Promenade 6 sculptures, fontaines, monuments

Page 1

AN

LAA

N

B

EE

S

LN AV C HAZ AL

STR

R.

SQUARE PREVOSTDELAUNAY SQUARE

IGN

E

EC HAZ AL L

UE H

DEV

ENU

PAU L

AAN

ET S T

B

STO

RUE

LN RTS BAE

STA QU

SSC HE AVE

PLACE DES BIENFAITEURS WELDOENERS PLEIN

NBU

R FR ANS

N

JA NUE

R VA N DE

R ST

AV GENER A AL E ISENHOUW ER L N

TR

R LN

BIN JE S

QUE RET R DE S PA RA AT ST RO SE

AV DES JAC INT HES HYA CIN THE NLN FR RU ES PEN E D IAD SEE ES P RE BLO ENS FF EM E E S ENS TR.

LIEFJ ESST R

TES MADE

DE SCH

ON T

10

AZ

T

RU

JO S

LA

AVEN VAN VOUE AM B LLE ASSA N HO D V EN LE UR AAN

AT VEL SST RA EU NH WIJ

PA UL

AVE NU E

UX CO TEA ES

ANE L LA AN

TRAAT RUE JOS APHATS

TR AA T AP HA TS

ED

NE

GE

ERM

ENR I

Y R VAN

STRAAT

R RUE HERMAN ST

EJ ST ENA RA TZ AT Y

T

RU E

HAE CHT

RUE JOSEPH BR

HAA CHT SES TEE NW RUE CR EG EUSE HOLLES TRAAT RU

-STE ROY ALE RUE

CHA USS EE D E

STR SSENS R G OO

CH EE

ARIE YAL E-S TE-M

RUE RO

E HA E CH

EE D

TEE NW EG CHA US S CHT SES HAA

-MA RIE

RAA T POS TST

STE A PO DE L RUE

AND

AVE

ND EL VO

RU E

AT STR A

E KON INK LIJK E ST E-M ARIA

OS T

RU ED EL AP

RU E

GROENSTR

AAT

RE MM ANU HIE EL LS tr

EL ST RA AT VO ND

GA LLA IT S RU E

VERT

E

BR AB AN

DE RU E

VO

RU E

VA ND RU E

TR AA T

AAR SCH OTS tr T

T

KO RUENINGS ROY TR ALE

AN

ITS

IAS ES FR

E

ES

VER T

ED

RUE

LE AL

S

R LA SM

Str

S

AT

A

R RO Str

ES LA

TRA

EF

SQUARE EMILE DUPLOYE SQUARE

RA ST

KS

GE

LC AA OR RP KO AL OR AP RC

R

DYC

AV. RO

MB

AL

TR R NS OU RO AM EB E D' N N N MI NTAI O RF

A NERA

GIE

S RY IEF

H

ET

S OSA

PH

VAN

AT TRA

RU

MIM

RUE

AAT

ES

STR

S

AT

LIV

E AV G

DE

WE NHO L EIS

A

RUE

L'O

IER WOLUWE-SAINTST LAMBERTRAAT

R Str Y THIEFR

E

RA

EUG Str HEM

RUE

TIN

NU

ST

SAINT-JOSSETEN-NOODE

DE R B

SEU

LA

AV E

NS

E DE LA HUT CHAU STR MIE RE .

RUE

VA RD

5

PE

SCHAERBEEK PLACE DE LA REINE KONINGINNE PLEIN

AAN

LE

6 7 9 8

IM

ER L

Str

VIL R.H LAR EN D S RI TR .

