Newsletter จดหมายข่าวมูลนิธิแอ็คชันเอด อินเตอร์เนชันแนล (ประเทศไทย) ฉบับที 1 / 2569
เรืองเด่นฉบับนี เมือครูเปลียน ผู้เรียนงอกงาม: การพั ฒนาศักยภาพครูในป 2568 บทเรียนการพั ฒนาการศึกษาจากล่าง ขึนบนของผู้นําเครือข่ายโรงเรียน ขนาดเล็ก เรืองราวแห่งการเปลียนแปลง: จรัล เส็งเจริญ ครูโค้ชทียืนหยัด ท่ามกลางความท้าทาย
ติดตามเรา ActionAidThailand @ActionAidThai actionaid.or.th actionaidthailandnews@gmail.com
ในนามของคณะกรรมการมูลนิธแ ิ อ็คชันเอด อินเตอร์เนชันแนล (ประเทศไทย) กระผมขอ ขอบพระคุณท่านผูบ ้ ริจาคทุกท่านทีสนับสนุนงานด้านการศึกษาของมูลนิธฯ ิ ด้วยดีตลอด ป 2568 ท่านเปนหนึงพลังสําคัญทีช่วยให้เด็กและเยาวชนไทยในพื นทีห่างไกล สามารถเข้าถึงการ ศึกษาทีมีคณ ุ ภาพตามสิทธิพืนฐานทีพึ งได้รบ ั การขับเคลือนงานด้านสิทธิทางการศึกษา ของนักเรียนโรงเรียนขนาดเล็กเปนหนึงในพั นธกิจสําคัญของมูลนิธฯ ิ นับตังแต่ พ.ศ. 2544 และดําเนินการขยายผลอย่างเข้มข้นในโครงการ ACCESS School ชุมชนสร้าง โรงเรียน โรงเรียนสร้างชุมชน (2563-2566) และต่อเนืองมาถึงปจจุบน ั พลังสนับสนุน ของท่านสร้างการปรับเปลียนเชิงปฏิรป ู ในสองเรืองสําคัญ คือ 1) กระบวนการเรียนการ สอนด้วยนวัตกรรมทีพั ฒนาคุณลักษณะและทักษะแบบองค์รวมของนักเรียนได้อย่างมี คุณภาพ ภายใต้ขอ ้ จํากัดด้านทรัพยากร และ 2) รูปแบบการบริหารจัดการทีสนับสนุน และผสานพลังทุกภาคส่วนในท้องถินให้เข้ามาร่วมรับผิดชอบการพั ฒนาผูเ้ รียน ซึงถือเปน ทรัพยากรมนุษย์และอนาคตของพื นทีนัน ๆ มูลนิธฯ ิ สนับสนุนกิจกรรมเช่นนีในภาคกลาง และตะวันออกเฉียงเหนือ เพื อให้เครือข่ายสามารถดํารงอยูอ ่ ย่างเข้มแข็งและเพื อให้เด็ก ทุกคนเข้าถึงการศึกษาทีมีคณ ุ ภาพได้ในโรงเรียนใกล้บา้ น นอกเหนือไปจากประเด็นสิทธิการศึกษา แอ็คชันเอดยังดําเนินงานในด้านสิทธิและ สวัสดิการของประชากรชายขอบ อาทิ กลุม ่ ชาติพันธุแ ์ ละคนไทยพลัดถิน ภายใต้โครงการ ส่งเสริมรัฐสวัสดิการเพื อคนชายขอบ ซึงเปนโครงการทีสนับสนุนโดยสหภาพยุโรปเปน ระยะเวลา 4 ป (2567-2570) ในป 2568 โครงการฯ มุง ่ เน้นในเรืองการพั ฒนาศักยภาพ ของกลุม ่ เปาหมายผ่านการอบรมเรืองสิทธิมนุษยชน บริการของรัฐ การจัดการชุมชน
