Hirugarren mailako mailako ekuazioen ebazpena ekuazioen ebazpena
Niccolò Fontana
Niccolò Fontana
Oilar-borrokan lehiakide
Oilar-borrokan lehiakide
Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Vitruvioren gizona Vitruvioren gizona
Ludovico Ferrari Ludovico Ferrari
Laugarren mailako Laugarren mailako ekuazioen ebazpen orokorra ekuazioen ebazpen orokorra
Galileo Galilei Galileo Galilei Erorketa Erorketa askea askea
Aurkibidea
Loiolako
I n a z i o
Loiolako Inazio, jaiotzez Íñigo López de Loyola, 1491n jaio zen Gipuzkoako Loiolan. Gaztetan soldadu izan zen, baina 1521ean Burdineseko guduan zauritu zen eta bizitza erlijiosoari begira gogoetatzen hasi zen.
1522an Montserratko Santutegira egin zuen erromesaldia, eta 1523an Jerusalenera joan zen. 1534an, Parisen, Frantzisko Xabier eta beste lagunekin Jesuiten Ordena sortu zuen. 1540an Aita Santuak ofizialki onartu zuen. 1556an hil zen, eta 1622an kanonizatu zuten. Jesuiten ordenaren espiritu eta hezkuntza sustatu zituen, eta gaur egun Jesuiten patroia da.
Frantzisko x a b i e r k o a
Frantzisko Xabierko (1506-1552) Nafarroako Xabier gazteluan jaio zen eta Parisen ikasi zuen. Han, Iñigo Loiolakoaren eraginez, bizitza erlijiosoa hartu eta 1537an apaiz
ordenatu zen. Jesuiten artean nabarmendu zen fede katolikoa zabaltzeko misioetan. Indiako, Japoniako eta Asiako beste hainbat lekutan lan handia egin zuen: pobreak lagundu, eskola berriak sortu eta fedea predikatu. Txinara iristeko bidean, 1552ko abenduaren 3an hil zen Sanziango irlan. 1622an kanonizatu zuten, eta misiolarien patroia da.
Inesa
G a x e n
Inesa Gaxen, 1566 urtean jaio zen da.
Sorginkeriaz akusatua izan zen emakume nafarra, irmotasunagatik nabarmendu zena. 1611an berriro atxilotu zuten.
Inesa Gaxen sorginkeria leporatuta epaitu zuten bi aldiz, baina frogarik gabe aske utzi zuten. 18 urterekin leporatu zioten Hendaian.
Sorgina zela egotzita kargu hartu zioten Hendaian, eta Bordeleko parlamentuan epaitu zuten azkenean Bere egoeran zeuden emakume asko bezala, Bidasoaz bestaldera igaro, eta Irunen bizi izan zen hogei urtez Beste zazpi urtez egon zen Hondarribian
Inesa Gaxen XVII. mendeko emakume ausarta izan zen, sorginkeriatik salatua baina errugabetasuna defemdatu zuena, torturapen ere. Azkenean, Inkisizioak asolbitu, baina erbesteratu zuen.
Bere aurka jarritako sorginkeria salaketa bakoitzaren aurka defendatzeagatik izan behar genuke gogoan.
Maria
z u g a r r a m u r d i
Maria Zugarramurdi 1588an jaio zen eta 1609an hil zen. Zugarramurdiko sorgintzat jo zuten emakumea izan zen, 1609ko inkisizioaren jazarpenaren biktima, euskal tradizioaren eta erresistentziaren ikur bihurtu dena. Zugarramurdiko sorginkeria prosezuarekin lotutako pertsonaia da, inkisizioaren jazarpenaren sinboloa bihurtu dena
Zugarramurdi sorginen epaiketengatik da famatua. Maria de Ximildeguik (1588) sorginkeria aitortu eta inkisizioen ikerketak piztu zituen. Gaur egun historia hori kultur lanetan islatzen da, eta herriko leizeak interes turistikoa eta historikoa dute. Maria Zugarramurdikoa 1610eko sorgin-ehizarekin lotuta egon liteke, inkisizioak hainbat emakume jazartu zituenean Euskal Herrian. Gaur, Zugarramurdin eta bere museoak bidegabekeria hori gogoratzen dute.
Maria Zugarramudikoa 1610eko sorgin-ehizarekin lotuta egon litzateke, inkisizioak hainbat emakume jazartu zituenean Euskal Herrian Gaur, Zugarramurdin eta bertako museoak bidegabekeria hura gogoratzen dute.
