HEUS 27 - 14e jaargang nummer 2 - A3 boeken

HEUS 14e jaargang • nummer 2

Een heus magazine over oude wijsheden nieuwe inzichten 2E HELFT 2026 leven met de natuur – een uitgave van A3 boeken

SEIDR

TAROT

Het begint met een innerlijk verlangen

W ED E RKER I GH EI D

SLUIMERENDE MAGIE

AFSCHEID

NIEUWE TRADITIES, OUDE WORTELS

Werk samen met de landspirits

NIEUW: LEVEN IN VERBINDING MET HET LAND – ELYSE WELLES, HET PAD VAN DE TAROTVROUW – CORRIE VAN HESE BALTEN OPNIEUW: DE HERBERG, SCHRIJFRETRAITEBOEK – CHRISTINE DE VRIES, SEIDR, HET NOORDSE PAD – LINDA WORMHOUDT, KAARTEN KRACHTDIEREN 2 – PETRA STAM

Ik open mijn ogen kijk zwart in ’t gezicht de weg door het donker is de weg naar het licht.

Mirjam van Donselaar De Heilige Nachten

heus 27 – 2026

VOORWOORD Als ik stil word bij het lezen van de eerste woorden, dan weet ik het al: dit is een boek voor A3 boeken. De rest van het manuscript hoef ik dan bij wijze van spreken niet eens meer te lezen. Zo vergaat het mij gelukkig regelmatig, waardoor het fonds van A3 boeken verder mag groeien en nog meer oude wijsheid en nieuwe inzichten mensen mogen bereiken. Nog meer inspiratie over hoe te leven met de natuur. Volop te vinden, dus, in de nieuwe boeken van dit najaar: Leven in verbinding met het land van Elyse Welles en Het pad van de tarotvrouw van Corrie van Hese Balten. Ik inter­ viewde hen over hun boek alsook Christine de Vries ter gelegenheid van de tweede druk van haar schrijf­ retraiteboek De herberg. Petra Stam, Jan de Graaf, Richard Schuring (leerling van Linda Wormhoudt) en Aukje Bor Stokroos schreven prachtige artikelen voor deze heus en Gerwine Wuring deelt haar over­ peinzing. Een goede oogst!

adrie beyen, hoofdredacteur en uitgever

info@A3boeken.nl – www.A3boeken.nl

INHOUD “ We moeten het land respecteren in alles wat we doen!”

Elyse Welles

2

16 19 24 26 27

Thuiskomen bij haar, vrouwen in de Odyssee

Jan de Graaf

Waar overvloed en afscheid elkaar ontmoeten Aukje Bor-Stokroos

“ De grootste reis gaat naar binnen.”

6

Corrie van Hese Balten

10 12 14

Wat gebeurt er in jouw herberg?

Christine de Vries

Krachtdieren, aspecten van jouw ziel

Petra Stam

DE LEZER Saskia Slijkhuis

C I TA AT Werkelijkheid ervaren OV E R P E I N Z I N G

Dierbaar dankbaar leven

Gerwine Wuring

FONDSLIJST

28

Seidr, de sluimerende magie van Noordwest-Europa Richard Schuring

heus 27 – 2026

L E G E N DA Boek(en)

Kaarten

Boek(en)/ kaarten

1

E LY S E W E L L E S

“ We moeten het land

wat we doen!”

Links Annet, rechts Ninah 2

heus 27 – 2026

respecteren in alles Landspirits kunnen niet sterven, vertrekken of onderdrukt worden. Ze zijn er gewoon. Ze zijn hier al sinds mensenheugenis, net zo lang als de aarde zelf. Hogepriesteres Elyse Welles vertelt hoe we een relatie met de landspirits kunnen opbouwen, hoe we hen om hulp kunnen vragen en hoe we iets kunnen terugdoen voor het land.

Wat is jouw achtergrond? “Ik groeide op in Pennsylvania en de zomers brachten we door in Griekenland. Later bracht ik meer tijd in Griekenland door en in 2021 ben ik daar gaan wonen. Ik ben altijd al gezegend geweest met een diepe ver­ binding met de landspirits, al vond ik daarvoor pas later de woorden. Ik wist naar welke bomen ik moest gaan voor emotionele steun, bij welke ik kon lezen en hoe ik vogels om hulp kon vragen bij mijn rekenhuis­ werk. Bijna elk uur dat ik wakker was, bracht ik buiten door. Meestal speelde ik alleen in gezelschap van het land en vogels. Ik draaide bijvoorbeeld stenen om en keek hoeveel soorten beestjes eronder zaten. Ik groeide op in het midden van de Amish gemeen­ schap op het platteland, hoewel mijn familie niet Amish is. Mijn grootmoeder van moeders kant was Pennsylvania Dutch en leerde Engels als haar tweede taal. Ik voel me op mijn gemak bij de rustige cultuur van de Amish en ben blij dat ik zulke natuurliefheb­ bers als buren, oppas en vrienden had, en dat ik buiten de greep van de moderne technologie leefde. We had­ den geen kabel en slechts een computer met beperkt internet voor het hele gezin toen ik opgroeide. Ik wil­ de altijd al leraar zijn en gaf enkele jaren les op de mid­ delbare school tot ik fulltime ging schrijven. Na de universiteit in Pennsylvania, combineerde ik mijn baan als docent in Baltimore met een online masterstudie in moderne syncretische spiritualiteit. Tijdens mijn studie ontmoette ik degene die mijn ho­ gepriesteres zou worden. Zij leidde een coven in Pennsylvania en gaf les in de Faery Tradition. Dat leidde tot mijn eigen spirituele pad, waarbij ik wat ik had ge­ leerd in de westerse hekserijwereld combineerde met mijn eigen kennis van voorouderlijke gebruiken in Griekenland en mijn universitaire opleiding. Nu geef ik les aan volwassenen, organiseer ik bijeenkomsten over de tradities van de aardetempel en de magie van de verbinding met het land in Griekenland. Ik woon een deel van het jaar in Havre de Grace, Maryland, een heilige plek aan de monding van de Susquehanna, waar ik elk jaar retraites en een Samhainfest organiseer.”

Wat houdt de Faery Tradition in? “Deze traditie richt zich op de verbinding tussen men­ sen en het land via de Fae, oftewel de feeën. De traditie zelf leert ons niet hoe we met landgeesten moeten wer­ heus 27 – 2026

ken, maar naarmate mijn relatie met de Fae groeide, besefte ik dat de spirits van een plek zich niet beperken tot feeën. Volgens onze traditie bestaan de feeën zowel in onze wereld als in hun eigen dimensie, waartoe we toegang hebben als we een goede relatie met het land hebben. Het feeënrijk is een plek waar we heen kun­ nen reizen door meditatie, extatische dans of zelfs een rustige wandeling in het bos. Als ons wordt toegestaan met hen te werken, kunnen we die relatie verdiepen door regelmatig terug te keren. Ik koos voor dit pad, omdat ik gefascineerd raakte door de mensen die ik in de coven ontmoette, toen ik ze leerde kennen via mijn toenmalige baan – zingen op de Renaissance Faire! Dit waren de mensen die ook zo veel van het land hielden, dat ze ermee spraken. Ik wilde erbij horen!”

Wanneer begon jij een relatie met jouw land op te bouwen? “De eerste keer dat ik erachter kwam dat het land naar ons luistert en terugpraat, was toen ik in het Midden-­ Oosten was en me realiseerde… dat het land daar niet tegen me sprak. Het was juist de afwezigheid van iets wat ik als vanzelfsprekend was gaan beschouwen, die me hierbij liet stilstaan. De radiostilte van het land on­ der mijn voeten bracht me van mijn stuk. Toen ik na enkele maanden in het Midden-Oosten terugkeerde naar Griekenland en daarna naar Pennsylvania waar ik op de middelbare school zat, was het zo’n opluchting dat het land wel reageerde toen ik contact zocht. Deze ervaring maakte me echt duidelijk dat het land een spirit heeft waarmee je een relatie kunt opbouwen. Elk land dat ik ooit heb bezocht, is anders als ik contact probeer te maken, maar overal is een spirit aanwezig, zelfs als die zich terugtrekt, zoals in Bahrein.”

Is de relatie tussen mensen en het land waarop ze leven overal hetzelfde? “Ik denk dat elke cultuur, tot voor kort, geen andere keuze had dan in harmonie met het land te leven. Dat was geen keuze, want je gewassen zouden het niet redden als je geen inzicht had in het weer, het klimaat, de bodem en alle aspecten van het leven vóór de indus­ trialisatie. Zelfs vóór de landbouw moest je weten waar en wanneer je voedsel kon verzamelen, hoe je moest reizen, en waarop je nog meer moest letten, zo­ als de dieren. Volgens mij geldt dit voor alle plaatsen 3

en mensen. En ik weet dat voor iedereen de verbin­ ding met het land om ons heen is aangeboren en ons geboorterecht, omdat wij ook het land zijn. Koolstof, water, afhankelijk van de zon… we verschillen niet zo veel van planten of andere dieren. Dit besef is essenti­ eel als je wilt gaan werken met het land.”

Is die relatie in de loop der tijden veranderd? “Onze samenleving is nu gebaseerd op landbouw en industrie. Onze voorouders waren nomaden en reis­ den met de seizoenen mee. Dat is wezenlijk anders. Maar ondanks de landbouw is de afstand tot het land nog nooit zo groot geweest. Veel mensen weten tegen­ woordig niet waar hun voedsel vandaan komt of hoe het fruit en de groente die ze eten eruit zien wanneer ze aan de boom, plant of in de grond groeien. Sommi­ ge mensen eten helemaal geen verse producten meer, wat vroeger geen optie was. En dan heb ik het alleen nog maar over onze voedselvoorziening. Wanneer je nadenkt over hoe mensen nu niet meer leven in ver­ binding met de natuur, misschien zelfs nooit een hert of koe in het echt hebben gezien, nog nooit in een bos hebben gelopen, dan wordt duidelijk hoe anders ons leven is vergeleken met dat van onze voorouders, zelfs in de afgelopen honderd jaar. Maar het is nooit te laat om dat terug te krijgen.”

Wanneer ontdekte je de landspirits? “Het is nog maar een jaar of zeven geleden dat ik hen ontdekte. Landspirits zijn energiestromen, zonder vorm en zonder gezicht, en bevinden zich in de aarde. Ze hebben een eigen gebied, zoals een bos, berghel­ ling, een rivier tot een zekere bocht, en je kunt mer­ ken waar de grens ligt als je met ze werkt. Hun gebied is groter dan dat van bijvoorbeeld een bepaalde boom of een rotsblok. Die noem ik hoeders, omdat ze getui­ ge zijn van het land, maar verplaatsbaar of verganke­ lijk zijn. De landspirits kunnen niet sterven, vertrek­ ken of onderdrukt worden. Ze zijn er gewoon. Ze zijn hier al sinds mensenheugenis, net zo lang als de aarde zelf. En in die zin zijn ze eeuwig – niet onsterfelijk, want ze kunnen niet sterven of vertrekken. Het zijn eeuwige aanwezigheden die ‘heersen’ over de andere wezens – zoals wij, de vogels en de bomen – vanuit hun eeuwige zetel op het land waarop wij allen rusten. Landspirits veranderen niet en houden zich niet aan door mensen vastgestelde grenzen, zoals eigendoms­ grenzen, maar hun gebied en de mate waarin ze met mensen omgaan, kunnen wel veranderen afhankelijk van hoe we met ze omgaan. Als je openstaat voor de spirits van jouw land, moedig je hen aan om ook open te staan voor jou. Op plaatsen waar landspirits minder nadrukkelijk aanwezig zijn, is dat hun eigen keuze, en kan er nog steeds een relatie worden opgebouwd. Zelfs als ze zich verzetten, is dat verzet meestal geworteld in een slechte behandeling door de mensheid. Wanneer je laat zien dat je vastberaden bent de verandering te zijn die je in de wereld wilt zien ten behoeve van het 4

land, zullen ze steeds ontvankelijker worden voor jouw inspanningen.”

Hoe kwam je erachter dat je landspirits om hulp kunt vragen? “Ik heb dit al heel jong geleerd. Ik huilde uit bij de zwarte walnoot. Ik verstopte mij onder de treursier­ kers als ik even rust nodig had. Ik liep door het bos om spanning en angst kwijt te raken. Kinderen lijken te weten wat ze nodig hebben en waar ze dat kunnen vinden. Gelukkig heb ik dit nooit afgeleerd en ben ik er altijd mee doorgegaan, omdat het werkte. Ik kan me niet herinneren wanneer ik voor het eerst om hulp vroeg, maar ik weet nog wel dat ik een keer vanaf de bushalte naar huis liep, mijn tranen inhield en langs mijn moeder naar de zwarte walnoot liep en ze daar liet lopen. Ik snikte tegen de schors aan, met mijn rug naar het bos en uit het zicht van thuis. Ik her­ inner me dat ik me zo rustig voelde, gekoesterd door het land, wetende dat het goed zou komen. Dat vol­ wassenen en anderen me nerveus konden maken of me schuldig konden laten voelen omdat ik huilde. Maar het land zou dat nooit doen.”

Kun je voor alles hulp vragen en hoe vraag je om hulp? “Ja! Maar het land mengt zich er niet in. Het land brengt je tot rust en in het hier en nu te blijven, zodat je zelf weloverwogen beslissingen kunt nemen. Het land geeft geen mening over zaken als welke pensi­ oenregeling het beste is of wat je moet zeggen tegen de man die je gisteravond in de steek heeft gelaten. De landspirits zullen je altijd energetisch ondersteu­ nen, maar niet met specifieke handelingen zoals een godheid of een ander mens dat zou kunnen, omdat ze nooit mens zijn geweest. In het boek geef ik veel sug­ gesties en ideeën voor het vragen van hulp, maar het meest simpele antwoord is: ga naar buiten, leg een offer neer en vraag. Je kunt jouw vraag hardop stellen, opschrijven en voorlezen, drummen of zingen. Er zijn echt heel veel mogelijkheden, maar die beginnen alle­ maal met vragen.”