อ่านต่อ >
การสือสาร รวมไปถึงการสร้างพื นทีให้ประชากรชายขอบมีส่วนร่วม ในการออกแบบนโยบายและโครงการของรัฐ อนึง ป 2568 ยังเปนป ทีแอ็คชันเอดพั ฒนาโครงการใหม่และได้รบ ั เลือกโดยสหภาพยุโรปให้ ดําเนินโครงการเสริมสร้างศักยภาพคนรุน ่ ใหม่และการดูแลสิงแวด ล้อมภาคใต้ ประเทศไทย ระหว่างป 2569-2571 โครงการดังกล่าวมี เปาหมายเพื อส่งเสริมให้ชม ุ ชนท้องถินและภาคประชาสังคมมีส่วนร่วม ในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และรักษาระบบนิเวศในภาค ใต้ของประเทศ แอ็คชันเอดขอขอบพระคุณในความเมตตาและความปรารถนาดีของ ท่านอีกครัง เนืองในวาระขึนปใหม่ 2569 ขอให้ทา่ นมีสุขภาพกายและ ใจทีแข็งแรง ปรารถนาสิงใดล้วนสัมฤทธิผล และมีพลังร่วมสร้างโลก ทีปราศจากความอยุตธ ิ รรมด้วยกันต่อไป ชํานาญ วัฒนศิริ รักษาการผูอ ้ ํานวยการ มูลนิธแ ิ อ็คชันเอด อินเตอร์เนชันแนล (ประเทศไทย)
ผู้บริหารทียืดหยุ่น โรงเรียนทีเข้มแข็ง คุณภาพการศึกษาและการอยูร่ อดของโรงเรียนขนาดเล็กล้วนแล้ว ต้องเริมทีผูค ้ นผูอ ้ ยูเ่ บืองหลัง จึงเปนเหตุผลสําคัญทีทําให้มล ู นิธิ แอ็คชันเอด อินเตอร์เนชันแนล (ประเทศไทย) สนับสนุนเครือข่าย โรงเรียนในด้านการพั ฒนาศักยภาพของบุคลากรทางการศึกษา อย่างต่อเนือง ไม่วา่ ในระดับผูบ ้ ริหารโรงเรียน ครูผส ู้ อน หรือภาค ประชาสังคมทีเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการเรียนการสอน
เสิร์ฟ Main Course ขยายผล แนวทางการเรียนรู้เชิงรุก ต่อเนืองจากการพั ฒนาศักยภาพระดับผูบ ้ ริหารและการอบรมสาม นวัตกรรมเปลียนแปลงเชิงระบบในป 2567 แอ็คชันเอดสนับสนุน เครือข่ายโรงเรียนนอกกะลา (ภาคกลาง) ร่วมกับกองทุนเพื อความ เสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ในการจัดอบรมเชิงปฏิบต ั ก ิ าร หลักสูตร Main Course จิตศึกษา PBL และ PLC แก่ครูโรงเรียน ขนาดเล็กและกลาง ผูบ ้ ริหารสถานศึกษา และศึกษานิเทศก์ รวม 270 คน ในวันที 8-9 พฤศจิกายน 2568 ทีห้องประชุมว่องกุศลกิจ สํานักงานเขตพื นทีการศึกษาประถมศึกษาราชบุรี เขต 2 การอบรมมีจด ุ ประสงค์เพื อให้บค ุ ลากรจากโรงเรียนเครือข่ายเดิม และโรงเรียนสมาชิกใหม่ ได้เรียนรูน ้ วัตกรรมเปลียนแปลงเชิงระบบ จิตศึกษา PBL (การเรียนรูโ้ ดยใช้ปญหาเปนฐาน) และ PLC (ชุมชน แห่งการเรียนรูท ้ างวิชาชีพ) ร่วมกัน โดยมีวท ิ ยากร ครูใหญ่วเิ ชียร ไชยบัง โรงเรียนลําปลายมาศพั ฒนา จ.