Euskera
1.1. ZER GARAITAN BIZI IZAN ZIREN SORGINAK ?
Sorginak
Sorginak, mitologiko eta historikoak, Euskal Herrian aspaldidanik izan dira, baina XVII. eta XVI. mendeetan, Zugarramurdiko auziaren moduko prozesuek eragin zuten jazarpen handiena
1.2. LANGUNIK BA AL ZUTEN SORGINEK ?
Bai, sorginek lengoaia berezia erabiltzen zuten, normalean erritu magikoetan edo ahoskera misteriotsuetan
2.1. NOR ZIREN SORGINAK?
Erditzaileak, alkimistak, perfumistak, inudeak edo sukaldariak ziren, anatomia, botanika, sexualitatea, maitasuna edo ugalketa bezalako arloetan ezagunak zirenak, eta komunitateari zerbitzu garrantzitsua ematen ziotenak
2.2. NOLAKOAK ZIREN SORGINAK?
Sorgin asko independentziaz jokatzen zuten emakumeak ziren, ihardesteko eta defendatzeko prest zeudenak.
3-4
1.3. EMAKUMEAK ZIREN BAKARRIK SORGINAK? Bai, bakarrik emakumeak ziren sorginak
1.4. SORGIN-EHIZA ZER IZAN ZEN, BA AL DAKIZU? Milaka pertsona, batez ere emakumeak, exekutatu zituzten sorginkerian aritzeagatik
2.3. ZER EGITEN ZUTEN SORGINEK?
Malefizioa eta magia amatorioa egiten zuten
2.4. ZERTAN SINESTEN ZUTEN SORGINEK?
Gaiztakarien boterean, Deabruaren presentzian eta hegaldien eta metamorfosien errealitatean
1.5. NOR GURTZEN ZUTEN SORGINEK?
Sorginek batez ere Mari gurtzen zuten, naturaren eta lurreko indarren jainkosa Horrez gain, Eguzkia, Ilargia, Lurra, Sua eta Akerbeltz ere omentzen zituzten Haien errituak naturarekin eta bizitzaren oreka mantentzearekin lotuta zeuden 5-6
1.6. NON ELKARTZEN ZIREN SORGINAK?
Sorginak baso, mendi eta kobazuloetan elkartzen ziren, normalean toki sakratu edo magikotzat hartzen ziren lekuetan
2 5 EUSKAL HERRIAN BA AL ZEN SORGINIK?
Euskal Herrian sorginak naturarekin lotutako emakumeak ziren XV -XVII mendeetan, Inkisizioak jazarri zituen, Zugarramurdiko auzia ospetsuena izanik
2 6 INKISIZIOA ZER ZEN BA AL DAKIZU?
Inkisizioa eliza katolikoaren erakunde bat izan zen, heresiak eta fedearekin bat ez zetozen sinesmenak jazartzeko sortua Helburua kristau ortodoxia mantentzea zen, eta horretarako epaiketak eta zigor gogorrak ezartzen zituzten
7-8
1.7. ZER ZEKITEN SORGINEK MEDIKUNTZARI EDO SENDATZEARI BURUZ? Amankomunean dituzte sendabelarrei buruzko ezagutza, naturaren boterea, animalien erreskatea eta sendatzeko mineralak ere.
1 8 NOLA ERABAKITZEN ZEN NORBAIT SORGINA ZELA? Beste pertsona batzuk kaltetzeko entitate magikoak erabiltzen dituen pertsona bat, gorputzean daramatzan botereak barne har ditzaketenak
2.7. NON BIZI ZIREN SORGINAK? XIX mendetik aurrera, sorgin, medium eta apaiz askok coven hitza erabili zuten euren topaketak akelarrearen ordez antolatzeko Coven hitza hitz magikoa zen, bilerak indartu eta kideak babesten zituena
2.8. ZER GERTATZEN ZEN SORGINEKIN? Europa kontinentalean, kondenatutako sorgin gehienak urkatu edo bizirik erretzen zituzten. Eskozian, sorginkeriaren erruduntzat jotako pertsona guztiak legez exekutatu behar ziren Exekuzio modu ohikoena ustezko sorgina itotzea eta, ondoren, haren gorputza erretzea zen
Matematika
Matematikariak
SGcipione del Ferro 1465eko otsailaren 6an jaio zen Bolonian, eta 1526ko azaroaren 5ean hil zen Matematikari italiar bat izan zen, eta 1515 inguruan aurkitu zuen lehen aldiz hirugarren mailako ekuazio murriztua ebazteko metodo bat, ekuazio horren tipo berezi bat.