Waarom is wederkerigheid zo belangrijk? “Wederkerigheid is geven, terwijl je ontvangt. We doen dit elke keer wanneer we buiten zijn en ademen: we geven co2 af, terwijl de aarde ons in ruil daarvoor o2 schenkt. We kunnen het bewuster doen door water te geven aan onze tuinen, waaruit we vervolgens krui­ den of groenten zullen oogsten. In magische zin kun­ nen we offers brengen, zoals water, haver, wierook of eigen haar, aan een plek waar we om lessen vragen. Wanneer we met het land mediteren of magie beoefe­ nen bij een altaar in de buitenlucht, kunnen we een offer aan het land achterlaten uit dankbaarheid voor zijn aanwezigheid en rust. Als we het land om hulp vragen, bijvoorbeeld bij bescherming voor ons huis, kunnen we ook iets in ruil aanbieden. Trommelen, heus 27 – 2026

foto: s erotia v ors

Magie gebruiken om regenbuien weg te jagen kan schadelijk zijn voor de landspirits en de wezens van het land. Het moet ook realistisch zijn. Vragen om een sneeuwstorm in New York City in juli is dat niet en dat zouden we ook niet moeten willen, want nog­ maals, het zou het land schaden. In het hoofdstuk over weermagie verken ik dit alles en geef ik de lezers in­ formatie om op respectvolle wijze met weermagie te werken.”

Welke rol kunnen planten, bomen en dieren spelen? “Op onze spirituele reis kunnen dieren ons lessen le­ ren, zowel voor ons eigen leven als voor onze reis naar een groter bewustzijn van wat de aarde nodig heeft. Bomen zijn ook geweldige leraren, ze begeleiden ons naar rust, naar zijn in het hier en nu. Ze nodigen ons uit om even stil te staan en te kijken naar de wereld om ons heen, net zoals zij dat doen. Bomen zijn ook hoeders van het land, zoals ik uitleg in het boek. Plan­ ten en dieren kunnen je helpen aan een specifiek me­ dicijn, zoals een roos voor zelfliefde en een vos herin­ nert ons eraan dat we scherp moeten blijven.”

Waarom is het zo belangrijk dat we leven in verbinding met het land?

zingen en dansen, bijvoorbeeld, zijn offers aan het land en aan onszelf, en deze wederkerige praktijken zijn bijzonder krachtig vanwege hun voedende eigen­ schappen voor zowel mens als spirit.”

Wat is een egregore en welke rol spelen egregores? “Een egregore is de meest ‘wakkere’ energie op een plek. De term is afgeleid van het Oudgriekse woord voor ‘wakker’. Dit is bijvoorbeeld de energie die je aan­ treft in een kamer waar net ruzie is geweest – de span­ ning is voelbaar, zelfs als je niets van die ruzie weet. Grote steden hebben duidelijke egregores. Wanneer mensen het hebben over de vibe van een plek, dan doelen ze op de egregore. Het kunnen herkennen van de egregore is belangrijk wanneer je werkt met land­ spirits, omdat het de eerste laag is die je tegenkomt en pas als je die hebt herkend, kun je naar de landspirits die zich onder die laag bevinden.”

Welke rol speelt weermagie? “Weermagie is een wezenlijk onderdeel van jouw ver­ binding met het land. Het kan zowel om observatie als om het teweegbrengen van verandering gaan. In het boek leg ik uit waarom weermagie realistisch moet zijn en het belang van het land voorop moet stellen. Misschien wil je wel een zonnige vakantie, maar kampt het land met droogte wanneer je daar bent. heus 27 – 2026

“Het land heeft ons nodig. Daarom moeten we luiste­ ren naar wat het nodig heeft en leren van onze fouten die we maken wanneer we proberen te helpen. Con­ tact maken met landspirits is geen trucje of een ma­ nier om ons – alleen maar – te richten op bewust leven om onze eigen doelen te bereiken. Het zijn gidsen die de weg wijzen naar een wederkerige relatie. Het is van levensbelang dat we gaan inzien hoe hard het nodig is om het land te respecteren in alles wat we doen. Nederland is speciaal, omdat land is gevormd uit zee en grotendeels onder zeeniveau ligt. Jullie, Nederlan­ ders, weten dan ook dat het land niet gegarandeerd is. Eer het land en vertrouw erop dat het je draagt. Wees dankbaar voor jullie vindingrijkheid en de diepe ver­ binding met het land, waardoor jullie volk kon flore­ ren in die symbiotische relatie met het land en de zee.”

NIEUW Leven in verbinding met het land Elyse Welles 17 x 24 cm, 192 pagina’s isbn 978 94 91557 97 2 € 22,50

Verschijnt oktober 2026

5

C O R R I E VA N H E S E B A L T E N

“ De grootste reis gaat naar binnen.”

foto: ch a rl otte pouw e ls

Schotland vormt het decor voor een diepgaande reis die Corrie van Hese Balten maakte. Een reis vol ontmoetingen met het land, godinnen, dieren en sprookjes­ figuren. Ze krijgt oude wijsheden aangereikt, diepe inzichten. En de heilige opdracht haar (levens)wijsheid te delen met anderen middels de tarot.

6

heus 27 – 2026

“

B

este tarotmevrouw…” Met deze mail begon het. Een tijdje later keek iemand Corrie van Hese Balten aan en vroeg: “Jij bent toch die tarotvrouw?” Dat raakte haar, omdat ze toen besefte: “Ja, dat ben ik.” Haar eerste kennismaking met de tarot vond plaats tijdens haar opleiding tot psycho­ sociaal therapeut. Nu, na bijna veertig jaar leven, leren, voelen, twijfelen en werken met de tarot, durft ze de titel ‘tarotvrouw’ met trots te dragen: “Tarot is voor mij zoveel meer dan een verzameling kaarten met afbeel­ dingen en kernwoorden die je uit je hoofd leert. Ik wil voorbij die eerste laag. Voorbij ‘deze kaart betekent dit’ en ‘die kaart staat voor dat’. De tarot gaat voor mij over de lagen daaronder. Over symboliek, archetypen, intuï­ tie, verhalen, levenslessen, energie en de bewegingen die zich in een mensenleven voltrekken. Over wat zichtbaar is én over wat zich daaronder verschuilt. In al die jaren is de tarot niet alleen iets geworden wat ik bestudeer, maar iets waarmee ik een diepe relatie heb opgebouwd. De tarot is verweven geraakt met mijn leven, mijn werk en mijn manier van kijken naar de mens en het leven. Ik werk niet met de tarot, ik leef de tarot. Dus draag ik die naam met liefde, respect en een beetje trots: Ja, ik ben die tarotvrouw.”

INNERLIJK VERLANGEN Corrie zegt met klem dat het pad van de tarotvrouw niet begon bij de tarot, maar bij een innerlijk verlan­ gen: “Het is geen uitgestippelde weg die je zomaar in­ slaat, maar een die zich steeds opnieuw ontvouwt. Op kruispunten vraagt het me dieper te kijken, te voelen wat verborgen ligt en te luisteren naar wat niet wordt uitgesproken. Onderweg beweeg ik me door pijn en verlies, leer ik vertrouwen, soms met vallen en op­ staan, en leer ik loslaten wat niet langer bij mij hoort. Want je hoeft niet alles te blijven meesjouwen op je pad. Onderweg ontmoet ik als tarotvrouw ook allerlei gidsen, archetypen en symbolen. En dan breekt het licht weer door. Misschien is dat uiteindelijk waar het pad naartoe leidt: steeds meer worden wie je in essen­ tie bent en steeds minder wie je dacht te moeten zijn.” PA D V O O R I E D E R E E N Het pad dat Corrie loopt, ligt open voor iedereen, bena­ drukt ze, vrouwen én mannen: “Iedereen die op een gegeven moment voelt: ik wil mijn hart volgen. Ieder­ een die niet langer alleen toeschouwer wil zijn van zijn eigen leven, maar bewust vorm wil geven aan wat er werkelijk van binnen leeft. Dit begint vaak subtiel met luisteren naar die zachte stem van jouw intuïtie. Steeds meer vertrouwen op jouw innerlijke weten, ook wan­ neer je hoofd nog twijfelt. Dan ontdek je hoeveel van jezelf je misschien hebt aangepast, weggeduwd of on­ derweg bent kwijtgeraakt, maar ook hoeveel kracht, wijsheid en talent er al die tijd in je aanwezig waren. heus 27 – 2026

Op een gegeven moment voel je: ik kan niet langer blij­ ven waar ik ben. Dan vraagt het pad om moed. Om los­ laten, om te bewegen voorbij angst, oude overtuigin­ gen en de behoefte aan controle, en te vertrouwen op wat je nog niet kunt zien. Dan ontdek je dat zo’n pad je letterlijk naar andere plekken brengt, naar landschap­ pen en oude verhalen die iets in je wakker maken. Waar stenen zwijgen, maar toch iets vertellen. Waar oude paden, voorouders, symbolen en tekens je uitno­ digen om verder te kijken dan het leven aan de opper­ vlakte. Waar je uiteindelijk ontdekt dat de grootste reis naar binnen gaat. Een reis door tijd, herinnering, intuï­ tie en oude wijsheid, terug naar iets wat diep van bin­ nen altijd al aanwezig was: jouw essentiële zelf.”

SPROOKJES Niet alleen in de tarot speelt symboliek een grote rol, ook in sprookjes. In Het pad van de tarotvrouw komen ver­ schillende sprookjes aan de orde. Niet zo vreemd, want zowel sprookjes als de tarot vertellen over de innerlijke reis van de mens, verklaart Corrie. “Sprookjes en de tarot spreken een taal die ouder is dan onze ratio: de taal van archetypen en symbolen. Zo worden thema’s als angst, verlangen, loslaten, groei, transformatie en thuis­ komen bij jezelf zichtbaar gemaakt.” Het sprookje van Assepoester kende ze al lang, maar het ging voor haar pas echt leven tijdens haar helingsproces van kanker. Assepoester blijft bij haar hart, bij haar es­ sentie. Oftewel bij haar focus. Het woord ‘focus’ is afge­ leid van het Latijnse woord voor ‘haard’ of ‘vuur’, maar heeft zich bij ons langzaam ontwikkeld tot ‘brandpunt’, ‘aandachtspunt’. Assepoester weet het vuur in de haard aan te houden. Dat was toen ook Corries uitdaging: haar innerlijke vuur brandend houden: “Wanneer we ons richten op materie en de verlangens van het ego, dan verliezen we makkelijk het contact met onze innerlijke en geestelijke wereld. Assepoester staat voor de vrouw die wordt neergedrukt in de materie en uiteindelijk op­ nieuw ontdekt wie ze werkelijk is.” De laatste jaren kan Corrie soms voelen dat de energie van Vrouw Holle dicht bij haar is: “Misschien omdat ik zelf langzaam de winter, het laatste seizoen, betreed. Vrouw Holle bewaakt een diepere orde. Ze is de wijze vrouwelijke kracht. Het goud van de beloning is de in­ nerlijke rijkdom die ontstaat wanneer je trouw blijft aan jezelf. Goud staat voor bewustzijn, eigenwaarde en datgene wat werkelijk kostbaar is. Het sprookje laat zien dat zorgzaamheid, inzet, verantwoordelijkheid en bereidheid om te helpen uiteindelijk hun eigen be­ loning dragen. De les die ze aanreikt, is dat je soms moet afdalen naar een plek waar niemand je ziet om te ontdekken wie je werkelijk bent. Niet wat je bezit of hoe je eruitziet bepaalt je waarde, maar hoe je omgaat met het leven wanneer niemand applaudisseert.”

7

GODINNEN In haar boek verhaalt Corrie over de ontmoetingen die ze met enkele godinnen heeft. Een van hen is Isis, zij die is verbonden met de eeuwige cyclus van leven, dood en wedergeboorte. Zij die liefheeft, verliest, rouwt, afdaalt, zoekt, verzamelt wat gebroken is en uiteindelijk ontdekt dat haar kracht veel groter is dan ze dacht. Daarom ziet Corrie haar niet alleen als de Moedergodin: “Ze is ook de ingewijde vrouw, die door verlies heengaat en zichzelf opnieuw vindt. In mijn boek Arcana beschreef ik hoe ik haar mocht ontmoe­ ten, toen ik mezelf was kwijtgeraakt. Ze leerde mij over liefde en heelheid. Dat ook de gebroken delen van mij een plek mogen krijgen en dat ik niets van mezelf hoef weg te duwen. Haar symboliek raakt aan wat ik eerder benoemde bij Assepoester en Vrouw Holle.” Vrouwe Hella verschijnt ook regelmatig op haar pad. Zij leert Corrie onder meer dat juist in het donker wijsheid, kracht en vergeten delen van haarzelf ver­ borgen kunnen liggen. Ze fluistert Corrie in: “Durf af te dalen. Ik weet de weg.” DE HOGEPRIESTERES Niet voor niets staat op de cover een schilderij van de Hogepriesteres. Deze kaart is heel belangrijk voor de tarotvrouw: “Zij is de bewaarder van oude vrouwelijke heilige wijsheden en staat mij vaak bij. Zij leerde me dat ik niet alles hoef te begrijpen om te weten. Dat ik mag luisteren naar wat onder de oppervlakte beweegt: dromen, tekens, intuïtie en dat stille innerlijke weten. Ze nodigt me steeds weer uit om in mijn eigen verta­ ling van de symbolen te stappen.” De laatste maanden was de energie van tarotkaart de Wereld soms bij Cor­ rie. Niet alleen vanwege het afronden van het boek (einde van een cyclus), maar ook om haar te laten be­ seffen dat alles bij haar levensweg hoort: licht en don­ ker, liefde en verlies, leven en dood. “Heelheid bete­ kent niet ongeschonden blijven, maar alle delen van jezelf weer thuisbrengen. Momenteel voel ik ook heel sterk hoe de Keizerin steeds vaker naast me komt lo­

8

pen. Zij leert me mijn wijsheid niet alleen te kennen, maar ook te belichamen. Te genieten van de aarde, van de zon op mijn lichaam. Van de elementen, de natuur. Genieten van schoonheid en het leven zelf. Niet kie­ zen tussen hemel en aarde, maar beseffen dat alles met elkaar is verbonden. Ze helpt me het weten terug te brengen naar de aarde en ondertussen gewoon volop het aardse leven te léven.

