaanwasbelasting is het
EDITIE 4 2021 | ALIBI MAGAZINE
meest in overeenstemming met het draagkrachtbeginsel en het beginsel van de minste pijn. Doordat bij de vermogensaanwasbelasting wordt geheven over een vergroting van de draagkracht worden de lasten gelegd bij degene die deze het beste kunnen dragen. De vermogensaanwasbelasting scoort hoger bij het draagkrachtbeginsel dan de vermogenswinstbelasting, omdat bij de vermogenswinstbelasting soms twee belastingplichtigen met hetzelfde vermogen ongelijk worden behandeld.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
De vermogensaanwasbelasting scoort ook het hoogst bij het beginsel van de minste pijn. Dit komt doordat het beginsel van de minste pijn niet alleen bestaat uit de administratieve lasten, maar ook uit de subjectieve pijn van de belastingplichtige. Daarbij moeten maatregelen worden ingevoerd om uitholling van de grondslag tegen te gaan. Dit maakt de individuele vermogensmix alsnog erg complex.
15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25
Kamerstukken II 1998/99, 26 727, nr. 3, p. 39. Bavinck, WFR 2019/22. Kamerstukken II 2020/21, 35572, nr. 3 (MvT). Voortgangsrapportage box 3 2017. Keuzedocument box 3 2016, p. 12. Stevens & De Smit 2015, p. 9. De Langen 1954, deel I. De Langen1954, deel II. Gribnau 2007, p. 51. De Langen 1954, deel II. Keuzedocument box 3 2017, p. 10. Keuzedocument box 3 2017, p. 10. Keuzedocument box 3 2017, p. 10 & 11. Keuzedocument box 3 2017, p. 12. Voortgangsrapportage box 3 2016, p. 41. Keuzedocument box 3 2017, p. 25. Voortgangsrapportage box 3 2016, p. 41. Keuzedocument box 3 2017, p. 29. Keuzedocument box 3 2017, p. 30. Cnossen & Bovenberg, WFR 2000/4. Van den Dool 2009, p.116. Van Eijck 2005, p. 77. Niessen, WFR 2002/105. Keuzedocument box 3 2017, p. 26. Heithuis, V-N 2016/59.0.
15