บุรรี ม ั ย์ และทีมครูโค้ชของ เครือข่ายฯ นํากระบวนการและคอยหนุนเสริมตลอดกิจกรรม เพื อให้ เพื อนครูเข้าใจแนวทางการจัดการเรียนรูแ ้ บบ Active learning ผ่านสามนวัตกรรม และสามารถปรับใช้กบ ั บริบทห้องเรียนของตนได้ นอกจากนี เครือข่ายฯ ยังสร้างกลไกหนุนเสริมสมาชิกหลังการ อบรมผ่านการทําแผนพั ฒนาผูอ ้ ํานวยการและครู และแผนกิจกรรม เยือนโรงเรียน (Site visit) เพื อการขยายผลนวัตกรรมและพั ฒนา ผูเ้ รียนอย่างมีประสิทธิภาพต่อไป
เมือวันที 23-25 ตุลาคม 2568 แอ็คชันเอดสนับสนุนการจัดอบรม เชิงปฏิบต ั ก ิ าร “True Leader” ให้แก่ผอ ู้ ํานวยการโรงเรียนและคณะ บริหารเครือข่ายโรงเรียนนอกกะลา (ภาคกลาง) ณ โรงเรียนลําปลายมาศพั ฒนา จ.บุรรี ม ั ย์ โดยเปนหลักสูตรทีพั ฒนาผูเ้ ข้าร่วมทัง 24 คน ให้เปน “ผูน ้ ําทีแท้” ทางการศึกษา ทีพร้อมเปลียนแปลงจาก ภายใน มีความยืดหยุน ่ รูเ้ ท่าทันโลกทีเปลียนไปอย่างรวดเร็ว และ สามารถสร้างสนามพลังบวกหรือสภาพแวดล้อมการเรียนรูท ้ เอื ี อต่อ การเติบโตของทังตนเองและผูอ ้ น ื กุลด ิ า ทัศนพิ ทก ั ษ์ ผูอ ้ ํานวยการโรงเรียนวัดคลองตาคล้าย จ.นนทบุรี หนึงในสมาชิกใหม่ของเครือข่ายฯ สะท้อนหลังการอบรม ว่า “การอบรมในครังนีทําให้ได้เปดหู เปดตา และเปดใจ เปดหูในทีนี คือเราได้เรียนรูว้ า่ การทีผูน ้ ํารับฟงอย่างลึกซึงจะเปนประโยชน์มาก เปนการทําน้อยแต่ได้มาก และถ้าเราฟงมากก็จะยิงได้มากขึนไปอีก การเปดตาคือ ได้เปดตามองครูและนักเรียนอย่างเข้าใจ และได้เห็น ว่าเปาหมายทีสําคัญอยูต ่ รงไหน ส่วนเปดใจคือ เปดใจทีจะเปลียน แปลงเชิงระบบ กล้าทีจะเปลียนโรงเรียน ช่วยครูเปลียนแปลง โดย เปลียนให้เหมาะสมกับบริบทของโรงเรียนเรา”
ผูอ ้ ํานวยการโรงเรียนและคณะบริหารเครือข่ายโรงเรียนนอกกะลา (ภาคกลาง) ณ การอบรมเชิงปฏิบต ั ก ิ าร “True Leader” เมือ 23-25 ตุลาคม 2568
2
บรรยากาศการอบรมเชิงปฏิบต ั ก ิ ารหลักสูตร Main Course จิตศึกษา PBL และ PLC เมือ 8-9 พฤศจิกายน 2568 ขอบคุณภาพจาก กองทุนเพื อความเสมอภาพทางการศึกษา (กสศ.)