O P D R AC H T VA N D E C A I L L E AC H Als rode draad in het boek loopt het verslag van de reis door Schotland die Corrie jaren geleden maakte. Het was meer dan een reis door een land, want het land­ schap, rauw en ruig, vertelde oude verhalen en vormde het decor voor belangrijke ontmoetingen: “De bergen, nevels, lochs en oceaan droegen iets oerouds in zich, alsof het verleden er nog altijd voelbaar aanwezig was. Mijn ontmoeting met de Cailleach heb ik ervaren als een ontmoeting met het innerlijke vuur, met de oer­ oude kracht van de aarde, die diep onder het oppervlak blijft gloeien. Naast haar kwam ik dichter bij mijn ei­ gen vuur en leerde ik opnieuw de helende kracht van levensenergie kennen. Ze herinnerde me eraan dat ons vuur nooit werkelijk verdwijnt. Soms raakt het bedekt of lijkt het bijna uitgedoofd, maar onder de oppervlakte blijft de vonk aanwezig. Ze vroeg me haar vuur in anderen te blazen. Vrouwen te herinneren aan hun eigen kracht, hun pure essentie, aan dat wat diep van binnen nog altijd leeft. Want veel vrouwen zijn het contact met hun innerlijke vuur, met hun pure essentie, kwijtgeraakt. Of weten niet meer hoe ze de weg ernaartoe kunnen terugvinden. Misschien is dat ook waarom zij op mijn pad kwam. Omdat ik zelf veel met de dood te maken heb gehad en daardoor ook diep heb leren voelen wat het betekent om te leven. Misschien is dat wel haar belangrijkste boodschap aan alle vrouwen: houd je vuur brandend. Niet om jezelf te verteren, maar om te herinneren wie je werkelijk bent, en om anderen aan hun eigen vuur te herin­ neren.”

heus 27 – 2026

ONTMOETINGEN MET DIEREN Behalve godinnen ontmoette Corrie in Schotland ook enkele dieren. Dat waren zeker geen toevallige ont­ moetingen: “Elk dier draagt een eigen boodschap en raakt een andere laag in mij. De zwaan als zielenbege­ leider verbindt mij met de grens tussen werelden, met leven en dood, loslaten en transformatie. Daarom is zij voor mij verbonden met tarotkaart de Dood. Dat is de kaart van transformatie, overgang en loslaten. De raaf is voor mij de boodschapper van het mysterie, van wijsheid en van datgene wat zich niet zomaar laat ver­ klaren. Hij nodigt me uit om niet altijd naar antwoor­ den te zoeken, maar het mysterie binnen te stappen. Daarin herken ik de energie van de Hogepriesteres. De wolf raakt iets heel ouds aan. Hij staat voor ons wezen­ lijke zelf, de pure rauwe jij, met je passies en je onge­ temde wilde natuur, voor vrijheid en trouw zijn aan wie je werkelijk bent. Hij herinnert me eraan dat je soms alleen moet durven gaan om jouw eigen waar­ heid te vinden. De wolf doet mij denken aan tarotkaart de Kluizenaar, omdat hij bereid is om ook alleen te gaan, om zijn eigen waarheid te vinden. Hij draagt zijn eigen licht en hoeft niet meer afhankelijk te zijn van het licht van anderen. Zo zijn deze dieren voor mij spiegels en gidsen. Ze brengen ieder een andere bood­ schap, maar uiteindelijk wijzen ze allemaal terug naar hetzelfde: durf te vertrouwen op wat je diep van bin­ nen weet, ook wanneer je de weg nog niet kunt zien.” DE GROTE ARCANA Tijdens het redigeren viel me op dat bepaalde woorden vaak terugkomen, zoals: dood, leven, wedergeboorte, verlies, maar ook kracht, hoop, heling, veerkracht. Kun je dit zien als het thema van het pad van de tarot­ vrouw? Corrie antwoordt bevestigend: “Ja, absoluut. Ik zou het zelfs zien als een van de grote onderstromen van het pad van de tarotvrouw. Niet als een pad waar­ op je alleen maar leert wie je bent, maar als een weg waarop je steeds opnieuw wordt geconfronteerd met de cycli van het leven: vasthouden en loslaten, sterven en opnieuw geboren worden, verliezen en weer op­ staan. Dat is ook wat de 22 kaarten van de Grote Arca­ na weerspiegelen. Ik ontmoet ze allemaal tijdens mijn reis door Schotland. De tarot leert ons niet dat we het leven kunnen vermijden, maar juist hoe we er met open hart middenin kunnen staan. Niet proberen je­ zelf te behoeden voor de storm, maar om het leven ie­ dere keer opnieuw te ervaren in al zijn licht en scha­ duw, en te ontdekken dat juist daarin de grootste wijsheid verborgen ligt.” V R O U W E L I J K E K R AC H T In het lijstje bij mijn vorige vraag ontbrak nog: vrou­ welijke kracht. Daar ligt weer een link naar Lilith, die de meeste vrouwen zijn vergeten, aldus Corrie. “Zij is het andere aspect van de vrouw, haar nachtkant, haar donkere kant. Lilith staat voor mij voor de oervrouwe­ lijke kracht die in iedere vrouw leeft. Zij staat voor de heus 27 – 2026

ontembare, vrije, seksuele, verleidelijke en creatieve kracht die in ieder van ons zit. Lilith is de oorspronke­ lijke oervrouw, die vertrouwt op haar innerlijke wijs­ heid en haar instinctieve kracht. Zij stelt zich open voor zowel de lichte als de duistere kant van de ziel. Juist in de delen van onszelf die we hebben leren on­ derdrukken of afkeuren, ligt een geschenk verborgen: de moed om helemaal van onszelf te worden. Als vrou­ wen dragen we de poort van de baarmoeder in ons en zijn we daardoor verbonden met de grote cyclus van le­ ven en dood. Lilith daagt ons uit het nette, aangepaste meisje los te laten. Niet langer te voldoen aan zoals het hoort, onszelf weg te cijferen of onze kracht kleiner te maken. Ze nodigt ons uit die diepe, vrouwelijke kracht niet langer te vrezen of te onderdrukken, maar haar te leren kennen. Werkelijk durven zijn wie je bent. Diep van binnen. Vanuit je bekken. Vanuit je eigen weten.”

H E I L I G E O P D R AC H T Op verschillende momenten krijgt Corrie, onder meer door Adelaar, aangereikt dat het haar missie is om haar wijsheid te delen met anderen met behulp van de tarot. Ze is dit zeker gaan zien als een heilige opdracht, maar niet in de zin van iets zwaars of opgelegd: “Ik zie het als iets wat zich steeds opnieuw door verschillende figuren aan mij heeft laten zien: wat ik onderweg heb geleerd, is niet alleen voor mij bedoeld. Mijn ervarin­ gen, inzichten en kennis mogen worden doorgegeven. De tarot is hiervoor het middel geworden. Niet door mensen te vertellen wat ze moeten doen, maar door hen een spiegel voor te houden en hen te herinneren aan hun eigen innerlijke weten. Uiteindelijk gaat het niet om de kaarten, maar om bewustwording, groei en thuiskomen in jezelf. Misschien is dat ook waarom ik al die jaren ben blijven zoeken, onderzoeken en ont­ vangen. Wat ik onderweg heb ontvangen, wil ik als zaadjes doorgeven. Bij sommige mensen zullen ze lan­ den in vruchtbare bodem, bij andere nog niet. Dat is niet aan mij. Ik hoef alleen maar het kanaal te zijn, het holle bot. En misschien bereik je daarmee niet veel mensen, maar wel precies diegene die op dat moment klaar is om het zaadje te ontvangen.”

NIEUW

Het pad van de tarotvrouw Corrie van Hese Balten 17 x 24 cm, 256 pagina’s isbn 978 94 91557 98 9 € 24,50

Verschijnt november 2026

9

WAT G E B E U R T E R I N Haar agenda stond vol afspraken, zelfs de niet-werkdagen waren bezet. Christine de Vries was op zoek naar rust en ruimte in haar leven, want ze voelde zich overvraagd en erg vermoeid. Op een donkere winteravond moest ze ineens denken aan het gedicht over de herberg van Rumi. Toen viel het kwartje…

I

n eerste instantie zocht Christine een paar vrije dagen, zodat ze die in de stilte van het klooster kon doorbrengen, maar die dagen vond ze pas maanden later in haar overvolle agenda. Te laat! “De innerlijke onrust in mij groeide”, geeft Christine aan, “waardoor ik zelfs op een rustiger moment niet meer echt kon ontspannen. Ik stond zo in de ‘doe-­ modus’, dat ik niet stil kon zitten, laat staan mediteren. Ik was kritisch op mezelf en veroordeelde mijn eigen onrust. Kortom, er moest echt iets gebeuren. Op een donkere winteravond herinnerde ik me opeens het gedicht van Rumi. Ik zocht het op en las het hardop aan mezelf voor en ik voelde… dit was de sleutel. Ik was vol oordelen over mezelf en over hoe het in de wereld eraan toeging. Ik duwde gedachten en gevoe­ lens weg, maar zonder resultaat. Ze kwamen als onuit­ genodigde gasten terug naar mijn herberg en als ik geen aandacht aan ze gaf, zetten ze op een onbewaakt moment mijn innerlijke herberg op stelten. Opeens zag ik wat ik aan het doen was en wist ik, dat wanneer ik meer ruimte en innerlijke vrede wilde ervaren, ik moest leren hoe ik een liefdevolle herbergier kon wor­ den van mijn eigen herberg. Het had geen zin om de gasten die ik niet plezierig vond weg te sturen of te negeren. Ze waren er immers al! Ik pakte mijn pen en liet me al schrijvend inspireren door het gedicht van Rumi. Langzamerhand verscheen als het ware de her­ berg in mijn dagboek en kreeg ik zicht op de verschil­ lende gasten die aanklopten en kreeg de rol van her­ bergier meer inhoud, kleur en betekenis.”

herbergen ... opnieuw, dat, wat je wilt bewaren, de ruimte geven – haico

fo to: pim a u gu s tinu s

S C H R I J V E N A L S M E D I TAT I E V E OEFENING Christine ziet een schrijfretraite als iets bijzonders, omdat de tijd dat je schrijft jou apart zet van alle dage­ lijkse bezigheden. Tijdens het schrijven ben je sterk gefocust op jouw binnenwereld en wat daar om aan­ dacht vraagt. Het schrijven wordt gebruikt om jouw aandacht te richten, te verstillen en tijd te nemen om te zijn bij wat je voelt en ervaart tijdens het schrijven en het teruglezen van jouw teksten. Als je het druk hebt en overprikkeld bent, dan is het niet zo makkelijk om te mediteren en zo stilte en rust te vinden. “Een schrijfretraite is voor mij een creatieve 10

vorm die helpt om te gaan met dit dilemma. Door het schrijven als een meditatieve oefening te zien, door het schrijfproces voorop te zetten en niet de tekst zelf, kom ik via de beweging van mijn pen uit de drukte in mijn hoofd naar een grotere ruimte in mijn binnen­ wereld. Hier kan ik niet alleen vertragen, maar ook gedachten verkennen, gevoelens toelaten en dromen in kaart brengen. Dit biedt alle tijd en ruimte om dit stap voor stap en geheel zonder haast te ervaren. Door zo te schrijven geef ik mezelf de ruimte om op adem te komen, me even te ontkoppelen van de buitenwereld en de vele te-doen-lijstjes en het online zijn. Dit alles – en nog veel meer – is een schrijfretraite!”

PRAKTISCH BEZIEN Het is niet zo ingewikkeld of kostbaar om op schrijf­ retraite te gaan. Je hoeft niet naar een speciale locatie af te reizen of direct heel veel tijd te reserveren. Je kunt het geheel naar eigen wens en mogelijkheden vorm­ geven. Je kunt in kleine blokjes tijd werken, een half uurtje is al een mooi begin. “En op die dagen waarop je meer tijd beschikbaar hebt, kun jij jezelf een retraite­ ochtend of een retraitedag geven”, voegt Christine glimlachend toe. Bovendien heb je niet veel spullen nodig om op schrijf­ retraite te gaan. Ze somt kort op wat je wel nodig hebt: “Natuurlijk een exemplaar van mijn schrijfretraite­ boek De herberg, een paar favoriete pen(nen) en kleur­ potloden, een schaar en lijm. Als je het fijn vindt om jouw retraitetijd duidelijk te onderscheiden van ande­ re activiteiten kun je op de plek waar je schrijft een kaars aansteken en een mooi kleed op de tafel leggen.” Ze raadt aan om een schrijfretraiteplekje in te richten, waar je alles kunt laten liggen na het schrijven, zodat je makkelijker kunt terugkeren, ook al heb je maar een kwartiertje. Lukt dan niet, bewaar dan alles in een spe­ ciale tas, zodat je alles bij de hand hebt als je op schrijf­ retraite gaat. Thuis of die ene keer dat je buiten de deur gaat schrijven. V E R W E L KO M E N Als herbergier van jouw eigen herberg heb je de taak alle gasten te verwelkomen die op de deur van jouw herberg kloppen. Dat is heel eenvoudig wanneer je een geliefde gast herkent en blij bent met zijn bezoek, maar bij andere gasten is dat niet altijd even eenvou­ dig: “Het is een hele uitdaging wanneer het een gast betreft die veel onrust mee naar binnen neemt en die je daarom liever ziet gaan dan komen. Maar als heus 27 – 2026

JOUW HERBERG?

Tekening van de herberg van Margreet – dag 4 herbergier word je gevraagd om alle gasten te verwel­ komen. Ook degenen die onverwachts aankloppen. Een enkele weet zelfs ongezien naar binnen te glippen en kan voor veel onrust zorgen. Maar wanneer je de deur voor een of meer gasten afsluit, zit je min of meer gevangen in jouw eigen herberg. Door op speel­ se wijze schrijvend jouw gevoelens en gedachten te verkennen, schep je ruimte voor wat en wie op dat moment aanwezig zijn en dat werkt heel bevrijdend.”