erolamo Cardano edo Girolamo Cardano (1501eko irailaren 24a - 1576ko irailaren 21a), italiar mediku, biologo, fisikari, kimikari, astrologo, astronomo, filosofo, idazle, apustulari eta matematikari errenazentista izan zen Cardanok lehen autobiografia modernoetako bat idatzi zuen, eta probalitatearen sorrerako pertsonaia nagusietako bat izan zen hirugarren graduko 3 ekuazioaren eta laugarren graduko ekuazioaren soluzio orokor osoa argitaratu zuen lehena izateagatik eta mekanikari egindako ekarpenengatik, hala nola, konbinazio sarraila eta bere izena daraman giltza esekitzeagatik da ezaguna.
NLiccoló Fontana italiar matematikari eta ingeniaria izan zen, Tartaglia ezizenez ezaguna bere toteltasunagatik. XVI. mendeko matematikari nagusietako bat izatera iritsi zen 1535ean, Antonio Maria Del Fiore ikasle batek hirugarren mailako ekuazioak ebazteko formula aurkitu zuelako zurrumurrua zabaldu zen.
Scipione del Ferro Boloniako Unibertsitateko irakasle matematikariak protesta-ahotsa altxatu zuen eta tartaglia iruzurgiletzat jo zuen Egoera hori argitzeko, Fiorek Tartaglia lehiaketa batera desafiatu zuen. Tartagliak onartu eta erronka irabazi zuen.
udovico Ferrari (1522-1565) Ludovico Ferrari matematikari italiarra izan zen, laugarren mailako ekuazioak ebazteko metodo orokorra garatu zuena. Gerolamo Cardanoren ikaslea eta kolaboratzailea izan zen, eta bere aurkikuntzak "Ars Magna" lanean argitaratu ziren. Bere bizitza amaieran administrazioan eta irakaskuntzan aritu zen Milanen, eta 1565ean hil zen, 43 urterekin. Bere ekarpenak aljebraren historian mugarri izan ziren.
Antonio Maria del Fiore (Fior, Fióre, Flòrido edo Floridus ere idatzia) (XV mendea - XVI.mendea) Boloniako eskolako matematikari italiar bat izan zen, hirugarren mailako ekuazioaren ebazpenaren egiletzarekin lotutako eztabaida sortan parte hartu zuena
Kapera Sistina
M i c h e l a n g e l o
1.-KaperaSixtinoarenizenaSixtoIVaAitaSantuarenomenezjarrizen,XV mendearenbukaeranVatikanokoJauregiankaperahaueraiki zuena
4.-1508an, Julio II.a Aita Santuak Michelangelori Kapera Sixtinoko sabaia margotzeko enkargua eman zion. Michelangelok bere burua eskultoretzat zuen, eta hasieran ez zuen enkargua onartu nahi izan, baina Aita Santuaren behin eta berrizko eskaeraren ondoren, azkeneanonartuzuen
5.-MichelangelokKaperaSixtinokosabaian"ignudi"izenezezagutzendiren20gizonezkobiluzimargotuzituen."Ignudi"hitzaitaliarrez "biluzik"esannahidu Irudihauekartearenhistorianberrikuntzabatizanziren,etagaraianpolemikasortuzutenbiluztasunagatik 6-Kapera Sixtinoa Aita Santuaren kaperatzat hartzen da, eta bertan ospatzen dira hainbat ekitaldi garrantzitsu, besteak beste, Aita Santuberriahautatzekokonklabeak.Konklabeetan,kardinalakKaperaSixtinoanbiltzendiraAitaSantuberriaaukeratzeko.
Jainkoak Adan sortu zuenetik bertatik espirituaren eta izatearen gorentasuna adierazi nahi da. Jainkoa guztiarekiko sortzaile bezala aurkezten da, gizakia bere eskutik sortuz.
Pikondo bat. Honek bestelako zuhaitz-mota bat dakar gogoan, ez sagarrondoa, mendebaldeko ikonografian ohikoa den bezala. Eremu hau Bibliako "Jatorrizko Bekatua" kontakizunari dagokio, eta Judaismoaren eta Kristautasunaren testuinguruan kokatzen da. Paradisutikkanporatzea Astroetalandareak
Azken Epaikua Michelangelo bere burua irudikatzen du San Bartolomeok eskuan daraman azalean Azken Epaikua freskoan.
Bere angustia pertsonala, Elizaarekin zuen haserrea eta espirituaren duintasuna galtzeko sentimendua adierazi nahi izan zuen.