บทเรียนการพั ฒนาการศึ กษา จากล่างขึนบน หลายคนอาจจะเคยได้ยน ิ คําว่า “การเปลียนแปลงจากล่างขึนบน” หรือ “Bottom-up change” ซึงเปนแนวทางการบริหารหรือพั ฒนา ทีเริมต้นจากหน่วยทีเล็กทีสุดแล้วส่งผลขึนไปสู่ระดับใหญ่ผา่ นการมี ส่วนร่วม ทําให้การเปลียนแปลงและพั ฒนานันครอบคลุมมุมมองและ บริบททีหลากหลาย และไม่ทงใครกลุ ิ ม ่ ใดกลุม ่ หนึงไว้ขา้ งหลัง การ พั ฒนาคุณภาพการศึกษาไทยก็เช่นกัน โดยเฉพาะอย่างยิงโรงเรียน ขนาดเล็ก ซึงการสร้างเครือข่ายโรงเรียนและความร่วมมือหลายภาค ส่วนเปนสิงสําคัญมากสําหรับการสร้างการเปลียนแปลงทังในระดับ พื นทีและนโยบาย อันจะนํามาซึงนโยบายทีเข้าใจและตอบโจทย์ความ ต้องการของโรงเรียน ผูเ้ รียน และชุมชนมากทีสุด หนึงในผูท ้ มี ี ประสบการณ์โดยตรงในการสร้างการเปลียนแปลงจาก ล่างขึนบนในบริบทของโรงเรียนขนาดเล็กคือ ชนิตา พิ ลาไชย หรือ ผอ.แหม่ม อดีตผูอ ้ ํานวยการโรงเรียนวัดโคกทอง จ.ราชบุรี ซึง ปจจุบน ั ดํารงตําแหน่งประธานคณะกรรมการสถานศึกษาขันพื นฐาน ของโรงเรียน และประธานเครือข่ายโรงเรียนนอกกะลา (ภาคกลาง) แอ็คชันเอดชวน ผอ.แหม่ม แบ่งปนเกียวกับการพั ฒนาคุณภาพ โรงเรียนขนาดเล็กด้วยนวัตกรรม การสร้างเครือข่ายโรงเรียนทีเข้ม แข็ง การทํางานร่วมกับผูม ้ ส ี ่วนได้ส่วนเสียหลายภาคส่วน และความ สําคัญของการพั ฒนาบุคลากรและโรงเรียน ซึงจะสร้างผลลัพธ์การ พั ฒนาผูเ้ รียนอย่างยังยืน ผอ.แหม่ม กล่าวว่า เครือข่ายโรงเรียนนอกกะลา (ภาคกลาง) ซึง ประกอบไปด้วยโรงเรียนในจังหวัดราชบุรี นครปฐม สุพรรณบุรี และ สมุทรสงคราม เริมรวมกลุม ่ กันอย่างหลวม ๆ ในช่วงป 2558-2559 ภายใต้โครงการโรงเรียนสุขภาวะ ซึงเริมมีการอบรมการใช้นวัตกรรม จิตศึกษา PBL (การเรียนรูโ้ ดยใช้ปญหาเปนฐาน) และ PLC (ชุมชน แห่งการเรียนรูท ้ างวิชาชีพ) มาจากโรงเรียนลําปลายมาศพั ฒนา จุดนีทําให้ ผอ.แหม่ม ได้ยน ิ เสียงของโรงเรียนขนาดเล็กว่าต้องการ พั ฒนาตนเอง ต่อมาในป 2561 จากทีจับมือกันอย่างหลวม ๆ ก็เริม พั ฒนาเครือข่ายให้เข้มแข็งและเดินหน้าอย่างเปนระบบมากขึน โดย เริมได้รบ ั การสนับสนุนจากแอ็คชันเอดทีเชือในเรืองการขับเคลือน คุณภาพการศึกษาจากฐานของโรงเรียนและชุมชน ต่อมาจาก โครงการ ACCESS School (2563) โครงการทีร่วมสนับสนุนโดย สหภาพยุโรป ซึงเครือข่ายฯ เปนหนึงในผูไ้ ด้รบ ั ทุนย่อย จนมาถึง โครงการโรงเรียนพั ฒนาตนเอง (TSQP) ของกสศ. ในปจจุบน ั การสนับสนุนจากหน่วยงานต่าง ๆ ทําให้เครือข่ายฯ สามารถเดิน หน้าไปกับนวัตกรรมทีทําให้เด็กเรียนรูอ ้ ย่างมีความสุขและทําให้ครู โรงเรียนขนาดเล็กมีเครืองมือในการจัดการเรียนการสอนอย่างมี คุณภาพ ผอ.