DE OPZET Christine heeft het schrijfretraiteboek zo ingericht en samengesteld, dat je stap voor stap wordt uitgenodigd en begeleid. Het boek zelf is jouw herberg en je richt het in met teksten, gedichten, reflecties, afbeeldingen, tekeningen, knipsels en foto’s. Dit is geen boek dat je leest, maar een boek waarin je wordt verwelkomd met al jouw ervaringen. Ze licht het als volgt toe: “Door er steeds opnieuw naar terug te keren beoefen jij de kunst van het verwelkomen van wat je voelt en denkt. Verwelkomen is meer dan gevoelens, gedachten en ge­ beurtenissen tolereren. Verwelkomen is ruimte schep­ pen voor wat is, zodat je met een open blik bij de deur van jouw herberg iedere gast oprecht kunt begroeten. Deze houding vraagt om grote eerlijkheid en de erken­ ning van hoe iets voelt en voor je is. Wanneer je dit be­ schrijft, zonder te veroordelen hoe het nu voelt, ont­ staat er in jouw herberg een grotere ruimte voor innerlijke vrede.” heus 27 – 2026

Christine heeft bewust gekozen voor een schrijfretrai­ te van veertig dagen, omdat blijvende groei en veran­ dering plaatsvinden wanneer ze de kans krijgen om te wortelen in ons dagelijkse, weerbarstige leven. Er zijn ook herbergiers die ervoor hebben gekozen, om de schrijfretraite in een trager tempo te volgen. Ze raadt wel aan om iedere week minstens drie dagen in het schrijfretraiteboek af te ronden: “Op die manier zorg je voor een momentum en blijf je verbonden met het proces, dat op de achtergrond zijn weg vindt, ook wan­ neer je niet schrijft.” Sommigen kiezen ervoor om sa­ men met anderen op schrijfretraite te gaan en komen dan een aantal keren bij elkaar om persoonlijke erva­ ringen met het boek en het schrijven te delen. Dit kan heel inspirerend en motiverend werken.

Gevonden stille herberg als veilig thuis voor al mijn gasten geborgenheid – anita van kempen

2e druk!

11

krachtdieren – aspecten van jouw ziel Krachtdieren zijn spirituele gidsen, geestelijke helpers die hun wijsheid met ons delen. Het is bijvoorbeeld het dier dat jou altijd al aantrekt of (regelmatig) aan je verschijnt in het dagelijks leven, dromen of meditaties. Als je je met een krachtdier verbindt, kun je jezelf beter begrijpen en kun je zowel krachten als valkuilen herkennen.

I

emand vroeg mij laatst welk van mijn boeken of kaarten mijn eigen favoriet is. Al mijn boeken en kaarten zijn bijzonder voor me, omdat ik tijdens het maken ervan zelf door hele processen en diepe verbindingen ben gegaan. Maar de krachtdieren zijn me zeer dierbaar. Voordat ik ging schrijven over een krachtdier sliep ik altijd een week op de desbetref­ fende (homeopathische) dierremedie, zodat ik droomde over de energie van dat dier. Daarnaast schreef ik over de biologie en de mythen. Daarna mediteerde ik, afgestemd op het (kracht)dier, het ener­ gieveld en collectief, terwijl mijn hand schreef wat ik voelde, zag, ervoer. Zo ontstond steeds een uitgebreid beeld. Er gebeurden magische dingen, steeds weer. Het mooie en fijne van verbinden met krachtdieren, is dat ze niet blijven ‘kleven’: het is omhelzen, uitwis­ selen en loslaten. Ze gaan hun eigen weg weer, hoeven niet aan een mens te blijven hangen, wat andere ener­ gieën nog wel eens doen! Krachtdieren weten je ook letterlijk te vinden, komen bijvoorbeeld in je blikveld, op je pad of op andere manieren voorbij, als ze een boodschap voor je hebben. Het kan zijn dat je een dier geweldig vindt of juist dat je je eraan irriteert of er bang voor bent. In alle gevallen is het interessant hun boodschap te begrijpen! In mijn boeken staat alles uit­ gebreid beschreven en op de kaarten staat een korte, krachtige, duidelijke boodschap vanuit het krachtdier zelf (boek en kaarten zijn los van elkaar te gebruiken of als aanvulling op elkaar).

NIEUWE DIMENSIE Net zoals sommige dromen anders of echter voelen, niet zomaar als een droom, zo kun je sommige kracht­ dieren ook anders beleven. Je kunt er zo’n diepe ver­ binding mee hebben, dat ze als een deel van jezelf voelen. Alsof ze een deel zijn van je ziel, zo dichtbij, vertrouwd en bijzonder. Voor mij is er op dat vlak een nieuwe dimensie bijgekomen en zie ik dat ook echt zo. Ik zal eerst uitleggen hoe ik het grote beeld zie. Je bent een oneindig creatorwezen. Om het een beeld te

12

geven, kun je het zien als een lichtwolk of een bewust­ zijnscluster dat uit vele afzonderlijke zielsaspecten bestaat. Die zielsaspecten doen allemaal ervaringen op – dat kan overal en in verschillende tijd(lijn)en zijn: op aarde, op een planeet of ster, in een andere dimen­ sie of realiteit, in dit universum en erbuiten. Waar een aspect ook uithangt, het is altijd verbonden en wisselt altijd uit met het bewustzijnscluster. Je bent nooit echt afgescheiden! Van die duizenden aspecten is een klein groepje naar de aarde gegaan en één aspect daarvan… ben jij. Dit unieke zielsaspect wordt geboren als jou, heeft een aards lichaam, leeft jouw leven, doet ervarin­ gen op en komt balans brengen. De dingen die je hier leert, uitwerkt en ervaart, werken door naar andere aspecten van jou, door tijd en ruimte heen. Je kwam hier samen met enkele andere aspecten en zij zijn jouw gidsen in dit leven. Die kunnen verschillende uitingsvormen hebben, maar ze zijn allen dus wel ziel­ saspecten van jou. Een of twee van die aspecten, van die gidsen, kunnen een krachtdier zijn, kunnen zich tonen in die vorm. Zij verschijnen in jouw aandacht, helpen, gidsen jou vanuit de verschijning van een dier. In dat opzicht is een krachtdier dus een zielsaspect van jezelf, een zielengids van jou. Je weet en voelt het als je dit meemaakt, want het contact is zo echt, leven­ dig en vertrouwd.

ZIELSASPECT Sinds ik Quantum Hypnose sessies geef, kom ik dit ook soms tegen, op verschillende manieren. Tijdens een sessie kom je in een trancestaat, waardoor je bui­ ten jouw zintuiglijke belevingen (die je afleiden en slechts een deel van de wereld doen beleven) komt. Zo kun je andere levens ervaren op aarde of erbuiten, andere realiteiten, zowel bij trauma komen als bij her­ inneringen en weten. Op dat niveau kun je ook echt iets oplossen (bijvoorbeeld herinneren, integreren of loslaten). Meerdere keren was er bij iemand een dier dat een begeleider was tijdens dat leven of hem naar andere werelden kon leiden. Het bleek een deel van

heus 27 – 2026

hun ziel te zijn, een ander zielsaspect van henzelf dus. Het dier was trouw, beschermend gezelschap, bege­ leidde naar andere realiteiten, of bracht een bood­ schap voor de persoon. Het ging onder andere om een paard, hond en walvis. Ook wat wij mythische dieren noemen, komen soms voorbij in een sessie. Er is zo veel mogelijk, want er is zo veel gebeurd in al die we­ relden! Een ander voorbeeld: tijdens een traumatisch leven bleek dat iemand veel was uitgetreden en in die staat samen met een kat was die als het ware de ver­ binding was tussen diegene op aarde en haar sterren­ familie (die katachtigen zijn).

VERBONDEN MET HEELHEID (Kracht)dieren zijn zo bijzonder, liefdevol en echte helpers. Het kost inzet om hen in deze drukke wereld te ‘zien’, (h)erkennen. Tijdens een sessie kan ik op een gegeven moment ook vragen wat het krachtdier voor die persoon is en altijd doemt er een dier op! Je bent nooit alleen en altijd verbonden met de heelheid die jij ook bent. Krachtdieren zijn (net als dieren) ook in dit bijzondere aspect een bron van liefde en herkenning. Als je weet welk dier bij je hoort, kun je door vele la­ gen en tijden heen begrijpen waarom en dus je werke­ lijke zelf beter leren kennen.

IN GESPREK Op de kaarten van Krachtdieren 2 staat een magische af­ beelding. In totaal 66 dieren, van Albatros tot Zwaluw. Sommige zijn minder bekend, maar alle dragen ze hun unieke, liefdevolle en verhelderende boodschap­ pen uit. Je kunt de kaart van een geliefd krachtdier in het zicht zetten, zodat je je er vaker (even) mee kunt verbinden en/of de boodschap van het dier kunt laten doordringen (op de laag waar jij hier en nu bent). Als je alleen of met anderen bent, is het leuk een kracht­ dierenkaart te trekken, bijvoorbeeld als je een advies wenst of een boodschap wilt. Via de kaarten kun jij ‘in gesprek’ gaan met het krachtdier, als je samen bent kun je in gesprek raken met elkaar over het dier, de afbeelding en natuurlijk de boodschap. Krachtdieren zijn boodschappers op je pad, in dromen, in het dage­ lijks leven, vanuit zielsherkenning of… in een doosje kaarten! Petra Stam Astroloog, Quantum Hypnose therapeut

2e druk!

Krachtdieren (boek) Krachtdieren (kaarten) Krachtdieren 2 (boek) Krachtdieren 2 (kaarten) Krachtdieren junior

heus 27 – 2026

Doosje Krachtdier

en 2 nieuw contouren

HR.indd 1

13

Seidr – de sluimerende magie van Noordwest-Europa Onze voorouders leefden in een wereld waarin natuurreligie en magie nauw met elkaar verweven waren. Zij brachten offers aan de goden om hen gunstig te stemmen, ze vereerden heilige bomen en hechtten grote waarde aan divinatie. De magie werd ‘seidr’ genoemd. Echter, wat de magische handelingen exact inhielden, is verloren gegaan in de overlevering, daar het de Germaanse stammen ontbrak aan een schrijfcultuur.

I

n Noordse mythen, saga’s en in de Edda’s zijn tal van voorbeelden te vinden van vrouwen en man­ nen die orakelen, die kracht geven, maar ook kracht kunnen wegnemen. Hun focus is vooral gericht op het magisch werken met overledenen en het beïnvloeden van het lot. Vooral vrouwen beoefe­ nen dit. Laat je je als man hiermee in, dan wordt dat ‘ergi’ genoemd, dat ‘beschamend’ betekent. Een vrouw wordt völva, vala of spakona genoemd. Vala betekent ‘stafdraagster’. Een man wordt seidhmadr of spamadr genoemd.

M AG I S C H E P R A K T I J K E N De oude verhalen tonen ons tevens de wereld van onze eigen voorouders. Hun gedachtegoed zit nog steeds in onze genen. Het zijn de verhalen van stam­ men die in de Lage Landen leefden en die door Europa trokken. Zowel de Friezen, de Bataven als de Canane­ faten bedienden zich van magische praktijken om het lot te beïnvloeden en kwade geesten te weren. Hierbij dienen wij ons te baseren op Romeinse bronnen, wel­ ke vertellen over vrouwen van Germaanse stammen met bovennatuurlijke gaven. De Goten daarentegen ontwikkelden een schrijfcultuur. Volgens de Gotische geschiedschrijver Jordanis heten de tovenaressen bij hen haljarunae, dat vermoedelijk ‘dodenbezweersters’ betekent. B O T E R K AT T E N E N W E R V E LW I N D E N De betekenis van het woord ‘seidr’, daarover zijn de meningen verdeeld. Woorden uit het Oudhoogduits en Oudengels waarmee het verwantschap heeft, bete­ kenen ‘snaar’, ‘koord’ of ‘gordel’. Een andere interpreta­ tie spreekt over ‘binden’, in de zin van ‘aan je binden’, het lokken van geesten bijvoorbeeld. In IJsland kent men de uitdrukking seida til sin: ‘aantrekken door seidr’. In zijn artikel Spinning seidr uit 2006 noemt de Noorse auteur Eldar Heide het mythologische verhaal van de boterkat. In Noorwegen wordt het smørkatt ge­ noemd. Het is een klein magisch projectiel, gestuurd door een tovenares om melk te stelen bij de boeren. Wordt het gedood, dan gebeurt hetzelfde met de af­ zender. In Zweden en Noorwegen ziet de boterkat 14

eruit als een bol garen. In Finland heeft het de gedaan­ te van spoelen met garen erop. In IJsland lijkt het op een soort spoel als gebruikt in een weefgetouw. Dit verhaal op zich toont dat de intentie van de tovenares verschijnt in een gesponnen vorm. De Noordeuropese folklore kent meer voorbeelden waarbij het magische projectiel arriveert met een wer­ velwind. En de wervelwind vertoont weer sterke gelij­ kenis met een gesponnen draad. Daaruit zou je kun­ nen afleiden dat de tovenares de gave heeft haar geest eropuit te sturen. Hierbij kan de geest als een gespon­ nen entiteit worden gezien, waarmee zij het gewenste naar zich toetrekt of waarmee ze verborgen zaken blootlegt. De Deense geschiedschrijver Saxo Gramma­ ticus vertelt zijn versie van de seidr séance in Hrófs saga Kraka. De zieneres heeft de taak om twee jongens te vinden die spoorloos zijn verdwenen. De boven­ natuurlijke krachten van haar toverspreuken trekken de jongens tevoorschijn en trekken hen onder haar blik. Dit zijn voorbeelden die de interpretaties van het woord ‘seidr’ staven en ze illustreren de aantrekkende kracht ervan.

Mijn hand zweefde boven de draden En mijn vraag liet er een opgloeien, Uitspringen, Een draad in het web Van vaders kant. Hier zat de beginpijn, de startsteek, hier was het begonnen. Ik maakte mij klein genoeg om erop te lopen Koorddanseres, sluipend in de pijn van mijn overgrootvader. Zijn pijn zo herkenbaar, want het was ook de mijne. Kleine passen, glijdend haast, naar dat wat het had veroorzaakt. Een moment in tijd, een plaats in een vorige eeuw. Daar, bij de ontluikende pijnbloem Legde ik mijn gebeden neer. Linda Wormhoudt heus 27 – 2026

G R A F VO N D S T E N Archeologen zien in grafvondsten steeds meer bewijs en bevestiging van de magische praktijken zoals beschreven in de verhalen. Zo is in een valagraf in Köpingsvik, Zweden, een tweeëntachtig centimeter lange spinrok van ijzer gevonden met bronzen details. De vala is gekleed in een berenvacht en heeft een scheepsgraf met menselijke en dierenoffers. Een van de rijkste graven is die van de vala van Fyrkat. Zij is in een wagen begraven. Ze draagt een fijn blauw en rood gewaad, afgewerkt met gouddraad en ze draagt een hoofdsluier. Aan haar tenen bevinden zich opvallende ringen. Ze bezit een ijzeren staf met bronsbeslag. Hier­ uit blijkt dat zij in hoog aanzien stonden. Toch meent het populaire geschiedenismagazine Historia in april De seidrkap is gemaakt door Digna Reket. De kap gebruik ik om in trance te gaan, contact te maken met Andere Werelden en te zien wat doorkomt. Ook als het gaat om hulpvragen van anderen. De kap beschermt ook tegen kwade invloeden tijdens het werk. De metalen staven gebruik ik vooral in mijn droomwerk. Ik krijg de toekomst en het lot te zien, ook van dierbaren. Eerder om op te anticiperen dan het lot drastisch te veranderen. De handstaf is makkelijk bij buitenwerk om contact te maken met de landgoden en watergeesten.

dit jaar deze vrouwen en vrouwelijke mannen weg te moeten zetten als zwarte magiërs. Een beeld dat ik graag zou willen nuanceren.