IO

EL

SH

FR / SCULPTURES, FONTAINES,

NL / BEELDHOUWWERKEN, FONTEINEN,

EN / SCULPTURES, FOUNTAINS,

Implanter une œuvre dans une commune n’est pas, pour l’artiste, le même geste que d’installer une sculpture dans une galerie, un musée. Car en rue, l’œuvre s’impose à tous, y compris à ceux qui n’en veulent pas. L’art public parle d’une époque, de ses valeurs, de ses avant-gardes ou de ses conservatismes. Restée jusqu’alors un bourg de maraichers, Schaerbeek se métamorphose à la fin du XIXème siècle et passe, entre 1865 et 1914, de 18.000 à 100.000 habitants. Vers 1900, elle ressemble à un grand chantier. En observant le plan de la commune, on est impressionné par les tracés amples qui la traversent de part en part, tels l’axe royal, l’avenue Rogier ou encore le Boulevard Lambermont (ancien Boulevard Militaire). Les autorités communales privilégient un urbanisme de qualité, ponctuant l’espace public de parcs, de places et de monuments. Un vrai MUSÉE DE PLEIN AIR. Entre 1890 et 1910, les élus inaugurent sans relâche sculptures et fontaines. Chaque ruban coupé rassemble les citoyens d’une commune dont l’identité se dessine, s’affirme. Par centaines, les petites écolières en robe blanche défilent et assistent aux discours d’inauguration des Bourgmestres. La commune va essentiellement faire appel aux sculpteurs schaerbeekois pour honorer les poètes, les artistes ou les hommes politiques. On valorise la générosité de la commune pour les plus démunis (Monument aux Bienfaiteurs des pauvres) ou on célèbre les « Joies du Printemps » par un galop d’enfants. AVEC LA GUERRE 14-18 le message politique véhiculé par l’art public change. Le monument devient le lieu de mémoire, d’hommage aux héros morts pour la patrie.

Voor een kunstenaar is het plaatsen van een kunstwerk in een gemeente niet hetzelfde als in een galerie of museum. Op straat krijgt iedereen het te zien, ook zij die dat niet willen. Openbare kunst is een weerspiegeling van een tijdperk, zijn waarden, zijn avant-gardisme of conservatisme. Aan het einde van de 19e eeuw onderging Schaarbeek, tot dan een oase voor groentetelers, een ware metamorfose en tussen 1865 en 1914 nam de bevolking toe van 18.000 tot 100.000 inwoners. Omstreeks 1900 lijkt Schaarbeek een grote bouwplaats. Op het gemeenteplan vallen meteen de grote wegen op die de gemeente doorkruisen, zoals de koninklijke as, de Rogierlaan en de Lambermontlaan (de vroegere Militaire laan). De gemeenteoverheden streven kwaliteit na in hun stedenbouw en besteden veel aandacht aan openbare parken, pleinen en gedenktekens. Een echt OPENLUCHTMUSEUM. Tussen 1890 en 1910 huldigen de vertegenwoordigers van het volk zonder ophouden beeldhouwwerken en fonteinen in. Elk doorgeknipt lint verenigt de inwoners van een gemeente wier identiteit zich aftekent, tot uitdrukking komt. Tijdens de inhuldigingsspeeches van de burgemeesters defileren in groten getale schoolmeisjes in witte jurkjes. De gemeente doet vooral een beroep op Schaarbeekse beeldhouwers om hulde te brengen aan dichters, kunstenaars en politici. De gulheid van de gemeente jegens de minderbedeelden wordt in de kijker gezet (Monument ter ere van de Weldoeners der Armen) of men viert de Lentevreugde met een beeld van dartelende kinderen. NA DE EERSTE WERELDOORLOG verandert de politieke boodschap in de openbare kunst. Een monument wordt een plaats van herdenking en eerbetoon aan de helden die voor het vaderland gesneuveld zijn.

> BELLE EPOQUE :

> BELLE EPOQUE :

For the artist, establishing a piece of work within a community is not the same thing as installing a sculpture in a gallery or museum. Because when on the street, the work is visible to all, even to those who do not want it. Public art speaks of an age, its values, its vanguards and conservative points. Up until then a produce-growers’ town, Schaerbeek was transformed at the end of the 19th century, and between 1865 and 1914 its population rose from 18,000 to 100,000 inhabitants. Around 1900, it looked like a vast building site. If we take a look at the map of the commune, we are impressed by the wide roads crossing it from one end to the other, such as the Royal route, Avenue Rogier or Boulevard Lambermont (the former Boulevard Militaire). The municipal authorities chose to adopt high-quality town planning, enhancing public spaces with parks, places and monuments. A real OPEN-AIR MUSEUM. Between 1890 and 1910, elected representatives were constantly inaugurating sculptures and fountains. With every ribbon cut, the citizens of a commune became closer knit, and their identity grew and asserted itself. In their hundreds, schoolgirls in white dresses paraded and listened to the Mayors’ inaugural speeches. The commune called chiefly on the expertise of Schaerbeek sculptors to honour poets, artists or politicians. The commune’s generosity towards the most needy of its citizens is highlighted in the Monument to the Benefactors of the Poor and the Joys of Spring are celebrated by a stream of running children. THE ADVENT OF THE FIRST WORLD WAR changed the political message expressed in public art. The monument became a place of memorial and tribute to those who died for their homeland.