แหม่ม ยอมรับว่าในช่วงแรกเริมมีเสียงคัดค้านและคํา ปรามาสว่าโรงเรียนทํากิจกรรมเหล่านีไปทําไม “แต่เราพิ สูจน์แล้วว่า เกิดการเปลียนแปลงในห้องเรียนจริง เด็ก ๆ จะมีทก ั ษะติดตัวและ พร้อมอยูใ่ นโลกปจจุบน ั ทีเปลียนแปลงอย่างรวดเร็ว” คําถามหนึงทีเครือข่ายฯ มักได้รบ ั คือ ก้าวต่อไปของเราคืออะไรเมือ โครงการต่าง ๆ สินสุดลง? สําหรับผอ.แหม่ม คําตอบนันอยูท ่ การ ี ยกระดับศักยภาพและความเข้มแข็งของครูและผูอ ้ ํานวยการ ทีผ่าน มาเครือข่ายฯ “สร้าง ผอ. ให้เปน ผอ.โค้ช สร้างครูให้เปนครูโค้ช” ซึง จะนําไปสู่การขยายผลนวัตกรรมและขยายเครือข่ายได้อย่างต่อเนือง ผอ.โค้ชหรือครูโค้ชทีว่านันไม่ได้มเี พี ยงแง่มม ุ ของความเชียวชาญเชิง นวัตกรรมและทักษะในการถ่ายทอด แต่ยง ั หมายรวมถึงความมุง ่ มัน
บน: ผอ.แหม่ม–ชนิตา พิ ลาไชย ขณะแบ่งปนประสบการณ์ในเวทีขบ ั เคลือน โรงเรียนพั ฒนาตนเอง จ.ราชบุรี เมือ 9 ธันวาคม 2568 ล่าง: ผอ.สมเดช อ่างศิลา ทีปรึกษาด้านนวัตกรรมของเครือข่ายโรงเรียน นอกกะลา (ภาคกลาง) ร่วมจัดกระบวนการอบรมครูของเครือข่ายฯ
และวิสัยทัศน์ทมี ี รว่ มกัน ผอ.แหม่ม กล่าวว่า เพราะการพั ฒนาครูเปน หัวใจสําคัญของโรงเรียนขนาดเล็ก เครือข่ายฯ จึงไม่นงดู ิ ดายในยาม จําเปน เช่น ถ้าโควต้าการอบรมทีได้รบ ั มาไม่เพี ยงพอ จะช่วยกันระดม ทุนเพื อให้สามารถส่งครูไปร่วมอบรมหรือจัดอบรมครูให้ได้มากขึน อีกสิงสําคัญคือการเดินไปด้วยกันพร้อมความเข้าใจ ในการขยาย เครือข่าย ไม่ใช่ทก ุ โรงเรียนทีจะพร้อมรับนวัตกรรมใหม่มาใช้ทงหมด ั หรือทันที เครือข่ายฯ จึงดําเนินงานด้วยความเข้าใจในบริบทของ โรงเรียนทีแตกต่างกัน โดยมีการจัดกิจกรรม Open Eyes เปดบ้าน ให้โรงเรียนอืน ๆ เข้ามาศึกษาและ “ช็อปปง” เลือกสิงทีเหมาะสมกับ โรงเรียนของตนไปใช้ มีการจัด Site visit เยือนโรงเรียนเพื อ ติดตามและเติมเต็มการใช้นวัตกรรม สิงที ผอ.แหม่ม มองว่าเปน กลยุทธ์เล็ก ๆ คือการมีทปรึ ี กษาด้านนวัตกรรมเข้าร่วมและเติมเต็มใน กิจกรรมเหล่านีอย่างต่อเนือง ซึงในกรณีของเครือข่ายฯ คือ สมเดช อ่างศิลา อดีตผูอ ้ ํานวยการโรงเรียนวัดเนินกระปรอก จ.ระยอง การสร้างความเข้าใจต้องทําไปถึงระดับต้นสังกัดหรือเขตพื นทีการ ศึกษา ในวันนีเครือข่ายโรงเรียนนอกกะลา (ภาคกลาง) ได้รบ ั การ ยอมรับและมีบน ั ทึก MOU ร่วมกับเขตพื นทีการศึกษาทัง 6 เขต ใน 4 จังหวัดทีครอบคลุม หากมีสิงใดทีสามารถพั ฒนาต่อได้เพื อให้เกิด ความยังยืน ผอ.