OMGAAN MET DE DUISTERE KANT In 2010 verschijnt het boek Seidr, het Noordse pad – werken met magische en sjamanistische sporen in Noordwest-Europa van Linda Wormhoudt. Zij werkte hier­ voor op twee sporen. Enerzijds verzamelde ze infor­ matie die nog te vinden is in de Noordse proza, historische bronnen en archeologische informatie. Maar de geschiedenis en energie van seidr sluimert nog altijd in onze bodem en ons dna . Op het tweede spoor toont zij de mogelijkheden hoe hierop in te pluggen en seidr te verkennen. In een van de hoofd­ stukken gaat zij uitvoerig in op de donkere kant van seidr. Deze duistere zijde werd vooral gebruikt voor bescherming van zichzelf, van een geliefde, van ie­ mand in nood, of van de gemeenschap. Wat is daar zo zwart aan? Uiteraard zijn er genoeg voorbeelden in saga’s te vinden van slecht magisch handelen. Die haalt zij ook aan in haar boek. Heden ten dage zijn er nog altijd mensen die denken vanuit een magische traditie onethisch te moeten handelen. Linda laat zien hoe hiermee om te gaan. Ze stimuleert ons alle vier de lichamen – fysiek, etherisch, astraal en mentaal – zo goed mogelijk te trainen. Niet alleen om slechtheid te pareren, het hoort ook bij de survivalkit die zij aan­ raadt om seidr te onderzoeken. In haar voorwoord geeft zij ons mee: ‘Vergaar lof en wijsheid tijdens uw leven en luister naar uw fylgja!’ De fylgja is onze per­ soonlijke volgster. Met andere woorden: leer, en ge­ bruik uw kennis goed. En zet goede daden neer in het leven. Dat heeft niet alleen een gunstige uitwerking op de algehele familielijn, waarin zich wellicht pijn­ lijke dossiers bevinden, het komt ook nog eens ons eigen lot ten goede. We zijn daarmee de magiër van ons eigen leven. Seidr verdient een positieve herwaar­ dering. Het aloude gekerstende beeld van de slechte heks op haar bezem dient weer getransformeerd te worden tot de eerbiedwaardige vala met de staf aan haar zijde. Richard Schuring Sjamanist, verhalenverteller en leerling van Linda Wormhoudt

3e druk!

heus 27 – 2026

15

Thuiskomen V R O U W E N I N D E O DY S S E E

The wine of Circe, Edward Burne Jones

Circe krijgt bezoek. Volgens Homerus is zij ‘de gevaarlijke godin met de stem van een meisje, die mannen in zwijnen kan veranderen’. Zij woont in het verste westen waar de zon ondergaat. In je horoscoop is dat het zevende huis, het Weegschaalhuis. Hier begint voor elke mensenziel de gevaarlijke reis door de nacht. Door het raam zie je de schepen van Odysseus naderen. Circe mengt heimelijk alvast wat toverdrank, haar helhonden verheugen zich. De zonnebloemen verwijzen naar haar afkomst, zij is een dochter van de zonnegod. Hoe komt Odysseus hier zonder kleerscheuren weg?

16

heus 27 – 2026

bij haar D E O DY S S E E I S E E N V R O U W E N VERHAAL Het meest in het oog springende feit is wel, dat die hele Odyssee eigenlijk een vrouwenverhaal is. Ga maar na: zonder Penelope die op hem wacht en naar wie hij verlangt, is er géén reis. Odysseus wordt ver­ teerd door verlangen naar Penelope. Ondanks allerlei verleidingen, blijft hij standvastig in zijn doel: thuis­ komen bij haar. Zij creëert met haar aantrekkingskracht de reis, maakt deze noodzakelijk. Zonder doel, zonder ziel, zonder een thuishaven met een Penelope die op je wacht, kun je niet spreken van een reis, maar van een zwerftocht. Ook andere godinnen zorgen ervoor dat de reis niet wordt opgegeven. Zonder Athene die je raad geeft, een Circe die je respect bijbrengt voor vrouwen, een wijze Calypso die je leert je ziel te kennen, is mislukken haast onvermijdelijk. En wat te denken van Nausikaä, die je weer vitaal laat voelen, potent en vol levensmoed? Odysseus laat zien dat de wereld een gevaarlijke plaats is, hemel en hel tegelijk. Hij doet je voor hoe je on­ neembaar lijkende horden moet nemen, hoe je met godinnen en goden omgaat, hulp van ze krijgt en, bovenal, hoe je de reis zelf betekenis geeft. Allereerst door je verlangen te kennen en standvastig te zijn in het najagen ervan! O DY S S E U S E N D E R E I S VA N D E Z I E L De reis is een metafoor, een verbeelding voor de le­ vensreis, de magische reis van de ziel van elk mens door de donkere nacht naar verlossing. Je kunt dit in jouw eigen horoscoop nagaan en kijken waar je zit in jouw eigen Odyssee, je reis door het leven. (In mijn boek ‘Mythen van de dierenriem’ en op mijn website vind je een uitgebreide bespreking van de Odyssee in relatie tot je horoscoop.) Je vertrekt, je maakt van alles mee, sommige planeetgoden helpen, andere zitten je dwars. Je zit er nu middenin en er is een afloop, een thuiskomst waarbij je de balans opmaakt en hopelijk vrede kunt sluiten met je lot. Wie wacht er op jou? Waarnaar ben je op weg? Wie draagt voor jou het zegel van de Anima, je ziel? MANNELIJK EN VROUWELIJK Odysseus is mannelijk in een zee van vrouwelijkheid. Bij het begin van de reis is hij een oorlogsveteraan, gehard in het gevecht tijdens de oorlog tegen Troje. De thuisreis kun je zien als een soort therapie; hij moet zijn andere kant, zijn gevoel en zijn intuïtie leren gebruiken. heus 27 – 2026

We zien keer op keer dat hij niet verzandt in polarisa­ ties, in trotse ego-conflicten, maar de weg van de dia­ loog inslaat. Hij is bereid zijn kop te buigen, zijn trots in te slikken en te handelen, dat wil zeggen, zijn hand te laten leiden door wat nodig en nuttig is. Hoewel hij ontzag heeft voor goden en godinnen en altijd de juiste offers brengt, kan hij behoorlijk van zich afbijten en zelfs op ze mopperen.

WA A R N A A R L U I S T E R T O DY S S E U S ? Zijn wereld bestaat uit wonderen. Elke boom, elke struik, elk dier en elk mens op zijn pad is bezield door een geest of een god. Zelfs de winden hebben persoon­ lijkheid en worden gekend in hun nukken en kuren. Dit is animisme, de wereld is bezield. Wie op zo’n manier open in het leven staat, leeft in nauw contact met het sublieme. Er zijn veel, vaak on­ verwachte momenten waarop we dit zelf kunnen erva­ ren. In de natuur bijvoorbeeld, of zomaar, als je ergens een hoek omslaat, of in intieme momenten met naas­ ten en kinderen. Als je volschiet, weet je dat je een sublieme ervaring hebt. Volgens psycholoog James Hillman komt het woord ‘esthetisch’ van ‘aes’, het geluid van de inhalerende zucht van de aha-beleving, het moment waarop iets je ten diepste raakt. De esthetiek van de godin Aphrodite/ Venus, bijvoorbeeld, is de kunst van expressie in beel­ den, schilderijen, muziek, dans, poëzie. Kunst als uit­ ademing, een gevolg van een zucht, van genot, van verbazing, van huiver voor het grootse en ongekende. Zo luister je ook naar Homerus. De oervorm van zijn Odyssee is een gedicht dat wordt voorgedragen, rit­ misch, je deint mee op de stem van de zanger. Misschien is er een trommel die de cadens van de hexameters ondersteunt. Het verhaal speelt zich af in je verbeelding, je leeft helemaal mee, je zit er in. Zoals je luisterde als kind, je mond een beetje open. Zo kun je meelezen, jezelf voorlezen, die stem zit in je hoofd. L E V E N I N D E N AT U U R L I J K E O R D E De grote lijn in het epos wordt gevormd door de vier eilanden die Odysseus aandoet. Ze vormen de ruggen­ graat van het verhaal. Daarin wordt ook de archetypi­ sche ondergrond van de Odyssee duidelijk. Het is de structuur van elk coming of age verhaal of vision quest. De eilanden liggen op de kardinale windstreken, ze vormen ‘de vier hoeken van de wereld’. In de astrologie worden dit de hoekhuizen genoemd. Elk huis wordt beheerst door een god of godin, een huisheer of time

17

spirit. In de Odyssee zijn dat de vier godinnen die hem verder helpen op zijn reis. Het verblijf op het eiland Ogygia bij godin Calypso, de gesluierde, duurt het langst. Op dit eiland in het noor­ den, ‘gelegen in de verste verte’, zit hij zeven jaar naar de horizon te staren, zuchtend en steunend van heim­ wee, innig verlangend naar huis. Hij leeft in de verte, hij is er niet. Hij vecht dag in, dag uit met Pothos, de god van het onbestemde verlangen, en met Mercurius, de rusteloze ondernemingsgeest.

O DY S S E U S W O R D T U I T DE DROOM GEHOLPEN Het verlangen naar de horizon en de zwerversliefde van Pothos zijn typisch thema’s voor de planeet Mer­ curius. De verte, de gezichtseinder, is een metafoor voor weg willen, het niet meer uithouden bij jezelf. Zijn onrustige geest mocht zijn reis pas vervolgen, toen hij daarmee klaar was, toen hij zijn thuis had gevonden in zichzelf. Bij Calypso wordt hij uit de droom geholpen. Deze meditatie heet Apo-calyps, het oplichten van de sluier. Hij leert haar ware aard kennen. Bovendien leert ze hem gedurende al die lange jaren om zijn droomener­ gie te gebruiken. Zo’n beetje wat je leert tijdens een cursus persoonlijke en spirituele ontwikkeling. Als zij hem uiteindelijk laat gaan, geeft ze hem de sluier mee – hij is kennelijk afgestudeerd. Calypso waarschuwt ook. Dagelijks spoelen mannen aan, de drang om ze te redden kan groot zijn. Calypso zegt, dat je ze beter kunt laten liggen aan het strand. Ze hebben die verre blik in hun ogen. Jij vindt dat ro­ mantisch, maar je beseft niet hoeveel moeite het gaat kosten om ze uit de droom te helpen. En dan verlaten ze je tenslotte toch. D E O DY S S E E I S E E N D R AG E N D E MY T H E Elke cultuur wordt gekenmerkt door een verhaal, een diep verhaal, waarin de essentiële kenmerken ervan zichtbaar worden. Voor de West-Europese cultuur zijn dat de Ilias en de Odyssee van Homerus. Alle Grieken, maar ook de Romeinen en latere erflaters van onze beschaving kregen beide dichtwerken met de paplepel ingegoten. De levenshouding die uit deze inmiddels 28 eeuwen oude avonturen spreekt, is kenmerkend voor de westerse beschaving: individualistisch, competitief, ondernemend, onderzoekend. Altijd onderweg. Maar ook: authentiek, zichzelf, menselijk. Wij kunnen nog steeds Odysseus achterna. We kunnen onze levens­ reis zien als de spirituele zoektocht van elk mens, elk individu, op weg naar zichzelf.

18

T H U I S KO M E N E N D E B R U I L O F T VA N D E Z I E L Odysseus komt thuis en neemt plaats op zijn troon. Hij stelt orde op zaken, hij heeft zichzelf gevonden. Hij neemt wraak op de vrijers, maar sluit vrede met hun familie die uit is op weerwraak. Het beslissende moment is de herkenningsscène met Penelope. Als zij hem herkent en erkent, is hij werkelijk thuis. In de Odyssee is de oervorm van alle verhalen te her­ kennen. De hereniging aan het slot is in de alchemie bekend als de bruiloft van de ziel. Elk mens bezit hier­ over intuïtieve kennis. Dit maakt deel uit van de infor­ matie die we bij onze geboorte meekrijgen in ons lan­ gere geheugen over hoe het is om als vrouw of als man op aarde te zijn. Een weten dat gedurende vele levens is opgebouwd. Odysseus is twintig jaar weg – in de symbolentaal van de Odyssee is dit een kosmisch gebeuren en een belangrijk Apollofeest in Griekenland. De twee grote bewegingen die het leven kent – schei­ ding en hereniging – worden aan de hemel weerspie­ geld in de Saroscyclus, het ritme van zons- en maans­ verduisteringen. Zon en maan staan na 18 jaar en 11 dagen weer samen in het ochtendgloren aan de hemel. Zowel in Griekenland als elders, bijvoorbeeld in Stonehenge, werd deze hereniging van Zon en Maan uitbundig gevierd. Odysseus en Penelope zijn weer bij elkaar. E N DA N D E F I L M De nieuwe bioscoopfilm over de Odyssee van regis­ seur Christopher Nolan is een spannende avonturen­ film met verbluffende visual effects en een groot aantal topacteurs. De spectaculaire avonturen en bizarre situ­ aties in het verhaal lenen zich hier goed voor. Vooral het einde van de film wijkt sterk af. Odysseus en Penelope worden verbannen, ze varen samen naar een ongewisse toekomst in de ondergaande zon. Er is geen closure, geen afronding. Matt Damon en Anne Hathaway ervaren niet de cathar­ sis, de opluchting en het bevrijdende zelfinzicht dat het slot zo onvergetelijk maakt. Traditioneel eindigt de Odyssee in Anteros (wederzijd­ se liefde). Christopher Nolan kiest als het ware voor regressie in Pothos, (zwerversliefde), de liefde voor het onbereikbare. Gaan ze in therapie bij Calypso? Jan de Graaf Astroloog en docent intuïtieve ontwikkeling, coaching en aura reading Mythen van de dierenriem

heus 27 – 2026

foto’ s : a u k j e bor- s tok roos

Waar overvloed en afscheid elkaar ontmoeten

In dit afnemende licht van de herfst, waar de warmte van onze hete zomer nog voelbaar is en de vruchten rijp zijn om te worden geoogst, voel ik hoe het droge gras onder mijn voeten knispert. De zon, die in dit seizoen lager aan de hemel staat, geeft lange schaduwen aan de overgebleven kruiden en planten die de extreme droogte van de zomer hebben overleefd. Ik verzamel de laatste bijvoet, voordat deze zich ondergronds terugtrekt en ik pluk nog twee trossen lijsterbessen van een boom. De natuur maakt zich op voor de rust van de winter. De overgang van herfst naar winter gaat heel geleidelijk. Dit proces voltrekt zich ieder jaar, waarbij het weer bepaalt of dit met droogte of met regen wordt voltooid. Maar altijd wordt hier het meest zichtbaar of we mogen oogsten in schaarste of in overvloed.