Botticelli
v e n u s e n j a i o t z a
PRIMAVERA.
Margolan honek udaberriaren etorrera irudikatzen du, naturaren edertasuna eta ugalkortasuna ospatuz Irudi mitologiko eta alegorikoek osatzen dute eszena, lorategi zoragarri batean kokatuta Kolore biziek eta irudien harmoniak margolana liluragarri bihurtzen dute, eta Errenazimentuko edertasun idealizatua nabarmentzen du Gaur egun, margolana Florentziako Uffizi Galerian dago
Margolanak mitologia klasikoa lantzen du, Venusen jaiotza irudikatuz. Edertasun ideala, natura eta maitasunjainkotiarraadieraztenditu
Errege-erreginek, aita santuek, printzeek, kardinalek, poetek etahumanistek,katedralek,komentueketamonasterioek,era guztietako mezenasek, Errenazimentuko arte-kulturari forma eman zioten, artistak kontratatu baitzituzten enkarguak betetzeko.
Margolanak mitologia irudikatzen du, baina Errenazimentuko gizarte-balioak eta mezenasgoa islatzen ditu Medicitarren babespean sortua, goi-mailako nobleziaren eta merkatari boteretsuenidealakadieraztenditu.
Margolanaren konposizioan urrezko proportzioa (1:1,618) erabiliaizanzelaaztertuda Adibidez: Venus irudi nagusia izanik, haren gorputza konposizioaren erdigunean kokatzen da, ikuslearen arreta zuzenean erakarriz
Margolana neoplatonismoarekin lotzen da, edertasun fisikoaren eta espiritualaren arteko harremana azpimarratuz. Venusen jaiotza edertasun idealaren eta garbitasunaren ikur bihurtzenda,Platonenideiaketaerrealitatematerialauztartuz
Leonardo
D a v i n c i
The Armored Tank is a Leonardo Da Vinci’s invention It is part of military engineering (ideas for war machines)
The design takes inspiraton from a turtle’s shell with a cover to defend against the fire.
Leonardo’s tank was never actually built because there were some big problems with the design, although, modern tanks kind of work like what he imagined, with cannons and weapons His sketches look very similar to how we invension a tank today Nowadays tanks have taken lot of things Leonardo da Vinci had designed. The structure is not like the tanks of these days, however, they have used exactly the same strategy with the tank’s wheals, changing the shape and structure.
This text says that Leonardo da Vinci helped change the way people thought about science. Before him, the methods used to study things weren’t very accurate, but Leonardo did advanced experiments, like in anatomy and studying fluids, which were much better than what people before him had done Leonardo’s drawing of the muscles of neck, shoulder and arm.
Leonardo da Vinci was one of the first to make a very detailed map of the human body He studied everything, from the blood vessels to the muscles and nerves Although some of his ideas weren't completely correct, his drawings were so well done and detailed that for over 200 years, they were the most accurate ones known.
Leonardo da Vinci's Flying Machine.
The flying machine, designed by Leonardo da Vinci, is one of the earliest concepts in the field of aeronautics. Known as the ornithopter, it was designed to replicate the flight of birds using large, flapping wings powered by human effort. Though da Vinci’s machine was never constructed during his lifetime, its principles laid the foundation for modern aviation
Today, his detailed sketches can be found in museums, such as the Museo Leonardiano in Vinci, Italy, where they continue to inspire the study of flight.
Leonardo D a v i n c i
The Last Supper. Leonardo da Vinci, renowned for his artistry, was also a brilliant scientist and inventor, embodying the essence of the Renaissance man. He applied the scientific method to art, music, and life, conducting experiments and creating groundbreaking inventions. Despite his discoveries, he never published his ideas A vegetarian and animal lover, he paradoxically worked as a military engineer, designing advanced weapons. While he created masterpieces, he completed only a few paintings Explore more about Leonardo’s genius, his art, inventions, and contributions.
Study of a Central Church. This design for a basilica, with its ground plan, perspective and a many-domed tribune, is a fairly conventional representation of a Renaissance church, with a long nave and the area of the transepts converted into a square with bay shapes around the sides. Leonardo was, however, a great exponent of the centralized design of churches, drawing many versions of circular or star-shaped basilicas with no nave at all. This design is more conventional in shape, but Leonardo has created the tribune as a centralized design added on to the long nave The intersecting lines of the spaces under the dome resolve themselves into harmonious patterns of squares, rectangles and semicircles.