MONUMENTS…

3 La rue H. Bergé vous permet de rejoindre l’avenue Louis Bertrand où trône un vase monumental en bronze baptisé BACCHANALES*. Offert par Raoul Warocqué à la commune et réalisé par le sculpteur schaerbeekois GODEFROID DEVREESE (1861-1941), il fut inauguré en 1911. Le vase marque l’emplacement du chœur de l’ancienne église Saint Servais détruite en 1905 lors du tracé de l’avenue. Il met à l’honneur le dieu Pan, entouré de nymphes : place à l’ivresse du vin et de la danse ! 4 En descendant l’avenue, vous rencontrez LE MÂT ÉLECTRIQUE ou MAT TIGRES réalisé par JACQUES DE LALAING (1858-1917). En projet dès 1887, il ne fut fondu qu’en 1913 à l’occasion de l’Exposition universelle de Gand. La base où s’affrontent 9 tigres et des serpents dans un décor de palmiers supportait un couronnement de lampes aujourd’hui disparues. Hymne aux félins tout autant qu’à la nouvelle fée électricité. La presse de l’époque nous apprend que J. de Lalaing acheta au Zoo d’Anvers un tigre qu’il gardait en cage dans son jardin de la rue Ducale ! Le mât sera offert à la commune en 1926 par les héritiers du sculpteur. Aujourd’hui classé, sa restauration est lancée. 5 Au-delà du pont du chemin de fer, pénétrez dans le parc Josaphat, espace verdoyant aménagé par EDMOND GALOPPIN (1851-1919) en 1904. Un médaillon de JEAN LECROART apposé sur un rocher « rustique » rend hommage à ce grand paysagiste. Ancienne propriété privée, ce

MONUMENTEN…

1 De wandeling begint op het Colignonplein, op de hoek met de Verwéestraat. De fontein op de hoek, die momenteel droog staat, is een EERBETOON AAN DE SCHILDER ALFRED VERWÉE. Na diens dood hebben Constantin Meunier en Edmond Picard geld ingezameld voor een kunstwerk te zijner nagedachtenis. In 1903 werd met veel luister en in aanwezigheid van Prins Albert en burgemeester Kennis het bas-reliëf ingehuldigd van CHARLES VANDERSTAPPEN (1843-1910), dat hommage brengt aan deze dierenschilder die in 1895 in Schaarbeek overleed. Het vredige tafereel van een boerin zittend voor een stier herinnert aan de lievelingsthema’s van de schilder, en misschien ook wel aan het feit dat het Colignonplein voor die tijd nog nauwelijks bebouwd was. 2 Via de Verwéestraat komt u op het Poggeplein, waar vier jaar later het MONUMENT VOOR DE VLAAMSE DICHTER EMMANUEL HIEL (1834-1899) werd onthuld. Dat is gebeeldhouwd door EMILE NAMUR (1852-1908). Het is een erg klassiek kunstwerk, met het borstbeeld van de dichter op een kolom van roze graniet met daaronder een vrouw die hem een roos aanbiedt. De rotsen aan de voet geven het geheel een pittoresk karakter. 3 Langs de Henri Bergéstraat komt u op de Louis Bertrandlaan, waar u niet naast de monumentale bronzen vaas met de naam BACCHANALES* kunt kijken. Deze vaas werd geschonken door Raoul Warocqué en is gemaakt door de Schaarbeekse beeldhouwer GODEFROID DEVREESE (1861-1941). Ze werd ingehuldigd in 1911. De vaas staat op de plaats van het koor van de oude Sint-Servaaskerk, die in 1905 werd afgebroken bij de aanleg van de laan. Ze brengt hulde aan de god Pan, omringd door nimfen: plaats voor de bedwelming door wijn en dans! 4 Terwijl u de laan afloopt, komt u voorbij DE ELEKTRICITEITSMAST of TIJGERMAST van JACQUES DE LALAING (1858-1917). Het ontwerp dateert van 1887, maar de mast werd pas in 1913 gegoten, ter gelegenheid van de Wereldtentoonstelling in Gent. Aan de voet ziet u taferelen van gevechten tussen negen tijgers en slangen onder palmbomen waarop vroeger lampen aangebracht waren. Een ode aan de katachtigen en aan de nieuwe godin, de elektriciteit. Uit kranten van die tijd weten we dat Jacques de Lalaing in de zoo van Antwerpen een tijger had gekocht en die in een kooi in zijn tuin in de Hertogstraat hield! De erfgenamen van de beeldhouwer schonken de mast aan de gemeente in 1926. Het is een beschermd monument en het wordt momenteel gerestaureerd.