heus 27 – 2026

19

D

20

oor bewust te leven met de seizoenen, ben ik anders gaan kijken naar wat ze voor onze innerlijke wereld betekenen. De herfst is niet alleen een seizoen van losla­ ten, maar ook van oogsten, verzamelen, terugkijken en vooruitblikken. Ik stel mezelf dan vragen als: ‘Wat oogst ik tot dusver uit mijn leven en wat neem ik mee de winter in?’ Dit ritme van oogsten, rusten, ontkiemen en groeien is een oneindige cyclus in de natuur en is nauw verwe­ ven met de grotere levenscyclus van alles wat leeft. Waar de lente staat voor geboorte en begin, staat de zomer voor vruchtbaarheid en onze volwassen jaren. De herfst is de rijping van wijsheid die is verzameld in de vruchten van ons werk. Het geeft de mogelijkheid om terug te kijken, los te laten en om te verstillen in de winter. Dan trekken we ons terug in de stilte van de aarde, zodat we na deze rust worden herboren en klaar zijn voor een nieuw begin. De natuur laat ons zo mooi zien dat in ieder seizoen al iets van het volgende seizoen te herkennen valt. De droogte van de afgelopen zomer liet al zien hoe de na­ tuur zich eerder terugtrekt, doordat de bomen eerder hun bladeren lieten vallen. Maar in dit afsterven en loslaten zitten ook al de zaden van nieuw leven, die na de rust van de winter in de lente weer tot leven komen. Want ook al voelt de winter als koud en levenloos, on­ der de grond is er van alles gaande wat wij niet zien. Niet alleen de seizoenen verlopen zo, maar ook onze levensfasen en overgangen kunnen in dit licht beke­ ken worden.

PLANTEN ALS BEGELEIDERS VA N A F S C H E I D Planten maken overgangen zichtbaar. Ze groeien, bloeien, dragen vrucht, vormen zaad en trekken zich terug in de aarde. Ze laten ons zien dat afsterven niet alleen een einde is, maar onderdeel van een grotere cyclus. Het is dan ook niet vreemd dat planten door de eeuwen heen verbonden zijn geweest met afscheid en begraven. Ze helpen ons verbinden met iets wat groter is dan onszelf. In alle culturen is het gebruik van planten bij belang­ rijke overgangen in het leven terug te vinden. Bij ster­ ven is het opvallend dat we, ondanks de enorme ver­ schillen tussen culturen, telkens dezelfde elementen terugzien. Alsof mensen overal ter wereld wisten dat planten meer kunnen doen dan ons gevoel vertolken. Ze werden gebruikt om verlies uit te drukken, om de gestorvene te wassen en te verzorgen, maar ook om hen te beschermen en te begeleiden naar het hierna­ maals. Wat ik zo bijzonder vind aan deze rituelen is dat de planten die we hiervoor kunnen gebruiken heel dicht­ bij groeien. In ons Nederlandse landschap groeien ieder seizoen planten die een rol kunnen spelen bij een afscheid. Zo kan een zelfgeplukt boeket een klein levensverhaal worden, waarbij iedere bloem een her­ innering aan de overleden dierbare vertelt. Door planten uit onze directe omgeving te gebruiken eren we de plek waar iemand woonde, blijven verha­ len en herinneringen bewaard in ons landschap en verkleinen we onze ecologische voetafdruk.

L E R E N VA N O V E R G A N G E N In onze huidige maatschappij is er maar weinig ruim­ te voor deze overgangsmomenten of het bewustzijn van het ritme in de seizoenen. De warmte van de zo­ mer wordt simpelweg opgelost door klimaatbeheer­ sing in huis. We zijn 24/7 bereikbaar. De wereld wordt tot diep in de nacht verlicht en de natuurlijke grenzen tussen werk en rust vervagen. Je zou kunnen zeggen dat we nog maar weinig tijd maken om iets echt te er­ varen. Kunnen we nog werkelijk afscheid nemen als we zo gewend zijn geraakt aan alsmaar ‘aanstaan’ en doorgaan? De natuur doet niet mee aan het ritme van de mens. Zij stopt met groeien, laat vallen, trekt zich terug om zichzelf te beschermen en te rusten. Wellicht zijn die overgangen in de seizoenen de perio­ den waarvan we in onze huidige tijd wat kunnen leren wanneer het gaat om ons eigen leven en de levensfa­ sen die we doorlopen. Ze vertellen ons over vertragen, over aandacht, over bewustzijn, over de kracht van elk seizoen, maar brengen ook verstilling en meditatie, die ons drukke bestaan in evenwicht kunnen brengen. Misschien hebben we hierin het meest te leren wan­ neer het gaat om de grootste overgang die de mens kent: de dood.

OOGSTEN UIT EIGEN OMGEVING De bijvoet die ik oogst, gebruik ik als wierook en zui­ vert een ruimte van negatieve energieën. De rook cre­ ëert een rustige neutrale sfeer tijdens een ceremonie en geeft tevens een mooie bescherming bij overgangs­ rituelen zoals de dood. Rond 21 september zijn de meeste lijsterbessen ver­ dwenen, maar hier en daar kun je nog bessen oogsten om een beschermende ketting van te rijgen. Rode bessen hebben een bijzondere betekenis in onze geschiedenis. De kleur rood werd lang geassocieerd met de dood. Tijdens het rijgen van een lijsterbesket­ ting spreek ik een klein gebed of mantra uit bij iedere bes die aan de ketting wordt geregen. Deze ketting kan worden meegegeven als grafgift of als offer voor de dood zelf. Bij mij heeft ze een plek op een altaartje. De vroege herfst is vaak rijk aan (rode) bessen die kun­ nen worden gebruikt in een likeur of wijn waarmee een laatste toast kan worden uitgebracht op een af­ scheid. Denk hierbij aan de bessen van Vlier en Sleedoorn, die beide sterk zijn verbonden met de on­ derwereld. Als planten de dode kunnen begeleiden, wat begelei­ den ze dan?

heus 27 – 2026 20

In mijn boek Planten der doden, rituelen rondom sterven en begraven vertel ik meer over deze kruiden en de ri­ tuelen waarbij ze worden toegepast.

DE WEG TUSSEN LEVEN EN DOOD Immia Schellevis laat In haar boek De weg tussen leven en dood zien hoe belangrijk het is dat deze laatste over­ gang met aandacht en rust wordt begeleid. Ze schrijft verhalend en inzicht gevend over de dood als overgang naar een andere bestaansvorm. Van oudsher werd dit afscheid door familie of de ge­ meenschap verzorgd, maar tegenwoordig zijn veel stervenden op zichzelf aangewezen, doordat kennis en ervaring rondom de dood langzaam uit onze samenle­ ving verdwijnt. Ons huidige beeld van de dood beangstigt veel men­ sen; ‘de man met de zeis’, gehuld in een donker ge­ waad, die abrupt een einde aan het leven maakt. Maar Immia vertelt over Vrouwe Dood, die voor iedereen anders en persoonlijk is en voortkomt uit de transfor­ matiekracht in onszelf. ‘Sterven betekent niet dat de mensen van wie je houdt je voor altijd verlaten. Als we sterven worden we één met het veld van Liefde’, lees ik in haar boek. En dit veld is voor de levenden ook waar­ neembaar. Het beeld van Vrouwe Dood sluit mooi aan bij de plan­ ten en bomen die wij van oudsher hebben verbonden met de godinnen van de onderwereld en de winter. Hier gaat het over wijsheid, de rust van de aarde, transformatie en ouderdom, maar ook de al oude wijs­ heid van de oermoeder. Immia schrijft over de dood als ‘donkere wijze oude godin die voelt als vertrouwd en troostend.’ Voor haar is de dood geen abrupt einde: ‘Zij neemt het leven terug in haar schoot en staat niet los van het leven.’ De dood is als de winter, waarna het leven na een periode van rust en inkeer, steeds op­ nieuw begint. A A N DAC H T V O O R D E Z I E L Net zoals we in natuurgerichte spiritualiteit worden uitgenodigd om het licht van de zomer mee te dragen in het duister van het winterseizoen, zo worden we als mens uitgenodigd om het licht en de liefde van het le­ ven mee te nemen in het sterven. De seizoenstafels die door velen worden gemaakt, zijn vergelijkbaar met een altaar voor de ziel wanneer het levenseinde nadert. ‘Zo’n altaar kan het sterven mak­ kelijker maken’, vertelt Immia in haar boek. Het wordt een heilige plek in een sterfkamer waarbij de ziel wordt uitgenodigd om aanwezig te zijn. Wanneer een stervende in verbinding komt met zijn/haar ziel, ont­ staan rust en ondersteuning bij het sterven. Planten hebben een mooie aanvullende rol op zo’n al­ taar. Een twijgje van Els kan symbool staan voor over­ gang en herleving. Ze werd geassocieerd met drempel­ momenten, zoals het sterven of het binnengaan van het dodenrijk. Gele lis reinigt, begeleidt en geeft Bijvoet heus 27 – 2026

moed. De bloem is een symbool voor de eeuwige staat van de ziel. De intentie en energie van een altaar transformeren een ruimte die de alledaagse wereld overstijgt en maakt plaats voor de essentie: aandacht voor de ziel. Aandacht voor de ziel krijgt niet alleen vorm in een al­ taar, maar vooral ook in een rustige aanwezigheid van dierbaren en familie. Wanneer iemand is gestorven, kunnen rituelen ruimte maken voor wat er gebeurt. Zowel in het sjamanisme als in het druïdisme wordt gewerkt met een stervenswake en de nazorg voor het lichaam. De elementen aarde, water, vuur en lucht spe­ len hierbij, net als in de seizoenen, een belangrijke rol en belichamen ieder op zich een deel van de mens. Zo is het element aarde verbonden met de mineralen en de botten, water aan de lichaamsvloeistoffen en emo­ ties. Vuur hoort bij het hart en de passie. Lucht is ver­ bonden met de longen en de laatste ademteug met als vijfde element ether, de essentie, en zoals Immia zo mooi omschrijft: ‘de liefde die overbijft.’

D E H E R F S T A L S O O G S T VA N H E T LEVEN Ieder jaar nodigt de herfst ons uit om het jaar nog eens te overzien. Wat ging er goed, wat heb ik geleerd en welke oogst neem ik mee de winter in? Vroeger had dit vooral betrekking op de fysieke oogst uit de land­ bouw, maar deze symboliek is tegenwoordig voor ve­ len op het persoonlijke leven van toepassing. De herfst gaat niet alleen over opruimen en loslaten, maar voor­ al ook wat er is om dankbaar voor te zijn. Het is im­ mers een tijd van overvloed. Op dit punt raakt de herfst aan afscheid en de dood. Want ook bij sterven kijkt een mens terug op zijn/haar oogst van het leven. Hoewel we op verschillende punten in ons leven de mogelijkheid krijgen om onze ‘oogst’ te overzien denk aan de avond, de herfst, maar ook alle levensfa­ sen tot aan de dood, is het stervensproces van wezen­ lijk belang om te kunnen transformeren. Hoewel iedereen dit op zijn/haar eigen manier doet, kunnen we al iets van dit loslaten ervaren in het seizoen van de herfst, de avond en de vooravond van een nieuw be­ gin. SAMHAIN In de Keltische traditie is Samhain (1 november) de drempel naar het nieuwe jaar. Hier wordt het einde van de herfst gevierd en staan we aan de vooravond van de winter. In de winter sterft de zon en gaat een periode van rust en transformatie door, totdat deze zich tijdens de winterzonnewende wendt en de dagen weer gaan lengen. Vaak wordt verteld dat de sluiers dun zijn rondom Samhuin. Dit betekent dat de grens tussen deze we­ reld en de andere wereld dunner is en nabijheid van voorouders en overleden dierbaren sterker kan worden ervaren. Van oudsher was dit een peri­ ode om offers of grafgiften te geven in de vorm 21

Lijsterbes van (rode) vruchten, zaden en graanproducten. Alle voortkomend uit de oogst van de herfst. Dit was niet alleen bedoeld om de doden te eren, maar ook als voedsel om de reis naar nieuw leven te bevorderen. Het is een bijzondere periode waarin we ook vandaag de dag nog onze doden kunnen herdenken en bewust kunnen stilstaan bij wat de oogst van de herfst ons heeft gebracht.

NIEUWE TRADITIES UIT O U D E WO R T E L S Ik kijk graag naar onze geschiedenis, maar sta ook open voor nieuwe ideeën en mogelijkheden van deze tijd. Want juist nu ontstaan nieuwe tradities en kun­ nen we ons bewustzijn en spiritualiteit vormgeven in vieringen en rituelen die passen bij een natuurlijke manier van leven en sterven. We hoeven oude rituelen niet letterlijk te kopiëren. Wel kunnen we opnieuw ontdekken wat betekenisvol is bij afscheid. Of dit nu gaat om een afscheid van een dierbare of een persoon­ lijk afscheid van een moeilijke periode in je eigen leven. De rituelen en planten in mijn boek Planten der doden kunnen worden gelezen in een breder spectrum. Zo kun je opnieuw ontdekken wat betekenisvol voor je is door: een boeket te plukken uit jouw directe omgeving of eigen tuin, waarin kruiden zijn verweven die helpen ondersteunen en begeleiden bij iets waarvan je afscheid wilt nemen.

•

22

altaar te maken met ondersteunende planten, • een zoals rozemarijn en tijm, en dierbare herinnerin­

• • •

gen om een periode af te sluiten in dankbaarheid. een moment van stilte te nemen en jouw oogst van de herfst te overdenken en hiervan de zaden voor een nieuw begin mee te nemen naar de winter. een herfstwandeling te maken in jouw geboorte­ plaats of die van je grootouders en zo herinnerin­ gen op te halen of iets af te sluiten. iets te begraven met de intentie om het los te laten en toe te vertrouwen aan de aarde – neem een moment om stil te staan bij wat je loslaat.