SAN JUAN
DE l a c r u z
Nació el 24 de Junio del 1542 en Fontiveros y falleció el 14 de diciembre del 1591en Úbeda. San Juan de la Cruz fue un poeta y místico español del soglo de Oro, conocido por su profunda espiritualidad y su contribuición a la literatura y el pensamiento religioso.
Fue un fraile carmelita y reformador, colaborador de Santa Teresa de Jesús en la Reforma del Carmelo es considerado una de las figuras más importantes del miticismo cristiano y la poesía española Nació en Fontiveros (Ávila) en 1542 en una familia humilde. Ingresó en la orden carmelita en 1563 y, tras conocer a Santa Teresa, se unió a la Reforma del Carmelo. Su labor reformista le causó conflictos, siendo encarcelado en Toledo en 1577, donde escribió algunas de sus obras más importantes como, Noche Oscura del Alma Falleció en Úbeda en 1591. San Juan de la Cruz revolucionó la espiritualidad y la poesía con su visión del encuentro místico con Dios. Su obra destaca por su simbolismo, profundidad y belleza literaria. Su llegado sigue vivente por su riqueza espiritual y literaria. Escritos como cántico espiritual o llama de amor viva son referencias esenciales para la mística y la literatura universal, inspirando a creyentes y amantes de la poesía hasta hoy.
Beatriz
Ga l i n d o
Fecha de nacimiento: 1465 (Salamanca)
Fecha de fallecimiento: 23 de noviembre de 1534 (Madrid)
Beatriz Galindo, llamada LA LATINA, fue una humanista española, dama de compañía y maestra de la reina Isabel la Católica. A la muerte de su esposo, se retiró de la corte y ejerció mecenazgo caritativo-religioso, fundando un hospital y dos conventos
Es conocida sobre todo por su fama de mujer culta, preocupada por las letras y conocedora de la lengua latina, de lo que le ha venido el sobrenombre.
Es conocida sobre todo por su fama de mujer culta, preocupada por las letras y conocedora de la lengua latina, de lo que le ha venido el sobrenombre.
A estas jóvenes excepcionales se las instruía con todo el saber del humanismo, exceptuando la retórica, que se suponía propia de los varones, ya que los preparaba para la política.
Fisika eta Kimika
Eskoletako
U r m a e l a k
Eskoletako Urmaelen Sarea (EUS) Euskal Herriko ikastetxeek osatzen duten sarea da, helburu nagusia eskola horien artean lotura eta esperientziak partekatzea dena. Prezioak talde bakarretarako dira, eta talde gehiago badaude, prezioa desberdina izango da. Informazio gehiago lortzeko, idatzi emaila. Tailerrak egiteko garairik onena apirila eta maiatza artean da,
eta udazkenean urrian ere aukera ona izan daiteke. Guztira 45 eskola parte hartzen dute sarean.
Eskoletako urmaelen sareak inguruko urmaela didaktikoki erabiltzea eta esperientziak partekatzea eskaintzen du.
1.- Zer da urmaela? Zein atal edo ezaugarri eduki behar ditu?
Urmael bat ur-barrunbe txiki bat da, naturala edo artifiziala, eta egunero erabiltzen da ureztatzeko, arrainak hazteko, igeri egiteko eta abar, edo apaintzeko soilik.
Atal hauek eduki behar ditu:
Ertzak edo ertzak, Funtsa, Ura, Drainatze- edo hustubide-sistema, Iragazteko sistema, Ur-ponpa, Uretako landareak, Ur-bizitza, Estaldura.
3.- Naturaren ikuspegitik zergatik dira garrantzitsuak urmaelak?
Urmaelak naturaren ikuspegitik garrantzitsuak dira, biodibertsitatea sustatzen dutelako, uholdeak kontrolatzen dituztelako, lurzoruaren egonkortasuna hobetzen dutelako, karbonoaren biltegiratzea ahalbidetzen dutelako eta uraren kalitatea hobetzen dutelako. Horrez gain, gizartearentzat baliabide kulturala eta sozio-ekonomikoa dira.
4.- Zein izaki bizidun topatu ahalko dira etorkizunean gure urmaelean? Etorkizunean, zure urmaelean ornogabeak, anfibioak, arrainak, landareak eta hegaztiak topa daitezke, ekosistemaren arabera. Oreka ekologikoa mantentzea funtsezkoa izango da
DENBORA
Aurkitu 5 desberdintasunak
LABERINTOA
Lagundu Leonardo Da Vinciri bere artelana eskuratzen.