แหม่ม มองถึงเรืองการโยกย้ายบุคลากรและการ สร้างความเข้าใจกับสํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขันพื นฐาน (สพฐ.) ทีผ่านมามีผอ ู้ ํานวยการหลายท่านทีไม่ทําเรืองย้ายไปโรงเรียน ทีใหญ่ขน ึ เพราะเชือมันในโรงเรียนขนาดเล็กและการทํางานของเครือ ข่ายฯ บางท่านมีเวลาเหลือเพี ยงไม่กเดื ี อนก่อนจะเกษียณแต่กย ็ ง ั มี ส่วนร่วมกับเครือข่ายฯ อย่างเต็มที แต่ในขณะเดียวกัน เราปฏิเสธไม่ ได้วา่ มีบค ุ ลากรจํานวนมากทีโยกย้ายออกไปเพื อเปาหมายทางสาย อาชีพต่าง ๆ โดยบางคนย้ายออกไปหลังจากบรรจุเข้ามาเพี ยงหนึงป ทําให้โรงเรียนต้องอบรมครูทย้ ี ายเข้ามาแทนอีกครัง ผอ.แหม่ม จึง มองว่า หากจะให้การลงทุนด้านการพั ฒนาบุคลากรเกิดผลขึนกับเด็ก จริง ควรรวมไปถึงการลงทุนในแง่ของเวลาด้วย โดยให้ผอ.และครู ประจําอยูท ่ โรงเรี ี ยนอย่างน้อย 3-4 ปหลังบรรจุ หากสามารถแก้ไข จุดนีได้ ตนเชือว่ากระบวนการพั ฒนาโรงเรียนขนาดเล็กจะทําได้อย่าง ราบรืน ไม่ขาดตอน หรือสูญหายไปตามการเปลียนแปลงบุคลากร
3
จรัล เส็งเจริญ ครูโค้ชทียืนหยัด ท่ามกลางความท้าทาย กว่าสามทศวรรษทีผ่านมา โรงเรียน ขนาดเล็กตังอยูบ ่ นจุดตัดของนานาปญหา ทีรุมเร้าระบบการศึกษาไทย การจัดสรรงบประมาณและบุคลากรตาม รายหัวนักเรียนทําให้โรงเรียนทียิงมีเด็กน้อยยิงขาดแคลนทรัพยากร ผูป ้ กครองทีกังวลเรืองคุณภาพโรงเรียนมักตัดสินใจส่งบุตรหลานไป เรียนโรงเรียนขนาดใหญ่ในเมือง จะเห็นได้วา่ โรงเรียนขนาดเล็กต้อง เผชิญกับความท้าทายในหลายด้าน โดยอัตราการเกิดทีลดลงเปน เพี ยงยอดภูเขานําแข็งเท่านัน ภารกิจด้านการศึกษาของมูลนิธแ ิ อ็คชันเอด อินเตอร์เนชันแนล (ประเทศไทย) จึงเน้นไปทีการเสริมสร้างศักยภาพของโรงเรียนขนาด เล็กและสร้างความร่วมมือระหว่างผูม ้ ส ี ่วนได้ส่วนเสีย เพื อให้โรงเรียน สามารถจัดการศึกษาได้อย่างมีคณ ุ ภาพ ตอบโจทย์บริบทผูเ้ รียน และ สามารถดํารงอยูค ่ ช ู่ ม ุ ชนต่อไปได้ ภายใต้โครงการ ACCESS School มูลนิธฯ ิ ได้ทํางานอย่างใกล้ชด ิ กับเครือข่ายโรงเรียนขนาดเล็กในสาม ภูมภ ิ าค ได้แก่ เครือข่ายโรงเรียนนอกกะลา (ภาคกลาง) สมาคมผู้ บริหารโรงเรียนขนาดเล็ก สพป.