De herfst draagt een afscheid in zich waarin de zaden van nieuw leven zijn verborgen. Maar deze ontkiemen pas wanneer ze de dood van de winter hebben gekend. In een wereld die constant van ons vraagt om door te gaan, kunnen de seizoenen ons eraan herinneren dat er ook momenten zijn om te vertragen, te luisteren en aandacht te schenken aan dat wat voorbijgaat. De natuur vergeet niets. Ze draagt, verandert en geeft terug. Aukje Bor-Stokroos kruidengeneeskundige, natuurcoach en druïde Planten der doden De weg tussen leven en dood

heus 27 – 2026

Meidoorn

Neem even de tijd. Misschien wil je jouw ogen sluiten en een paar keer rustig in- en uitademen. Kies een zaadje, een steentje of een stukje papier. Geef het iets mee wat je wilt loslaten: een gedachte, een herinnering, een last — of schrijf het op het papiertje. Houd het nog even in je hand. En wanneer het goed voelt, begraaf je het voor­zichtig in de aarde. Laat het daar rusten, door de winter gedragen, terwijl wat je nu loslaat in de stilte van de tijd mag transformeren. De natuur vergeet niets. Ze draagt, verandert en geeft terug.

heus 27 – 2026

23

DE LEZER

Saskia Slijkhuis (59), kunstenares, heks en astrologe. Schildert en zentanglet, dit is een meditatieve manier van tekenen. Toegetreden tot Coven Gaia van EarthCraft Wicca. Getrouwd en woont met man en twee honden landelijk in Lomm, in de mooie Maasduinen, Noord-Limburg.

Wat is het eerste boek dat je je kunt herinneren? Het eerste boek dat ik me daadwerkelijk kan herinne­ ren, is Vliertje en haar faun, geschreven door Joan G. Robinson. Het gaat over een meisje dat wegloopt, om­ dat ze voor haar gevoel nergens thuishoort en nergens bij mag horen. Ze is fantasievol en beleeft daardoor al­ lerlei avonturen. Ik kan me nog herinneren dat ik het meisje zo snapte en ook haar fantasieën. En imaginai­ re vriendjes, die had ik ook op die leeftijd. Ik zal acht jaar zijn geweest, toen ik dit boek las. Verder las ik veel sprookjes en legenden al op jonge leeftijd.

Ik houd absoluut niet van het horrorgenre, daar is mijn fantasie te levendig voor, dan slaap ik niet meer. Ik heb ooit The Shining van Stephen King gelezen en durfde, toen ik het uit had ‘s avonds en ik alleen thuis was, de trap niet meer op, omdat ik dan langs de voor­ deur moest. Niet aan mij besteedt, net een stapje te ver voorbij de fantasie. En ik houd niet van zombies, vreselijke wezens, hierover lezen geeft mij de kriebels, dus dat heb ik niet in huis.

Welk boek is voor jou heel belangrijk?

Heel belangrijk. Ik heb altijd boeken gehad en gelezen. Mijn moeder werkte vanaf dat ik vier was in de biblio­ theek en dus iedere week nieuwe boeken lenen, was zeer normaal. Mijn ouders lazen ook altijd veel, het is me met de paplepel ingegeven, kun je wel zeggen. Het zijn voor mij de poorten naar andere werelden en er valt veel te leren. Zonder boeken zou ik mezelf niet zijn.

Het boek der schaduwen van Phyllis Curott, dat boek maakte mij bewust van mijn heks zijn. Ergens wist ik dit altijd al, maar door dit boek ben ik daadwerkelijk bewust met wicca aan de slag gegaan. En in mijn jeugd, ik zal zo rond de 12 jaar geweest zijn, Het achterhuis van Anne Frank. Ik voelde me zo ver­ want aan haar en nu nog eigenlijk. Ik heb altijd ge­ dacht dat ik in een vorig leven ook daar ben geweest, in de Tweede Wereldoorlog dan en niet in het achter­ huis natuurlijk.

Hoeveel boeken heb je in huis?

Welk boek ben je nu aan het lezen?

Ik zal zo ongeveer 1000 tot 1200 boeken in huis heb­ ben en ze liggen eigenlijk overal. In de woonkamer waar ik altijd zit, een stapeltje naast mij en in de wandkast, op mijn nachtkastje een klein bergje, op het toilet een stapeltje en boven heb ik op de overloop een soort bibliotheek gemaakt met de overige boeken zo­ als romans, waargebeurd en overige, in mijn hobby­ kamer een paar boekenkasten vol met sprookjes en wicca boeken en astrologie, in de logeerkamer ook een boekenkast en in de keuken staan de kookboeken.

Ik lees nooit één boek maar altijd meerdere door el­ kaar, dus een lijstje. In bed voor ik ga slapen: Het Derde Koninkrijk, ook wel nr 13 van de wetten van Magie (fantasy) genoemd. Het Derde Koninkrijk (The Third Kingdom) is het tweede deel van de opvolgserie van De wetten van de Magie. Deze opvolging valt onder de Richard en Kahlan romans. Deze vierdelige reeks rondt het verhaal van De Wetten van de Magie af, zodat de cirkel, zeg maar, rond is. De schrijver is Terry Goodkind. Ook voor het slapengaan: De weg naar voorgoed van Harrie Geelen ofwel Kunt U mij de weg naar Hamelen vertellen, meneer (sprookje). In de woonkamer lees ik: Franz Bardon, Initiation to Hermetics (wicca), Fluid condensors van Aerik Arkadian (wicca), Hoge omens van Terry Pratchett en Neil Gaiman (fantasy), Urban Drawing van Urban Anna (tekenen) en Toen waren er nog maar tien van Agatha Christie.

Hoe belangrijk zijn boeken voor jou?

Welk soort boeken spreekt je aan? Ik houd van sprookjes, fabels, legenden en mytholo­ gie, daar heb ik best wel veel van, ook de sprookjes­ boeken uit mijn jeugd horen daarbij. Daarnaast houd ik van het fantasiegenre en detectives, met name Agatha Christie, van wie ik alle boeken heb. Ook lees ik graag over psychologie, geschiedenis, wicca en hek­ serij en waargebeurde verhalen. Omdat ik ook astro­ loge ben, bezit ik veel astrologieboeken. Eigenlijk lees ik alles wat los en vast zit. Ik heb vele interesses en overal heb ik wel iets van leesmateriaal bij.

24

Welk soort boeken zul je nooit lezen?

heus 27 – 2026

f oto: m oniq ue v e rhoe v e n

Wie is jouw favoriete auteur? Zoals al eerder gezegd, ik ben vanaf mijn twaalfde al fan van Agatha Christie. Ik bezit al haar boeken en heb deze meerdere malen gelezen. Ze blijven boeien en met iedere levensfase kijk je er anders naar. Zij is een absolute wereldschrijfster. En Hans Christian Andersen, van zijn sprookjes hou ik echt, daarvan is mijn favoriet de kleine zeemeermin, maar dan wel de eerste versie en niet de Disneyversie, want dat einde is te mooi gemaakt, echt slecht dus. Ik ben wel een purist als het om verhalen en boeken gaat, adapties kan ik niet zoveel mee. Verder maakt het mij niet echt uit, ik ga voor de verhalen en niet per se voor een schrijver. Ik lees veel informatief en leerzaam. Meestal heb je het dan over een mening van iemand of iemand zijn visie of kijk ergens op en ik vorm graag mijn eigen mening. Dus in die zin doen schrijvers er niet echt toe voor mij.

heus 27 – 2026

Welk boek wil je anderen van harte aanbevelen? Wat ik een aanrader vind, zijn niet zozeer boeken als wel kaarten met een boek, De maan, 66 mystieke kaarten voor bewustwording van Petra Stam en daarbij het hand­ boek In het licht van de Maan. De kaarten gebruik ik dagelijks en de uitleg en energie zijn werkelijk erg prettig. Ook de papierkeuze voor de kaarten en het boek zijn fijn en liggen goed in de hand. De Isis mysteriekaarten en boek Isis en de 14 sleutels tot heelwording van Petra Stam en Els Lijesen zijn erg prettig om dezelfde redenen. Het boek Arcana van Corrie van Hese Balten is erg interessant om te lezen, handzaam met veel info voor de tarotisten onder ons, fijn en vlot geschreven. Enerzijds haar persoonlijke pad en daar­ naast veel praktische tarotinformatie. En even nog voor de astrologen onder ons, beginnend of al gevor­ derd, het boek Rammen zijn superhelden, maar o wee… van Elodie Hunting is een absolute aanrader, je stapt er makkelijk in, goede uitleg, en het is een erg leuk boek om in je astrologische boekcollectie te hebben.

25

C I TA AT

Werkelijkheid ervaren

H

et is nogal eens de vraag of wat wij ervaren echt strookt met de werkelijk­ heid. We hebben, mede door archetypen, nu eenmaal bepaalde verwachtingen, afhankelijk van onze roze of donkere brillen, zeg maar. Gewonde archetypen beperken ons zicht op de huidige werkelijkheid. En dan is er nog ons collectieve bewustzijn, dat de nodige verwachtingen, normen en waarden met zich meebrengt. Zo hebben wij vanaf mensenheugenis bepaalde reactiepatronen opgebouwd. Die vormen samen weer de essentie van het collectieve onderbewustzijn dat in verschillende culturen uitgedrukt wordt in godsdiensten, volksverhalen, mythen en sprookjes. Helaas hebben niet al deze verhalen een gelukkig einde om op door te breien. Een van de redenen hiervan is, dat samen met de orale traditie van vertellingen, de verbinding met de werkelijkheid bevroren is geraakt. De verhalenverteller paste vroeger de beproevingen van de Held altijd aan de tijdgeest van het moment aan. Tegenwoordig moeten we het doen met oubollige zwart-op-wit-­ gezette verhalen, wat betekent dat we stagneren in het opdoen van zelfkennis. Ik vermoed dat dit komt omdat we zo dicht op de vorm zijn gaan zitten, dat we het grote geheel en de Grote Moeder, niet meer (h)erkennen. Hoe kijk jij naar de natuur? Zie je hetzelfde levengevende principe in elk grassprietje, elke boom, elke wolk, elk dier, elke medemens? Of zie je allemaal losse vormen en overheerst een gevoel van overleven? Wanneer je de Grote Moeder bewust ervaart, weet je dat er een beweging is die groter is dan jouw lichaam en die beter overziet wat goed is voor het geheel. Ze gaat voorbij ons leven en onze dood, en transformeert oneindig de vormwereld, opdat jij en ik onszelf steeds beter leren kennen. Wanneer je een sprookje analyseert, zul je kunnen opmerken dat elke rol, elk archetype, weer een ander archetype in beweging zet. De boze Stiefmoeder vergiftigt de onschuldige prinses, waardoor er een prins op pad gaat om haar te redden waarop hij en de prinses hun krachten bundelen om het koninkrijk meer geluk te brengen. Eind goed, al goed. Elk sprookje eindigt met een verruiming van draagvlak voor de gemeenschap. Hoe intiem en intens onze ervaringen ook zijn, vanuit archetypisch perspectief is het sprookje dat ‘leven’ heet, onpersoonlijk van aard. Leven is een beproefde creatieve dynamiek tussen indivi­ duen, gebaseerd op oorzaak en gevolg. Wanneer we ons te veel op ons als persoon richten, worden we goedschiks of kwaadschiks hierop gewezen. It is your vibe that attracks your tribe.

Saskia Sinnige De dynamiek van archetypen

26

heus 27 – 2026

OVERPEINZING

Dierbaar dankbaar leven

M

et tranen in mijn ogen luister ik naar de muziek van Nick Cave. Nooit eerder hoorde ik van hem, tot vanochtend een interview met Jan Rotmans over zijn boek Kanteltijd me op dit spoor bracht. ‘God is in the house’, zingt de goede man, terwijl een stukje van zijn levensverhaal nog naklinkt. Over wilde woeste jaren, over verlies en verdriet, en hoe het onze levens vormt, naar mogelijk meer innerlijke wijsheid. Levensverhalen, terugblikken – vooruitkijken. Op zekere leeftijd is er meer om op terug te kijken dan vooruit te blikken. In beide geval­ len, realiseer ik me nu, is dit een actie van innerlijk schouwen. In de ware werkelijkheid van hier en nu is er niets te zien van toekomst noch verleden, anders dan de ver­ halen die zich afspelen in ons hoofd… Deze verhalen duiden ons verle­ den, onze toekomst. Met welke bril kijken we naar ons leven hier en nu? Waar altijd een gedeeld verle­ den en een gedroomde toekomst steentjes bijdragen aan het bouw­ werk van onze samenleving én ons verhaal daarover. Kortgeleden vierden we met zo’n 120 mensen een krachtige vol­ le-maancirkel met als thema ‘dank­ baarheid’. In de oogsttijd – of dat nu de maanden na de zomer be­ treft, de afronding van een project of een terugblik op je leven tot nu toe – is het goed om even stil te staan bij de vraag: ‘Waar ben ik dankbaar voor?’ Een vraag bijna als een anachronisme in deze tijden van versnelling, verhitting en poly­ crisis. Een vraag die ons, mij althans, weer terugbrengt naar vertraging, afkoe­ ling en bezinning op de vraag: ‘Wat is er werkelijk waardevol, in mijn leven en voor onze planeet aarde?’