CLOS DU C HOLLEW

T RO PENLN ELIO SH

O TR

DE AV

OID FR DE AAT GO STR

ONT

DE

KAPUCIJNENLN

PE

E E RU EES VR

DUP

OR

AV DES CAPUCINES

DE

OGI

HO

B

E

UE R

2 La rue Verwée vous mène à la place Pogge où quatre ans plus tard sera inauguré le MONUMENT AU POÈTE FLAMAND EMMANUEL HIEL (1834-1899) sculpté par EMILE NAMUR (1852-1908). Dans un esprit très classique, le buste du poète surplombe du haut de sa colonne de granit rose une femme lui offrant un roseau. Des rochers assemblés confèrent à l’ensemble un air pittoresque.

Text: ANNE-CÉCILE MARECHAL

AT

RECTOR VAN WAEYENBERGH DREEF

SS

AT

RUE

RV AN

TRA

DREVE RECTEUR VAN WAEYENBERGH

JO

NSTRA

AVE N

EVERE

Le circuit commence place Colignon, à l’angle de la rue Verwée. La fontaine (aujourd’hui asséchée) qui signe l’angle rend HOMMAGE AU PEINTRE ALFRED VERWÉE. A son décès, Constantin Meunier et Edmond Picard se mobilisent en cherchant des fonds pour honorer sa mémoire. Inaugurée en grande pompe en 1903 en présence du Prince Albert et du Bourgmestre Kennis, le bas-relief de CHARLES VANDERSTAPPEN (1843-1910) honore ce peintre animalier mort à Schaerbeek en 1895. Ce taureau, qui ne semble pas effrayer la paysanne, rappelle les thèmes de prédilection du peintre mais peut-être aussi que la place Colignon était encore non bâtie peu de temps auparavant.

Town hall – Place Colignon, 1030 Brussels cjodogne@schaerbeek.irisnet.be – +32 (0)2 244 7028

AT

NO S

1

This walk is an initiative by CÉCILE JODOGNE, Acting Mayor, responsible for Town Planning, Heritage and Tourism for Schaerbeek