น่าน เขต 1 และสภาพั ฒนาการศึกษา กาฬสินธุ์ แม้โครงการ ACCESS School สินสุดลงแล้ว แต่เครือข่ายโรงเรียน นอกกะลา (ภาคกลาง) ยังคงดําเนินกิจกรรมร่วมกัน ขยายผลการใช้ นวัตกรรม Active learning ติดตามและสร้างพื นทีแลกเปลียนต่อ ไป รวมถึงยังได้รบ ั การสนับสนุนอย่างต่อเนืองทังจากแอ็คชันเอด ภาคธุรกิจ และหน่วยงานอืน ๆ ทีรวมพลังกันเปนหุน ้ ส่วนทางการ ศึกษา ความร่วมมือหลายภาคส่วนนีมีความจําเปนมากขึนกว่าทีเคย ท่ามกลางนโยบายการยุบควบรวมทีเข้มข้นขึน ล่าสุดในเดือนสิงหาคม 2568 สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขันพื นฐาน (สพฐ.) ประกาศ แผนในการปดโรงเรียนขนาดเล็กให้ได้ 996 แห่งทัวประเทศภายใน ระยะเวลา 3 ป โดยมุง ่ เปาไปทีโรงเรียนทีไม่มผ ี อ ู้ ํานวยการและสมัครใจ ทีจะดําเนินการ นับตังแต่ป 2563 จรัล เส็งเจริญ หรือครูไก่ โรงเรียนบ้านหนองขาม จ.นครปฐม เปนหนึงในครูแกนนําคนสําคัญของโรงเรียนและเครือข่าย โรงเรียนนอกกะลา (ภาคกลาง) ครูไก่เข้ามาสอนช่วงปลายป 2560 เวลาเดียวกับทีโรงเรียนเริมรับนวัตกรรมจากโรงเรียนลําปลายมาศพั ฒนามาใช้ จึงมีบทบาทอย่างมากในการช่วยผูอ ้ ํานวยการโรงเรียน จัดการเรียนการสอนรูปแบบใหม่ “ก่อนมาทีนี ผมสอนในโรงเรียน เอกชนมาห้าป” ครูไก่ เล่า “ตอนนันสอนแบบปอนข้อมูล ครูพูด อย่างไรนักเรียนก็จดอย่างนัน วันหนึงผมเลยตัดสินใจลาออกและย้าย มาทํางานในโรงเรียนทีผมคิดว่าสามารถสอนเด็กให้ได้มากกว่าความรู้ จากตํารา ได้สอนวิธค ี ด ิ และการเปนคนดี”
จิตศึกษาประกอบด้วยกิจกรรมทีพั ฒนา EQ และสมาธิของนักเรียน และเสริมสร้างความมันใจในการแสดงออก ส่วน PBL (การเรียนรู้ โดยใช้ปญหาเปนฐาน) จะบูรณาการเนือหาของวิชาต่าง ๆ เปนหน่วย การเรียนรูท ้ เน้ ี นการปฏิบต ั ิ เชือมโยงความรูต ้ า่ งสาขาเข้ากับสถานการณ์ในชีวต ิ จริง PBL เปนการรับมือปญหาขาดครูวช ิ าเฉพาะใน โรงเรียนขนาดเล็กได้อย่างดี เปนการจัดการที “แม้วา่ จํานวนครูจะ น้อยแต่สามารถสอนได้” ครูไก่ กล่าว “เริมแรกรูส ้ ึกหวันใจเพราะต้อง เปลียนทุกอย่างเลย กังวลว่าจะทําได้ไหม ในช่วงสองปแรกโรงเรียน ค่อย ๆ ปรับ เมือหนึงปผ่านไปเรารูส ้ ึกว่ายังทําได้ไม่ดี ยังมีจด ุ ทีต้อง แก้ ปสองเราก็ปรับใหม่ พอปสามถึงจะเข้าที รูส ้ ึกมันใจขึน” “ผมมีโอกาสเข้าร่วมการอบรมและเวทีตา่ ง ๆ ทีสนับสนุนโดยแอ็คชันเอด ได้รว่ มเรือย ๆ จนเห็นการเปลียนแปลงในตัวเองและตัวเด็ก จนวันนีสามารถสนับสนุนครูคนอืน ๆ ทีเพิ งเริมใช้นวัตกรรมเหล่าได้” ครูไก่มองว่าการใช้นวัตกรรมในห้องเรียนเปนการเดินทางทีต่อเนือง ไม่ใช่หลักสูตรทีครูอบรมจบในครังเดียว “ในฐานะครูโค้ช ผมร่วมการ อบรมทีเครือข่ายฯ จัดขึนเสมอ ถ้าเราเปนทีมกระบวนกร ก็จะได้เรียน รูจ ้ ากผูเ้ ข้าร่วมด้วย ได้ฝกถามคําถามทีดีและเปดพื นทีให้คนแสดง