heus 27 – 2026

Rotmans spreekt over kanteltijd, anderen ervaren de huidige perio­ de misschien meer als een voor­ spelde eindtijd. Gelukkig weten wij, lezers van heus , dat er na het einde altijd weer een nieuw begin is. Gekanteld of niet, ieder volgend moment is de eerste in een nieuwe reeks gebeurtenissen en verhalen voor, van en over de toekomst. In 2012 schreef ik mee aan de bun­ del Aardevrouwen spreken, waarin 13 vrouwen hun visie geven op deze tijd en toekomst. Daarin lees ik prachtige uitspraken, zoals die van Lea Manders, dat ‘iedere kente­ ring begint bij het individu, ons­

zelf’. En de oproep van Fransje/ Fransjan de Waard om ‘energie te geven en te krijgen van hetgeen werkelijk waardevol voor ons is.’ Mijn bijdrage is getiteld ‘Wees ge­ lukkig, de weg is nog lang’. Met de uitnodiging ons ecologisch be­ wustzijn te vergroten en met res­ pect en waardigheid om te gaan met de aarde en haar levensweb. Hoe dierbaar is het, hoe dankbaar ben ik, dat Adrie Beyen met haar uitgeverij a 3 boeken zovelen de gelegenheid biedt om levensver­ halen, visies en dromen te delen. En oude wijsheden in een nieuw daglicht stelt. Dankbaar, dierbaar ook dat het boek Creating Gaia Culture van Marko Pogačnik werd vertaald naar het Nederlands en uitgegeven onder de titel Co-creëren met Gaia. Deze visionaire kunste­ naar en zeer gedreven tachtiger weet de oer­oude kennis van de geomantie om te zetten naar een eigentijdse toekomstvisie, waarin we de ongeziene werelden van na­ tuurwezens, waaronder draken en reuzen, weer een plek in ons leven mogen geven. Een oproep om weer te gaan leven in harmonische sa­ menspraak met Gaia’s oerkrachten. In deze kanteltijd, waarin we als samenleving worden gedwongen terug te blikken op onze wilde woeste jaren, op ons verlies en verdriet onderweg naar ‘God, het Goede in ons huis’ zijn er gelukkig vele wegen (en boeken!) naar onze innerlijke wijsheid. Een innerlijk schouwen voor een hoopvolle toe­ komst… Gerwine Wuring Raadsvrouwe van Nature Aardevrouwen spreken Co-creëren met Gaia De aarde roept… De kracht van water, aarde, lucht en vuur

27

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •• • • •• • • • • • • • • 28

Aardevrouwen spreken, Manon Tromp (red.), isbn 978 90 77408 99 5 ABC van 15 emoties, Marja Postema, isbn 978 94 91557 36 1 Actief met de tarot, Jan Ton, isbn 978 94 91557 48 4 Ademtocht, Linda Wormhoudt, isbn 978 90 77408 68 1 Arcana, de geheimen van het leven, Corrie van Hese Balten, isbn 978 94 91557 44 6 Beschermheer, Linda Wormhoudt, isbn 978 94 91557 06 4 Blaas je leven nieuw leven in, Maartje Nix, isbn 978 94 91557 92 7 Blijvend meer energie volgens de vijf elementen, Jeanine Hofs, isbn 978 90 77408 95 7 Ceremonies, Sandra Ingerman, isbn 978 94 91557 55 2 Co-creëren met Gaia, Marko Pogacnik, isbn 978 94 91557 88 0 Creatief mediteren, Wendy Smit, isbn 978 94 91557 32 3 Dagboek als spiegel, Christine de Vries, isbn 978 90 77408 43 8 De aarde, de hemel en de bomen, Maja Kooistra, isbn 978 94 91557 45 3 De essentie van de tarot, Mary K. Greer, isbn 978 94 91557 91 0 De aarde roept... , Gerwine Wuring, isbn 978 90 77408 60 5 De geheimen van Hildegard von Bingen, Gerrit Jan Keizer, isbn 978 94 91557 03 3 De Groene Man en de Groene Vrouw, Joke en Ko Lankester, isbn 978 90 77408 86 5 De heilige buxusmoeder en 33 andere levensbomen, Marjanne Huising, isbn 978 94 91557 23 1 De Heilige Nachten, Mirjam van Donselaar, isbn 978 94 91557 46 0 De herberg, Christine de Vries, isbn 978 94 91557 43 9 De kracht van water, aarde, lucht en vuur, Gerwine Wuring e.a., isbn 978 90 77408 37 7 De Nachtkat uit het Noorden, Evelien van Leeuwen, isbn 978 94 91557 79 8 De Nornen, Irisanya Moon, isbn 978 94 91557 78 1 De sneeuwkoningin, Hans Christian Andersen, pastels Juke Hudig, isbn 978 90 77408 81 0 De stem van de Godin, Joyce Hellendoorn, isbn 978 90 77408 88 9 De sterren van je leven, Ria Borst e.a., isbn 978 90 77408 12 4 De sterrenpas, Petra Stam, isbn 978 94 91557 26 2 De verborgen boom, Gerrit Jan Keizer, isbn 978 90 77408 98 8 De weg tussen leven en dood, Immia Schellevis, isbn 978 94 91557 80 4 Dieren en wij, Monique Janssens, isbn 978 90 77408 85 8 Dieren wijzen de weg naar 5d-bewustzijn, Tammy Billups, isbn 978 94 91557 86 6 Dionysos, de vegetatiegod, Joke en Ko Lankester, isbn 978 94 91557 19 4 Door het duister, Sandra Ingerman en Llyn Roberts, isbn 978 94 91557 81 1 En de drummers waren vrouwen, Layne Redmond, isbn 978 90 77408 97 1 Fluisteringen van licht, Christine de Vries, isbn 978 94 91557 83 5 Gaia’s kracht, Roelien de Lange, isbn 978 90 77408 75 9

• • • • • • • • • • • • • • • • •• • • • • • • • • • • • • • • • • • •

• • • • • • • • • • • • •• •• •

Goden en sjamanen in Noordwest-Europa, Ruimte scheppen voor een nieuw begin, Linda Wormhoudt, isbn 978 90 77408 50 6 Christine de Vries, isbn 978 94 91557 64 4 Heel je ziel, Tammy Billups, Schaduwdieren, Dawn Baumann Brunke, isbn 978 94 91557 72 9 isbn 978 94 91557 73 6 Heilige botten, magische botten, Ness Bosch, Schrijven met het creatiepentagram, Yoeke Nagel, isbn 978 94 91557 89 7 isbn 978 94 91557 13 2 Heilige bronnen in de Lage Landen, Seidr, het Noordse pad, Linda Wormhoudt, Linda Wormhoudt e.a. isbn 978 94 91557 09 5 isbn 978 90 77408 74 2 Het lied van de bij, Jacqueline Freeman, Sekhmet, feline kracht voor inzichten, isbn 978 94 91557 40 8 Petra Stam, isbn 978 94 91557 75 0 Het pad van de tarotvrouw, Corrie van Hese Sharing nature, Joseph Cornell, Balten, isbn 978 94 91557 98 9 isbn 978 94 91557 04 0 Het verborgen pad, Vivianne Crowley, SoulCollage®, Seena B. Frost, isbn 978 94 91557 85 9 isbn 978 94 91557 21 7 In het licht van de Maan – handboek, Petra Stam Toxische gedachten helen, Sandra Ingerman, en Marja de Zeeuw, isbn 978 90 77408 00 1 isbn 978 94 91557 61 3 In het licht van de Maan – jaarwerkboek, Van Maagd naar Moeder, Sarah Durham Wilson, Petra Stam, isbn 978 94 91557 69 9 isbn 978 94 91557 71 2 In je kracht door kleur, Margo Ruiter, Vingerlabyrintlopen, John Musterd, isbn 978 94 91557 27 9 isbn 978 94 91557 22 4 Innerlijk pelgrimeren, Christine de Vries, Vos onder de Maan, Stacey McNeill, isbn 978 90 77408 82 7 isbn 978 94 91557 67 5 Isis en de 14 sleutels tot heelwording, Petra Stam Vos onder de Maan – werkboek zelfliefde, en Els Lijesen, isbn 978 94 91557 11 8 Stacey McNeill, isbn 978 94 91557 68 2 Je bent alles zelf!, Sara Hermanides, Vuur, Immia Schellevis, isbn 978 94 91557 57 6 Wie ben ik?, Imke Verhaeren, isbn 978 94 91557 87 3 Je ziel wijst je de weg, Saskia Basten, isbn 978 94 91557 77 4 Wind, Maja Kooistra, isbn 978 94 91557 58 3 isbn 978 94 91557 76 7 Kleurenpracht met kruidenkracht, Marijke Eering Witte wieven en elfen, Ruud Borman, en Marjanne Huising, isbn 978 94 91557 47 7 isbn 978 90 77408 90 2 Kluiven uit de hemel, Suzanne Clothier, Zielscontracten tussen mens en dier, isbn 978 94 91557 39 2 Tammy Billups, isbn 978 94 91557 63 7 Krachtdieren, Petra Stam, isbn 978 94 91557 35 4 Krachtdieren 2, Petra Stam, isbn 978 94 91557 51 4 k a a r t e n Kruidenkracht voor tieners, Marjanne Huising, Creëren vanuit de Bron, Petra Stam, isbn 978 94 91557 41 5 isbn 978 94 91557 59 0 Kruidenwijsheid, Marjanne Huising, De essentie van edele stenen, Anneke Agterberg, isbn 978 94 91557 02 6 isbn 978 94 91557 07 1 Leef de missie van je ziel, Annemarie Peters, De Maan, Petra Stam, isbn 978 94 91557 16 3 Hemelse hond, Barb Horn en Randy Crutcher, isbn 978 94 91557 66 8 Leven in verbinding met het land, Elyse Welles, isbn 978 94 91557 52 1 Het elfenspel, Jan-Pieter Schreur isbn 978 94 91557 97 2 Leven met bomen, Maja Kooistra, en Willeke de Wit, isbn 978 94 91557 42 2 Het fruitorakel, Monique Verhoeff, isbn 978 94 91557 82 8 Mannen zijn geen vrouwen, Jos Kester, isbn 978 94 91557 70 5 Het levenskunstspel, Anky Floris, isbn 978 94 91557 37 8 Maya wijsheid voor je levenspad, Elvira van Rijn, isbn 978 9077408 51 3 Isis mysteriekaarten, Petra Stam en Els Lijesen, isbn 978 94 91557 50 7 Maya wijsheid voor je levensreis, Elvira van Rijn, isbn 978 94 91557 24 8 Kosmische kat, Barb Horn en Randy Crutcher, isbn 978 94 91557 18 7 Maya wijsheid voor je levensreis logboek, isbn 978 94 91557 53 8 Krachtdieren, Petra Stam, isbn 978 94 91557 38 5 Elvira van Rijn, isbn 978 94 91557 20 0 MeCards4Kids™, Nancy Weiss en Jane Raphael, Krachtdieren 2, Petra Stam, isbn 978 94 91557 54 5 Krachtdieren junior, Petra Stam, isbn 978 94 91557 25 5 Mythen van de dierenriem, Jan de Graaf, isbn 978 94 91557 62 0 Kruidenwijsheid, Marjanne Huising, isbn 978 94 91557 33 0 Nephilim, Linda Wormhoudt, isbn 978 94 91557 15 6 Levensbomen, Marjanne Huising, isbn 978 90 77408 96 4 Nevelvrouw, Linda Wormhoudt, isbn 978 94 91557 34 7 Maak werk van je droom!, Louisa Perreyn, isbn 978 94 91557 29 3 Ontdek jezelf door tekenen en reflectief schrijven, isbn 978 90 77408 93 3 Maya wijsheid creatiekaarten, Elvira van Rijn Wendy Smit, isbn 978 94 91557 05 7 Ontwikkel je intuïtie, Saskia Basten, en Patricia Mooren, isbn 978 94 91557 10 1 Mythische godinnen, Sage Holloway isbn 978 94 91557 49 1 Op reis met de tarot, Corrie van Hese Balten, en Katherine Skaggs, isbn 978 94 91557 56 9 Sekhmet, Petra Stam, isbn 978 94 91557 74 3 isbn 978 94 91557 65 1 Pythia, de hogepriesteres, Petra Stam, Spiegel van de zodiak, Anneliese Melens, isbn 978 94 91557 01 9 isbn 978 94 91557 60 6 Rammen zijn superhelden, maar o wee …, Zielsvervulling, Ninah Schaart en Annet Gijsman, Elodie Hunting, isbn 978 94 91557 84 2 isbn 978 94 91557 90 3

• • •• • • • • • •• • • • • • • •• •

heus 27 – 2026

(Prijs)wijzigingen voorbehouden

FONDSLIJST

B e e l d eN

voor de

Zi eL

Maankalender 2027

Leven in harmonie met de maan

KUNSTKAARTEN

ISBN 978-94-6331-842-6

Vrijheid door Expressie Karina Schelde

ISBN 978-94-6331-055-0 MR 02 ~ Verschuiving van tijdlijnen

JUM 02 ~ Helende geest

Bezoek onze webwinkel

www.aurora-productions.com

www.hajefa.nl

winkel-/cursuslocatie: Tilburgseweg 42, 5051 AH, Goirle _______ Openingstijden: Ma: 13:00 - 18:00 di t/m za 10:00 - 18:00 ZO: (OP AFSPRAAK) _______

ALL NATURAL FACE LIFTING OIL

Rose of the Empress powerful • pure

& made with love

JOUW HUID, JOUW KRACHT,

Only re

ZICHTBAAR MOOIER, VAN BINNENUIT

Dit zeggen onze klanten • Voedt & verzacht de huid VOEDT & VERZACHT DE HUID Inmiddels ben aan m’n Diepe voeding voor• eenVermindert fluweelrimpels, ikgeeft 3e flesje begonnen en ik vind zachte, soepele huid. het nog steeds heerlijk: dat er gladdere huid VERMINDERT RIMPELS zo weinig nodig is, dat er een Krachtige anti-aging•werking voorsnel mooie Trekt in ‘glow’ ontstaat en mijn een gladdere, stralende uitstraling. huid voelt heerlijk aan! –Els • Ruikt verrukkelijk TREKT SNEL IN een verrukkelijke, • 100% geen chemiDroge olie die snel intrekt, niet vetpuur –Wat heerlijk ruikende olie! Ik geaanvoelt en zeer zuinig is in gebruik. sche toevoegingen bruik het inmiddels langer en RUIKT VERRUKKELIJK Een genot om te dragen.

100% PUUR & NATUURLIJK Zonder chemische toevoegingen.

kan nu met zekerheid zeggen dat het mijn huid een veel vitalere uitstraling heeft gegeven. Mijn rimpels zijn behoorlijk verzacht! –Marjo

alldenatural face lifting Ervaar helende kracht van pure rozen oils

www .palaysiabeauty www .palaysiabeauty .nl .com

Ik neem je mee in de diepten onder de oppervlakte. Naar dat stille gebied waar je jezelf tegenkomt zonder masker. Dit is de afdaalbeweging: een moedige duik in het onbekende binnenin. (…) De afdaalbeweging vraagt om overgave aan wat wringt, schuurt, maar ook bevrijdt. Want juist in het toelaten, begint de werkelijke reis.

Alice Henriëtte Claus-de Jong Diepzielduiken 30

heus 27 – 2026