STRA

AT

T

D RUE

AAT

DE R OBIA

STRA

N

AA

DL AN TR R E

8

4

R J.-B.BREMS STR

. E P TR RU NIS S U HE

D AN r RM St R AE ROO D

AN LA IS

STR

VIFQ UIN

OOST

OUAR D RU E EDST RAAT FIER S

U

R

ST

AV.DES GLYCINES BLAUWREGENSLAAN

U BO

RUE

'EST

AV LOUIS BE RT RAN . D

LAAN

K ME

LA

RG

IN AT EL AV ST

RUE

DE L

N

NIS

EN

UIL

U .G AV

RUE

DL R AN ERT IS B

N

E RU

IER

3

RT RAND

NA

UIS .LO AV

TR R S RS TENIE L OU

RE

SUFFRAGE UNIVERSEL STEMRECHT LAAN

ROG

PLACE DE HOUFFALIZE PLEIN

AT

RUE

BRUXELLES

UN MUSÉE EN PLEIN AIR

A MUSEUM IN THE OPEN AIR

AAT

N LAA

Str

R

STRA

ANCQ

STR

STR

SEL S

R LEFR

r

T

RNES RUE E

2

R.F DEGRANCO REE IS F ST R. RHA NCA RT S TR AVE NUE STRA LOU AT IS BE

E LAUD

AV

IL

EW

RU

ST ERNE

AIRE OLT

T St

NE Str

RUBEN

T

KES

AAT

YER

HAU

A MAR

E PALEIZ

Str

EWE

S

E HA

RUE

STR

HT

LAIS

CHT

VAN D

RIC

R DE L

LOC

S

LE

CH

DE

SSTR

DE

AI

HA

DE

SEE

US CHA

UE V

RB

R VE

PLACE LEHON PLEIN

tr

1

tr RHAS S

R

N AVE

RUE

RUE

EEN OPENLUCHTMUSEUM

CH S

GE

SS

EN

EN

LE

ST R LE OG RV STR RGE I BE ENR RH

RUE DE

ES PA RUE D

GIER

SCULPTURES, FONTAINES, MONUMENTS… BEELDHOUWWERKEN, FONTEINEN, MONUMENTEN… SCULPTURES, FOUNTAINS, MONUMENTS…

ERS

TR

A RA

NE

BENS

RME

SS

PLACE COLIGNON PLEIN

RUE RU

N

UE R O

tr

R ST

A ELA INN

NDE

PLACE LIEDTS PLEIN

TTER

T

SS

EE RW VE

G NIN

R VA

S

ORS

RI

R

AAT ENSTR PALEIZ

KO

RS LIEDtr T

LO

U AV.D EN EME ALG

ER Str KE

R

ER L

SC

RK

IS S PALA

6

OE

AAT KIN STR RUE REN

AAT

E RUE D

ZENSTR

PARCOURS WANDELING WALK

VA N

17:48

R

11/10/11

PAVI

promenade6:Mise en page 1

MONUMENTS…

> GOLDEN AGE: 1 The route starts at PLACE COLIGNON, at the INTERSECTION WITH RUE VERWÉE. The fountain (today dry) at the intersection pays TRIBUTE TO PAINTER ALFRED VERWÉE. Upon his death, Constantin Meunier and Edmond Picard decided to raise funds to honour his memory. Inaugurated with the requisite pomp and circumstance in 1903, in the presence of Prince Albert and Mayor Kennis, the bas-relief sculpture by CHARLES VANDERSTAPPEN (1843-1910) pays tribute to this animal painter who died in Schaerbeek in 1895. This bull, which does not seem to frighten the peasant, recalls the painter’s favourite subjects, and perhaps also Place Colignon which had only just been built. 2 Rue Verwée leads you to Place Pogge where, four years later, the MONUMENT TO FLEMISH POET EMMANUEL HIEL (1834-1899) sculpted by EMILE NAMUR (1852-1908) would be inaugurated. In a very classical vein, the poet’s bust stands on a pink granite column, towering over a woman offering him a rose. Rock features give the piece a scenic air. 3 Taking Rue H. Bergé allows you to get back to Avenue Louis Bertrand, where a monumental bronze vase christened BACCHANALES* awaits. Donated to the commune by Raoul Warocqué and created by Schaerbeek sculptor GODEFROID DEVREESE (1861-1941), it was inaugurated in 1911. The vase marks the location of the choir in the former Saint Servais church, destroyed in 1905 when the avenue was built. It honours the god Pan, surrounded by nymphs: a celebration of wine and dance! 4 Going down the avenue, you will find THE ELECTRIC MAST OR TIGER’S MAST created by JACQUES DE LALAING (1858-1917). Planning began in 1887, but it was not installed until 1913 in time for the Universal Exhibition in Ghent. The base, where nine tigers and snakes confront each other in palm scenery, used to support a crown of lamps which today is no more. A hymn to both the proud felines and the new fairy, electricity. The press at the time informed us that J. de Lalaing bought a tiger from Antwerp Zoo which he kept in a cage in his garden on Rue Ducale! The mast

STR AAT