ความคิดเห็น เปนบรรยากาศเดียวกับในห้องเรียน ความชํานาญใน การตังคําถามช่วยสร้างอะไรในตัวเด็กเยอะมาก เรามี AAR (การ ทบทวนหลังการปฏิบต ั ง ิ าน) ในคาบเรียนสุดท้ายของทุกวันเพื อให้ เด็ก ๆ ไตร่ตรองถึงสิงทีทําได้ดแ ี ละสิงทีอยากปรับปรุงในวันถัดไป จากนันครูจะนําสิงทีถูกแชร์ไปใช้ในวงแลกเปลียนของครูทเรี ี ยกว่า PLC (ชุมชนแห่งการเรียนรูท ้ างวิชาชีพ) ซึงมีขนสั ึ ปดาห์ละสองครัง” นอกจากนวัตกรรมการสอน ครูแกนนํายังได้เข้าอบรมในหัวข้อต่าง ๆ ตังแต่สิทธิมนุษยชน การมีส่วนร่วมของพลเมือง ไปจนถึงสิทธิเด็ก และความเปนธรรมทางเพศ ในฐานะครูแกนนําชายเพี ยงคนเดียวใน การอบรมเหล่านี โดยเฉพาะอย่างยิงในเรืองความเปนธรรมทางเพศ ครูไก่รว่ มแลกเปลียนมุมมองในฐานะครูชายและได้ทําความเข้าใจความ ไม่สมดุลของอํานาจระหว่างชายและหญิงในสังคม “การอบรมทําให้ มองสังคมอย่างเข้าใจมากขึน เห็นกรอบเรืองเพศทีฝงอยู่ เปนหน้าที ของเราทีจะต้องพั งกรอบนันลงเพื อปลูกฝงคนรุน ่ ใหม่ เริมทีโรงเรียน เช่น เราไม่แบ่งแยกชายหญิง เด็กผูห ้ ญิงเปนผูน ้ ําและทํากิจกรรมที ลงแรงได้ ในบทเรียนจิตศึกษาก็สอดแทรกเนือหาเรืองความเสมอ ภาค มีวงพู ดคุยเรืองบทบาทของสองเพศ พี ๆ ชัน ป.3 ทีผมสอน สามารถสะท้อนออกมาได้แล้วว่าใครจะเปนอะไรก็ได้ ผูห ้ ญิงเปนผูน ้ ํา ประเทศได้ ไม่วา่ จะเพศใดก็ตอ ้ งดูทความสามารถในการทํ ี างาน ไม่ใช่ บทบาทและภาพจําของเพศ” แม้ในระดับนโยบาย โรงเรียนขนาดเล็กจะยังต้องเผชิญความท้าทาย รอบด้าน ครูไก่เชือว่าการมีอยูข ่ องเครือข่ายโรงเรียนจะช่วยให้ โรงเรียนทีต้องการพั ฒนาตนเองไม่ตอ ้ งต่อสู้เพี ยงลําพั ง “อยากให้ พวกเขารูว้ า่ ไม่ได้อยูค ่ นเดียว ผมเข้าใจว่าการลองสิงใหม่และการ เปลียนแปลงจากวิธก ี ารเดิม ๆ นันอาจเปนเรืองยาก มันต้องอาศัยใจ ทีเปดกว้างและการเรียนรูท ้ ล ี ะขัน ๆ ซึงเรืองนีทีมครูพีเลียงจะให้การ สนับสนุน” “โรงเรียนเรายังเดินหน้าต่อ” ครูไก่ กล่าว “เรายังคงทําในสิงทีทําได้ ต่อไป ยินดีทจะช่ ี วยโรงเรียนอืนพั ฒนา ส่งครูไปเปนเทรนเนอร์ให้ โรงเรียนอืน เพราะไม่วา่ อย่างไรเด็ก ๆ ต้องได้รบ ั การเตรียมพร้อม สําหรับอนาคต และเพราะเครือข่ายภาคกลางของเรายังคงอยู่ เรายัง มีสมุทรสงคราม มีราชบุรท ี พี ี ๆ น้อง ๆ เรายังอยู่ เปนเพื อนทีเรา สามารถขอความช่วยเหลือ และเราไปช่วยเขาได้เมือเขาต้องการ”
ครูไก่–จรัล เส็งเจริญ ขณะนํากิจกรรมบอดีสแกน (Body scan) ของนักเรียน หลังช่วงพั กกลางวัน กิจกรรมนีเปนส่วนหนึงของจิตศึกษา
4